৯. অপাযিম্হৱগ্গো
[৮১] ১. সুৰাপানজাতকৱণ্ণনা
অপাযিম্হ অনচ্চিম্হাতি ইদং সত্থা কোসম্বিং উপনিস্সায ঘোসিতাৰামে ৱিহৰন্তো সাগতত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. ভগৱতি হি সাৱত্থিযং ৱস্সং ৱসিত্ৱা চাৰিকাগমনেন ভদ্দৱতিকং নাম নিগমং সম্পত্তে গোপালকা পসুপালকা কস্সকা পথাৱিনো চ সত্থাৰং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘মা, ভন্তে, ভগৱা অম্বতিত্থং অগমাসি, অম্বতিত্থে জটিলস্স অস্সমে অম্বতিত্থকো নাম নাগো আসীৱিসো ঘোৰৱিসো, সো ভগৱন্তং ৱিহেঠেয্যা’’তি ৱাৰযিংসু. ভগৱাপি তেসং কথং অসুণন্তো ৱিয তেসু যাৱততিযং ৱাৰযমানেসুপি অগমাসিযেৱ.
তত্ৰ সুদং ভগৱা ভদ্দৱতিকায অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৱনসণ্ডে ৱিহৰতি. তেন খো পন সমযেন বুদ্ধূপট্ঠাকো সাগতো নাম থেৰো পোথুজ্জনিকায ইদ্ধিযা সমন্নাগতো তং অস্সমং উপসঙ্কমিত্ৱা তস্স নাগৰাজস্স ৱসনট্ঠানে তিণসন্থাৰকং পঞ্ঞাপেত্ৱা পল্লঙ্কেন নিসীদি. নাগো মক্খং অসহমানো ধূমাযি, থেৰোপি ধূমাযি. নাগো পজ্জলি, থেৰোপি পজ্জলি. নাগস্স তেজো থেৰং ন বাধতি, থেৰস্স তেজো নাগং বাধতি. এৱং সো খণেন তং নাগৰাজানং দমেত্ৱা সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠাপেত্ৱা সত্থু সন্তিকং অগমাসি.
সত্থা ভদ্দৱতিকাযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা কোসম্বিং অগমাসি. সাগতত্থেৰেন নাগস্স দমিতভাৱো সকলজনপদং পত্থৰি. কোসম্বিনগৰৱাসিনো সত্থু পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা সাগতত্থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা এৱমাহংসু ‘‘ভন্তে, যং তুম্হাকং দুল্লভং, তং ৱদেয্যাথ, তদেৱ মযং পটিযাদেস্সামা’’তি. থেৰো তুণ্হী অহোসি. ছব্বগ্গিযা পনাহংসু ‘‘আৱুসো, পব্বজিতানং নাম কাপোতিকা সুৰা দুল্লভা চেৱ মনাপা চ. সচে তুম্হে থেৰস্স পসন্না, কাপোতিকং সুৰং পটিযাদেথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা সত্থাৰং স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা নগৰং পৱিসিত্ৱা অত্তনো অত্তনো গেহে ‘‘থেৰস্স দস্সামা’’তি কাপোতিকং সুৰং পসন্নং পটিযাদেত্ৱা থেৰং নিমন্তেত্ৱা ঘৰে ঘৰে পসন্নং সুৰং অদংসু. থেৰো পিৱিত্ৱা সুৰামদমত্তো নগৰতো নিক্খমন্তো দ্ৱাৰন্তৰে পতিত্ৱা ৱিলপমানো নিপজ্জি.
সত্থা কতভত্তকিচ্চো নগৰা নিক্খমন্তো থেৰং তেনাকাৰেন নিপন্নং দিস্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভিক্খৱে, সাগত’’ন্তি গাহাপেত্ৱা আৰামং অগমাসি. ভিক্খূ থেৰস্স সীসং তথাগতস্স পাদমূলে কত্ৱা তং নিপজ্জাপেসুং, সো পৰিৱত্তিত্ৱা পাদে তথাগতাভিমুখে কত্ৱা নিপজ্জি. সত্থা ভিক্খূ পটিপুচ্ছি ‘‘কিং নু খো, ভিক্খৱে, যং পুব্বে সাগতস্স মযি গাৰৱং, তং ইদানি অত্থী’’তি? ‘‘নত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘ভিক্খৱে, অম্বতিত্থকং নাগৰাজানং কো দমেসী’’তি. ‘‘সাগতো, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পনেতৰহি, ভিক্খৱে, সাগতো উদকদেড্ডূভকম্পি দমেতুং সক্কুণেয্যা’’তি. ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘অপি নু খো, ভিক্খৱে, এৱৰূপং পাতুং যুত্তং, যং পিৱিত্ৱা এৱংৱিসঞ্ঞী হোতী’’তি. ‘‘অযুত্তং, ভন্তে’’তি. অথ খো ভগৱা থেৰং গৰহিত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘সুৰামেৰযপানে পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৩২৭) সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেত্ৱা উট্ঠাযাসনা গন্ধকুটিং পাৱিসি.
ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ সুৰাপানস্স অৱণ্ণং কথযিংসু ‘‘যাৱ মহাদোসঞ্চেতং, আৱুসো, সুৰাপানং নাম, তাৱ পঞ্ঞাসম্পন্নং নাম ইদ্ধিমন্তং সাগতং যথা সত্থু গুণমত্তম্পি ন জানাতি, তথা অকাসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ সুৰং পিৱিত্ৱা পব্বজিতা ৱিসঞ্ঞিনো হোন্তি, পুব্বেপি অহেসুংযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ উপ্পাদেত্ৱা ঝানকীড়ং কীড়ন্তো হিমৱন্তপ্পদেসে ৱসতি পঞ্চহি অন্তেৱাসিকসতেহি পৰিৱুতো. অথ নং ৱস্সানসমযে সম্পত্তে অন্তেৱাসিকা আহংসু ‘‘আচৰিয, মনুস্সপথং গন্ত্ৱা লোণম্বিলং সেৱিত্ৱা আগচ্ছামা’’তি. ‘‘আৱুসো, অহং ইধেৱ ৱসিস্সামি, তুম্হে পন গন্ত্ৱা সৰীৰং সন্তপ্পেত্ৱা ৱস্সং ৱীতিনামেত্ৱা আগচ্ছথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে বহিদ্ৱাৰগামেযেৱ ভিক্খায চৰিত্ৱা সুহিতা হুত্ৱা পুনদিৱসে নগৰং পৱিসিংসু. মনুস্সা সম্পিযাযমানা ভিক্খং অদংসু. কতিপাহচ্চযেন চ ৰঞ্ঞোপি আৰোচেসুং ‘‘দেৱ, হিমৱন্ততো পঞ্চসতা ইসযো আগন্ত্ৱা উয্যানে ৱসন্তি ঘোৰতপা পৰমধিতিন্দ্ৰিযা সীলৱন্তো’’তি. ৰাজা তেসং গুণে সুত্ৱা উয্যানং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা কতপটিসন্থাৰো ৱস্সানং চতুমাসং তত্থেৱ ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা নিমন্তেসি, তে ততো পট্ঠায ৰাজগেহেযেৱ ভুঞ্জিত্ৱা উয্যানে ৱসন্তি.
অথেকদিৱসং নগৰে সুৰানক্খত্তং নাম অহোসি. ৰাজা ‘‘পব্বজিতানং সুৰা দুল্লভা’’তি বহুং উত্তমসুৰং দাপেসি. তাপসা সুৰং পিৱিত্ৱা উয্যানং গন্ত্ৱা সুৰামদমত্তা হুত্ৱা একচ্চে উট্ঠায নচ্চিংসু, একচ্চে গাযিংসু, নচ্চিত্ৱা গাযিত্ৱা খাৰিকাদীনি অৱত্থৰিত্ৱা নিদ্দাযিত্ৱা সুৰামদে ছিন্নে পবুজ্ঝিত্ৱা তং অত্তনো ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা ‘‘ন অম্হেহি পব্বজিতসাৰুপ্পং কত’’ন্তি ৰোদিত্ৱা পৰিদেৱিত্ৱা ‘‘মযং আচৰিযেন ৱিনাভূতত্তা এৱৰূপং পাপকম্মং কৰিম্হা’’তি তঙ্খণঞ্ঞেৱ উয্যানং পহায হিমৱন্তং গন্ত্ৱা পটিসামিতপৰিক্খাৰা আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা নিসীদিত্ৱা ‘‘কিং নু খো, তাতা, মনুস্সপথে ভিক্খায অকিলমমানা সুখং ৱসিত্থ, সমগ্গৱাসঞ্চ পন ৱসিত্থা’’তি পুচ্ছিতা ‘‘আচৰিয, সুখং ৱসিম্হ, অপিচ খো পন মযং অপাতব্বযুত্তকং পিৱিত্ৱা ৱিসঞ্ঞীভূতা সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তা নচ্চিম্হ চেৱ গাযিম্হ চা’’তি এতমত্থং আৰোচেন্তা ইমং গাথং সমুট্ঠাপেত্ৱা আহংসু –
৮১. ‘‘অপাযিম্হ অনচ্চিম্হ, অগাযিম্হ ৰুদিম্হ চ;
ৱিসঞ্ঞীকৰণিং পিত্ৱা, দিট্ঠা নাহুম্হ ৱানৰা’’তি.
তত্থ অপাযিম্হাতি সুৰং পিৱিম্হ. অনচ্চিম্হাতি তং পিৱিত্ৱা হত্থপাদে লাড়েন্তা নচ্চিম্হ. অগাযিম্হাতি মুখং ৱিৱৰিত্ৱা আযতকেন সৰেন গাযিম্হ. ৰুদিম্হ চাতি পুন ৱিপ্পটিসাৰিনো ‘‘এৱৰূপং নাম অম্হেহি কত’’ন্তি ৰোদিম্হ চ. ৱিসঞ্ঞীকৰণিং পিত্ৱা, দিট্ঠা নাহুম্হ ৱানৰাতি এৱৰূপং সঞ্ঞাৱিনাসনতো ৱিসঞ্ঞীকৰণিং সুৰং পিৱিত্ৱা ‘‘এতদেৱ সাধু, যং ৱানৰা নাহুম্হা’’তি. এৱং তে অত্তনো অগুণং কথেসুং.
বোধিসত্তো ‘‘গৰুসংৱাসৰহিতানং নাম এৱৰূপং হোতিযেৱা’’তি তে তাপসে গৰহিত্ৱা ‘‘পুন এৱৰূপং মাকৰিত্থা’’তি তেসং ওৱাদং দত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি. ইতো পট্ঠায হি ‘‘অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা’’তি ইদম্পি ন ৱক্খাম. তদা ইসিগণো বুদ্ধপৰিসা অহোসি, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসিন্তি.
সুৰাপানজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[৮২] ২. মিত্তৱিন্দকজাতকৱণ্ণনা
অতিক্কম্ম ৰমণকন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং দুব্বচভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ইমস্স পন জাতকস্স কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালিকং ৱত্থু, তং দসকনিপাতে মহামিত্তৱিন্দকজাতকে (জা. ১.১.৮২; ১.৫.১০০ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. তদা পন বোধিসত্তো ইমং গাথমাহ –
৮২. ‘‘অতিক্কম্ম ৰমণকং, সদামত্তঞ্চ দূভকং;
স্ৱাসি পাসাণমাসীনো, যস্মা জীৱং ন মোক্খসী’’তি.
তত্থ ৰমণকন্তি তস্মিং কালে ফলিকস্স নামং, ফলিকপাসাদঞ্চ অতিক্কন্তোসীতি দীপেতি. সদামত্তঞ্চাতি ৰজতস্স নামং, ৰজতপাসাদঞ্চ অতিক্কন্তোসীতি দীপেতি. দূভকন্তি মণিনো নামং, মণিপাসাদঞ্চ অতিক্কন্তোসীতি দীপেতি. স্ৱাসীতি সো অসি ত্ৱং. পাসাণমাসীনোতি খুৰচক্কং নাম পাসাণমযং ৱা হোতি ৰজতমযং ৱা মণিমযং ৱা, তং পন পাসাণমযমেৱ. সো চ তেন আসীনো অতিনিৱিট্ঠো অজ্ঝোত্থটো. তস্মা পাসাণেন আসীনত্তা ‘‘পাসাণাসীনো’’তি ৱত্তব্বে ব্যঞ্জনসন্ধিৱসেন মকাৰং আদায ‘‘পাসাণমাসীনো’’তি ৱুত্তং. পাসাণং ৱা আসীনো, তং খুৰচক্কং আসজ্জ পাপুণিত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. যস্মা জীৱং ন মোক্খসীতি যস্মা খুৰচক্কা যাৱ তে পাপং ন খীযতি, তাৱ জীৱন্তোযেৱ ন মুচ্চিস্সসি, তং আসীনোসীতি.
ইমং গাথং ৱত্ৱা বোধিসত্তো অত্তনো ৱসনট্ঠানংযেৱ গতো. মিত্তৱিন্দকোপি খুৰচক্কং উক্খিপিত্ৱা মহাদুক্খং অনুভৱমানো পাপকম্মে পৰিক্খীণে যথাকম্মং গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মিত্তৱিন্দকো দুব্বচভিক্খু অহোসি, দেৱৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মিত্তৱিন্দকজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[৮৩] ৩. কাড়কণ্ণিজাতকৱণ্ণনা
মিত্তো হৱে সত্তপদেন হোতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অনাথপিণ্ডিকস্স মিত্তং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ অনাথপিণ্ডিকেন সদ্ধিং সহপংসুকীড়িকো একাচৰিযস্সেৱ সন্তিকে উগ্গহিতসিপ্পো নামেন কাড়কণ্ণী নাম. সো গচ্ছন্তে কালে দুগ্গতো হুত্ৱা জীৱিতুং অসক্কোন্তো সেট্ঠিস্স সন্তিকং অগমাসি. সো তং সমস্সাসেত্ৱা পৰিব্বযং দত্ৱা অত্তনো কুটুম্বং পটিচ্ছাপেসি. সো সেট্ঠিনো উপকাৰকো হুত্ৱা সব্বকিচ্চানি কৰোতি. তং সেট্ঠিস্স সন্তিকং আগতকালে ‘‘তিট্ঠ, কাড়কণ্ণি, নিসীদ, কাড়কণ্ণি, ভুঞ্জ কাড়কণ্ণী’’তি ৱদন্তি. অথেকদিৱসং সেট্ঠিনো মিত্তামচ্চা সেট্ঠিং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহংসু ‘‘মহাসেট্ঠি, মা এতং তৱ সন্তিকে কৰি, ‘তিট্ঠ, কাড়কণ্ণি, নিসীদ কাড়কণ্ণি, ভুঞ্জ কাড়কণ্ণী’তি হি ইমিনা সদ্দেন যক্খোপি পলাযেয্য, ন চেস তযা সমানো, দুগ্গতো দুৰূপেতো, কিং তে ইমিনা’’তি. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘নামং নাম ৱোহাৰমত্তং, ন তং পণ্ডিতা পমাণং কৰোন্তি, সুতমঙ্গলিকেন নাম ভৱিতুং ন ৱট্টতি, ন সক্কা মযা নামমত্তং নিস্সায সহপংসুকীড়িকং সহাযং পৰিচ্চজিতু’’ন্তি তেসং ৱচনং অনাদায একদিৱসং অত্তনো ভোগগামং গচ্ছন্তো তং গেহৰক্খকং কত্ৱা অগমাসি.
চোৰা ‘‘সেট্ঠি কিৰ ভোগগামং গতো, গেহমস্স ৱিলুম্পিস্সামা’’তি নানাৱুধহত্থা ৰত্তিভাগে আগন্ত্ৱা গেহং পৰিৱাৰেসুং. ইতৰোপি চোৰানঞ্ঞেৱ আগমনং আসঙ্কমানো অনিদ্দাযন্তোৱ নিসীদি. সো চোৰানং আগতভাৱং ঞত্ৱা মনুস্সে পবোধেতুং ‘‘ত্ৱং সঙ্খং ধম, ত্ৱং মুদিঙ্গং ৱাদেহী’’তি মহাসমজ্জং কৰোন্তো ৱিয সকলনিৱেসনং একসদ্দং কাৰেসি. চোৰা ‘‘সুঞ্ঞং গেহন্তি দুস্সুতং অম্হেহি, অত্থেৱ ইধ মহাসেট্ঠী’’তি পাসাণমুগ্গৰাদীনি তত্থেৱ ছড্ডেত্ৱা পলাযিংসু.
পুনদিৱসে মনুস্সা তত্থ তত্থ ছড্ডিতে পাসাণমুগ্গৰাদযো দিস্ৱা সংৱেগপ্পত্তা হুত্ৱা ‘‘সচে অজ্জ এৱৰূপো বুদ্ধিসম্পন্নো ঘৰৱিচাৰকো নাভৱিস্স, চোৰেহি যথাৰুচিযা পৱিসিত্ৱা সব্বং গেহং ৱিলুত্তং অস্স, ইমং দড়্হমিত্তং নিস্সায সেট্ঠিনো ৱুড্ঢি জাতা’’তি তং পসংসিত্ৱা সেট্ঠিস্স ভোগগামতো আগতকালে সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচযিংসু. অথ নে সেট্ঠি অৱোচ ‘‘তুম্হে এৱৰূপং মম গেহৰক্খকং মিত্তং নিক্কড্ঢাপেথ, সচাযং তুম্হাকং ৱচনেন মযা নিক্কড্ঢিতো অস্স, অজ্জ মে কুটুম্বং কিঞ্চি নাভৱিস্স, নামং নাম অপ্পমাণং, হিতচিত্তমেৱ পমাণ’’ন্তি তস্স উত্তৰিতৰং পৰিব্বযং দত্ৱা ‘‘অত্থি দানি মে ইদং কথাপাভত’’ন্তি সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা আদিতো পট্ঠায সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো, গহপতি, ইদানেৱ কাড়কণ্ণিমিত্তো অত্তনো মিত্তস্স ঘৰে কুটুম্বং ৰক্খতি, পুব্বেপি ৰক্খিযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো মহাযসো সেট্ঠি অহোসি. তস্স কাড়কণ্ণী নাম মিত্তোতি সব্বং পচ্চুপ্পন্নৱত্থুসদিসমেৱ. বোধিসত্তো ভোগগামতো আগতো তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘সচে মযা তুম্হাকং ৱচনেন এৱৰূপো মিত্তো নিক্কড্ঢিতো অস্স, অজ্জ মে কুটুম্বং কিঞ্চি নাভৱিস্সা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৮৩. ‘‘মিত্তো হৱে সত্তপদেন হোতি, সহাযো পন দ্ৱাদসকেন হোতি;
মাসড্ঢমাসেন চ ঞাতি হোতি, ততুত্তৰিং অত্তসমোপি হোতি;
সোহং কথং অত্তসুখস্স হেতু, চিৰসন্থুতং কাড়কণ্ণিং জহেয্য’’ন্তি.
তত্থ হৱেতি নিপাতমত্তং. মেত্তাযতীতি মিত্তো, মেত্তং পচ্চুপট্ঠাপেতি, সিনেহং কৰোতীতি অত্থো. সো পনেস সত্তপদেন হোতি, একতো সত্তপদৱীতিহাৰগমনমত্তেন হোতীতি অত্থো. সহাযো পন দ্ৱাদসকেন হোতীতি সব্বকিচ্চানি একতো কৰণৱসেন সব্বিৰিযাপথেসু সহ গচ্ছতীতি সহাযো. সো পনেস দ্ৱাদসকেন হোতি, দ্ৱাদসাহং একতো নিৱাসেন হোতীতি অত্থো. মাসড্ঢমাসেন চাতি মাসেন ৱা অড্ঢমাসেন ৱা. ঞাতি হোতীতি ঞাতিসমো হোতি. ততুত্তৰিন্তি ততো উত্তৰিং একতো ৱাসেন অত্তসমোপি হোতিযেৱ. জহেয্যন্তি ‘‘এৱৰূপং সহাযং কথং জহেয্য’’ন্তি মিত্তস্স গুণং কথেসি. ততো পট্ঠায পুন কোচি তস্স অন্তৰে ৱত্তা নাম নাহোসীতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কাড়কণ্ণী আনন্দো অহোসি, বাৰাণসিসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কাড়কণ্ণিজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[৮৪] ৪. অত্থস্সদ্ৱাৰজাতকৱণ্ণনা
আৰোগ্যমিচ্ছে পৰমঞ্চ লাভন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অত্থকুসলং কুলপুত্তং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযঞ্হি একস্স মহাৱিভৱস্স সেট্ঠিনো পুত্তো জাতিযা সত্তৱস্সো পঞ্ঞৱা অত্থকুসলো. সো একদিৱসং পিতৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্থস্স দ্ৱাৰপঞ্হং নাম পুচ্ছি, সো তং ন জানাতি. অথস্স এতদহোসি ‘‘অযং পঞ্হো অতিসুখুমো, ঠপেত্ৱা সব্বঞ্ঞুবুদ্ধং অঞ্ঞো উপৰি ভৱগ্গেন, হেট্ঠা চ অৱীচিনা পৰিচ্ছিন্নে লোকসন্নিৱাসে এতং পঞ্হং কথেতুং সমত্থো নাম নত্থী’’তি. সো পুত্তমাদায বহুং মালাগন্ধৱিলেপনং গাহাপেত্ৱা জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ভগৱন্তং এতদৱোচ ‘‘অযং, ভন্তে, দাৰকো পঞ্ঞৱা অত্থকুসলো মং অত্থস্স দ্ৱাৰপঞ্হং নাম পুচ্ছি, অহং তং পঞ্হং অজানন্তো তুম্হাকং সন্তিকং আগতো, সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা তং পঞ্হং কথেতূ’’তি. সত্থা ‘‘পুব্বেপাহং, উপাসক, ইমিনা কুমাৰকেনেতং পঞ্হং পুট্ঠো, মযা চস্স কথিতো, তদা নং এস জানাতি, ইদানি পন ভৱসঙ্খেপগতত্তা ন সল্লক্খেতী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো মহাৱিভৱো সেট্ঠি অহোসি. অথস্স পুত্তো সত্তৱস্সিকো জাতিযা পঞ্ঞৱা অত্থকুসলো. সো একদিৱসং পিতৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘তাত, অত্থস্স দ্ৱাৰং নাম কি’’ন্তি অত্থস্স দ্ৱাৰপঞ্হং পুচ্ছি. অথস্স পিতা তং পঞ্হং কথেন্তো ইমং গাথমাহ –
৮৪. ‘‘আৰোগ্যমিচ্ছে পৰমঞ্চ লাভং, সীলঞ্চ ৱুদ্ধানুমতং সুতঞ্চ;
ধম্মানুৱত্তী চ অলীনতা চ, অত্থস্স দ্ৱাৰা পমুখা ছড়েতে’’তি.
তত্থ আৰোগ্যমিচ্ছে পৰমঞ্চ লাভন্তি চ-কাৰো নিপাতমত্তং. তাত, পঠমমেৱ আৰোগ্যসঙ্খাতং পৰমং লাভং ইচ্ছেয্যাতি ইমমত্থং দীপেন্তো এৱমাহ. তত্থ আৰোগ্যং নাম সৰীৰস্স চেৱ চিত্তস্স চ অৰোগভাৱো অনাতুৰতা. সৰীৰে হি ৰোগাতুৰে নেৱ অলদ্ধং ভোগলাভং উপ্পাদেতুং সক্কোতি, ন লদ্ধং পৰিভুঞ্জিতুং, অনাতুৰে পন উভযম্পেতং সক্কোতি. চিত্তে চ কিলেসাতুৰে নেৱ অলদ্ধং ঝানাদিভেদং লাভং উপ্পাদেতুং সক্কোতি, ন লদ্ধং পুন সমাপত্তিৱসেন পৰিভুঞ্জিতুং. এতস্মিং অনাৰোগ্যে সতি অলদ্ধোপি লাভো ন লব্ভতি, লদ্ধোপি নিৰত্থকো হোতি, অসতি পনেতস্মিং অলদ্ধোপি লাভো লব্ভতি, লদ্ধোপি সাত্থকো হোতীতি আৰোগ্যং পৰমো লাভো নাম. তং সব্বপঠমং ইচ্ছিতব্বং. ইদমেকং অত্থস্স দ্ৱাৰন্তি অযমেত্থ অত্থো. সীলঞ্চাতি আচাৰসীলং. ইমিনা লোকচাৰিত্তং দস্সেতি. ৱুদ্ধানুমতন্তি গুণৱুদ্ধানং পণ্ডিতানং অনুমতং. ইমিনা ঞাণসম্পন্নানং গৰূনং ওৱাদং দস্সেতি. সুতঞ্চাতি কাৰণনিস্সিতং সুতং. ইমিনা ইমস্মিং লোকে অত্থনিস্সিতং বাহুসচ্চং দস্সেতি. ধম্মানুৱত্তী চাতি তিৱিধস্স সুচৰিতধম্মস্স অনুৱত্তনং. ইমিনা দুচ্চৰিতধম্মং ৱজ্জেত্ৱা সুচৰিতধম্মস্স অনুৱত্তনভাৱং দস্সেতি. অলীনতা চাতি চিত্তস্স অলীনতা অনীচতা. ইমিনা চিত্তস্স অসঙ্কোচতং পণীতভাৱং উত্তমভাৱং দস্সেতি. অত্থস্স দ্ৱাৰা পমুখা ছড়েতেতি অত্থো নাম ৱুড্ঢি, তস্স ৱুড্ঢিসঙ্খাতস্স লোকিযলোকুত্তৰস্স অত্থস্স এতে পমুখা উত্তমা ছ দ্ৱাৰা উপাযা অধিগমমুখানীতি.
এৱং বোধিসত্তো পুত্তস্স অত্থস্স দ্ৱাৰপঞ্হং কথেসি. সো ততো পট্ঠায তেসু ছসু ধম্মেসু ৱত্তি. বোধিসত্তোপি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পুত্তোৱ পচ্চুপ্পন্নপুত্তো, মহাসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অত্থস্সদ্ৱাৰজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[৮৫] ৫. কিংপক্কজাতকৱণ্ণনা
আযতিং দোসং নাঞ্ঞাযাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. অঞ্ঞতৰো কিৰ কুলপুত্তো বুদ্ধসাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজিতো একদিৱসং সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰন্তো একং অলঙ্কতইত্থিং দিস্ৱা উক্কণ্ঠি. অথ নং আচৰিযুপজ্ঝাযা সত্থু সন্তিকং আনযিংসু. সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘পঞ্চ কামগুণা নামেতে ভিক্খু পৰিভোগকালে ৰমণীযা. সো পন তেসং পৰিভোগো নিৰযাদীসু পটিসন্ধিদাযকত্তা কিংপক্কফলপৰিভোগসদিসো হোতি. কিংপক্কফলং নাম ৱণ্ণগন্ধৰসসম্পন্নং, খাদিতং পন অন্তানি খণ্ডিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেতি. পুব্বে বহূ বালজনা তস্স দোসং অদিস্ৱা ৱণ্ণগন্ধৰসেসু বজ্ঝিত্ৱা তং ফলং পৰিভুঞ্জিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপুণিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সত্থৱাহো হুত্ৱা পঞ্চহি সকটসতেহি পুব্বন্তাপৰন্তং গচ্ছন্তো অটৱিমুখং পত্ৱা মনুস্সে সন্নিপাতেত্ৱা ‘‘ইমিস্সা অটৱিযা ৱিসৰুক্খা নাম অত্থি, মা খো মং অনাপুচ্ছা পুব্বে অখাদিতপুব্বানি ফলাফলানি খাদিত্থা’’তি ওৱদি. মনুস্সা অটৱিং অতিক্কমিত্ৱা অটৱিমুখে একং কিংপক্কৰুক্খং ফলভাৰওণমিতসাখং অদ্দসংসু. তস্স খন্ধসাখাপত্তফলানি সণ্ঠানৱণ্ণৰসগন্ধেহি অম্বসদিসানেৱ. তেসু একচ্চে ৱণ্ণগন্ধৰসেসু বজ্ঝিত্ৱা অম্বফলসঞ্ঞায ফলানি খাদিংসু, একচ্চে ‘‘সত্থৱাহং পুচ্ছিত্ৱা খাদিস্সামা’’তি গহেত্ৱা অট্ঠংসু. বোধিসত্তো তং ঠানং পত্ৱা যে গহেত্ৱা ঠিতা, তে ফলানি ছড্ডাপেত্ৱা, যে খাদমানা অট্ঠংসু, তে ৱমনং কাৰেত্ৱা তেসং ভেসজ্জং অদাসি. তেসু একচ্চে অৰোগা জাতা, পঠমমেৱ খাদিত্ৱা ঠিতা পন জীৱিতক্খযং পত্তা. বোধিসত্তোপি ইচ্ছিতট্ঠানং সোত্থিনা গন্ত্ৱা লাভং লভিত্ৱা পুন সকট্ঠানমেৱ আগন্ত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.
সত্থা তং ৱত্থুং কথেত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৮৫. ‘‘আযতিং দোসং নাঞ্ঞায, যো কামে পটিসেৱতি;
ৱিপাকন্তে হনন্তি নং, কিংপক্কমিৱ ভক্খিত’’ন্তি.
তত্থ আযতিং দোসং নাঞ্ঞাযাতি অনাগতে দোসং ন অঞ্ঞায, অজানিত্ৱাতি অত্থো. যো কামে পটিসেৱতীতি যো ৱত্থুকামে চ কিলেসকামে চ পটিসেৱতি. ৱিপাকন্তে হনন্তি নন্তি তে কামা তং পুৰিসং অত্তনো ৱিপাকসঙ্খাতে অন্তে নিৰযাদীসু উপ্পন্নং নানপ্পকাৰেন দুক্খেন সংযোজযমানা হনন্তি. কথং? কিংপক্কমিৱ ভক্খিতন্তি, যথা পৰিভোগকালে ৱণ্ণগন্ধৰসসম্পত্তিযা মনাপং কিংপক্কফলং অনাগতদোসং অদিস্ৱা ভক্খিতং অন্তে হনতি, জীৱিতক্খযং পাপেতি, এৱং পৰিভোগকালে মনাপাপি কামা ৱিপাককালে হনন্তীতি দেসনং যথানুসন্ধিং পাপেত্ৱা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলং পাপুণি. সেসপৰিসাযপি কেচি সোতাপন্না, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো, কেচি অৰহন্তো অহেসুং.
সত্থাপি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পৰিসা বুদ্ধপৰিসা অহোসি, সত্থৱাহো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কিংপক্কজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[৮৬] ৬. সীলৱীমংসকজাতকৱণ্ণনা
সীলং কিৰেৱ কল্যাণন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং সীলৱীমংসকং ব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ কোসলৰাজানং নিস্সায জীৱতি তিসৰণং গতো অখণ্ডপঞ্চসীলো তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ. ৰাজা ‘‘অযং সীলৱা’’তি তস্স অতিৰেকসম্মানং কৰোতি. সো চিন্তেসি ‘‘অযং ৰাজা ময্হং অঞ্ঞেহি ব্ৰাহ্মণেহি অতিৰেকসম্মানং কৰোতি, অতিৱিয মং গৰুং কত্ৱা পস্সতি, কিং নু খো এস মম জাতিগোত্তকুলপ্পদেসসিপ্পসম্পত্তিং নিস্সায ইমং সম্মানং কৰোতি, উদাহু সীলসম্পত্তিং, ৱীমংসিস্সামি তাৱা’’তি. সো একদিৱসং ৰাজূপট্ঠানং গন্ত্ৱা ঘৰং আগচ্ছন্তো একস্স হেৰঞ্ঞিকস্স ফলকতো অনাপুচ্ছিত্ৱা একং কহাপণং গহেত্ৱা অগমাসি, হেৰঞ্ঞিকো ব্ৰাহ্মণে গৰুভাৱেন কিঞ্চি অৱত্ৱা নিসীদি. পুনদিৱসে দ্ৱে কহাপণে গণ্হি, হেৰঞ্ঞিকো তথেৱ অধিৱাসেসি. ততিযদিৱসে কহাপণমুট্ঠিং অগ্গহেসি, অথ নং হেৰঞ্ঞিকো ‘‘অজ্জ তে ততিযো দিৱসো ৰাজকুটুম্বং ৱিলুম্পন্তস্সা’’তি ‘‘ৰাজকুটুম্বৱিলুম্পকচোৰো মে গহিতো’’তি তিক্খত্তুং ৱিৰৱি. অথ নং মনুস্সা ইতো চিতো চ আগন্ত্ৱা ‘‘চিৰংদানি ত্ৱং সীলৱা ৱিয ৱিচৰী’’তি দ্ৱে তযো পহাৰে দত্ৱা বন্ধিত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং.
ৰাজা ৱিপ্পটিসাৰী হুত্ৱা ‘‘কস্মা, ব্ৰাহ্মণ, এৱৰূপং দুস্সীলকম্মং কৰোসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, তস্স ৰাজাণং কৰোথা’’তি আহ. ব্ৰাহ্মণো ‘‘নাহং, মহাৰাজ, চোৰো’’তি আহ. অথ ‘‘কস্মা ৰাজকুটুম্বিকস্স ফলকতো কহাপণে গণ্হী’’তি? ‘‘এতং মযা তযি মম অতিসম্মানং কৰোন্তে ‘কিং নু খো ৰাজা মম জাতিআদীনি নিস্সায অতিসম্মানং কৰোতি, উদাহু সীলং নিস্সাযা’তি ৱীমংসনত্থায কতং, ইদানি পন মযা একংসেন ঞাতং. যথা সীলমেৱ নিস্সায তযা মম সম্মানো কতো, ন জাতিআদীনি. তথা হি মে ইদানি ৰাজাণং কাৰেসি, স্ৱাহং ইমিনা কাৰণেন ‘ইমস্মিং লোকে সীলমেৱ উত্তমং সীলং পমুখ’ন্তি সন্নিট্ঠানং গতো. ইমস্স পনাহং সীলস্স অনুচ্ছৱিকং কৰোন্তো গেহে ঠিতো কিলেসে পৰিভুঞ্জন্তো ন সক্খিস্সামি কাতুং, অজ্জেৱ জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিস্সামি, পব্বজ্জং মে দেথ, দেৱা’’তি ৱত্ৱা ৰাজানং অনুজানাপেত্ৱা জেতৱনাভিমুখো পাযাসি.
অথ নং ঞাতিসুহজ্জবন্ধৱা সন্নিপতিত্ৱা নিৱাৰেতুং অসক্কোন্তা নিৱত্তিংসু. সো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পব্বজ্জং যাচিত্ৱা পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা অৱিস্সট্ঠকম্মট্ঠানো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ময্হং পব্বজ্জা মত্থকং পত্তা’’তি অঞ্ঞং ব্যাকাসি. তস্স তং অঞ্ঞব্যাকৰণং ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটং জাতং. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ ‘‘আৱুসো, অসুকো নাম ৰঞ্ঞো উপট্ঠাকব্ৰাহ্মণো অত্তনো সীলং ৱীমংসিত্ৱা ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা পব্বজিত্ৱা অৰহত্তে পতিট্ঠিতো’’তি তস্স গুণং কথযমানা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানি অযমেৱ ব্ৰাহ্মণো অত্তনো সীলং ৱীমংসিত্ৱা পব্বজিত্ৱা অত্তনো পতিট্ঠং অকাসি, পুব্বেপি পণ্ডিতা অত্তনো সীলং ৱীমংসিত্ৱা পব্বজিত্ৱা অত্তনো পতিট্ঠং কৰিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স পুৰোহিতো অহোসি দানাধিমুত্তো সীলজ্ঝাসযো অখণ্ডপঞ্চসীলো. ৰাজা সেসব্ৰাহ্মণেহি অতিৰেকং তস্স সম্মানং কৰোতীতি সব্বং পুৰিমসদিসমেৱ. বোধিসত্তে পন বন্ধিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং নীযমানে অহিতুণ্ডিকা অন্তৰৱীথিযং সপ্পং কীড়াপেন্তা নঙ্গুট্ঠে গণ্হন্তি, গীৱায গণ্হন্তি, গলে ৱেঠেন্তি. বোধিসত্তো তে দিস্ৱা ‘‘মা, তাতা, এৱং সপ্পং নঙ্গুট্ঠে গণ্হথ, মা গীৱায গণ্হথ, মা গলে ৱেঠেথ. অযঞ্হি ৱো ডংসিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেয্যা’’তি আহ. অহিতুণ্ডিকা ‘‘অযং, ব্ৰাহ্মণ, সপ্পো সীলৱা আচাৰসম্পন্নো তাদিসো দুস্সীলো ন হোতি, ত্ৱং পন অত্তনো দুস্সীলতায অনাচাৰেন ৰাজকুটুম্বৱিলুম্পকচোৰোতি বন্ধিত্ৱা নীযসী’’তি আহংসু.
সো চিন্তেসি ‘‘সপ্পাপি তাৱ অডংসন্তা অৱিহেঠেন্তা ‘সীলৱন্তো’তি নামং লভন্তি, কিমঙ্গং পন মনুস্সভূতা. সীলমেৱ ইমস্মিং লোকে উত্তমং, নত্থি ততো উত্তৰিতৰ’’ন্তি. অথ নং নেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং. ৰাজা ‘‘কিং ইদং, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ৰাজকুটুম্বৱিলুম্পকো চোৰো, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হিস্স ৰাজাণং কৰোথা’’তি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘নাহং, মহাৰাজ, চোৰো’’তি আহ. ‘‘অথ কস্মা কহাপণে অগ্গহেসী’’তি চ ৱুত্তে পুৰিমনযেনেৱ সব্বং আৰোচেন্তো ‘‘স্ৱাহং ইমিনা কাৰণেন ‘ইমস্মিং লোকে সীলমেৱ উত্তমং, সীলং পামোক্খ’ন্তি সন্নিট্ঠানং গতো’’তি ৱত্ৱা ‘‘তিট্ঠতু তাৱ ইদং, আসীৱিসোপি তাৱ অডংসন্তো অৱিহেঠেন্তো ‘সীলৱা’তি ৱত্তব্বতং লভতি. ইমিনাপি কাৰণেন সীলমেৱ উত্তমং, সীলং পৱৰ’’ন্তি সীলং ৱণ্ণেন্তো ইমং গাথমাহ –
৮৬. ‘‘সীলং কিৰেৱ কল্যাণং, সীলং লোকে অনুত্তৰং;
পস্স ঘোৰৱিসো নাগো, সীলৱাতি ন হঞ্ঞতী’’তি.
তত্থ সীলং কিৰেৱাতি কাযৱাচাচিত্তেহি অৱীতিক্কমসঙ্খাতং আচাৰসীলমেৱ. কিৰাতি অনুস্সৱৱসেন ৱদতি. কল্যাণন্তি সুন্দৰতৰং. অনুত্তৰন্তি জেট্ঠকং সব্বগুণদাযকং. পস্সাতি অত্তনা দিট্ঠকাৰণং অভিমুখং কৰোন্তো কথেতি. সীলৱাতি ন হঞ্ঞতীতি ঘোৰৱিসোপি সমানো অডংসনঅৱিহেঠনমত্তকেন সীলৱাতি পসংসং লভতি, ন হঞ্ঞতি ন ৱিহঞ্ঞতীতি. ইমিনাপি কাৰণেন সীলমেৱ উত্তমন্তি.
এৱং বোধিসত্তো ইমায গাথায ৰঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৱা কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, ৰাজপৰিসা বুদ্ধপৰিসা, পুৰোহিতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সীলৱীমংসকজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[৮৭] ৭. মঙ্গলজাতকৱণ্ণনা
যস্স মঙ্গলা সমূহতাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো একং সাটকলক্খণব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি. ৰাজগহৱাসিকো কিৰেকো ব্ৰাহ্মণো কোতুহলমঙ্গলিকো তীসু ৰতনেসু অপ্পসন্নো মিচ্ছাদিট্ঠিকো অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো, তস্স সমুগ্গে ঠপিতং সাটকযুগং মূসিকা খাদিংসু. অথস্স সীসং ন্হাযিত্ৱা ‘‘সাটকে আহৰথা’’তি ৱুত্তকালে মূসিকায খাদিতভাৱং আৰোচযিংসু. সো চিন্তেসি ‘‘সচে ইদং মূসিকাদট্ঠং সাটকযুগং ইমস্মিং গেহে ভৱিস্সতি, মহাৱিনাসো ভৱিস্সতি. ইদঞ্হি অৱমঙ্গলং কাড়কণ্ণিসদিসং পুত্তধীতাদীনং ৱা দাসকম্মকৰাদীনং ৱা ন সক্কা দাতুং. যো হি ইদং গণ্হিস্সতি, সব্বস্স মহাৱিনাসো ভৱিস্সতি, আমকসুসানে তং ছড্ডাপেস্সামি, ন খো পন সক্কা দাসকম্মকৰাদীনং হত্থে দাতুং. তে হি এত্থ লোভং উপ্পাদেত্ৱা ইমং গহেত্ৱা ৱিনাসং পাপুণেয্যুং, পুত্তস্স তং হত্থে দস্সামী’’তি. সো পুত্তং পক্কোসাপেত্ৱা তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘ত্ৱম্পি নং, তাত, হত্থেন অফুসিত্ৱা দণ্ডকেন গহেত্ৱা আমকসুসানে ছড্ডেত্ৱা সীসং ন্হাযিত্ৱা এহী’’তি পেসেসি.
সত্থাপি খো তং দিৱসং পচ্চূসসমযে বোধনেয্যবন্ধৱে ওলোকেন্তো ইমেসং পিতাপুত্তানং সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা মিগৱীথিং গহেত্ৱা মিগলুদ্দকো ৱিয গন্ত্ৱা আমকসুসানদ্ৱাৰে নিসীদি ছব্বণ্ণবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেন্তো. মাণৱোপি পিতু ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা অজগৰসপ্পং ৱিয তং যুগসাটকং যট্ঠিকোটিযা গহেত্ৱা আমকসুসানদ্ৱাৰং পাপুণি. অথ নং সত্থা ‘‘কিং কৰোসি মাণৱা’’তি আহ. ‘‘ভো গোতম, ইদং সাটকযুগং মূসিকাদট্ঠং কাড়কণ্ণিসদিসং হলাহলৱিসূপমং, মম পিতা ‘অঞ্ঞো এতং ছড্ডেন্তো লোভং উপ্পাদেত্ৱা গণ্হেয্যা’তি ভযেন মং পহিণি, অহমেতং ছড্ডেত্ৱা সীসং ন্হাযিস্সামীতি আগতোম্হি, ভো গোতমা’’তি. ‘‘তেন হি ছড্ডেহী’’তি. মাণৱো ছড্ডেসি, সত্থা ‘‘অম্হাকং দানি ৱট্টতী’’তি তস্স সম্মুখাৱ গণ্হি. ‘‘অৱমঙ্গলং, ভো গোতম, এতং কাড়কণ্ণিসদিসং, মা গণ্হি মা গণ্হী’’তি তস্মিং ৱাৰযমানেযেৱ তং গহেত্ৱা ৱেড়ুৱনাভিমুখো পাযাসি.
মাণৱো ৱেগেন গন্ত্ৱা পিতু আৰোচেসি ‘‘তাত, মযা আমকসুসানে ছড্ডিতং সাটকযুগং সমণো গোতমো ‘অম্হাকং ৱট্টতী’তি মযা ৱাৰিযমানোপি গহেত্ৱা ৱেড়ুৱনং গতো’’তি. ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি ‘‘তং সাটকযুগং অৱমঙ্গলং কাড়কণ্ণিসদিসং, তং ৱড়ঞ্জেন্তো সমণোপি গোতমো নস্সিস্সতি, ৱিহাৰোপি নস্সিস্সতি, ততো অম্হাকং গৰহা ভৱিস্সতি, সমণস্স গোতমস্স অঞ্ঞে বহূ সাটকে দত্ৱা তং ছড্ডাপেস্সামী’’তি. সো বহূ সাটকে গাহাপেত্ৱা পুত্তেন সদ্ধিং ৱেড়ুৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং দিস্ৱা একমন্তং ঠিতো এৱমাহ ‘‘সচ্চং কিৰ ৱো, ভো গোতম, আমকসুসানে সাটকযুগং গহিত’’ন্তি? ‘‘সচ্চং, ব্ৰাহ্মণা’’তি. ‘‘ভো গোতম, তং সাটকযুগং অৱমঙ্গলং, তুম্হে তং পৰিভুঞ্জমানা নস্সিস্সথ, সকলৱিহাৰোপি নস্সিস্সতি. সচে ৱো নিৱাসনং ৱা পাৰুপনং ৱা নপ্পহোতি, ইমে সাটকে গহেত্ৱা তং ছড্ডাপেথা’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘মযং ব্ৰাহ্মণ পব্বজিতা নাম, অম্হাকং আমকসুসানে অন্তৰৱীথিযং সঙ্কাৰট্ঠানে ন্হানতিত্থে মহামগ্গেতি এৱৰূপেসু ঠানেসু ছড্ডিতা ৱা পতিতা ৱা পিলোতিকা ৱট্টতি, ত্ৱং পন ন ইদানেৱ এৱংলদ্ধিকো, পুব্বেপি এৱংলদ্ধিকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে মগধৰট্ঠে ৰাজগহনগৰে ধম্মিকো মগধৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. তদা বোধিসত্তো একস্মিং উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা হিমৱন্তে ৱসমানো একস্মিং কালে হিমৱন্ততো নিক্খমিত্ৱা ৰাজগহনগৰে ৰাজুয্যানং পত্ৱা তত্থ ৱসিত্ৱা দুতিযদিৱসে ভিক্খাচাৰত্থায নগৰং পাৱিসি. ৰাজা তং দিস্ৱা পক্কোসাপেত্ৱা পাসাদে নিসীদাপেত্ৱা ভোজেত্ৱা উয্যানেযেৱ ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং গণ্হি. বোধিসত্তো ৰঞ্ঞো নিৱেসনে ভুঞ্জিত্ৱা উয্যানে ৱসতি. তস্মিং কালে ৰাজগহনগৰে দুস্সলক্খণব্ৰাহ্মণো নাম অহোসি. তস্স সমুগ্গে ঠপিতং সাটকযুগন্তি সব্বং পুৰিমসদিসমেৱ.
মাণৱে পন সুসানং গচ্ছন্তে বোধিসত্তো পঠমতৰং গন্ত্ৱা সুসানদ্ৱাৰে নিসীদিত্ৱা তেন ছড্ডিতং সাটকযুগং গহেত্ৱা উয্যানং অগমাসি. মাণৱো গন্ত্ৱা পিতু আৰোচেসি. পিতা ‘‘ৰাজকুলূপকো তাপসো নস্সেয্যা’’তি বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘তাপস, তযা গহিতসাটকে ছড্ডেহি, মা নস্সী’’তি আহ. তাপসো ‘‘অম্হাকং সুসানে ছড্ডিতপিলোতিকা ৱট্টতি, ন মযং কোতুহলমঙ্গলিকা, কোতুহলমঙ্গলং নামেতং ন বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবোধিসত্তেহি ৱণ্ণিতং, তস্মা পণ্ডিতেন নাম কোতুহলমঙ্গলিকেন ন ভৱিতব্ব’’ন্তি ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মং দেসেসি. ব্ৰাহ্মণো ধম্মং সুত্ৱা দিট্ঠিং ভিন্দিত্ৱা বোধিসত্তং সৰণং গতো. বোধিসত্তোপি অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.
সত্থাপি ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৮৭. ‘‘যস্স মঙ্গলা সমূহতা, উপ্পাতা সুপিনা চ লক্খণা চ;
সো মঙ্গলদোসৱীতিৱত্তো, যুগযোগাধিগতো ন জাতুমেতী’’তি.
তত্থ যস্স মঙ্গলা সমূহতাতি যস্স অৰহতো খীণাসৱস্স দিট্ঠমঙ্গলং, সুতমঙ্গলং, মুতমঙ্গলন্তি এতে মঙ্গলা সমুচ্ছিন্না. উপ্পাতা সুপিনা চ লক্খণা চাতি ‘‘এৱৰূপো চন্দগ্গাহো ভৱিস্সতি, এৱৰূপো সূৰিযগ্গাহো ভৱিস্সতি, এৱৰূপো নক্খত্তগ্গাহো ভৱিস্সতি, এৱৰূপো উক্কাপাতো ভৱিস্সতি, এৱৰূপো দিসাডাহো ভৱিস্সতী’’তি ইমে পঞ্চ মহাউপ্পাতা, নানপ্পকাৰা সুপিনা, সুভগলক্খণং, দুব্ভগলক্খণং, ইত্থিলক্খণং, পুৰিসলক্খণং, দাসিলক্খণং, দাসলক্খণং, অসিলক্খণং, হত্থিলক্খণং, অস্সলক্খণং, উসভলক্খণং, আৱুধলক্খণং, ৱত্থলক্খণন্তি এৱমাদিকানি লক্খণানি ইমে চ দিট্ঠিট্ঠানা যস্স সমূহতা, ন এতেহি উপ্পাতাদীহি অত্তনো মঙ্গলং ৱা অৱমঙ্গলং ৱা পচ্চেতি. সো মঙ্গলদোসৱীতিৱত্তোতি সো খীণাসৱো সব্বমঙ্গলদোসে ৱীতিৱত্তো অতিক্কন্তো পজহিত্ৱা ঠিতো. যুগযোগাধিগতোতি ‘‘কোধো চ উপনাহো চ, মক্খো চ পড়াসো চা’’তিআদিনা (ৱিভ. ৮৩৩) নযেন দ্ৱে দ্ৱে একতো আগতকিলেসা যুগা নাম. কামযোগো, ভৱযোগো, দিট্ঠিযোগো, অৱিজ্জাযোগোতি ইমে সংসাৰে যোজনভাৱতো চত্তাৰো যোগা নাম. তে যুগে চ যোগে চাতি যুগযোগে অধিগতো অভিভৱিত্ৱা গতো ৱীতিৱত্তো সমতিক্কন্তো খীণাসৱো ভিক্খু. ন জাতুমেতীতি পুন পটিসন্ধিৱসেন একংসেনেৱ ইমং লোকং ন এতি নাগচ্ছতীতি.
এৱং সত্থা ইমায গাথায ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মং দেসেত্ৱা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপৰিযোসানে ব্ৰাহ্মণো সদ্ধিং পুত্তেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সত্থা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা এতেৱ পিতাপুত্তা ইদানি পিতাপুত্তা অহেসুং, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মঙ্গলজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[৮৮] ৮. সাৰম্ভজাতকৱণ্ণনা
কল্যাণিমেৱ মুঞ্চেয্যাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ওমসৱাদসিক্খাপদং (পাচি. ১৫) আৰব্ভ কথেসি. দ্ৱেপি ৱত্থূনি হেট্ঠা নন্দিৱিসালজাতকে ৱুত্তসদিসানেৱ. ইমস্মিং পন জাতকে বোধিসত্তো গন্ধাৰৰট্ঠে তক্কসিলাযং অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স সাৰম্ভো নাম বলিবদ্দো অহোসি. সত্থা ইদং অতীতৱত্থুং কথেত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৮৮. ‘‘কল্যাণিমেৱ মুঞ্চেয্য, ন হি মুঞ্চেয্য পাপিকং;
মোক্খো কল্যাণিযা সাধু, মুত্ৱা তপ্পতি পাপিক’’ন্তি.
তত্থ কল্যাণিমেৱ মুঞ্চেয্যাতি চতুদোসৱিনিমুত্তং কল্যাণিং সুন্দৰং অনৱজ্জং ৱাচমেৱ মুঞ্চেয্য ৱিস্সজ্জেয্য কথেয্য. ন হি মুঞ্চেয্য পাপিকন্তি পাপিকং লামিকং পৰেসং অপ্পিযং অমনাপং ন মুঞ্চেয্য ন কথেয্য. মোক্খো কল্যাণিযা সাধূতি কল্যাণৱাচায ৱিস্সজ্জনমেৱ ইমস্মিং লোকে সাধু সুন্দৰং ভদ্দকং. মুত্ৱা তপ্পতি পাপিকন্তি পাপিকং ফৰুসৱাচং মুঞ্চিত্ৱা ৱিস্সজ্জেত্ৱা কথেত্ৱা সো পুগ্গলো তপ্পতি সোচতি কিলমতীতি.
এৱং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্ৰাহ্মণো আনন্দো অহোসি, ব্ৰাহ্মণী উপ্পলৱণ্ণা, সাৰম্ভো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সাৰম্ভজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[৮৯] ৯. কুহকজাতকৱণ্ণনা
ৱাচাৱ কিৰ তে আসীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুহকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. কুহকৱত্থু উদ্দালকজাতকে আৱি ভৱিস্সতি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে একং গামকং উপনিস্সায একো কূটজটিলো কুহকতাপসো ৱসতি. একো কুটুম্বিকো তস্স অৰঞ্ঞে পণ্ণসালং কাৰেত্ৱা তত্থ নং ৱাসেন্তো অত্তনো গেহে পণীতাহাৰেন পটিজগ্গতি. সো তং কূটজটিলং ‘‘সীলৱা এসো’’তি সদ্দহিত্ৱা চোৰভযেন সুৱণ্ণনিক্খসতং তস্স পণ্ণসালং নেত্ৱা ভূমিগতং কত্ৱা ‘‘ইদং ওলোকেয্যাসি, ভন্তে’’তি আহ. অথ নং তাপসো ‘‘পব্বজিতানং নাম, আৱুসো, এৱৰূপং কথেতুং, ন ৱট্টতি, অম্হাকং পন পৰসন্তকে লোভো নাম নত্থী’’তি আহ. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তস্স ৱচনং সদ্দহিত্ৱা পক্কামি. দুট্ঠতাপসো ‘‘সক্কা এত্তকেন জীৱিতু’’ন্তি কতিপাহং অতিক্কমিত্ৱা তং সুৱণ্ণং গহেত্ৱা অন্তৰামগ্গে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৱা আগন্ত্ৱা পণ্ণসালাযমেৱ ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে তস্স গেহে ভত্তকিচ্চং কত্ৱা এৱমাহ ‘‘আৱুসো, মযং তুম্হে নিস্সায চিৰং ৱসিম্হ, অতিচিৰং একস্মিং ঠানে ৱসন্তানং মনুস্সেহি সদ্ধিং সংসগ্গো হোতি, সংসগ্গো চ নাম পব্বজিতানং মলং, তস্মা গচ্ছামহ’’ন্তি ৱত্ৱা তেন পুনপ্পুনং যাচিযমানোপি নিৱত্তিতুং ন ইচ্ছি. অথ নং সো ‘‘এৱং সন্তে গচ্ছথ, ভন্তে’’তি যাৱ গামদ্ৱাৰং অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তি. তাপসোপি থোকং গন্ত্ৱাৱ ‘‘ইমং কুটুম্বিকং মযা ৱঞ্চেতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা জটানং অন্তৰে তিণং ঠপেত্ৱা পটিনিৱত্তি. কুটুম্বিকো ‘‘কিং, ভন্তে, নিৱত্তিত্থা’’তি পুচ্ছি. আৱুসো তুম্হাকং গেহচ্ছদনতো মে জটাসু একতিণং লগ্গং, অদিন্নাদানঞ্চ নাম পব্বজিতানং ন ৱট্টতি, তং আদায আগতোম্হীতি. কুটুম্বিকো ‘‘ছড্ডেত্ৱা গচ্ছথ, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা ‘‘তিণসলাকম্পি নাম পৰসন্তকং ন গণ্হাতি, অহো কুক্কুচ্চকো মে অয্যো’’তি পসীদিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা উয্যোজেসি.
তদা পন বোধিসত্তেন ভণ্ডত্থায পচ্চন্তং গচ্ছন্তেন তস্মিং নিৱেসনে নিৱাসো গহিতো হোতি. সো তাপসস্স ৱচনং সুত্ৱাৱ ‘‘অদ্ধা ইমিনা দুট্ঠতাপসেন ইমস্স কিঞ্চি গহিতং ভৱিস্সতী’’তি কুটুম্বিকং পুচ্ছি ‘‘অত্থি পন তে, সম্ম, কিঞ্চি এতস্স তাপসস্স সন্তিকে নিক্খিত্ত’’ন্তি? ‘‘অত্থি, সম্ম, সুৱণ্ণনিক্খসত’’ন্তি. ‘‘তেন হি গচ্ছ, তং উপধাৰেহী’’তি. সো পণ্ণসালং গন্ত্ৱা তং অদিস্ৱা ৱেগেনাগন্ত্ৱা ‘‘নত্থি, সম্মা’’তি আহ. ‘‘ন তে সুৱণ্ণং অঞ্ঞেন গহিতং, তেনেৱ কুহকতাপসেন গহিতং, এহি, তং অনুবন্ধিত্ৱা গণ্হামা’’তি ৱেগেন গন্ত্ৱা কূটতাপসং গণ্হিত্ৱা হত্থেহি চ পাদেহি চ পোথেত্ৱা সুৱণ্ণং আহৰাপেত্ৱা গণ্হিংসু. বোধিসত্তো সুৱণ্ণং দিস্ৱা ‘‘নিক্খসতং হৰমানো অসজ্জিত্ৱা তিণমত্তে সত্তোসী’’তি ৱত্ৱা তং গৰহন্তো ইমং গাথমাহ –
৮৯. ‘‘ৱাচাৱ কিৰ তে আসি, সণ্হা সখিলভাণিনো;
তিণমত্তে অসজ্জিত্থো, নো চ নিক্খসতং হৰ’’ন্তি.
তত্থ ৱাচাৱ কিৰ তে আসি, সণ্হা সখিলভাণিনোতি ‘‘পব্বজিতানং তিণমত্তম্পি অদিন্নং আদাতুং ন ৱট্টতী’’তি এৱং সখিলং মুদুৱচনং ৱদন্তস্স ৱাচা এৱ কিৰ তে সণ্হা আসি, ৱচনমত্তমেৱ মট্ঠং অহোসীতি অত্থো. তিণমত্তে অসজ্জিত্থোতি কূটজটিল একিস্সা তিণসলাকায কুক্কুচ্চং কুৰুমানো ত্ৱং সত্তো আসত্তো লগ্গো অহোসি. নো চ নিক্খসতং হৰন্তি ইমং পন নিক্খসতং হৰন্তো অসত্তো নিল্লগ্গোৱ জাতোসীতি.
এৱং বোধিসত্তো তং গৰহিত্ৱা ‘‘মা পুন, কূটজটিল, এৱৰূপমকাসী’’তি ওৱাদং দত্ৱা যথাকম্মং গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেস ভিক্খু কুহকো, পুব্বেপি কুহকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কূটতাপসো কুহকভিক্খু অহোসি, পণ্ডিতপুৰিসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কুহকজাতকৱণ্ণনা নৱমা.
[৯০] ১০. অকতঞ্ঞুজাতকৱণ্ণনা
যো পুব্বে কতকল্যাণোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অনাথপিণ্ডিকং আৰব্ভ কথেসি. তস্স কিৰেকো পচ্চন্তৱাসিকো সেট্ঠি অদিট্ঠসহাযো অহোসি. সো একদা পচ্চন্তে উট্ঠানকভণ্ডস্স পঞ্চ সকটসতানি পূৰেত্ৱা কম্মন্তিকমনুস্সে আহ – ‘‘গচ্ছথ, ভো, ইমং ভণ্ডং সাৱত্থিং নেত্ৱা অম্হাকং সহাযকস্স অনাথপিণ্ডিকমহাসেট্ঠিস্স পচ্চগ্ঘেন ৱিক্কিণিত্ৱা পটিভণ্ডং আহৰথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি তস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা সাৱত্থিং গন্ত্ৱা মহাসেট্ঠিং দিস্ৱা পণ্ণাকাৰং দত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. মহাসেট্ঠি ‘‘স্ৱাগতং ৱো’’তি তেসং আৱাসঞ্চ পৰিব্বযঞ্চ দাপেত্ৱা সহাযকস্স সুখং পুচ্ছিত্ৱা ভণ্ডং ৱিক্কিণিত্ৱা পটিভণ্ডং দাপেসি. তে পচ্চন্তং গন্ত্ৱা তমত্থং অত্তনো সেট্ঠিস্স আৰোচেসুং.
অপৰভাগে অনাথপিণ্ডিকোপি তথেৱ পঞ্চ সকটসতানি তত্থ পেসেসি. মনুস্সা তত্থ গন্ত্ৱা পণ্ণাকাৰং আদায পচ্চন্তৱাসিকসেট্ঠিং পস্সিংসু. সো ‘‘কুতো আগচ্ছথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সাৱত্থিতো তুম্হাকং সহাযকস্স অনাথপিণ্ডিকস্স সন্তিকা’’তি ৱুত্তে ‘‘অনাথপিণ্ডিকোতি কস্সচি পুৰিসস্স নামং ভৱিস্সতী’’তি পৰিহাসং কত্ৱা পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ তুম্হে’’তি উয্যোজেসি, নেৱ নিৱাসং, ন পৰিব্বযং দাপেসি. তে সযমেৱ ভণ্ডং ৱিক্কিণিত্ৱা পটিভণ্ডং আদায সাৱত্থিং আগন্ত্ৱা সেট্ঠিস্স তং পৱত্তিং আৰোচেসুং.
অথ সো পচ্চন্তৱাসী পুনপি একৱাৰং তথেৱ পঞ্চ সকটসতানি সাৱত্থিং পেসেসি, মনুস্সা পণ্ণাকাৰং আদায মহাসেট্ঠিং পস্সিংসু. তে পন দিস্ৱা অনাথপিণ্ডিকস্স মনুস্সা ‘‘মযং, সামি, এতেসং নিৱাসঞ্চ ভত্তঞ্চ পৰিব্বযঞ্চ জানিস্সামা’’তি ৱত্ৱা তেসং সকটানি বহিনগৰে তথাৰূপে ঠানে মোচাপেত্ৱা ‘‘তুম্হে ইধেৱ ৱসথ, অম্হাকং ৱো ঘৰে যাগুভত্তঞ্চ পৰিব্বযো চ ভৱিস্সতী’’তি গন্ত্ৱা দাসকম্মকৰে সন্নিপাতেত্ৱা মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে পঞ্চ সকটসতানি ৱিলুম্পিত্ৱা নিৱাসনপাৰুপনানিপি নেসং অচ্ছিন্দিত্ৱা গোণে পলাপেত্ৱা সকটানি ৱিচক্কানি কত্ৱা ভূমিযং ঠপেত্ৱা চক্কানিপি গণ্হিত্ৱাৱ অগমংসু. পচ্চন্তৱাসিনো নিৱাসনমত্তস্সপি সামিকা অহুত্ৱা ভীতা ৱেগেন পলাযিত্ৱা পচ্চন্তমেৱ গতা. সেট্ঠিমনুস্সাপি তমত্থং মহাসেট্ঠিনো আৰোচেসুং. সো ‘‘অত্থি দানিদং কথাপাভত’’ন্তি সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা আদিতো পট্ঠায সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো, গহপতি, সো পচ্চন্তৱাসী ইদানেৱ এৱংসীলো, পুব্বেপি এৱংসীলোযেৱ অহোসী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো বাৰাণসিযং মহাৱিভৱো সেট্ঠি অহোসি. তস্সেকো পচ্চন্তৱাসিকো সেট্ঠি অদিট্ঠসহাযো অহোসি. সব্বং অতীতৱত্থু পচ্চুপ্পন্নৱত্থুসদিসমেৱ বোধিসত্তো পন অত্তনো মনুস্সেহি ‘‘অজ্জ অম্হেহি ইদং নাম কত’’ন্তি আৰোচিতে ‘‘পঠমং অত্তনো কতং উপকাৰং অজানন্তা পচ্ছা এৱৰূপং লভন্তিযেৱা’’তি ৱত্ৱা সম্পত্তপৰিসায ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯০. ‘‘যো পুব্বে কতকল্যাণো, কতত্থো নাৱবুজ্ঝতি;
পচ্ছা কিচ্চে সমুপ্পন্নে, কত্তাৰং নাধিগচ্ছতী’’তি.
তত্ৰাযং পিণ্ডত্থো – খত্তিযাদীসু যো কোচি পুৰিসো পুব্বে পঠমতৰং অঞ্ঞেন কতকল্যাণো কতূপকাৰো কতত্থো নিপ্ফাদিতকিচ্চো হুত্ৱা তং পৰেন অত্তনি কতং কল্যাণঞ্চেৱ অত্থঞ্চ ন জানাতি, সো পচ্ছা অত্তনো কিচ্চে সমুপ্পন্নে তস্স কিচ্চস্স কত্তাৰং নাধিগচ্ছতি ন লভতীতি.
এৱং বোধিসত্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পচ্চন্তৱাসী ইদানীপি পচ্চন্তৱাসীযেৱ, বাৰাণসিসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অকতঞ্ঞুজাতকৱণ্ণনা দসমা.
অপাযিম্হৱগ্গো নৱমো.
তস্সুদ্দানং –
সুৰাপানং মিত্তৱিন্দং, কাড়কণ্ণী অত্থদ্ৱাৰং;
কিংপক্কসীলৱীমংসং, মঙ্গলঞ্চাপি সাৰম্ভং;
কুহকং অকতঞ্ঞূ চাতি.