২. সন্থৱৱগ্গো
[১৬১] ১. ইন্দসমানগোত্তজাতকৱণ্ণনা
ন সন্থৱং কাপুৰিসেন কযিৰাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং দুব্বচজাতিকং আৰব্ভ কথেসি. তস্স ৱত্থু নৱকনিপাতে গিজ্ঝজাতকে (জা. ১.৯.১ আদযো) আৱিভৱিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং ‘‘পুব্বেপি ত্ৱং, ভিক্খু, দুব্বচতায পণ্ডিতানং ৱচনং অকত্ৱা মত্তহত্থিপাদেহি সঞ্চুণ্ণিতো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱুড্ঢিপ্পত্তো ঘৰাৱাসং পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা পঞ্চন্নং ইসিসতানং গণসত্থা হুত্ৱা হিমৱন্তপদেসে ৱাসং কপ্পেসি. তদা তেসু তাপসেসু ইন্দসমানগোত্তো নামেকো তাপসো অহোসি দুব্বচো অনোৱাদকো. সো একং হত্থিপোতকং পোসেসি. বোধিসত্তো সুত্ৱা তং পক্কোসিত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং হত্থিপোতকং পোসেসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সচ্চং, আচৰিয, মতমাতিকং একং হত্থিপোতকং পোসেমী’’তি. ‘‘হত্থিনো নাম ৱুড্ঢিপ্পত্তা পোসকেযেৱ মাৰেন্তি, মা তং পোসেহী’’তি. ‘‘তেন ৱিনা ৱত্তিতুং ন সক্কোমি আচৰিযা’’তি. ‘‘তেন হি পঞ্ঞাযিস্সসী’’তি. সো তেন পোসিযমানো অপৰভাগে মহাসৰীৰো অহোসি.
অথেকস্মিং কালে তে ইসযো ৱনমূলফলাফলত্থায দূৰং গন্ত্ৱা তত্থেৱ কতিপাহং ৱসিংসু. হত্থীপি অগ্গদক্খিণৱাতে পভিন্নমদো হুত্ৱা তস্স পণ্ণসালং ৱিদ্ধংসেত্ৱা পানীযঘটং ভিন্দিত্ৱা পাসাণফলকং খিপিত্ৱা আলম্বনফলকং লুঞ্চিত্ৱা ‘‘তং তাপসং মাৰেত্ৱাৱ গমিস্সামী’’তি একং গহনট্ঠানং পৱিসিত্ৱা তস্স আগমনমগ্গং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. ইন্দসমানগোত্তো তস্স গোচৰং গহেত্ৱা সব্বেসং পুৰতোৱ আগচ্ছন্তো তং দিস্ৱা পকতিসঞ্ঞাযেৱস্স সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সো হত্থী গহনট্ঠানা নিক্খমিত্ৱা সোণ্ডায পৰামসিত্ৱা ভূমিযং পাতেত্ৱা সীসং পাদেন অক্কমিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা মদ্দিত্ৱা কোঞ্চনাদং কত্ৱা অৰঞ্ঞং পাৱিসি. সেসতাপসা তং পৱত্তিং বোধিসত্তস্স আৰোচেসুং. বোধিসত্তো ‘‘কাপুৰিসেহি নাম সদ্ধিং সংসগ্গো ন কাতব্বো’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা আহ –
২১. ‘‘ন সন্থৱং কাপুৰিসেন কযিৰা, অৰিযো অনৰিযেন পজানমত্থং;
চিৰানুৱুত্থোপি কৰোতি পাপং, গজো যথা ইন্দসমানগোত্তং.
২২. ‘‘যং ত্ৱেৱ জঞ্ঞা সদিসো মমন্তি, সীলেন পঞ্ঞায সুতেন চাপি;
তেনেৱ মেত্তিং কযিৰাথ সদ্ধিং, সুখো হৱে সপ্পুৰিসেন সঙ্গমো’’তি.
তত্থ ন সন্থৱং কাপুৰিসেন কযিৰাতি কুচ্ছিতেন কোধপুৰিসেন সদ্ধিং তণ্হাসন্থৱং ৱা মিত্তসন্থৱং ৱা ন কযিৰাথ. অৰিযো অনৰিযেন পজানমত্থন্তি অৰিযোতি চত্তাৰো অৰিযা আচাৰঅৰিযো লিঙ্গঅৰিযো দস্সনঅৰিযো পটিৱেধঅৰিযোতি. তেসু আচাৰঅৰিযো ইধ অধিপ্পেতো. সো পজানমত্থং অত্থং পজানন্তো অত্থানত্থকুসলো আচাৰে ঠিতো অৰিযপুগ্গলো অনৰিযেন নিল্লজ্জেন দুস্সীলেন সদ্ধিং সন্থৱং ন কৰেয্যাতি অত্থো. কিং কাৰণা? চিৰানুৱুত্থোপি কৰোতি পাপন্তি, যস্মা অনৰিযো চিৰং একতো অনুৱুত্থোপি তং একতো নিৱাসং অগণেত্ৱা কৰোতি পাপং লামককম্মং কৰোতিযেৱ. যথা কিং? গজো যথা ইন্দসমানগোত্তন্তি, যথা সো গজো ইন্দসমানগোত্তং মাৰেন্তো পাপং অকাসীতি অত্থো. যং ত্ৱেৱ জঞ্ঞা সদিসো মমন্তিআদীসু যং ত্ৱেৱ পুগ্গলং ‘‘অযং মম সীলাদীহি সদিসো’’তি জানেয্য, তেনেৱ সদ্ধিং মেত্তিং কযিৰাথ, সপ্পুৰিসেন সদ্ধিং সমাগমো সুখাৱহোতি.
এৱং বোধিসত্তো ‘‘অনোৱাদকেন নাম ন ভৱিতব্বং, সুসিক্খিতেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি ইসিগণং ওৱদিত্ৱা ইন্দসমানগোত্তস্স সৰীৰকিচ্চং কাৰেত্ৱা ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ইন্দসমানগোত্তো অযং দুব্বচো অহোসি, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ইন্দসমানগোত্তজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[১৬২] ২. সন্থৱজাতকৱণ্ণনা
ন সন্থৱস্মা পৰমত্থি পাপিযোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অগ্গিজুহনং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা নঙ্গুট্ঠজাতকে (জা. ১.১.১৪৪ আদযো) কথিতসদিসমেৱ. ভিক্খূ তে অগ্গিং জুহন্তে দিস্ৱা ‘‘ভন্তে, জটিলা নানপ্পকাৰং মিচ্ছাতপং কৰোন্তি, অত্থি নু খো এত্থ ৱুড্ঢী’’তি ভগৱন্তং পুচ্ছিংসু. ‘‘ন, ভিক্খৱে, এত্থকাচি ৱুড্ঢি নাম অত্থি, পোৰাণকপণ্ডিতাপি অগ্গিজুহনে ৱুড্ঢি অত্থীতি সঞ্ঞায চিৰং অগ্গিং জুহিত্ৱা তস্মিং কম্মে অৱুড্ঢিমেৱ দিস্ৱা অগ্গিং উদকেন নিব্বাপেত্ৱা সাখাদীহি পোথেত্ৱা পুন নিৱত্তিত্ৱাপি ন ওলোকেসু’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. মাতাপিতৰো তস্স জাতগ্গিং গহেত্ৱা তং সোড়সৱস্সুদ্দেসে ঠিতং আহংসু – ‘‘কিং, তাত, জাতগ্গিং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে অগ্গিং পৰিচৰিস্সসি, উদাহু তযো ৱেদে উগ্গণ্হিত্ৱা কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা ঘৰাৱাসং ৱসিস্সসী’’তি. সো ‘‘ন মে ঘৰাৱাসেন অত্থো, অৰঞ্ঞে অগ্গিং পৰিচৰিত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো ভৱিস্সামী’’তি জাতগ্গিং গহেত্ৱা মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা পণ্ণসালায ৱাসং কপ্পেত্ৱা অগ্গিং পৰিচৰি. সো একদিৱসং নিমন্তিতট্ঠানং গন্ত্ৱা সপ্পিনা পাযাসং লভিত্ৱা ‘‘ইমং পাযাসং মহাব্ৰহ্মুনো যজিস্সামী’’তি তং পাযাসং আহৰিত্ৱা অগ্গিং জালেত্ৱা ‘‘অগ্গিং তাৱ ভৱন্তং সপ্পিযুত্তং পাযাসং পাযেমী’’তি পাযাসং অগ্গিম্হি পক্খিপি. বহুসিনেহে পাযাসে অগ্গিম্হি পক্খিত্তমত্তেযেৱ অগ্গি জলিত্ৱা পচ্চুগ্গতাহি অচ্চীহি পণ্ণসালং ঝাপেসি. ব্ৰাহ্মণো ভীততসিতো পলাযিত্ৱা বহি ঠত্ৱা ‘‘কাপুৰিসেহি নাম সন্থৱো ন কাতব্বো, ইদানি মে ইমিনা অগ্গিনা কিচ্ছেন কতা পণ্ণসালা ঝাপিতা’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
২৩. ‘‘ন সন্থৱস্মা পৰমত্থি পাপিযো, যো সন্থৱো কাপুৰিসেন হোতি;
সন্তপ্পিতো সপ্পিনা পাযসেন, কিচ্ছাকতং পণ্ণকুটিং অদয্হী’’তি.
তত্থ ন সন্থৱস্মাতি তণ্হাসন্থৱাপি চ মিত্তসন্থৱাপি চাতি দুৱিধাপি এতস্মা সন্থৱা পৰং উত্তৰি অঞ্ঞং পাপতৰং নত্থি, লামকতৰং নাম নত্থীতি অত্থো. যো সন্থৱো কাপুৰিসেনাতি যো পাপকেন কাপুৰিসেন সদ্ধিং দুৱিধোপি সন্থৱো, ততো পাপতৰং অঞ্ঞং নত্থি. কস্মা? সন্তপ্পিতো …পে…অদয্হীতি, যস্মা সপ্পিনা চ পাযাসেন চ সন্তপ্পিতোপি অযং অগ্গি মযা কিচ্ছেন কতং পণ্ণসালং ঝাপেসীতি অত্থো.
সো এৱং ৱত্ৱা ‘‘ন মে তযা মিত্তদুব্ভিনা অত্থো’’তি তং অগ্গিং উদকেন নিব্বাপেত্ৱা সাখাহি পোথেত্ৱা অন্তোহিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা একং সামমিগিং সীহস্স চ ব্যগ্ঘস্স চ দীপিনো চ মুখং লেহন্তিং দিস্ৱা ‘‘সপ্পুৰিসেহি সদ্ধিং সন্থৱা পৰং সেয্যো নাম নত্থী’’তি চিন্তেত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
২৪. ‘‘ন সন্থৱস্মা পৰমত্থি সেয্যো, যো সন্থৱো সপ্পুৰিসেন হোতি;
সীহস্স ব্যগ্ঘস্স চ দীপিনো চ, সামা মুখং লেহতি সন্থৱেনা’’তি.
তত্থ সামা মুখং লেহতি সন্থৱেনাতি সামা নাম মিগী ইমেসং তিণ্ণং জনানং সন্থৱেন সিনেহেন মুখং লেহতীতি.
এৱং ৱত্ৱা বোধিসত্তো অন্তোহিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তেন সমযেন তাপসো অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সন্থৱজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[১৬৩] ৩. সুসীমজাতকৱণ্ণনা
কাড়া মিগা সেতদন্তা তৱীমেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ছন্দকদানং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযঞ্হি কদাচি একমেৱ কুলং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দেতি, কদাচি অঞ্ঞতিত্থিযানং দেতি, কদাচি গণবন্ধনেন বহূ একতো হুত্ৱা দেন্তি, কদাচি ৱীথিসভাগেন, কদাচি সকলনগৰৱাসিনো ছন্দকং সংহৰিত্ৱা দানং দেন্তি. ইমস্মিং পন কালে সকলনগৰৱাসিনো ছন্দকং সংহৰিত্ৱা সব্বপৰিক্খাৰদানং সজ্জেত্ৱা দ্ৱে কোট্ঠাসা হুত্ৱা একচ্চে ‘‘ইমং সব্বপৰিক্খাৰদানং অঞ্ঞতিত্থিযানং দস্সামা’’তি আহংসু, একচ্চে ‘‘বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্সা’’তি. এৱং পুনপ্পুনং কথায ৱত্তমানায অঞ্ঞতিত্থিযসাৱকেহি অঞ্ঞতিত্থিযানঞ্ঞেৱ, বুদ্ধসাৱকেহি ‘‘‘বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্সেৱা’তি ৱুত্তে সম্বহুলং কৰিসামা’’তি সম্বহুলায কথায ‘‘বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দস্সামা’’তি ৱদন্তাযেৱ বহুকা জাতা, তেসঞ্ঞেৱ কথা পতিট্ঠাসি. অঞ্ঞতিত্থিযসাৱকা বুদ্ধানং দাতব্বদানস্স অন্তৰাযং কাতুং নাসক্খিংসু. নাগৰা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা সত্তমে দিৱসে সব্বপৰিক্খাৰে অদংসু. সত্থা অনুমোদনং কত্ৱা মহাজনং মগ্গফলেহি পবোধেত্ৱা জেতৱনৱিহাৰমেৱ গন্ত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘেন ৱত্তে দস্সিতে গন্ধকুটিপ্পমুখে ঠত্ৱা সুগতোৱাদং দত্ৱা গন্ধকুটিং পাৱিসি.
সাযন্হসমযে ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিপতিত্ৱা কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, অঞ্ঞতিত্থিযসাৱকা বুদ্ধানং দাতব্বদানস্স অন্তৰাযকৰণত্থায ৱাযমন্তাপি অন্তৰাযং কাতুং নাসক্খিংসু, তং সব্বপৰিক্খাৰদানং বুদ্ধানংযেৱ পাদমূলং আগতং, অহো বুদ্ধবলং নাম মহন্ত’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, এতে অঞ্ঞতিত্থিযসাৱকা ইদানেৱ ময্হং দাতব্বদানস্স অন্তৰাযকৰণত্থায ৱাযমন্তি, পুব্বেপি ৱাযমিংসু, সো পন পৰিক্খাৰো সব্বকালেপি মমেৱ পাদমূলং আগচ্ছতী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং সুসীমো নাম ৰাজা অহোসি. তদা বোধিসত্তো তস্স পুৰোহিতস্স ব্ৰাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি, তস্স সোড়সৱস্সিককালে পিতা কালমকাসি. সো পন ধৰমানকালে ৰঞ্ঞো হত্থিমঙ্গলকাৰকো অহোসি. হত্থীনং মঙ্গলকৰণট্ঠানে আভতউপকৰণভণ্ডঞ্চ হত্থালঙ্কাৰঞ্চ সব্বং সোযেৱ অলত্থ. এৱমস্স একেকস্মিং মঙ্গলে কোটিমত্তং ধনং উপ্পজ্জতি. অথ তস্মিং কালে হত্থিমঙ্গলছণো সম্পাপুণি. সেসা ব্ৰাহ্মণা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, হত্থিমঙ্গলছণো সম্পত্তো, মঙ্গলং কাতুং ৱট্টতি. পুৰোহিতব্ৰাহ্মণস্স পন পুত্তো অতিদহৰো, নেৱ তযো ৱেদে জানাতি, ন হত্থিসুত্তং, মযং হত্থিমঙ্গলং কৰিস্সামা’’তি আহংসু. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. ব্ৰাহ্মণা পুৰোহিতপুত্তস্স হত্থিমঙ্গলং কাতুং অদত্ৱা ‘‘হত্থিমঙ্গলং কত্ৱা মযং ধনং গণ্হিস্সামা’’তি হট্ঠতুট্ঠা ৱিচৰন্তি. অথ ‘‘চতুত্থে দিৱসে হত্থিমঙ্গলং ভৱিস্সতী’’তি বোধিসত্তস্স মাতা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘হত্থিমঙ্গলকৰণং নাম যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা অম্হাকং ৱংসো, ৱংসো চ নো ওসক্কিস্সতি, ধনা চ পৰিহাযিস্সামা’’তি অনুসোচমানা পৰোদি.
বোধিসত্তো ‘‘কস্মা, অম্ম, ৰোদসী’’তি ৱত্ৱা তং কাৰণং সুত্ৱা ‘‘ননু, অম্ম, অহং মঙ্গলং কৰিস্সামী’’তি আহ. ‘‘তাত, ত্ৱং নেৱ তযো ৱেদে জানাসি, ন হত্থিসুত্তং, কথং মঙ্গলং কৰিস্সসী’’তি. ‘‘অম্ম, কদা পন হত্থিমঙ্গলং কৰিস্সতী’’তি? ‘‘ইতো চতুত্থে দিৱসে, তাতা’’তি. ‘‘অম্ম, তযো পন ৱেদে পগুণে কত্ৱা হত্থিসুত্তং জাননকআচৰিযো কহং ৱসতী’’তি? ‘‘তাত, এৱৰূপো দিসাপামোক্খো আচৰিযো ইতো ৱীসযোজনসতমত্থকে গন্ধাৰৰট্ঠে তক্কসিলাযং ৱসতী’’তি. ‘‘অম্ম, অম্হাকং ৱংসং ন নাসেস্সামি, অহং স্ৱে একদিৱসেনেৱ তক্কসিলং গন্ত্ৱা একৰত্তেনেৱ তযো ৱেদে চ হত্থিসুত্তঞ্চ উগ্গণ্হিত্ৱা পুনদিৱসে আগন্ত্ৱা চতুত্থে দিৱসে হত্থিমঙ্গলং কৰিস্সামি, মা ৰোদী’’তি মাতৰং সমস্সাসেত্ৱা পুনদিৱসে বোধিসত্তো পাতোৱ ভুঞ্জিত্ৱা এককোৱ নিক্খমিত্ৱা একদিৱসেনেৱ তক্কসিলং গন্ত্ৱা আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি.
অথ নং আচৰিযো ‘‘কুতো আগতোসি, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘বাৰাণসিতো, আচৰিযা’’তি. ‘‘কেনত্থেনা’’তি? ‘‘তুম্হাকং সন্তিকে তযো ৱেদে চ হত্থিসুত্তঞ্চ উগ্গণ্হনত্থাযা’’তি. ‘‘সাধু, তাত, উগ্গণ্হা’’তি. বোধিসত্তো ‘‘আচৰিয, ময্হং কম্মং অচ্চাযিক’’ন্তি সব্বং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা ‘‘অহং একদিৱসেনেৱ ৱীসযোজনসতং আগতো, অজ্জেৱেকৰত্তিং ময্হমেৱ ওকাসং কৰোথ, ইতো ততিযদিৱসে হত্থিমঙ্গলং ভৱিস্সতি, অহং একেনেৱ উদ্দেসমগ্গেন সব্বং উগ্গণ্হিস্সামী’’তি ৱত্ৱা আচৰিযং ওকাসং কাৰেত্ৱা আচৰিযস্স ভুত্তকালে সযং ভুঞ্জিত্ৱা আচৰিযস্স পাদে ধোৱিত্ৱা সহস্সত্থৱিকং পুৰতো ঠপেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো পৰিযত্তিং পট্ঠপেত্ৱা অৰুণে উগ্গচ্ছন্তে তযো ৱেদে চ হত্থিসুত্তঞ্চ নিট্ঠপেত্ৱা ‘‘অঞ্ঞোপি অত্থি, আচৰিযা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘নত্থি তাত, সব্বং নিট্ঠিত’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘আচৰিয, ইমস্মিং গন্থে এত্তকং পদপচ্চাভট্ঠং, এত্তকং সজ্ঝাযসম্মোহট্ঠানং, ইতো পট্ঠায তুম্হে অন্তেৱাসিকে এৱং ৱাচেয্যাথা’’তি আচৰিযস্স সিপ্পং সোধেত্ৱা পাতোৱ ভুঞ্জিত্ৱা আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা একদিৱসেনেৱ বাৰাণসিং পচ্চাগন্ত্ৱা মাতৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘উগ্গহিতং তে, তাত, সিপ্প’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘আম, অম্মা’’তি ৱত্ৱা মাতৰং পৰিতোসেসি.
পুনদিৱসে হত্থিমঙ্গলছণো পটিযাদিযিত্থ. সতমত্তে হত্থিসোণ্ডালঙ্কাৰে চ সুৱণ্ণদ্ধজে হেমজালসঞ্ছন্নে কত্ৱা ঠপেসুং, ৰাজঙ্গণং অলঙ্কৰিংসু. ব্ৰাহ্মণা ‘‘মযং হত্থিমঙ্গলং কৰিস্সাম, মযং কৰিস্সামা’’তি মণ্ডিতপসাধিতা অট্ঠংসু. সুসীমোপি ৰাজা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো উপকৰণভণ্ডং গাহাপেত্ৱা মঙ্গলট্ঠানং অগমাসি. বোধিসত্তোপি কুমাৰপৰিহাৰেন অলঙ্কতো অত্তনো পৰিসায পুৰক্খতপৰিৱাৰিতো ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ, মহাৰাজ, তুম্হে অম্হাকং ৱংসঞ্চ অত্তনো ৱংসঞ্চ নাসেত্ৱা ‘অঞ্ঞেহি ব্ৰাহ্মণেহি হত্থিমঙ্গলং কাৰেত্ৱা হত্থালঙ্কাৰঞ্চ উপকৰণানি চ তেসং দস্সামা’তি অৱচুত্থা’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
২৫. ‘‘কাড়া মিগা সেতদন্তা তৱীমে, পৰোসতং হেমজালাভিছন্না;
তে তে দদামীতি সুসীম ব্ৰূসি, অনুস্সৰং পেত্তিপিতামহান’’ন্তি.
তত্থ তে তে দদামীতি সুসীম ব্ৰূসীতি তে এতে তৱ সন্তকে ‘‘কাড়া মিগা সেতদন্তা’’তি এৱং গতে পৰোসতং সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতে হত্থী অঞ্ঞেসং ব্ৰাহ্মণানং দদামীতি সচ্চং কিৰ, ভো সুসীম, এৱং ব্ৰূসীতি অত্থো. অনুস্সৰং পেত্তিপিতামহানন্তি অম্হাকঞ্চ অত্তনো চ ৱংসে পিতুপিতামহানং আচিণ্ণং সৰন্তোযেৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি – মহাৰাজ, যাৱ সত্তমকুলপৰিৱট্টা তুম্হাকং পেত্তিপিতামহানং অম্হাকং পেত্তিপিতামহা চ হত্থিমঙ্গলং কৰোন্তি, সো ত্ৱং এৱং অনুস্সৰন্তোপি অম্হাকঞ্চ অত্তনো চ ৱংসং নাসেত্ৱা সচ্চং কিৰ এৱং ব্ৰূসীতি.
সুসীমো ৰাজা বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
২৬. ‘‘কাড়া মিগা সেতদন্তা মমীমে, পৰোসতং হেমজালাভিছন্না;
তে তে দদামীতি ৱদামি মাণৱ, অনুস্সৰং পেত্তিপিতামহান’’ন্তি.
তত্থ তে তে দদামীতি তে এতে হত্থী অঞ্ঞেসং ব্ৰাহ্মণানং দদামীতি সচ্চমেৱ মাণৱ ৱদামি, নেৱ হত্থী ব্ৰাহ্মণানং দদামীতি অত্থো. অনুস্সৰন্তি পেত্তিপিতামহানং কিৰিযং অনুস্সৰামিযেৱ, নো নানুস্সৰামি, অম্হাকং পেত্তিপিতামহানং হত্থিমঙ্গলং তুম্হাকং পেত্তিপিতামহা কৰোন্তীতি পন অনুস্সৰন্তোপি এৱং ৱদামিযেৱাতি অধিপ্পাযেনেৱমাহ.
অথ নং বোধিসত্তো এতদৱোচ – ‘‘মহাৰাজ, অম্হাকঞ্চ অত্তনো চ ৱংসং অনুস্সৰন্তোযেৱ কস্মা মং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞেহি হত্থিমঙ্গলং কাৰাপেথা’’তি. ‘‘ত্ৱং কিৰ, তাত, তযো ৱেদে হত্থিসুত্তঞ্চ ন জানাসী’’তি ময্হং আৰোচেসুং, তেনাহং অঞ্ঞেহি ব্ৰাহ্মণেহি কাৰাপেমীতি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, এত্তকেসু ব্ৰাহ্মণেসু একব্ৰাহ্মণোপি তীসু ৱেদেসু ৱা হত্থিসুত্তেসু ৱা একদেসম্পি যদি মযা সদ্ধিং কথেতুং সমত্তো অত্থি, উট্ঠহতু, তযোপি ৱেদে হত্থিসুত্তঞ্চ সদ্ধিং হত্থিমঙ্গলকৰণেন মং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞো সকলজম্বুদীপেপি জানন্তো নাম নত্থী’’তি সীহনাদং নদি. একব্ৰাহ্মণোপি তস্স পটিসত্তু হুত্ৱা উট্ঠাতুং নাসক্খি. বোধিসত্তো অত্তনো কুলৱংসং পতিট্ঠাপেত্ৱা মঙ্গলং কত্ৱা বহুং ধনং আদায অত্তনো নিৱেসনং অগমাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে কেচি সোতাপন্না অহেসুং, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, কেচি অৰহত্তং পাপুণিংসু. ‘‘তদা মাতা মহামাযা অহোসি, পিতা সুদ্ধোদনমহাৰাজা, সুসীমো ৰাজা আনন্দো, দিসাপামোক্খো আচৰিযো সাৰিপুত্তো, মাণৱো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সুসীমজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[১৬৪] ৪. গিজ্ঝজাতকৱণ্ণনা
যং নু গিজ্ঝো যোজনসতন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং মাতুপোসকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু সামজাতকে (জা. ২.২২.২৯৬ আদযো) আৱিভৱিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, গিহী পোসেসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘কিং পন তে হোন্তী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘মাতাপিতৰো মে, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু সাধূ’’তি তস্স সাধুকাৰং দত্ৱা ‘‘মা, ভিক্খৱে, ইমং ভিক্খুং উজ্ঝাযিত্থ, পোৰাণকপণ্ডিতাপি গুণৱসেন অঞ্ঞাতকানম্পি উপকাৰং অকংসু, ইমস্স পন মাতাপিতূনং উপকাৰকৰণং ভাৰোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো গিজ্ঝকূটপব্বতে গিজ্ঝযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা মাতাপিতৰো পোসেতি. অথেকস্মিং কালে মহতী ৱাতৱুট্ঠি অহোসি. গিজ্ঝা ৱাতৱুট্ঠিং সহিতুং অসক্কোন্তা সীতভযেন বাৰাণসিং গন্ত্ৱা পাকাৰসমীপে চ পৰিখাসমীপে চ সীতেন কম্পমানা নিসীদিংসু. তদা বাৰাণসিসেট্ঠি নগৰা নিক্খমিত্ৱা ন্হাযিতুং গচ্ছন্তো তে গিজ্ঝে কিলমন্তে দিস্ৱা একস্মিং অনোৱস্সকট্ঠানে সন্নিপাতেত্ৱা অগ্গিং কাৰাপেত্ৱা গোসুসানং পেসেত্ৱা গোমংসং আহৰাপেত্ৱা তেসং দাপেত্ৱা আৰক্খং ঠপেসি. গিজ্ঝা ৱূপসন্তায ৱাতৱুট্ঠিযা কল্লসৰীৰা হুত্ৱা পব্বতমেৱ অগমংসু. তে তত্থেৱ সন্নিপতিত্ৱা এৱং মন্তযিংসু – ‘‘বাৰাণসিসেট্ঠিনা অম্হাকং উপকাৰো কতো, কতূপকাৰস্স চ নাম পচ্চুপকাৰং কাতুং ৱট্টতি, তস্মা ইতো পট্ঠায তুম্হেসু যো যং ৱত্থং ৱা আভৰণং ৱা লভতি, তেন তং বাৰাণসিসেট্ঠিস্স গেহে আকাসঙ্গণে পাতেতব্ব’’ন্তি.
ততো পট্ঠায গিজ্ঝা মনুস্সানং ৱত্থাভৰণানি আতপে সুক্খাপেন্তানং পমাদং ওলোকেত্ৱা সেনা ৱিয মংসপেসিং সহসা গহেত্ৱা বাৰাণসিসেট্ঠিস্স গেহে আকাসঙ্গণে পাতেন্তি. সো গিজ্ঝানং আহৰণভাৱং ঞত্ৱা সব্বানি তানি ৱিসুংযেৱ ঠপেসি. ‘‘গিজ্ঝা নগৰং ৱিলুম্পন্তী’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘একং গিজ্ঝম্পি তাৱ গণ্হথ, সব্বং আহৰাপেস্সামী’’তি তত্থ তত্থ পাসে চেৱ জালানি চ ওড্ডাপেসি. মাতুপোসকগিজ্ঝো পাসে বজ্ঝি, তং গহেত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো দস্সেস্সামা’’তি নেন্তি. বাৰাণসিসেট্ঠি ৰাজুপট্ঠানং গচ্ছন্তো তে মনুস্সে গিজ্ঝং গহেত্ৱা গচ্ছন্তে দিস্ৱা ‘‘মা ইমং গিজ্ঝং বাধযিংসূ’’তি সদ্ধিঞ্ঞেৱ অগমাসি. গিজ্ঝং ৰঞ্ঞো দস্সেসুং. অথ নং ৰাজা পুচ্ছি – ‘‘তুম্হে নগৰং ৱিলুম্পিত্ৱা ৱত্থাদীনি গণ্হথা’’তি. ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কস্স তানি দিন্নানী’’তি? ‘‘বাৰাণসিসেট্ঠিস্সা’’তি. ‘‘কিংকাৰণা’’তি? ‘‘অম্হাকং তেন জীৱিতং দ্ৱিন্নং, উপকাৰস্স নাম পচ্চুপকাৰং কাতুং ৱট্টতি, তস্মা অদম্হা’’তি. অথ নং ৰাজা ‘‘গিজ্ঝা কিৰ যোজনসতমত্থকে ঠত্ৱা কুণপং পস্সন্তি, কস্মা ত্ৱং অত্তনো ওড্ডিতং পাসং ন পস্সসী’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
২৭. ‘‘যং নু গিজ্ঝো যোজনসতং, কুণপানি অৱেক্খতি;
কস্মা জালঞ্চ পাসঞ্চ, আসজ্জাপি ন বুজ্ঝসী’’তি.
তত্থ যন্তি নিপাতমত্তং, নূতি নামত্থে নিপাতো. গিজ্ঝো নাম যোজনসতং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতানি কুণপানি অৱেক্খতি, পস্সতীতি অত্থো. আসজ্জাপীতি আসাদেত্ৱাপি, সম্পাপুণিত্ৱাপীতি অত্থো. ‘‘ত্ৱং অত্তনো অত্থায ওড্ডিতং জালঞ্চ পাসঞ্চ পত্ৱাপি কস্মা ন বুজ্ঝসী’’তি পুচ্ছি.
গিজ্ঝো তস্স ৱচনং সুত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
২৮. ‘‘যদা পৰাভৱো হোতি, পোসো জীৱিতসঙ্খযে;
অথ জালঞ্চ পাসঞ্চ, আসজ্জাপি ন বুজ্ঝতী’’তি.
তত্থ পৰাভৱোতি ৱিনাসো. পোসোতি সত্তো.
গিজ্ঝস্স ৱচনং সুত্ৱা ৰাজা সেট্ঠিং পুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ, মহাসেট্ঠি, গিজ্ঝেহি তুম্হাকং গেহে ৱত্থাদীনি আভতানী’’তি. ‘‘সচ্চং, দেৱা’’তি. ‘‘কহং তানী’’তি? ‘‘দেৱ, মযা তানি সব্বানি ৱিসুং ঠপিতানি, যং যেসং সন্তকং, তং তেসং দস্সামি, ইমং গিজ্ঝং ৱিস্সজ্জেথা’’তি গিজ্ঝং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা মহাসেট্ঠিং সব্বেসং সন্তকানি দাপেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে মাতুপোসকভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, বাৰাণসিসেট্ঠি সাৰিপুত্তো, মাতুপোসকগিজ্ঝো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
গিজ্ঝজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[১৬৫] ৫. নকুলজাতকৱণ্ণনা
সদ্ধিং কত্ৱা অমিত্তেনাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সেণিভণ্ডনং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা উৰগজাতকে (জা. ১.২.৭-৮) কথিতসদিসমেৱ. ইধাপি সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইমে দ্ৱে মহামত্তা ইদানেৱ মযা সমগ্গা কতা, পুব্বেপাহং ইমে সমগ্গে অকাসিংযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং গামকে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গহেত্ৱা ঘৰাৱাসং পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা উঞ্ছাচৰিযায ৱনমূলফলাহাৰো হিমৱন্তপদেসে ৱাসং কপ্পেসি. তস্স চঙ্কমনকোটিযং একস্মিং ৱম্মিকে নকুলো, তস্সেৱ সন্তিকে একস্মিং ৰুক্খবিলে সপ্পো চ ৱাসং কপ্পেসি. তে উভোপি অহিনকুলা নিচ্চকালং কলহং কৰোন্তি. বোধিসত্তো তেসং কলহে আদীনৱঞ্চ মেত্তাভাৱনায চ আনিসংসং কথেত্ৱা ‘‘কলহং নাম অকত্ৱা সমগ্গৱাসং ৱসিতুং ৱট্টতী’’তি ওৱদিত্ৱা উভোপি তে সমগ্গে অকাসি. অথ সপ্পস্স বহিনিক্খন্তকালে নকুলো চঙ্কমনকোটিযং ৱম্মিকস্স বিলদ্ৱাৰে সীসং নীহৰিত্ৱা মুখং ৱিৱৰিত্ৱা নিপন্নো অস্সসন্তো পস্সসন্তো নিদ্দং উপগঞ্ছি. বোধিসত্তো তং তথা নিদ্দাযমানং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো তে নিস্সায ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
২৯. ‘‘সন্ধিং কত্ৱা অমিত্তেন, অণ্ডজেন জলাবুজ;
ৱিৱৰিয দাঠং সেসি, কুতো তে ভযমাগত’’ন্তি.
তত্থ সন্ধিং কত্ৱাতি মিত্তভাৱং কৰিত্ৱা. অণ্ডজেনাতি অণ্ডকোসে নিব্বত্তেন নাগেন. জলাবুজাতি নকুলং আলপতি. সো হি জলাবুম্হি জাতত্তা ‘‘জলাবুজো’’তি ৱুচ্চতি. ৱিৱৰিযাতি ৱিৱৰিত্ৱা.
এৱং বোধিসত্তেন ৱুত্তো নকুলো ‘‘অয্য, পচ্চামিত্তো নাম ন অৱজানিতব্বো আসঙ্কিতব্বোযেৱা’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
৩০. ‘‘সঙ্কেথেৱ অমিত্তস্মিং, মিত্তস্মিম্পি ন ৱিস্সসে;
অভযা ভযমুপ্পন্নং, অপি মূলানি কন্ততী’’তি.
তত্থ অভযা ভযমুপ্পন্নন্তি ন ইতো তে ভযমুপ্পন্নন্তি অভযো, কো সো? মিত্তো. যঞ্হি মিত্তস্মিম্পি ৱিস্সাসে সতি ততো ভযং উপ্পজ্জতি, তং মূলানিপি কন্ততি, মিত্তস্স সব্বৰন্ধানং ৱিদিতত্তা মূলঘচ্চায সংৱত্ততীতি অত্থো.
অথ নং বোধিসত্তো ‘‘মা ভাযি, যথা সপ্পো তযি ন দুব্ভতি, এৱমহং কৰিস্সামি, ত্ৱং ইতো পট্ঠায তস্মিং আসঙ্কং মা কৰী’’তি ওৱদিত্ৱা চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি. তেপি যথাকম্মং গতা.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সপ্পো চ নকুলো চ ইমে দ্ৱে মহামত্তা অহেসুং, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
নকুলজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[১৬৬] ৬. উপসাড়কজাতকৱণ্ণনা
উপসাড়কনামানীতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো একং উপসাড়কং নাম সুসানসুদ্ধিকং ব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ অড্ঢো অহোসি মহদ্ধনো, দিট্ঠিগতিকত্তা পন ধুৰৱিহাৰে ৱসন্তানম্পি বুদ্ধানং সঙ্গহং নাম ন অকাসি. পুত্তো পনস্স পণ্ডিতো অহোসি ঞাণসম্পন্নো. সো মহল্লককালে পুত্তং আহ – ‘‘মা খো মং, তাত, অঞ্ঞস্স ৱসলস্স ঝাপিতসুসানে ঝাপেহি, একস্মিং পন অনুচ্ছিট্ঠসুসানেযেৱ মং ঝাপেয্যাসী’’তি. ‘‘তাত, অহং তুম্হাকং ঝাপেতব্বযুত্তকং ঠানং ন জানামি, সাধু ৱত মং আদায গন্ত্ৱা ‘ইমস্মিং ঠানে মং ঝাপেয্যাসী’তি তুম্হেৱ আচিক্খথা’’তি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘সাধু, তাতা’’তি তং আদায নগৰা নিক্খমিত্ৱা গিজ্ঝকূটমত্থকং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘তাত, ইদং অঞ্ঞস্স ৱসলস্স অঝাপিতট্ঠানং, এত্থ মং ঝাপেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা পুত্তেন সদ্ধিং পব্বতা ওতৰিতুং আৰভি.
সত্থা পন তং দিৱসং পচ্চূসকালে বোধনেয্যবন্ধৱে ওলোকেন্তো তেসং পিতাপুত্তানং সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং অদ্দস. তস্মা মগ্গং গহেত্ৱা ঠিতলুদ্দকো ৱিয পব্বতপাদং গন্ত্ৱা তেসং পব্বতমত্থকা ওতৰন্তানং আগমযমানো নিসীদি, তে ওতৰন্তা সত্থাৰং অদ্দসংসু. সত্থা পটিসন্থাৰং কৰোন্তো ‘‘কহং গমিস্সথ ব্ৰাহ্মণা’’তি পুচ্ছি. মাণৱো তমত্থং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘তেন হি এহি, তৱ পিতৰা আচিক্খিতট্ঠানং গচ্ছামা’’তি উভো পিতাপুত্তে গহেত্ৱা পব্বতমত্থকং আৰুয্হ ‘‘কতৰং ঠান’’ন্তি পুচ্ছি. মাণৱো ‘‘ইমেসং তিণ্ণং পব্বতানং অন্তৰং আচিক্খি, ভন্তে’’তি আহ. সত্থা ‘‘ন খো, মাণৱ, তৱ পিতা ইদানেৱ সুসানসুদ্ধিকো, পুব্বেপি সুসানসুদ্ধিকোৱ, ন চেস ইদানেৱ ‘ইমস্মিং ঠানে মং ঝাপেয্যাসী’তি তৱ আচিক্খতি, পুব্বেপি ইমস্মিংযেৱ ঠানে অত্তনো ঝাপিতভাৱং আচিক্খী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে ইমস্মিঞ্ঞেৱ ৰাজগহে অযমেৱ উপসাড়কো ব্ৰাহ্মণো অযমেৱস্স পুত্তো অহোসি. তদা বোধিসত্তো মগধৰট্ঠে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা পৰিপুণ্ণসিপ্পো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা ঝানকীড়ং কীড়ন্তো হিমৱন্তপদেসে চিৰং ৱসিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায গিজ্ঝকূটে পণ্ণসালাযং ৱিহাসি. তদা সো ব্ৰাহ্মণো ইমিনাৱ নিযামেন পুত্তং ৱত্ৱা পুত্তেন ‘‘তুম্হেযেৱ মে তথাৰূপং ঠানং আচিক্খথা’’তি ৱুত্তে ‘‘ইদমেৱ ঠান’’ন্তি আচিক্খিত্ৱা পুত্তেন সদ্ধিং ওতৰন্তো বোধিসত্তং দিস্ৱা তস্স সন্তিকং উপসঙ্কমি. বোধিসত্তো ইমিনাৱ নিযামেন পুচ্ছিত্ৱা মাণৱস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘এহি, তৱ পিতৰা আচিক্খিতট্ঠানস্স উচ্ছিট্ঠভাৱং ৱা অনুচ্ছিট্ঠভাৱং ৱা জানিস্সামা’’তি তেহি সদ্ধিং পব্বতমত্থকং আৰুয্হ ‘‘ইদং তিণ্ণং পব্বতানং অন্তৰং অনুচ্ছিট্ঠট্ঠান’’ন্তি মাণৱেন ৱুত্তে ‘‘মাণৱ, ইমস্মিংযেৱ ঠানে ঝাপিতকানং পমাণং নত্থি, তৱেৱ পিতা ইমস্মিংযেৱ ৰাজগহে ব্ৰাহ্মণকুলেযেৱ নিব্বত্তিত্ৱা উপসাড়কোযেৱ নাম হুত্ৱা ইমস্মিংযেৱ পব্বতন্তৰে চুদ্দস জাতিসহস্সানি ঝাপিতো. পথৱিযঞ্হি অঝাপিতট্ঠানং ৱা অসুসানট্ঠানং ৱা সীসানং অনিৱেসিতট্ঠানং ৱা লদ্ধুং ন সক্কা’’তি পুব্বেনিৱাসঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ইমং গাথাদ্ৱযমাহ –
৩১. ‘‘উপসাড়কনামানি, সহস্সানি চতুদ্দস;
অস্মিং পদেসে দড্ঢানি, নত্থি লোকে অনামতং.
৩২. ‘‘যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চ, অহিংসা সংযমো দমো;
এতং অৰিযা সেৱন্তি, এতং লোকে অনামত’’ন্তি.
তত্থ অনামতন্তি মতট্ঠানং. তঞ্হি উপচাৰৱসেন ‘‘অমত’’ন্তি ৱুচ্চতি, তং পটিসেধেন্তো ‘‘অনামত’’ন্তি আহ. ‘‘অনমত’’ন্তিপি পাঠো, লোকস্মিঞ্হি অনমতট্ঠানং অসুসানং নাম নত্থীতি অত্থো. যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চাতি যস্মিং পুগ্গলে চতুসচ্চৱত্থুকং পুব্বভাগসচ্চঞাণঞ্চ লোকুত্তৰধম্মো চ অত্থি. অহিংসাতি পৰেসং অৱিহেসা অৱিহেঠনা. সংযমোতি সীলসংযমো. দমোতি ইন্দ্ৰিযদমনং. ইদঞ্চ গুণজাতং যম্হি পুগ্গলে অত্থি, এতং অৰিযা সেৱন্তীতি, অৰিযা বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ বুদ্ধসাৱকা চ এতং ঠানং সেৱন্তি, এৱৰূপং পুগ্গলং উপসঙ্কমন্তি ভজন্তীতি অত্থো. এতং লোকে অনামতন্তি এতং গুণজাতং লোকে অমতভাৱসাধনতো অনামতং নাম.
এৱং বোধিসত্তো পিতাপুত্তানং ধম্মং দেসেত্ৱা চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উভো পিতাপুত্তা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. ‘‘তদা পিতাপুত্তাৱ এতৰহি পিতাপুত্তা অহেসুং, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
উপসাড়কজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[১৬৭] ৭. সমিদ্ধিজাতকৱণ্ণনা
অভুত্ৱা ভিক্খসি ভিক্খূতি ইদং সত্থা ৰাজগহং উপনিস্সায তপোদাৰামে ৱিহৰন্তো সমিদ্ধিথেৰং আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসঞ্হি আযস্মা সমিদ্ধি সব্বৰত্তিং পধানং পদহিত্ৱা অৰুণুগ্গমনৱেলায ন্হত্ৱা সুৱণ্ণৱণ্ণং অত্তভাৱং সুক্খাপযমানো অন্তৰৱাসকং নিৱাসেত্ৱা উত্তৰাসঙ্গং হত্থেন গহেত্ৱা অট্ঠাসি সুপৰিকম্মকতা ৱিয সুৱণ্ণপটিমা. অত্তভাৱসমিদ্ধিযাযেৱ হিস্স ‘‘সমিদ্ধী’’তি নামং অহোসি. অথস্স সৰীৰসোভগ্গং দিস্ৱা একা দেৱধীতা পটিবদ্ধচিত্তা থেৰং এৱমাহ – ‘‘ত্ৱং খোসি, ভিক্খু, দহৰো যুৱা সুসু কাড়কেসো ভদ্ৰেন যোব্বনেন সমন্নাগতো অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো, এৱৰূপস্স তৱ কামে অপৰিভুঞ্জিত্ৱা কো অত্থো পব্বজ্জায, কামে তাৱ পৰিভুঞ্জস্সু, পচ্ছা পব্বজিত্ৱা সমণধম্মং কৰিস্সসী’’তি. অথ নং থেৰো আহ – ‘‘দেৱধীতে, ‘অসুকস্মিং নাম ৱযে ঠিতো মৰিস্সামী’তি মম মৰণকালং ন জানামি, এস মে কালো পটিচ্ছন্নো, তস্মা তৰুণকালেযেৱ সমণধম্মং কত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সামী’’তি. সা থেৰস্স সন্তিকা পটিসন্থাৰং অলভিত্ৱা তত্থেৱ অন্তৰধাযি. থেৰো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো, সমিদ্ধি, ত্ৱঞ্ঞেৱ এতৰহি দেৱধীতায পলোভিতো, পুব্বেপি দেৱধীতৰো পব্বজিতে পলোভিংসুযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং কাসিগামকে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা হিমৱন্তপদেসে একং জাতস্সৰং নিস্সায ৱাসং কপ্পেসি. সো সব্বৰত্তিং পধানং পদহিত্ৱা অৰুণুগ্গমনৱেলায ন্হত্ৱা একং ৱক্কলং নিৱাসেত্ৱা একং হত্থেন গহেত্ৱা সৰীৰং ৱোদকং কৰোন্তো অট্ঠাসি. অথস্স ৰূপসোভগ্গপ্পত্তং অত্তভাৱং ওলোকেত্ৱা পটিবদ্ধচিত্তা একা দেৱধীতা বোধিসত্তং পলোভযমানা পঠমং গাথমাহ –
৩৩. ‘‘অভুত্ৱা ভিক্খসি ভিক্খু, ন হি ভুত্ৱান ভিক্খসি;
ভুত্ৱান ভিক্খু ভিক্খস্সু, মা তং কালো উপচ্চগা’’তি.
তত্থ অভুত্ৱা ভিক্খসি ভিক্খূতি ভিক্খু ত্ৱং দহৰকালে কিলেসকামৱসেন ৱত্থুকামে অভুত্ৱাৱ ভিক্খায চৰসি. ন হি ভুত্ৱান ভিক্খসীতি ননু নাম পঞ্চ কামগুণে ভুত্ৱা ভিক্খায চৰিতব্বং, কামে অভুত্ৱাৱ ভিক্খাচৰিযং উপগতোসি. ভুত্ৱান ভিক্খু ভিক্খস্সূতি ভিক্খু দহৰকালে তাৱ কামে ভুঞ্জিত্ৱা পচ্ছা মহল্লককালে ভিক্খস্সু. মা তং কালো উপচ্চগাতি অযং কামে ভুঞ্জনকালো দহৰকালো, তং মা অতিক্কমতূতি.
বোধিসত্তো দেৱতায ৱচনং সুত্ৱা অত্তনো অজ্ঝাসযং পকাসেন্তো দুতিযং গাথমাহ –
৩৪. ‘‘কালং ৱোহং ন জানামি, ছন্নো কালো ন দিস্সতি;
তস্মা অভুত্ৱা ভিক্খামি, মা মং কালো উপচ্চগা’’তি.
তত্থ কালং ৱোহং ন জানামীতি ৱোতি নিপাতমত্তং. অহং পন ‘‘পঠমৱযে ৱা মযা মৰিতব্বং মজ্ঝিমৱযে ৱা পচ্ছিমৱযে ৱা’’তি এৱং অত্তনো মৰণকালং ন জানামি. পণ্ডিতেন হি পুগ্গলেন –
‘‘জীৱিতং ব্যাধি কালো চ, দেহনিক্খেপনং গতি;
পঞ্চেতে জীৱলোকস্মিং, অনিমিত্তা ন নাযৰে’’তি.
ছন্নো কালো ন দিস্সতীতি যস্মা ‘‘অসুকস্মিং নাম ৱযকালে হেমন্তাদিউতুকালে ৱা মযা মৰিতব্ব’’ন্তি ময্হম্পেস ছন্নো হুত্ৱা কালো ন দিস্সতি, সুপ্পটিচ্ছন্নো হুত্ৱা ঠিতো ন পঞ্ঞাযতি. তস্মা অভুত্ৱা ভিক্খামীতি তেন কাৰণেন পঞ্চ কামগুণে অভুত্ৱা ভিক্খামি. মা মং কালো উপচ্চগাতি মং সমণধম্মকৰণকালো মা অতিক্কমতূতি অত্থো. ইমিনা কাৰণেন দহৰোৱ সমানো পব্বজিত্ৱা সমণধম্মং কৰোমীতি. দেৱধীতা বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা তত্থেৱ অন্তৰধাযি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দেৱধীতা অযং দেৱধীতা অহোসি, অহমেৱ তেন সমযেন তাপসো অহোসি’’ন্তি.
সমিদ্ধিজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[১৬৮] ৮. সকুণগ্ঘিজাতকৱণ্ণনা
সেনো বলসা পতমানোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অত্তজ্ঝাসযং সকুণোৱাদসুত্তং (সং. নি. ৫.৩৭২) আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসঞ্হি সত্থা ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘গোচৰে, ভিক্খৱে, চৰথ সকে পেত্তিকে ৱিসযে’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২) ইমং সংযুত্তমহাৱগ্গে সুত্তন্তং কথেন্তো ‘‘তুম্হে তাৱ তিট্ঠথ, পুব্বে তিৰচ্ছানগতাপি সকং পেত্তিকৱিসযং পহায অগোচৰে চৰন্তা পচ্চামিত্তানং হত্থপথং গন্ত্ৱাপি অত্তনো পঞ্ঞাসম্পত্তিযা উপাযকোসল্লেন পচ্চামিত্তানং হত্থা মুচ্চিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো লাপসকুণযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা নঙ্গলকট্ঠকৰণে লেড্ডুট্ঠানে ৱাসং কপ্পেসি. সো একদিৱসং ‘‘সকৱিসযে গোচৰগহণং পহায পৰৱিসযে গোচৰং গণ্হিস্সামী’’তি অটৱিপৰিযন্তং অগমাসি. অথ নং তত্থ গোচৰং গণ্হন্তং দিস্ৱা সকুণগ্ঘি সহসা অজ্ঝপ্পত্তা অগ্গহেসি. সো সকুণগ্ঘিযা হৰিযমানো এৱং পৰিদেৱসি – ‘‘মযমেৱম্হ অলক্খিকা, মযং অপ্পপুঞ্ঞা, যে মযং অগোচৰে চৰিম্হ পৰৱিসযে, সচেজ্জ মযং গোচৰে চৰেয্যাম সকে পেত্তিকে ৱিসযে, ন ম্যাযং সকুণগ্ঘি অলং অভৱিস্স যদিদং যুদ্ধাযা’’তি. ‘‘কো পন, তে লাপ, গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো’’তি? ‘‘যদিদং নঙ্গলকট্ঠকৰণং লেড্ডুট্ঠান’’ন্তি. অথ নং সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা অমুঞ্চি – ‘‘গচ্ছ খো, ত্ৱং লাপ, তত্ৰপি মে গন্ত্ৱা ন মোক্খসী’’তি. সো তত্থ গন্ত্ৱা মহন্তং লেড্ডুং অভিৰুহিত্ৱা ‘‘এহি খো দানি সকুণগ্ঘী’’তি সেনং অৱ্হযন্তো অট্ঠাসি. সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা উভো পক্খে সন্নয্হ লাপসকুণং সহসা অজ্ঝপ্পত্তা. যদা পন তং লাপো ‘‘বহুআগতা খো ম্যাযং সকুণগ্ঘী’’তি অঞ্ঞাসি, অথ পৰিৱত্তিত্ৱা তস্সেৱ লেড্ডুস্স অন্তৰং পচ্চাপাদি. সকুণগ্ঘি ৱেগং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তী তত্থেৱ উৰং পচ্চতাড়েসি. এৱং সা ভিন্নেন হদযেন নিক্খন্তেহি অক্খীহি জীৱিতক্খযং পাপুণি.
সত্থা ইমং অতীতং দস্সেত্ৱা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতাপি অগোচৰে চৰন্তা সপত্তহত্থং গচ্ছন্তি, গোচৰে পন সকে পেত্তিকে ৱিসযে চৰন্তা সপত্তে নিগ্গণ্হন্তি, তস্মা তুম্হেপি মা অগোচৰে চৰথ পৰৱিসযে. অগোচৰে, ভিক্খৱে, চৰতং পৰৱিসযে লচ্ছতি মাৰো ওতাৰং, লচ্ছতি মাৰো আৰম্মণং. কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো? যদিদং পঞ্চ কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা…পে… অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো’’তি ৱত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
৩৫. ‘‘সেনো বলসা পতমানো, লাপং গোচৰঠাযিনং;
সহসা অজ্ঝপ্পত্তোৱ, মৰণং তেনুপাগমী’’তি.
তত্থ বলসা পতমানোতি ‘‘লাপং গণ্হিস্সামী’’তি বলেন থামেন পতমানো. গোচৰঠাযিনন্তি সকৱিসযা নিক্খমিত্ৱা গোচৰত্থায অটৱিপৰিযন্তে ঠিতং. অজ্ঝপ্পত্তোতি সম্পত্তো. মৰণং তেনুপাগমীতি তেন কাৰণেন মৰণং পত্তো.
তস্মিং পন মৰণং পত্তে লাপো নিক্খমিত্ৱা ‘‘দিট্ঠা ৱত মে পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠী’’তি তস্স হদযে ঠত্ৱা উদানং উদানেন্তো দুতিযং গাথমাহ –
৩৬. ‘‘সোহং নযেন সম্পন্নো, পেত্তিকে গোচৰে ৰতো;
অপেতসত্তু মোদামি, সম্পস্সং অত্থমত্তনো’’তি.
তত্থ নযেনাতি উপাযেন. অত্থমত্তনোতি অত্তনো অৰোগভাৱসঙ্খাতং ৱুড্ঢিং.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে বহূ ভিক্খূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ‘‘তদা সেনো দেৱদত্তো অহোসি, লাপো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সকুণগ্ঘিজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[১৬৯] ৯. অৰকজাতকৱণ্ণনা
যো ৱে মেত্তেন চিত্তেনাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মেত্তসুত্তং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি সমযে সত্থা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘মেত্তায, ভিক্খৱে, চেতোৱিমুত্তিযা আসেৱিতায ভাৱিতায বহুলীকতায যানীকতায ৱত্থুকতায অনুট্ঠিতায পৰিচিতায সুসমাৰদ্ধায একাদসানিসংসা পাটিকঙ্খা. কতমে একাদস? সুখং সুপতি, সুখং পটিবুজ্ঝতি, ন পাপকং সুপিনং পস্সতি, মনুস্সানং পিযো হোতি, অমনুস্সানং পিযো হোতি, দেৱতা ৰক্খন্তি, নাস্স অগ্গি ৱা ৱিসং ৱা সত্থং ৱা কমতি, তুৱটং চিত্তং সমাধিযতি, মুখৱণ্ণো ৱিপ্পসীদতি, অসম্মূড়্হো কালং কৰোতি, উত্তৰি অপ্পটিৱিজ্ঝন্তো ব্ৰহ্মলোকূপগো হোতি. মেত্তায, ভিক্খৱে, চেতোৱিমুত্তিযা আসেৱিতায…পে… সুসমাৰদ্ধায ইমে একাদসানিসংসা পাটিকঙ্খা’’তি (অ. নি. ১১.১৫). ইমে একাদসানিসংসে গহেত্ৱা ঠিতং মেত্তাভাৱনং ৱণ্ণেত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম সব্বসত্তেসু ওদিস্সকানোদিস্সকৱসেন মেত্তা ভাৱেতব্বা, হিতোপি হিতেন ফৰিতব্বো, অহিতোপি হিতেন ফৰিতব্বো, মজ্ঝত্তোপি হিতেন ফৰিতব্বো. এৱং সব্বসত্তেসু ওদিস্সকানোদিস্সকৱসেন মেত্তা ভাৱেতব্বা, কৰুণা মুদিতা উপেক্খা ভাৱেতব্বা, চতূসু ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু কম্মং কাতব্বমেৱ. এৱং কৰোন্তো হি মগ্গং ৱা ফলং ৱা অলভন্তোপি ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি, পোৰাণকপণ্ডিতাপি সত্ত ৱস্সানি মেত্তং ভাৱেত্ৱা সত্ত সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে ব্ৰহ্মলোকস্মিংযেৱ ৱসিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে একস্মিং কপ্পে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা চতুন্নং ব্ৰহ্মৱিহাৰানং লাভী অৰকো নাম সত্থা হুত্ৱা হিমৱন্তপদেসে ৱাসং কপ্পেসি, তস্স মহা পৰিৱাৰো অহোসি. সো ইসিগণং ওৱদন্তো ‘‘পব্বজিতেন নাম মেত্তা ভাৱেতব্বা, কৰুণা মুদিতা উপেক্খা ভাৱেতব্বা. মেত্তচিত্তঞ্হি নামেতং অপ্পনাপ্পত্তং ব্ৰহ্মলোকপৰাযণতং সাধেতী’’তি মেত্তায আনিসংসং পকাসেন্তো ইমা গাথা আহ –
৩৭. ‘‘যো ৱে মেত্তেন চিত্তেন, সব্বলোকানুকম্পতি;
উদ্ধং অধো চ তিৰিযং, অপ্পমাণেন সব্বসো.
৩৮. ‘‘অপ্পমাণং হিতং চিত্তং, পৰিপুণ্ণং সুভাৱিতং;
যং পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্ৰাৱসিস্সতী’’তি.
তত্থ যো ৱে মেত্তেন চিত্তেন, সব্বলোকানুকম্পতীতি খত্তিযাদীসু ৱা সমণব্ৰাহ্মণেসু ৱা যো কোচি অপ্পমাণেন মেত্তেন চিত্তেন সকলং সত্তলোকং অনুকম্পতি. উদ্ধন্তি পথৱিতো যাৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনব্ৰহ্মলোকা. অধোতি পথৱিযা হেট্ঠা উস্সদে মহানিৰযে. তিৰিযন্তি মনুস্সলোকে, যত্তকানি চক্কৱাড়ানি চ তেসু সব্বেসু এত্তকে ঠানে নিব্বত্তা সব্বে সত্তা অৱেৰা হোন্তু, অব্যাপজ্ঝা অনীঘা, সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূতি এৱং ভাৱিতেন মেত্তেন চিত্তেনাতি অত্থো. অপ্পমাণেনাতি অপ্পমাণসত্তানং অপ্পমাণাৰম্মণত্তা অপ্পমাণেন. সব্বসোতি সব্বাকাৰেন, উদ্ধং অধো তিৰিযন্তি এৱং সব্বসুগতিদুগ্গতিৱসেনাতি অত্থো.
অপ্পমাণং হিতং চিত্তন্তি অপ্পমাণং কত্ৱা ভাৱিতং সব্বসত্তেসু হিতচিত্তং. পৰিপুণ্ণন্তি অৱিকলং. সুভাৱিতন্তি সুৱড্ঢিতং, অপ্পনাচিত্তস্সেতং নামং. যং পমাণকতং কম্মন্তি যং ‘‘অপ্পমাণং অপ্পমাণাৰম্মণ’’ন্তি এৱং আৰম্মণত্তিকৱসেন চ ৱসীভাৱপ্পত্তিৱসেন চ অৱড্ঢিত্ৱা কতং পৰিত্তং কামাৱচৰকম্মং. ন তং তত্ৰাৱসিস্সতীতি তং পৰিত্তং কম্মং যং তং ‘‘অপ্পমাণং হিতং চিত্ত’’ন্তি সঙ্খগতং ৰূপাৱচৰকম্মং, তত্ৰ ন অৱসিস্সতি. যথা নাম মহোঘেন অজ্ঝোত্থটং পৰিত্তোদকং ওঘস্স অব্ভন্তৰে তেন অসংহীৰমানং নাৱসিস্সতি ন তিট্ঠতি, অথ খো মহোঘোৱ তং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা তিট্ঠতি, এৱমেৱ তং পৰিত্তকম্মং তস্স মহগ্গতকম্মস্স অব্ভন্তৰে তেন মহগ্গতকম্মেন অচ্ছিন্দিত্ৱা অগ্গহিতৱিপাকোকাসং হুত্ৱা ন অৱসিস্সতি ন তিট্ঠতি, ন সক্কোতি অত্তনো ৱিপাকং দাতুং, অথ খো মহগ্গতকম্মমেৱ তং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা তিট্ঠতি ৱিপাকং দেতীতি.
এৱং বোধিসত্তো অন্তেৱাসিকানং মেত্তাভাৱনায আনিসংসং কথেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তিত্ৱা সত্ত সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে ন ইমং লোকং পুন অগমাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ইসিগণো বুদ্ধপৰিসা অহোসি, অৰকো পন সত্থা অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অৰকজাতকৱণ্ণনা নৱমা.
[১৭০] ১০. ককণ্টকজাতকৱণ্ণনা
নাযং পুৰে উণ্ণমতীতি ইদং ককণ্টকজাতকং মহাউমঙ্গজাতকে (জা. ২.২২.৫৯০ আদযো) আৱিভৱিস্সতি.
ককণ্টকজাতকৱণ্ণনা দসমা.
সন্থৱৱগ্গো দুতিযো.
তস্সুদ্দানং –
ইন্দসমানগোত্তঞ্চ, সন্থৱং সুসীমং গিজ্ঝং;
নকুলং উপসাড়কং, সমিদ্ধি চ সকুণগ্ঘি;
অৰকঞ্চ ককণ্টকং.