৩. কল্যাণৱগ্গো
[১৭১] ১. কল্যাণধম্মজাতকৱণ্ণনা
কল্যাণধম্মোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং বধিৰসস্সুং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযঞ্হি একো কুটুম্বিকো সদ্ধো পসন্নো তিসৰণগতো পঞ্চসীলেন সমন্নাগতো. সো একদিৱসং বহূনি সপ্পিআদীনি ভেসজ্জানি চেৱ পুপ্ফগন্ধৱত্থাদীনি চ গহেত্ৱা ‘‘জেতৱনে সত্থু সন্তিকে ধম্মং সোস্সামী’’তি অগমাসি. তস্স তত্থ গতকালে সস্সু খাদনীযভোজনীযং গহেত্ৱা ধীতৰং দট্ঠুকামা তং গেহং অগমাসি, সা চ থোকং বধিৰধাতুকা হোতি. সা ধীতৰা সদ্ধিং ভুত্তভোজনা ভত্তসম্মদং ৱিনোদযমানা ধীতৰং পুচ্ছি – ‘‘কিং, অম্ম, ভত্তা তে সম্মোদমানো অৱিৱদমানো পিযসংৱাসং ৱসতী’’তি. ‘‘কিং, অম্ম, কথেথ যাদিসো তুম্হাকং জামাতা সীলেন চেৱ আচাৰসম্পদায চ, তাদিসো পব্বজিতোপি দুল্লভো’’তি. উপাসিকা ধীতু ৱচনং সাধুকং অসল্লক্খেত্ৱা ‘‘পব্বজিতো’’তি পদমেৱ গহেত্ৱা ‘‘অম্ম, কস্মা তে ভত্তা পব্বজিতো’’তি মহাসদ্দং অকাসি. তং সুত্ৱা সকলগেহৱাসিনো ‘‘অম্হাকং কিৰ কুটুম্বিকো পব্বজিতো’’তি ৱিৰৱিংসু. তেসং সদ্দং সুত্ৱা দ্ৱাৰেন সঞ্চৰন্তা ‘‘কিং নাম কিৰেত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. ‘‘ইমস্মিং কিৰ গেহে কুটুম্বিকো পব্বজিতো’’তি. সোপি খো কুটুম্বিকো দসবলস্স ধম্মং সুত্ৱা ৱিহাৰা নিক্খম্ম নগৰং পাৱিসি.
অথ নং অন্তৰামগ্গেযেৱ একো পুৰিসো দিস্ৱা ‘‘সম্ম, ত্ৱং কিৰ পব্বজিতোতি তৱ গেহে পুত্তদাৰপৰিজনো পৰিদেৱতী’’তি আহ. অথস্স এতদহোসি – ‘‘অযং অপব্বজিতমেৱ কিৰ মং ‘পব্বজিতো’তি ৱদতি, উপ্পন্নো খো পন মে কল্যাণসদ্দো ন অন্তৰধাপেতব্বো, অজ্জেৱ মযা পব্বজিতুং ৱট্টতী’’তি ততোৱ নিৱত্তিত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং নু খো, উপাসক, ইদানেৱ বুদ্ধুপট্ঠানং কত্ৱা গন্ত্ৱা ইদানেৱ পচ্চাগতোসী’’তি ৱুত্তে তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘ভন্তে, কল্যাণসদ্দো নাম উপ্পন্নো ন অন্তৰধাপেতুং ৱট্টতি, তস্মা পব্বজিতুকামো হুত্ৱা আগতোম্হী’’তি আহ. সো পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা সম্মা পটিপন্নো নচিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. ইদং কিৰ কাৰণং ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটং জাতং. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অসুকো নাম কুটুম্বিকো ‘উপ্পন্নো কল্যাণসদ্দো ন অন্তৰধাপেতব্বো’তি পব্বজিত্ৱা ইদানি অৰহত্তং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খৱে, পোৰাণকপণ্ডিতাপি ‘উপ্পন্নো কল্যাণসদ্দো ৱিৰাধেতুং ন ৱট্টতী’তি পব্বজিংসুযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন সেট্ঠিট্ঠানং পাপুণি. সো একদিৱসং নিৱেসনা নিক্খমিত্ৱা ৰাজুপট্ঠানং অগমাসি. অথস্স সস্সু ‘‘ধীতৰং পস্সিস্সামী’’তি তং গেহং অগমাসি, সা থোকং বধিৰধাতুকাতি সব্বং পচ্চুপ্পন্নৱত্থুসদিসমেৱ. তং পন ৰাজুপট্ঠানং গন্ত্ৱা অত্তনো ঘৰং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা একো পুৰিসো ‘‘তুম্হে কিৰ পব্বজিতাতি তুম্হাকং গেহে মহাপৰিদেৱো পৱত্ততী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘উপ্পন্নো কল্যাণসদ্দো নাম ন অন্তৰধাপেতুং ৱট্টতী’’তি ততোৱ নিৱত্তিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং, মহাসেট্ঠি, ইদানেৱ গন্ত্ৱা পুন আগতোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘দেৱ, গেহজনো কিৰ মং অপব্বজিতমেৱ ‘পব্বজিতো’তি ৱত্ৱা পৰিদেৱতি, উপ্পন্নো খো পন কল্যাণসদ্দো ন অন্তৰধাপেতব্বো, পব্বজিস্সামহং, পব্বজ্জং মে অনুজানাহী’’তি এতমত্থং পকাসেতুং ইমা গাথা আহ –
৪১. ‘‘কল্যাণধম্মোতি যদা জনিন্দ, লোকে সমঞ্ঞং অনুপাপুণাতি;
তস্মা ন হিয্যেথ নৰো সপঞ্ঞো, হিৰিযাপি সন্তো ঘুৰমাদিযন্তি.
৪২. ‘‘সাযং সমঞ্ঞা ইধ মজ্জ পত্তা, কল্যাণধম্মোতি জনিন্দ লোকে;
তাহং সমেক্খং ইধ পব্বজিস্সং, ন হি মত্থি ছন্দো ইধ কামভোগে’’তি.
তত্থ কল্যাণধম্মোতি সুন্দৰধম্মো. সমঞ্ঞং অনুপাপুণাতীতি যদা সীলৱা কল্যাণধম্মো পব্বজিতোতি ইদং পঞ্ঞত্তিৱোহাৰং পাপুণাতি. তস্মা ন হিয্যেথাতি ততো সামঞ্ঞতো ন পৰিহাযেথ. হিৰিযাপি সন্তো ধুৰমাদিযন্তীতি, মহাৰাজ, সপ্পুৰিসা নাম অজ্ঝত্তসমুট্ঠিতায হিৰিযা বহিদ্ধসমুট্ঠিতেন ওত্তপ্পেনপি এতং পব্বজিতধুৰং গণ্হন্তি. ইধ মজ্জ পত্তাতি ইধ মযা অজ্জ পত্তা. তাহং সমেক্খন্তি তং অহং গুণৱসেন লদ্ধসমঞ্ঞং সমেক্খন্তো পস্সন্তো. ন হি মত্থি ছন্দোতি ন হি মে অত্থি ছন্দো. ইধ কামভোগেতি ইমস্মিং লোকে কিলেসকামৱত্থুকামপৰিভোগেহি.
বোধিসত্তো এৱং ৱত্ৱা ৰাজানং পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৱা হিমৱন্তপদেসং গন্ত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, বাৰাণসিসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কল্যাণধম্মজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[১৭২] ২. দদ্দৰজাতকৱণ্ণনা
কো নু সদ্দেন মহতাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোকালিকং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি কালে বহূ বহুস্সুতা ভিক্খূ মনোসিলাতলে নদমানা তৰুণসীহা ৱিয আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তা ৱিয সঙ্ঘমজ্ঝে সৰভাণং ভণন্তি. কোকালিকো তেসু সৰভাণং ভণন্তেসু অত্তনো তুচ্ছভাৱং অজানিত্ৱাৱ ‘‘অহম্পি সৰভাণং ভণিস্সামী’’তি ভিক্খূনং অন্তৰং পৱিসিত্ৱা ‘‘অম্হাকং সৰভাণং ন পাপেন্তি. সচে অম্হাকম্পি পাপেয্যুং, মযম্পি ভণেয্যামা’’তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স নামং অগ্গহেত্ৱাৱ তত্থ তত্থ কথেন্তো আহিণ্ডতি. তস্স সা কথা ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটা জাতা. ভিক্খূ ‘‘ৱীমংসিস্সাম তাৱ ন’’ন্তি সঞ্ঞায এৱমাহংসু – ‘‘আৱুসো কোকালিক, অজ্জ সঙ্ঘস্স সৰভাণং ভণাহী’’তি. সো অত্তনো বলং অজানিত্ৱাৱ ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘অজ্জ সৰভাণং ভণিস্সামী’’তি অত্তনো সপ্পাযং যাগুং পিৱি, খজ্জকং খাদি, সপ্পাযেনেৱ সূপেন ভুঞ্জি.
সূৰিযে অত্থঙ্গতে ধম্মস্সৱনকালে ঘোসিতে ভিক্খুসঙ্ঘো সন্নিপতি. সো কণ্টকুৰণ্ডকৱণ্ণং কাসাৱং নিৱাসেত্ৱা কণিকাৰপুপ্ফৱণ্ণং চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা সঙ্ঘমজ্ঝং পৱিসিত্ৱা থেৰে ৱন্দিত্ৱা অলঙ্কতৰতনমণ্ডপে পঞ্ঞত্তৱৰধম্মাসনং অভিৰুহিত্ৱা চিত্ৰবীজনিং গহেত্ৱা ‘‘সৰভাণং ভণিস্সামী’’তি নিসীদি, তাৱদেৱস্স সৰীৰা সেদা মুচ্চিংসু, সাৰজ্জং ওক্কমি, পুব্বগাথায পঠমং পদং উদাহৰিত্ৱা অনন্তৰং ন পস্সি. সো কম্পমানো আসনা ওৰুয্হ লজ্জিতো সঙ্ঘমজ্ঝতো অপক্কম্ম অত্তনো পৰিৱেণং অগমাসি. অঞ্ঞো বহুস্সুতো ভিক্খু সৰভাণং ভণি. ততো পট্ঠায ভিক্খূ তস্স তুচ্ছভাৱং জানিংসু. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, পঠমং কোকালিকস্স তুচ্ছভাৱো দুজ্জানো, ইদানি পনেস সযং নদিত্ৱা পাকটো জাতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, কোকালিকো ইদানেৱ নদিত্ৱা পাকটো জাতো, পুব্বেপি নদিত্ৱা পাকটো অহোসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে সীহযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা বহূনং সীহানং ৰাজা অহোসি. সো অনেকসীহপৰিৱাৰো ৰজতগুহাযং ৱাসং কপ্পেসি. তস্স অৱিদূৰে একিস্সায গুহায একো সিঙ্গালোপি ৱসতি. অথেকদিৱসং দেৱে ৱস্সিত্ৱা ৱিগতে সব্বে সীহা সীহৰাজস্সেৱ গুহদ্ৱাৰে সন্নিপতিত্ৱা সীহনাদং নদন্তা সীহকীড়ং কীড়িংসু. তেসং এৱং নদিত্ৱা কীড়নকালে সোপি সিঙ্গালো নদতি. সীহা তস্স সদ্দং সুত্ৱা ‘‘অযং সিঙ্গালো অম্হেহি সদ্ধিং নদতী’’তি লজ্জিতা তুণ্হী অহেসুং. তেসং তুণ্হীভূতকালে বোধিসত্তস্স পুত্তো সীহপোতকো ‘‘তাত, ইমে সীহা নদিত্ৱা সীহকীড়ং কীড়ন্তা এতস্স সদ্দং সুত্ৱা লজ্জায তুণ্হী জাতা, কো নামেস অত্তনো সদ্দেন অত্তানং জানাপেতী’’তি পিতৰং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
৪৩. ‘‘কো নু সদ্দেন মহতা, অভিনাদেতি দদ্দৰং;
তং সীহা নপ্পটিনদন্তি, কো নামেসো মিগাধিভূ’’তি.
তত্থ অভিনাদেতি দদ্দৰন্তি দদ্দৰং ৰজতপব্বতং একনাদং কৰোতি. মিগাধিভূতি পিতৰং আলপতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো – মিগাধিভূ মিগজেট্ঠক সীহৰাজ পুচ্ছামি তং ‘‘কো নামেসো’’তি.
অথস্স ৱচনং সুত্ৱা পিতা দুতিযং গাথমাহ –
৪৪. ‘‘অধমো মিগজাতানং, সিঙ্গালো তাত ৱস্সতি;
জাতিমস্স জিগুচ্ছন্তা, তুণ্হী সীহা সমচ্চৰে’’তি.
তত্থ সমচ্চৰেতি সন্তি উপসগ্গমত্তং, অচ্চন্তীতি অত্থো, তুণ্হী হুত্ৱা নিসীদন্তীতি ৱুত্তং হোতি. পোত্থকেসু পন ‘‘সমচ্ছৰে’’তি লিখন্তি.
সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, কোকালিকো ইদানেৱ অত্তনো নাদেন অত্তানং পাকটং কৰোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো কোকালিকো অহোসি, সীহপোতকো ৰাহুলো, সীহৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
দদ্দৰজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[১৭৩] ৩. মক্কটজাতকৱণ্ণনা
তাতমাণৱকো এসোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুহকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু পকিণ্ণকনিপাতে উদ্দালকজাতকে (জা. ১.১৪.৬২ আদযো) আৱিভৱিস্সতি. তদা পন সত্থা ‘‘ভিক্খৱে, নাযং ভিক্খু ইদানেৱ কুহকো, পুব্বেপি মক্কটো হুত্ৱা অগ্গিস্স কাৰণা কোহঞ্ঞং অকাসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং কাসিগামকে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৱা ঘৰাৱাসং সণ্ঠপেসি. অথস্স ব্ৰাহ্মণী একং পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা পুত্তস্স আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে কালমকাসি. বোধিসত্তো তস্সা পেতকিচ্চং কত্ৱা ‘‘কিং মে দানি ঘৰাৱাসেন, পুত্তং গহেত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি অস্সুমুখং ঞাতিমিত্তৱগ্গং পহায পুত্তং আদায হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তত্থ ৱনমূলফলাহাৰো ৱাসং কপ্পেসি. সো একদিৱসং ৱস্সানকালে দেৱে ৱস্সন্তে সাৰদাৰূনি অগ্গিং জালেত্ৱা ৱিসিব্বন্তো ফলকত্থৰে নিপজ্জি, পুত্তোপিস্স তাপসকুমাৰকো পিতু পাদে সম্বাহন্তোৱ নিসীদি.
অথেকো ৱনমক্কটো সীতেন পীড়িযমানো তস্স পণ্ণসালায তং অগ্গিং দিস্ৱা ‘‘সচাহং এত্থ পৱিসিস্সামি, ‘মক্কটো মক্কটো’তি মং পোথেত্ৱা নীহৰিস্সন্তি, অগ্গিং ৱিসিব্বেতুং ন লভিস্সামি, অত্থি দানি মে উপাযো, তাপসৱেসং গহেত্ৱা কোহঞ্ঞং কত্ৱা পৱিসিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা একস্স মততাপসস্স ৱক্কলানি নিৱাসেত্ৱা পচ্ছিঞ্চ অঙ্কুসযট্ঠিঞ্চ গহেত্ৱা পণ্ণসালদ্ৱাৰে একং তালৰুক্খং নিস্সায সংকুটিতো অট্ঠাসি. তাপসকুমাৰকো তং দিস্ৱা মক্কটভাৱং অজানন্তো ‘‘একো মহল্লকতাপসো সীতেন পীড়িতো অগ্গিং ৱিসিব্বেতুং আগতো ভৱিস্সতী’’তি পিতু তাপসস্স কথেত্ৱা ‘‘এতং পণ্ণসালং পৱেসেত্ৱা ৱিসিব্বাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা পিতৰং আলপন্তো পঠমং গাথমাহ –
৪৫. ‘‘তাত মাণৱকো এসো, তালমূলং অপস্সিতো;
অগাৰকঞ্চিদং অত্থি, হন্দ দেমস্সগাৰক’’ন্তি.
তত্থ মাণৱকোতি সত্তাধিৱচনং. তেন ‘‘তাত, এসো একো মাণৱকো সত্তো একো তাপসো’’তি দীপেতি. তালমূলং অপস্সিতোতি তালক্খন্ধং নিস্সায ঠিতো. অগাৰকঞ্চিদং অত্থীতি ইদঞ্চ অম্হাকং পব্বজিতাগাৰং অত্থি, পণ্ণসালং সন্ধায ৱদতি. হন্দাতি ৱৱস্সগ্গত্থে নিপাতো. দেমস্সগাৰকন্তি এতস্স একমন্তে ৱসনত্থায অগাৰকং দেম.
বোধিসত্তো পুত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা উট্ঠায পণ্ণসালদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ওলোকেন্তো তস্স মক্কটভাৱং ঞত্ৱা ‘‘তাত, মনুস্সানং নাম ন এৱৰূপং মুখং হোতি, মক্কটো এস, নযিধ পক্কোসিতব্বো’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৪৬. ‘‘মা খো ত্ৱং তাত পক্কোসি, দূসেয্য নো অগাৰকং;
নেতাদিসং মুখং হোতি, ব্ৰাহ্মণস্স সুসীলিনো’’তি.
তত্থ দূসেয্য নো অগাৰকন্তি অযঞ্হি ইধ পৱিট্ঠো সমানো ইমং কিচ্ছেন কতং পণ্ণসালং অগ্গিনা ৱা ঝাপেন্তো উচ্চাৰাদীনি ৱা কৰোন্তো দূসেয্য. নেতাদিসন্তি ‘‘এতাদিসং ব্ৰাহ্মণস্স সুসীলিনো মুখং ন হোতি, মক্কটো এসো’’তি ৱত্ৱা বোধিসত্তো একং উম্মুকং গহেত্ৱা ‘‘কিং এত্থ তিট্ঠসী’’তি খিপিত্ৱা তং পলাপেসি. মক্কটো ৱক্কলানি ছড্ডেত্ৱা ৰুক্খং অভিৰুহিত্ৱা ৱনসণ্ডং পাৱিসি. বোধিসত্তো চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো অযং কুহকভিক্খু অহোসি, তাপসকুমাৰো ৰাহুলো, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মক্কটজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[১৭৪] ৪. দুব্ভিযমক্কটজাতকণ্ণনা
অদম্হ তে ৱাৰি পহূতৰূপন্তি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসঞ্হি ধম্মসভাযং ভিক্খূ দেৱদত্তস্স অকতঞ্ঞুমিত্তদুব্ভিভাৱং কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ অকতঞ্ঞূ মিত্তদুব্ভী, পুব্বেপি এৱৰূপো অহোসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং কাসিগামকে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ঘৰাৱাসং সণ্ঠপেসি. তস্মিং পন সমযে কাসিৰট্ঠে ৱত্তনিমহামগ্গে একো গম্ভীৰো উদপানো হোতি অনোতৰণীযো তিৰচ্ছানানং, মগ্গপ্পটিপন্না পুঞ্ঞত্থিকা মনুস্সা দীঘৰজ্জুকেন ৱাৰকেন উদকং উস্সিঞ্চিত্ৱা একিস্সা দোণিযা পূৰেত্ৱা তিৰচ্ছানানং পানীযং দেন্তি. তস্স সামন্ততো মহন্তং অৰঞ্ঞং, তত্থ বহূ মক্কটা ৱসন্তি. অথ তস্মিং মগ্গে দ্ৱে তীণি দিৱসানি মনুস্সসঞ্চাৰো পচ্ছিজ্জি, তিৰচ্ছানা পানীযং ন লভিংসু. একো মক্কটো পিপাসাতুৰো হুত্ৱা পানীযং পৰিযেসন্তো উদপানস্স সন্তিকে ৱিচৰতি. বোধিসত্তো কেনচিদেৱ কৰণীযেন তং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা তত্থ গচ্ছন্তো পানীযং উত্তাৰেত্ৱা পিৱিত্ৱা হত্থপাদে ধোৱিত্ৱা ঠিতো তং মক্কটং অদ্দস. অথস্স পিপাসিতভাৱং ঞত্ৱা পানীযং উস্সিঞ্চিত্ৱা দোণিযং আকিৰিত্ৱা অদাসি, দত্ৱা চ পন ‘‘ৱিস্সমিস্সামী’’তি একস্মিং ৰুক্খমূলে নিপজ্জি. মক্কটো পানীযং পিৱিত্ৱা অৱিদূৰে নিসীদিত্ৱা মুখমক্কটিকং কৰোন্তো বোধিসত্তং ভিংসাপেসি. বোধিসত্তো তস্স তং কিৰিযং দিস্ৱা ‘‘অৰে দুট্ঠমক্কট, অহং তৱ পিপাসিতস্স কিলন্তস্স বহুং পানীযং অদাসিং, ইদানি ত্ৱং ময্হং মুখমক্কটিকং কৰোসি, অহো পাপজনস্স নাম কতো উপকাৰো নিৰত্থকো’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
৪৭. ‘‘অদম্হ তে ৱাৰি পহূতৰূপং, ঘম্মাভিতত্তস্স পিপাসিতস্স;
সো দানি পিত্ৱান কিৰিঙ্কৰোসি, অসঙ্গমো পাপজনেন সেয্যো’’তি.
তত্থ সো দানি পিত্ৱান কিৰিঙ্কৰোসীতি সো ইদানি ত্ৱং মযা দিন্নপানীযং পিৱিত্ৱা মুখমক্কটিকং কৰোন্তো ‘‘কিৰি কিৰী’’তি সদ্দং কৰোসি. অসঙ্গমো পাপজনেন সেয্যোতি পাপজনেন সদ্ধিং সঙ্গমো ন সেয্যো, অসঙ্গমোৱ সেয্যোতি.
তং সুত্ৱা সো মিত্তদুব্ভী মক্কটো ‘‘ত্ৱং ‘এত্তকেনৱেতং নিট্ঠিত’ন্তি সঞ্ঞং কৰোসি, ইদানি তে সীসে ৱচ্চং পাতেত্ৱা গমিস্সামী’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৪৮. ‘‘কো তে সুতো ৱা দিট্ঠো ৱা, সীলৱা নাম মক্কটো;
ইদানি খো তং ওহচ্ছং, এসা অস্মাক ধম্মতা’’তি.
তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – ভো ব্ৰাহ্মণ, ‘‘মক্কটো কতগুণজাননকো আচাৰসম্পন্নো সীলৱা নাম অত্থী’’তি কহং তযা সুতো ৱা দিট্ঠো ৱা, ইদানি খো অহং তং ওহচ্ছং ৱচ্চং তে সীসে কত্ৱা পক্কমিস্সামি, অস্মাকঞ্হি মক্কটানং নাম এসা ধম্মতা অযং জাতিসভাৱো, যদিদং উপকাৰকস্স সীসে ৱচ্চং কাতব্বন্তি.
তং সুত্ৱা বোধিসত্তো উট্ঠায গন্তুং আৰভি. মক্কটো তঙ্খণঞ্ঞেৱ উপ্পতিত্ৱা সাখাযং নিসীদিত্ৱা ওলম্বকং ওতৰন্তো ৱিয তস্স সীসে ৱচ্চং পাতেত্ৱা ৱিৰৱন্তো ৱনসণ্ডং পাৱিসি. বোধিসত্তো ন্হত্ৱা অগমাসি.
সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো, পুব্বেপি মযা কতগুণং ন জানাসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো দেৱদত্তো অহোসি, ব্ৰাহ্মণো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
দুব্ভিযমক্কটজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[১৭৫] ৫. আদিচ্চুপট্ঠানজাতকৱণ্ণনা
সব্বেসু কিৰ ভূতেসূতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুহকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা কথিতসদিসমেৱ.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা মহাপৰিৱাৰো গণসত্থা হুত্ৱা হিমৱন্তে ৱাসং কপ্পেসি. সো তত্থ চিৰং ৱসিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায পব্বতা ওৰুয্হ পচ্চন্তে একং গামং নিস্সায পণ্ণসালাযং ৱাসং উপগঞ্ছি. অথেকো লোলমক্কটো ইসিগণে ভিক্খাচাৰং গতে অস্সমপদং আগন্ত্ৱা পণ্ণসালা উত্তিণ্ণা কৰোতি, পানীযঘটেসু উদকং ছড্ডেতি, কুণ্ডিকং ভিন্দতি, অগ্গিসালাযং ৱচ্চং কৰোতি. তাপসা ৱস্সং ৱসিত্ৱা ‘‘ইদানি হিমৱন্তো পুপ্ফফলসমিদ্ধো ৰমণীযো, তত্থেৱ গমিস্সামা’’তি পচ্চন্তগামৱাসিকে আপুচ্ছিংসু. মনুস্সা ‘‘স্ৱে, ভন্তে, মযং ভিক্খং গহেত্ৱা অস্সমপদং আগমিস্সাম, তং পৰিভুঞ্জিত্ৱাৱ গমিস্সথা’’তি ৱত্ৱা দুতিযদিৱসে পহূতং খাদনীযভোজনীযং গহেত্ৱা তত্থ অগমংসু. তং দিস্ৱা সো মক্কটো চিন্তেসি – ‘‘কোহঞ্ঞং কত্ৱা মনুস্সে আৰাধেত্ৱা ময্হম্পি খাদনীযভোজনীযং আহৰাপেস্সামী’’তি. সো তাপসচৰণং চৰন্তো ৱিয সীলৱা ৱিয চ হুত্ৱা তাপসানং অৱিদূৰে সূৰিযং নমস্সমানো অট্ঠাসি. মনুস্সা তং দিস্ৱা ‘‘সীলৱন্তানং সন্তিকে ৱসন্তা সীলৱন্তা হোন্তী’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
৪৯. ‘‘সব্বেসু কিৰ ভূতেসু, সন্তি সীলসমাহিতা;
পস্স সাখমিগং জম্মং, আদিচ্চমুপতিট্ঠতী’’তি.
তত্থ সন্তি সীলসমাহিতাতি সীলেন সমন্নাগতা সংৱিজ্জন্তি, সীলৱন্তা চ সমাহিতা চ একগ্গচিত্তা সংৱিজ্জন্তীতিপি অত্থো. জম্মন্তি লামকং. আদিচ্চমুপতিট্ঠতীতি সূৰিযং নমস্সমানো তিট্ঠতি.
এৱং তে মনুস্সে তস্স গুণং কথেন্তে দিস্ৱা বোধিসত্তো ‘‘তুম্হে ইমস্স লোলমক্কটস্স সীলাচাৰং অজানিত্ৱা অৱত্থুস্মিংযেৱ পসন্না’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৫০. ‘‘নাস্স সীলং ৱিজানাথ, অনঞ্ঞায পসংসথ;
অগ্গিহুত্তঞ্চ উহন্নং, দ্ৱে চ ভিন্না কমণ্ডলূ’’তি.
তত্থ অনঞ্ঞাযাতি অজানিত্ৱা. উহন্নন্তি ইমিনা পাপমক্কটেন ঊহদং. কমণ্ডলূতি কুণ্ডিকা. ‘‘দ্ৱে চ কুণ্ডিকা তেন ভিন্না’’তি এৱমস্স অগুণং কথেসি.
মনুস্সা মক্কটস্স কুহকভাৱং ঞত্ৱা লেড্ডুঞ্চ যট্ঠিঞ্চ গহেত্ৱা পোথেত্ৱা পলাপেত্ৱা ইসিগণস্স ভিক্খং অদংসু. ইসযোপি হিমৱন্তমেৱ গন্ত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণা অহেসুং.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো অযং কুহকো ভিক্খু অহোসি, ইসিগণো বুদ্ধপৰিসা, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
আদিচ্চুপট্ঠানজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[১৭৬] ৬. কড়াযমুট্ঠিজাতকৱণ্ণনা
বালো ৱতাযং দুমসাখগোচৰোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰাজানং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি সমযে ৱস্সকালে কোসলৰঞ্ঞো পচ্চন্তো কুপি. তত্থ ঠিতা যোধা দ্ৱে তীণি যুদ্ধানি কত্ৱা পচ্চত্থিকে অভিভৱিতুং অসক্কোন্তা ৰঞ্ঞো সাসনং পেসেসুং. ৰাজা অকালে ৱস্সানেযেৱ নিক্খমিত্ৱা জেতৱনসমীপে খন্ধাৱাৰং বন্ধিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহং অকালে নিক্খন্তো, কন্দৰপদৰাদযো উদকপূৰা, দুগ্গমো মগ্গো, সত্থাৰং উপসঙ্কমিস্সামি, সো মং ‘কহং গচ্ছসি, মহাৰাজা’তি পুচ্ছিস্সতি, অথাহং এতমত্থং আৰোচেস্সামি, ন খো পন মং সত্থা সম্পৰাযিকেনেৱত্থেন অনুগ্গণ্হাতি, দিট্ঠধম্মিকেনাপি অনুগ্গণ্হাতিযেৱ, তস্মিং সচে মে গমনেন অৱুড্ঢি ভৱিস্সতি, ‘অকালো, মহাৰাজা’তি ৱক্খতি. সচে পন ৱুড্ডি ভৱিস্সতি, তুণ্হী ভৱিস্সতী’’তি. সো জেতৱনং পৱিসিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সত্থা ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৱং, মহাৰাজ, আগচ্ছসি দিৱা দিৱস্সা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, অহং পচ্চন্তং ৱূপসমেতুং নিক্খন্তো ‘তুম্হে ৱন্দিত্ৱা গমিস্সামী’তি আগতোম্হী’’তি. সত্থা ‘‘পুব্বেপি, মহাৰাজ, ৰাজানো সেনায অব্ভুগ্গচ্ছমানায পণ্ডিতানং কথং সুত্ৱা অকালে অব্ভুগ্গমনং নাম ন গমিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো সব্বত্থকঅমচ্চো অহোসি. অথ ৰঞ্ঞো পচ্চন্তে কুপিতে পচ্চন্তযোধা পণ্ণং পেসেসুং. ৰাজা ৱস্সকালে নিক্খমিত্ৱা উয্যানে খন্ধাৱাৰং বন্ধি, বোধিসত্তো ৰঞ্ঞো সন্তিকে অট্ঠাসি. তস্মিং খণে অস্সানং কড়াযে সেদেত্ৱা আহৰিত্ৱা দোণিযং পক্খিপিংসু. উয্যানে মক্কটেসু একো মক্কটো ৰুক্খা ওতৰিত্ৱা ততো কড়াযে গহেত্ৱা মুখং পূৰেত্ৱা হত্থেহিপি গহেত্ৱা উপ্পতিত্ৱা ৰুক্খে নিসীদিত্ৱা খাদিতুং আৰভি, অথস্স খাদমানস্স হত্থকো একো কড়াযো ভূমিযং পতি. সো মুখেন চ হত্থেহি চ গহিতে সব্বে কড়াযে ছড্ডেত্ৱা ৰুক্খা ওৰুয্হ তমেৱ কড়াযং ওলোকেন্তো তং কড়াযং অদিস্ৱাৱ পুন ৰুক্খং অভিৰুহিত্ৱা অড্ডে সহস্সপৰাজিতো ৱিয সোচমানো দুম্মুখো ৰুক্খসাখাযং নিসীদি. ৰাজা মক্কটস্স কিৰিযং দিস্ৱা বোধিসত্তং আমন্তেত্ৱা ‘‘পস্সথ, কিং নামেতং মক্কটেন কত’’ন্তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘মহাৰাজ, বহুং অনৱলোকেত্ৱা অপ্পং ওলোকেত্ৱা দুব্বুদ্ধিনো বালা এৱৰূপং কৰোন্তিযেৱা’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
৫১. ‘‘বালো ৱতাযং দুমসাখগোচৰো, পঞ্ঞা জনিন্দ নযিমস্স ৱিজ্জতি;
কড়াযমুট্ঠিং অৱকিৰিয কেৱলং, একং কড়াযং পতিতং গৱেসতী’’তি.
তত্থ দুমসাখগোচৰোতি মক্কটো. সো হি দুমসাখাসু গোচৰং গণ্হাতি, সাৱ অস্স গোচৰো সঞ্চৰণভূমিভূতা, তস্মা ‘‘দুমসাখগোচৰো’’তি ৱুচ্চতি. জনিন্দাতি ৰাজানং আলপতি. ৰাজা হি পৰমিস্সৰভাৱেন জনস্স ইন্দোতি জনিন্দো. কড়াযমুট্ঠিন্তি চণকমুট্ঠিং. ‘‘কাড়ৰাজমাসমুট্ঠি’’ন্তিপি ৱদন্তিযেৱ. অৱকিৰিযাতি অৱকিৰিত্ৱা. কেৱলন্তি সব্বং. গৱেসতীতি ভূমিযং পতিতং একমেৱ পৰিযেসতি.
এৱং ৱত্ৱা পুন বোধিসত্তো তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং আমন্তেত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৫২. ‘‘এৱমেৱ মযং ৰাজ, যে চঞ্ঞে অতিলোভিনো;
অপ্পেন বহুং জিয্যাম, কড়াযেনেৱ ৱানৰো’’তি.
তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – মহাৰাজ, এৱমেৱ মযঞ্চ যে চঞ্ঞে লোভাভিভূতা জনা সব্বেপি অপ্পেন বহুং জিয্যাম. মযঞ্হি এতৰহি অকালে ৱস্সানসমযে মগ্গং গচ্ছন্তা অপ্পকস্স অত্থস্স কাৰণা বহুকা অত্থা পৰিহাযাম. কড়াযেনেৱ ৱানৰোতি যথা অযং ৱানৰো একং কড়াযং পৰিযেসমানো তেনেকেন কড়াযেন সব্বকড়াযেহি পৰিহীনো, এৱং মযম্পি অকালেন কন্দৰপদৰাদীসু পূৰেসু গচ্ছমানা অপ্পমত্তকং অত্থং পৰিযেসমানা বহূহি হত্থিৱাহনঅস্সৱাহনাদীহি চেৱ বলকাযেন চ পৰিহাযিস্সাম. তস্মা অকালে গন্তুং ন ৱট্টতীতি ৰঞ্ঞো ওৱাদং অদাসি.
ৰাজা তস্স কথং সুত্ৱা ততো নিৱত্তিত্ৱা বাৰাণসিমেৱ পাৱিসি. চোৰাপি ‘‘ৰাজা কিৰ চোৰমদ্দনং কৰিস্সামীতি নগৰা নিক্খন্তো’’তি সুত্ৱা পচ্চন্ততো পলাযিংসু. পচ্চুপ্পন্নেপি চোৰা ‘‘কোসলৰাজা কিৰ নিক্খন্তো’’তি সুত্ৱা পলাযিংসু. ৰাজা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সাৱত্থিমেৱ পাৱিসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কড়াযমুট্ঠিজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[১৭৭] ৭. তিন্দুকজাতকৱণ্ণনা
ধনুহত্থকলাপেহীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্ঞাপাৰমিং আৰব্ভ কথেসি. সত্থা হি মহাবোধিজাতকে (জা. ২.১৮.১২৪ আদযো) ৱিয উমঙ্গজাতকে (জা. ২.২২.৫৯০ আদযো) ৱিয চ অত্তনো পঞ্ঞায ৱণ্ণং ৱণ্ণিতং সুত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ তথাগতো পঞ্ঞৱা, পুব্বেপি পঞ্ঞৱা উপাযকুসলোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ৱানৰযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা অসীতিসহস্সৱানৰগণপৰিৱাৰো হিমৱন্তপদেসে ৱাসং কপ্পেসি. তস্সাসন্নে একো পচ্চন্তগামকো কদাচি ৱসতি, কদাচি উব্বসতি. তস্স পন গামস্স মজ্ঝে সাখাৱিটপসম্পন্নো মধুৰফলো একো তিন্দুকৰুক্খো অত্থি, ৱানৰগণো উব্বসিতকালে আগন্ত্ৱা তস্স ফলানি খাদতি. অথাপৰস্মিং ফলৱাৰে সো গামো পুন আৱাসো অহোসি দড়্হপৰিক্খিত্তো দ্ৱাৰযুত্তো, সোপি ৰুক্খো ফলভাৰনমিতসাখো অট্ঠাসি. ৱানৰগণো চিন্তেসি – ‘‘মযং পুব্বে অসুকগামে তিন্দুকফলানি খাদাম, ফলিতো নু খো সো এতৰহি ৰুক্খো, উদাহু নো, আৱসিতো সো গামো, উদাহু নো’’তি. এৱঞ্চ পন চিন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছ ইমং পৱত্তিং জানাহী’’তি একং ৱানৰং পেসেসি. সো গন্ত্ৱা ৰুক্খস্স চ ফলিতভাৱং গামস্স চ গাড়্হৱাসভাৱং ঞত্ৱা আগন্ত্ৱা ৱানৰানং আৰোচেসি.
ৱানৰা তস্স ফলিতভাৱং সুত্ৱা ‘‘মধুৰানি তিন্দুকফলানি খাদিস্সামা’’তি উস্সাহজাতা ৱানৰিন্দস্স তমত্থং আৰোচেসুং. ৱানৰিন্দো ‘‘গামো আৱাসো অনাৱাসো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আৱাসো, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি ন গন্তব্বং. মনুস্সা হি বহুমাযা হোন্তী’’তি. ‘‘দেৱ, মনুস্সানং পটিসল্লানৱেলায অড্ঢৰত্তসমযে খাদিস্সামা’’তি বহূ গন্ত্ৱা ৱানৰিন্দং সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা হিমৱন্তা ওতৰিত্ৱা তস্স গামস্স অৱিদূৰে মনুস্সানং পটিসল্লানকালং আগমযমানা মহাপাসাণপিট্ঠে সযিত্ৱা মজ্ঝিমযামে মনুস্সেসু নিদ্দং ওক্কমন্তেসু ৰুক্খং আৰুয্হ ফলানি খাদিংসু. অথেকো পুৰিসো সৰীৰকিচ্চেন গেহা নিক্খমিত্ৱা গামমজ্ঝগতো ৱানৰে দিস্ৱা মনুস্সানং আচিক্খি. বহূ মনুস্সা ধনুকলাপং সন্নয্হিত্ৱা নানাৱুধহত্থা লেড্ডুদণ্ডাদীনি আদায ‘‘পভাতায ৰত্তিযা ৱানৰে গণ্হিস্সামা’’তি ৰুক্খং পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠংসু. অসীতিসহস্সৱানৰা মনুস্সে দিস্ৱা মৰণভযতজ্জিতা ‘‘নত্থি নো অঞ্ঞং পটিস্সৰণং অঞ্ঞত্ৰ ৱানৰিন্দেনা’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পঠমং গাথমাহংসু –
৫৩. ‘‘ধনুহত্থকলাপেহি, নেত্তিংসৱৰধাৰিভি;
সমন্তা পৰিকিণ্ণম্হ, কথং মোক্খো ভৱিস্সতী’’তি.
তত্থ ধনুহত্থকলাপেহীতি ধনুকলাপহত্থেহি, ধনূনি চেৱ সৰকলাপে চ গহেত্ৱা ঠিতেহীতি অত্থো. নেত্তিংসৱৰধাৰিভীতি নেত্তিংসা ৱুচ্চন্তি খগ্গা, উত্তমখগ্গধাৰীহীতি অত্থো. পৰিকিণ্ণম্হাতি পৰিৱাৰিতম্হ. কথন্তি কেন নু খো উপাযেন অম্হাকং মোক্খো ভৱিস্সতীতি.
তেসং কথং সুত্ৱা ৱানৰিন্দো ‘‘মা ভাযিত্থ, মনুস্সা নাম বহুকিচ্চা, অজ্জপি মজ্ঝিমযামো ৱত্ততি, অপি নাম তেসং ‘অম্হে মাৰেস্সামা’তি পৰিৱাৰিতানং ইমস্স কিচ্চস্স অন্তৰাযকৰং অঞ্ঞং কিচ্চং উপ্পজ্জেয্যা’’তি ৱানৰে সমস্সাসেত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৫৪. ‘‘অপ্পেৱ বহুকিচ্চানং, অত্থো জাযেথ কোচি নং;
অত্থি ৰুক্খস্স অচ্ছিন্নং, খজ্জথঞ্ঞেৱ তিন্দুক’’ন্তি.
তত্থ নন্তি নিপাতমত্তং, অপ্পেৱ বহুকিচ্চানং মনুস্সানং অঞ্ঞো কোচি অত্থো উপ্পজ্জেয্যাতি অযমেৱেত্থ অত্থো. অত্থি ৰুক্খস্স অচ্ছিন্নন্তি ইমস্স ৰুক্খস্স ফলানং আকড্ঢনপৰিকড্ঢনৱসেন অচ্ছিন্নং বহু ঠানং অত্থি. খজ্জথঞ্ঞেৱ তিন্দুকন্তি তিন্দুকফলং খজ্জথঞ্ঞেৱ. তুম্হে হি যাৱতকেন ৱো অত্থো অত্থি, তত্তকং খাদথ, অম্হাকং পহৰণকালং জানিস্সামাতি.
এৱং মহাসত্তো কপিগণং সমস্সাসেসি. এত্তকঞ্হি অস্সাসং অলভমানা সব্বেপি তে ফলিতেন হদযেন জীৱিতক্খযং পাপুণেয্যুং. মহাসত্তো পন এৱং ৱানৰগণং অস্সাসেত্ৱা ‘‘সব্বে ৱানৰে সমানেথা’’তি আহ. সমানেন্তা তস্স ভাগিনেয্যং সেনকং নাম ৱানৰং অদিস্ৱা ‘‘সেনকো নাগতো’’তি আৰোচেসুং. ‘‘সচে সেনকো নাগতো, তুম্হে মা ভাযিত্থ, ইদানি ৱো সো সোত্থিং কৰিস্সতী’’তি. সেনকোপি খো ৱানৰগণস্স গমনকালে নিদ্দাযিত্ৱা পচ্ছা পবুদ্ধো কঞ্চি অদিস্ৱা পদানুপদিকো হুত্ৱা আগচ্ছন্তো মনুস্সে দিস্ৱা ‘‘ৱানৰগণস্স ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি ঞত্ৱা একস্মিং পৰিযন্তে গেহে অগ্গিং জালেত্ৱা সুত্তং কন্তন্তিযা মহল্লকিত্থিযা সন্তিকং গন্ত্ৱা খেত্তং গচ্ছন্তো গামদাৰকো ৱিয একং উম্মুকং গহেত্ৱা উপৰিৱাতে ঠত্ৱা গামং পদীপেসি. মনুস্সা মক্কটে ছড্ডেত্ৱা অগ্গিং নিব্বাপেতুং অগমংসু. ৱানৰা পলাযন্তা সেনকস্সত্থায একেকং ফলং গহেত্ৱা পলাযিংসু.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ভাগিনেয্যো সেনকো মহানামো সক্কো অহোসি, ৱানৰগণো বুদ্ধপৰিসা, ৱানৰিন্দো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
তিন্দুকজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[১৭৮] ৮. কচ্ছপজাতকৱণ্ণনা
জনিত্তং মে ভৱিত্তং মেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অহিৱাতকৰোগমুত্তং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰ একস্মিং কুলে অহিৱাতকৰোগো উপ্পজ্জি. মাতাপিতৰো পুত্তং আহংসু – ‘‘তাত, মা ইমস্মিং গেহে ৱস, ভিত্তিং ভিন্দিত্ৱা পলাযিত্ৱা যত্থ কত্থচি গন্ত্ৱা জীৱিতং ৰক্খ, পচ্ছা আগন্ত্ৱা ইমস্মিং নাম ঠানে মহানিধানং অত্থি, তং উদ্ধৰিত্ৱা কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা সুখেন জীৱেয্যাসী’’তি. পুত্তো তেসং ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা ভিত্তিং ভিন্দিত্ৱা পলাযিত্ৱা অত্তনো ৰোগে ৱূপসন্তে আগন্ত্ৱা মহানিধানং উদ্ধৰিত্ৱা কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা ঘৰাৱাসং ৱসি. সো একদিৱসং সপ্পিতেলাদীনি চেৱ ৱত্থচ্ছাদনাদীনি চ গাহাপেত্ৱা জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘তুম্হাকং গেহে অহিৱাতকৰোগো উপ্পন্নোতি অস্সুম্হ, কিন্তি কত্ৱা মুত্তোসী’’তি পুচ্ছি, সো তং পৱত্তিং আচিক্খি. সত্থা ‘‘পুব্বেপি খো, উপাসক, ভযে উপ্পন্নে অত্তনো ৱসনট্ঠানে আলযং কত্ৱা অঞ্ঞত্থ অগতা জীৱিতক্খযং পাপুণিংসু, অনালযং পন কত্ৱা অঞ্ঞত্থ গতা জীৱিতং লভিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিগামকে কুম্ভকাৰকুলে নিব্বত্তিত্ৱা কুম্ভকাৰকম্মং কত্ৱা পুত্তদাৰং পোসেসি. তদা পন বাৰাণসিযং মহানদিযা সদ্ধিং একাবদ্ধো মহাজাতস্সৰো অহোসি. সো বহুউদককালে নদিযা সদ্ধিং একোদকো হোতি, উদকে মন্দীভূতে ৱিসুং হোতি. মচ্ছকচ্ছপা পন ‘‘ইমস্মিং সংৱচ্ছৰে সুৱুট্ঠিকা ভৱিস্সতি, ইমস্মিং সংৱচ্ছৰে দুব্বুট্ঠিকা’’তি জানন্তি. অথ তস্মিং সৰে নিব্বত্তমচ্ছকচ্ছপা ‘‘ইমস্মিং সংৱচ্ছৰে দুব্বুট্ঠিকা ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা উদকস্স একাবদ্ধকালেযেৱ তম্হা সৰা নিক্খমিত্ৱা নদিং অগমিংসু. একো পন কচ্ছপো ‘‘ইদং মে জাতট্ঠানং ৱড্ঢিতট্ঠানং, মাতাপিতূহি ৱসিতট্ঠানং, ন সক্কোমি ইমং জহিতু’’ন্তি নদিং ন অগমাসি. অথ নিদাঘসমযে তত্থ উদকং ছিজ্জি, সো কচ্ছপো বোধিসত্তস্স মত্তিকগহণট্ঠানে ভূমিং খণিত্ৱা পাৱিসি. বোধিসত্তো ‘‘মত্তিকং গহেস্সামী’’তি তত্থ গন্ত্ৱা মহাকুদ্দালেন ভূমিং খণন্তো কচ্ছপস্স পিট্ঠিং ভিন্দিত্ৱা মত্তিকপিণ্ডং ৱিয কুদ্দালেনেৱ নং উদ্ধৰিত্ৱা থলে পাতেসি. সো ৱেদনাপ্পত্তো হুত্ৱা ‘‘ৱসনট্ঠানে আলযং জহিতুং অসক্কোন্তো এৱং ৱিনাসং পাপুণি’’ন্তি ৱত্ৱা পৰিদেৱমানো ইমা গাথা অৱোচ –
৫৫. ‘‘জনিত্তং মে ভৱিত্তং মে, ইতি পঙ্কে অৱস্সযিং;
তং মং পঙ্কো অজ্ঝভৱি, যথা দুব্বলকং তথা;
তং তং ৱদামি ভগ্গৱ, সুণোহি ৱচনং মম.
৫৬. ‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, সুখং যত্ৰাধিগচ্ছতি;
তং জনিত্তং ভৱিত্তঞ্চ, পুৰিসস্স পজানতো;
যম্হি জীৱে তম্হি গচ্ছে, ন নিকেতহতো সিযা’’তি.
তত্থ জনিত্তং মে ভৱিত্তং মেতি ইদং মম জাতট্ঠানং, ইদং মম ৱড্ঢিতট্ঠানং. ইতি পঙ্কে অৱস্সযিন্তি ইমিনা কাৰণেনাহং ইমস্মিং কদ্দমে অৱস্সযিং নিপজ্জিং, ৱাসং কপ্পেসিন্তি অত্থো. অজ্ঝভৱীতি অধিঅভৱি ৱিনাসং পাপেসি. ভগ্গৱাতি কুম্ভকাৰং আলপতি. কুম্ভকাৰানঞ্হি নামগোত্তপঞ্ঞত্তি এসা, যদিদং ভগ্গৱাতি. সুখন্তি কাযিকচেতসিকস্সাদং. তং জনিত্তং ভৱিত্তঞ্চাতি তং জাতট্ঠানঞ্চ ৱড্ঢিতট্ঠানঞ্চ. ‘‘জানিত্তং ভাৱিত্ত’’ন্তি দীঘৱসেনপি পাঠো, সোযেৱত্থো. পজানতোতি অত্থানত্থং কাৰণাকাৰণং জানন্তস্স. ন নিকেতহতো সিযাতি নিকেতে আলযং কত্ৱা অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা নিকেতেন হতো, এৱৰূপং মৰণদুক্খং পাপিতো ন ভৱেয্যাতি.
এৱং সো বোধিসত্তেন সদ্ধিং কথেন্তো কালমকাসি. বোধিসত্তো তং গহেত্ৱা সকলগামৱাসিনো সন্নিপাতাপেত্ৱা তে মনুস্সে ওৱদন্তো এৱমাহ – ‘‘পস্সথ ইমং কচ্ছপং, অযং অঞ্ঞেসং মচ্ছকচ্ছপানং মহানদিং গমনকালে অত্তনো ৱসনট্ঠানে আলযং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তো তেহি সদ্ধিং অগন্ত্ৱা মম মত্তিকগহণট্ঠানং পৱিসিত্ৱা নিপজ্জি. অথস্সাহং মত্তিকং গণ্হন্তো মহাকুদ্দালেন পিট্ঠিং ভিন্দিত্ৱা মত্তিকপিণ্ডং ৱিয নং থলে পাতেসিং, অযং অত্তনা কতকম্মং সৰিত্ৱা দ্ৱীহি গাথাহি পৰিদেৱিত্ৱা কালমকাসি. এৱমেস অত্তনো ৱসনট্ঠানে আলযং কত্ৱা মৰণং পত্তো, তুম্হেপি মা ইমিনা কচ্ছপেন সদিসা অহুৱত্থ, ইতো পট্ঠায ‘ময্হং ৰূপং ময্হং সদ্দো ময্হং গন্ধো ময্হং ৰসো ময্হং ফোট্ঠব্বো ময্হং পুত্তো ময্হং ধীতা ময্হং দাসদাসিপৰিচ্ছেদো ময্হং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণ’ন্তি তণ্হাৱসেন উপভোগৱসেন মা গণ্হিত্থ, এককোৱেস সত্তো তীসু ভৱেসু পৰিৱত্ততী’’তি. এৱং বুদ্ধলীলায মহাজনস্স ওৱাদমদাসি, সো ওৱাদো সকলজম্বুদীপং পত্থৰিত্ৱা সট্ঠিমত্তানি ৱস্সসহস্সানি অট্ঠাসি. মহাজনো বোধিসত্তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা আযুপৰিযোসানে সগ্গপুৰং পূৰেসি, বোধিসত্তোপি তথেৱ পুঞ্ঞানি কত্ৱা সগ্গপুৰং পূৰেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো কুলপুত্তো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি. ‘‘তদা কচ্ছপো আনন্দো অহোসি, কুম্ভকাৰো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কচ্ছপজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[১৭৯] ৯. সতধম্মজাতকৱণ্ণনা
তঞ্চ অপ্পন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একৱীসতিৱিধং অনেসনং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি কালে বহূ ভিক্খূ ৱেজ্জকম্মেন দূতকম্মেন পহিণকম্মেন জঙ্ঘপেসনিকেন পিণ্ডপটিপিণ্ডেনাতি এৱৰূপায একৱীসতিৱিধায অনেসনায জীৱিকং কপ্পেসুং. সা সাকেতজাতকে (জা. ১.২.১৭৩-১৭৪) আৱিভৱিস্সতি. সত্থা তেসং তথা জীৱিককপ্পনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘এতৰহি খো বহূ ভিক্খূ অনেসনায জীৱিকং কপ্পেন্তি, তে পন এৱং জীৱিকং কপ্পেত্ৱা যক্খত্তভাৱা পেতত্তভাৱা ন মুচ্চিস্সন্তি, ধুৰগোণা হুত্ৱাৱ নিব্বত্তিস্সন্তি, নিৰযে পটিসন্ধিং গণ্হিস্সন্তি, এতেসং হিতত্থায সুখত্থায অত্তজ্ঝাসযং সকপটিভানং একং ধম্মদেসনং কথেতুং ৱট্টতী’’তি ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, একৱীসতিৱিধায অনেসনায পচ্চযা উপ্পাদেতব্বা. অনেসনায হি উপ্পন্নো পিণ্ডপাতো আদিত্তলোহগুড়সদিসো হলাহলৱিসূপমো. অনেসনা হি নামেসা বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকেহি গৰহিতব্বা পটিকুট্ঠা. অনেসনায উপ্পন্নং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জন্তস্স হি হাসো ৱা সোমনস্সং ৱা নত্থি. এৱং উপ্পন্নো হি পিণ্ডপাতো মম সাসনে চণ্ডালস্স উচ্ছিট্ঠভোজনসদিসো, তস্স পৰিভোগো সতধম্মমাণৱস্স চণ্ডালুচ্ছিট্ঠভত্তপৰিভোগো ৱিয হোতী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো চণ্ডালযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কেনচিদেৱ কৰণীযেন পাথেয্যতণ্ডুলে চ ভত্তপুটঞ্চ গহেত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জি. তস্মিঞ্হি কালে বাৰাণসিযং একো মাণৱো অত্থি সতধম্মো নাম উদিচ্চব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তো. সোপি কেনচিদেৱ কৰণীযেন তণ্ডুলে চ ভত্তপুটঞ্চ অগহেত্ৱাৱ মগ্গং পটিপজ্জি, তে উভোপি মহামগ্গে সমাগচ্ছিংসু. মাণৱো বোধিসত্তং ‘‘কিংজাতিকোসী’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘অহং চণ্ডালো’’তি ৱত্ৱা ‘‘ত্ৱং কিংজাতিকোসী’’তি মাণৱং পুচ্ছি. ‘‘উদিচ্চব্ৰাহ্মণো অহ’’ন্তি. ‘‘সাধু গচ্ছামা’’তি তে উভোপি মগ্গং অগমংসু. বোধিসত্তো পাতৰাসৱেলায উদকফাসুকট্ঠানে নিসীদিত্ৱা হত্থে ধোৱিত্ৱা ভত্তপুটং মোচেত্ৱা ‘‘মাণৱ, ভত্তং ভুঞ্জাহী’’তি আহ. ‘‘নত্থি, অৰে চণ্ডাল, মম ভত্তেন অত্থো’’তি. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পুটকভত্তং উচ্ছিট্ঠং অকত্ৱাৱ অত্তনো যাপনমত্তং অঞ্ঞস্মিং পণ্ণে পক্খিপিত্ৱা পুটকভত্তং বন্ধিত্ৱা একমন্তে ঠপেত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা পানীযং পিৱিত্ৱা ধোতহত্থপাদো তণ্ডুলে চ সেসভত্তঞ্চ আদায ‘‘গচ্ছাম, মাণৱা’’তি মগ্গং পটিপজ্জি.
তে সকলদিৱসং গন্ত্ৱা সাযং উভোপি একস্মিং উদকফাসুকট্ঠানে ন্হত্ৱা পচ্চুত্তৰিংসু. বোধিসত্তো ফাসুকট্ঠানে নিসীদিত্ৱা ভত্তপুটং মোচেত্ৱা মাণৱং অনাপুচ্ছিত্ৱা ভুঞ্জিতুং আৰভি. মাণৱো সকলদিৱসং মগ্গগমনেন কিলন্তো ছাতজ্ঝত্তো ‘‘সচে মে ভত্তং দস্সতি, ভুঞ্জিস্সামী’’তি ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. ইতৰো কিঞ্চি অৱত্ৱা ভুঞ্জতেৱ. মাণৱো চিন্তেসি – ‘‘অযং চণ্ডালো ময্হং অৱত্ৱাৱ সব্বং ভুঞ্জতি নিপ্পীড়েত্ৱাপি তং গহেত্ৱা উপৰি উচ্ছিট্ঠভত্তং ছড্ডেত্ৱা সেসং ভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি. সো তথা কত্ৱা উচ্ছিট্ঠভত্তং ভুঞ্জি. অথস্স ভুত্তমত্তস্সেৱ ‘‘মযা অত্তনো জাতিগোত্তকুলপদেসানং অননুচ্ছৱিকং কতং, চণ্ডালস্স নাম মে উচ্ছিট্ঠভত্তং ভুত্ত’’ন্তি বলৱৱিপ্পটিসাৰো উপ্পজ্জি, তাৱদেৱস্স সলোহিতং ভত্তং মুখতো উগ্গচ্ছি. সো ‘‘অপ্পমত্তকস্স ৱত মে কাৰণা অননুচ্ছৱিকং কম্মং কত’’ন্তি উপ্পন্নবলৱসোকতায পৰিদেৱমানো পঠমং গাথমাহ –
৫৭. ‘‘তঞ্চ অপ্পঞ্চ উচ্ছিট্ঠং, তঞ্চ কিচ্ছেন নো অদা;
সোহং ব্ৰাহ্মণজাতিকো, যং ভুত্তং তম্পি উগ্গত’’ন্তি.
তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – যং মযা ভুত্তং, তং অপ্পঞ্চ উচ্ছিট্ঠঞ্চ, তঞ্চ সো চণ্ডালো ন অত্তনো ৰুচিযা মং অদাসি, অথ খো নিপ্পীড়িযমানো কিচ্ছেন কসিৰেন অদাসি, সোহং পৰিসুদ্ধব্ৰাহ্মণজাতিকো, তেনেৱ মে যং ভুত্তং, তম্পি সদ্ধিং লোহিতেন উগ্গতন্তি.
এৱং মাণৱো পৰিদেৱিত্ৱা ‘‘কিং দানি মে এৱৰূপং অননুচ্ছৱিকং কম্মং কত্ৱা জীৱিতেনা’’তি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা কস্সচি অত্তানং অদস্সেত্ৱাৱ অনাথমৰণং পত্তো.
সত্থা ইমং অতীতং দস্সেত্ৱা ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সতধম্মমাণৱস্স তং চণ্ডালুচ্ছিট্ঠকং ভুঞ্জিত্ৱা অত্তনো অযুত্তভোজনস্স ভুত্তত্তা নেৱ হাসো, ন সোমনস্সং উপ্পজ্জি, এৱমেৱ যো ইমস্মিং সাসনে পব্বজিতো অনেসনায জীৱিকং কপ্পেন্তো তথালদ্ধপচ্চযং পৰিভুঞ্জতি, তস্স বুদ্ধপটিকুট্ঠগৰহিতজীৱিতভাৱতো নেৱ হাসো, ন সোমনস্সং উপ্পজ্জতী’’তি ৱত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৫৮. ‘‘এৱং ধম্মং নিৰংকত্ৱা, যো অধম্মেন জীৱতি;
সতধম্মোৱ লাভেন, লদ্ধেনপি ন নন্দতী’’তি.
তত্থ ধম্মন্তি আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলধম্মং. নিৰংকত্ৱাতি নীহৰিত্ৱা ছড্ডেত্ৱা. অধম্মেনাতি একৱীসতিযা অনেসনসঙ্খাতেন মিচ্ছাজীৱেন. সতধম্মোতি তস্স নামং, ‘‘সন্তধম্মো’’তিপি পাঠো. ন নন্দতীতি যথা সতধম্মো মাণৱো ‘‘চণ্ডালুচ্ছিট্ঠকং মে লদ্ধ’’ন্তি তেন লাভেন ন নন্দতি, এৱং ইমস্মিম্পি সাসনে পব্বজিতো কুলপুত্তো অনেসনায লদ্ধলাভং পৰিভুঞ্জন্তো ন নন্দতি ন তুস্সতি, ‘‘বুদ্ধগৰহিতজীৱিকায জীৱামী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো হোতি. তস্মা অনেসনায জীৱিকং কপ্পেন্তস্স সতধম্মমাণৱস্সেৱ অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা অনাথমৰণং মৰিতুং ৱৰন্তি.
এৱং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং দেসেত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে বহূ ভিক্খূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ‘‘তদা মাণৱো আনন্দো অহোসি, অহমেৱ চণ্ডালপুত্তো অহোসি’’ন্তি.
সতধম্মজাতকৱণ্ণনা নৱমা.
[১৮০] ১০. দুদ্দদজাতকৱণ্ণনা
দুদ্দদং দদমানানন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো গণদানং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰ দ্ৱে সহাযকা কুটুম্বিযপুত্তা ছন্দকং সংহৰিত্ৱা সব্বপৰিক্খাৰদানং সজ্জেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা সত্তমে দিৱসে সব্বপৰিক্খাৰে অদংসু. তেসু গণজেট্ঠকো সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং দানে বহুদাযকাপি অত্থি অপ্পদাযকাপি, তেসং সব্বেসম্পি ‘ইদং দানং মহপ্ফলং হোতূ’’’তি দানং নিয্যাদেসি. সত্থা ‘‘তুম্হেহি খো উপাসকা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা এৱং নিয্যাদেন্তেহি মহাকম্মং কতং, পোৰাণকপণ্ডিতাপি দানং দত্ৱা এৱমেৱ নিয্যাদিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা ঘৰাৱাসং পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা গণসত্থা হুত্ৱা হিমৱন্তপদেসে চিৰং ৱসিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায জনপদচাৰিকং চৰমানো বাৰাণসিং পত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে দ্ৱাৰগামে সপৰিৱাৰো ভিক্খায চৰি. মনুস্সা ভিক্খং অদংসু. পুনদিৱসে বাৰাণসিযং চৰি, মনুস্সা সম্পিযাযমানা ভিক্খং দত্ৱা গণবন্ধনেন ছন্দকং সংহৰিত্ৱা দানং সজ্জেত্ৱা ইসিগণস্স মহাদানং পৱত্তযিংসু. দানপৰিযোসানে গণজেট্ঠকো এৱমেৱ ৱত্ৱা ইমিনাৱ নিযামেন দানং নিয্যাদেসি. বোধিসত্তো ‘‘আৱুসো, চিত্তপ্পসাদে সতি অপ্পকং নাম দানং নত্থী’’তি ৱত্ৱা অনুমোদনং কৰোন্তো ইমা গাথা অৱোচ –
৫৯. ‘‘দুদ্দদং দদমানানং, দুক্কৰং কম্ম কুব্বতং;
অসন্তো নানুকুব্বন্তি, সতং ধম্মো দুৰন্নযো.
৬০. ‘‘তস্মা সতঞ্চ অসতং, নানা হোতি ইতো গতি;
অসন্তো নিৰযং যন্তি, সন্তো সগ্গপৰাযণা’’তি.
তত্থ দুদ্দদন্তি দানং নাম লোভদোসৱসিকেহি অপণ্ডিতেহি দাতুং ন সক্কা, তস্মা ‘‘দুদ্দদ’’ন্তি ৱুচ্চতি. তং দদমানানং. দুক্কৰং কম্ম কুব্বতন্তি তদেৱ দানকম্মং সব্বেহি কাতুং ন সক্কাতি দুক্কৰং. তং কুৰুমানানং. অসন্তোতি অপণ্ডিতা বালা. নানুকুব্বন্তীতি তং কম্মং নানুকৰোন্তি. সতং ধম্মোতি পণ্ডিতানং সভাৱো. দানং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. দুৰন্নযোতি ফলসম্বন্ধৱসেন দুজ্জানো, এৱৰূপস্স দানস্স এৱৰূপো ফলৱিপাকো হোতীতি দুৰনুবোধো. অপিচ দুৰন্নযোতি দুৰধিগমো, অপণ্ডিতেহি দানং দত্ৱা দানফলং নাম লদ্ধুং ন সক্কাতিপি অত্থো. নানা হোতি ইতো গতীতি ইতো চৱিত্ৱা পৰলোকং গচ্ছন্তানং পটিসন্ধিগ্গহণং নানা হোতি. অসন্তো নিৰযং যন্তীতি অপণ্ডিতা দুস্সীলা দানং অদত্ৱা সীলং অৰক্খিত্ৱা নিৰযং গচ্ছন্তি. সন্তো সগ্গপৰাযণাতি পণ্ডিতা পন দানং দত্ৱা সীলং ৰক্খিত্ৱা উপোসথকম্মং কৰিত্ৱা তীণি সুচৰিতানি পূৰেত্ৱা সগ্গপৰাযণা হোন্তি, মহন্তং সগ্গসুখসম্পত্তিং অনুভৱন্তীতি.
এৱং বোধিসত্তো অনুমোদনং কত্ৱা চত্তাৰো ৱস্সিকে মাসে তত্থেৱ ৱসিত্ৱা ৱস্সাতিক্কমে হিমৱন্তং গন্ত্ৱা ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ইসিগণো বুদ্ধপৰিসা অহোসি, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
দুদ্দদজাতকৱণ্ণনা দসমা.
কল্যাণৱগ্গো ততিযো.
তস্সুদ্দানং –
কল্যাণধম্মং দদ্দৰং, মক্কটি দুব্ভিমক্কটং;
আদিচ্চুপট্ঠানঞ্চেৱ, কড়াযমুট্ঠি তিন্দুকং;
কচ্ছপং সতধম্মঞ্চ, দুদ্দদন্তি চ তে দস.