১০. লিত্তৱগ্গো

[৯১] ১. লিত্তজাতকৱণ্ণনা

লিত্তং পৰমেন তেজসাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিং কিৰ কালে ভিক্খূ চীৱৰাদীনি লভিত্ৱা যেভুয্যেন অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি. তে চত্তাৰো পচ্চযে অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জমানা যেভুয্যেন নিৰযতিৰচ্ছানযোনিতো ন মুচ্চন্তি. সত্থা তং কাৰণং ঞত্ৱা ভিক্খূনং অনেকপৰিযাযেন ধম্মিং কথং কথেত্ৱা অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগে আদীনৱং দস্সেত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম চত্তাৰো পচ্চযে লভিত্ৱা অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি, তস্মা ইতো পট্ঠায চত্তাৰো পচ্চযে পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জেয্যাথা’’তি পচ্চৱেক্খনৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱতি সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮) নযেন তন্তিং ঠপেত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, চত্তাৰো পচ্চযে এৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভোগো নাম হলাহলৱিসপৰিভোগসদিসো. পোৰাণকা হি অপচ্চৱেক্খিত্ৱা দোসং অজানিত্ৱা ৱিসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা ৱিপাকন্তে মহাদুক্খং অনুভৱিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অঞ্ঞতৰস্মিং মহাভোগকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো অক্খধুত্তো অহোসি. অথাপৰো কূটক্খধুত্তো বোধিসত্তেন সদ্ধিং কীড়ন্তো অত্তনো জযে ৱত্তমানে কেড়িমণ্ডলং ন ভিন্দতি, পৰাজযকালে পন অক্খং মুখে পক্খিপিত্ৱা ‘‘অক্খো নট্ঠো’’তি কেড়িমণ্ডলং ভিন্দিত্ৱা পক্কমতি. বোধিসত্তো তস্স তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘হোতু, জানিস্সামেত্থ পতিৰূপকাৰণ’’ন্তি অক্খে আদায অত্তনো ঘৰে হলাহলৱিসেন ৰঞ্জিত্ৱা পুনপ্পুনং সুক্খাপেত্ৱা তে আদায তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘এহি, সম্ম, অক্খেহি কীড়ামা’’তি আহ. সো ‘‘সাধু, সম্মা’’তি কেড়িমণ্ডলং সজ্জেত্ৱা তেন সদ্ধিং কীড়ন্তো অত্তনো পৰাজযকালে একং অক্খং মুখে পক্খিপি. অথ নং বোধিসত্তো তথা কৰোন্তং দিস্ৱা ‘‘গিলাহি তাৱ, পচ্ছা ইদং নামেতন্তি জানিস্সসী’’তি চোদেতুং ইমং গাথমাহ –

৯১. ‘‘লিত্তং পৰমেন তেজসা, গিলমক্খং পুৰিসো ন বুজ্ঝতি;

গিল ৰে গিল পাপধুত্তক, পচ্ছা তে কটুকং ভৱিস্সতী’’তি.

তত্থ লিত্তন্তি মক্খিতং ৰঞ্জিতং. পৰমেন তেজসাতি উত্তমতেজসম্পন্নেন হলাহলৱিসেন. গিলন্তি গিলন্তো. অক্খন্তি গুড়কং. ন বুজ্ঝতীতি ‘‘অযং মে গিলতো ইদং নাম কৰিস্সতী’’তি ন জানাতি. গিল ৰেতি গিলাহি অৰে. গিলাতি পুনপি চোদেন্তো ৱদতি. পচ্ছা তে কটুকং ভৱিস্সতীতি ইমস্মিং তে অক্খে গিলিতে পচ্ছা এতং ৱিসং তিখিণং ভৱিস্সতীতি অত্থো.

সো বোধিসত্তস্স কথেন্তস্সেৱ ৱিসৱেগেন মুচ্ছিতো অক্খীনি পৰিৱত্তেত্ৱা খন্ধং নামেত্ৱা পতি. বোধিসত্তো ‘‘ইদানিস্স জীৱিতদানং দাতুং ৱট্টতী’’তি ওসধপৰিভাৱিতং ৱমনযোগং দত্ৱা ৱমেত্ৱা সপ্পিফাণিতমধুসক্কৰাদযো খাদাপেত্ৱা অৰোগং কত্ৱা ‘‘পুন এৱৰূপং মা অকাসী’’তি ওৱদিত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো নাম অপচ্চৱেক্খিত্ৱা কতৱিসপৰিভোগসদিসো হোতী’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পণ্ডিতধুত্তো অহমেৱ অহোসিং, কূটধুত্তো পনেত্থ ন কথীযতি, যথা চ এত্থ, এৱং সব্বত্থ. যো পন ইমস্মিং কালে ন পঞ্ঞাযতি, সো ন কথীযতেৱা’’তি.

লিত্তজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৯২] ২. মহাসাৰজাতকৱণ্ণনা

উক্কট্ঠে সূৰমিচ্ছন্তীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো আযস্মন্তং আনন্দত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি সমযে কোসলৰঞ্ঞো ইত্থিযো চিন্তযিংসু ‘‘বুদ্ধুপ্পাদো নাম দুল্লভো, তথা মনুস্সপটিলাভো, পৰিপুণ্ণাযতনতা চ. মযঞ্চ ইমং দুল্লভং খণসমৱাযং লভিত্ৱাপি অত্তনো ৰুচিযা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ধম্মং ৱা সোতুং বুদ্ধপূজং ৱা কাতুং দানং ৱা দাতুং ন লভাম, মঞ্জূসায পক্খিত্তা ৱিয ৱসাম, ৰঞ্ঞো কথেত্ৱা অম্হাকং ধম্মং দেসেতুং অনুচ্ছৱিকং একং ভিক্খুং পক্কোসাপেত্ৱা তস্স সন্তিকে ধম্মং সোস্সাম, ততো যং সক্খিস্সাম, তং উগ্গণ্হিস্সাম, দানাদীনি চ পুঞ্ঞানি কৰিস্সাম. এৱং নো অযং খণপটিলাভো সফলো ভৱিস্সতী’’তি. তা সব্বাপি ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনা চিন্তিতকাৰণং কথযিংসু. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.

অথেকদিৱসং ৰাজা উয্যানকীড়ং কীড়িতুকামো উয্যানপালং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘উয্যানং সোধেহী’’তি আহ. উয্যানপালো উয্যানং সোধেন্তো সত্থাৰং অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসিন্নং দিস্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘সুদ্ধং, দেৱ, উয্যানং, অপিচেত্থ অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে ভগৱা নিসিন্নো’’তি আহ. ৰাজা ‘‘সাধু, সম্ম, সত্থু সন্তিকে ধম্মম্পি সোস্সামা’’তি অলঙ্কতৰথং অভিৰুহিত্ৱা উয্যানং গন্ত্ৱা সত্থু সন্তিকং অগমাসি.

তস্মিঞ্চ সমযে ছত্তপাণি নামেকো অনাগামী উপাসকো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণমানো নিসিন্নো হোতি. ৰাজা তং দিস্ৱা আসঙ্কমানো মুহুত্তং ঠত্ৱা পুন ‘‘সচাযং পাপকো ভৱেয্য, ন সত্থু সন্তিকে নিসীদিত্ৱা ধম্মং সুণেয্য, অপাপকেন ইমিনা ভৱিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. উপাসকো বুদ্ধগাৰৱেন ৰঞ্ঞো পচ্চুট্ঠানং ৱা ৱন্দনং ৱা ন অকাসি, তেনস্স ৰাজা অনত্তমনো অহোসি. সত্থা তস্স অনত্তমনভাৱং ঞত্ৱা উপাসকস্স গুণং কথেসি ‘‘অযং, মহাৰাজ, উপাসকো বহুস্সুতো আগতাগমো কামেসু ৱীতৰাগো’’তি ৰাজা ‘‘ন ইমিনা ওৰকেন ভৱিতব্বং, যস্স সত্থা গুণং ৱণ্ণেতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘উপাসক, ৱদেয্যাসি যেন তে অত্থো’’তি আহ. উপাসকো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. ৰাজা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা সত্থাৰং পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

সো একদিৱসং উপৰিপাসাদে মহাৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা ঠিতো তং উপাসকং ভুত্তপাতৰাসং ছত্তমাদায জেতৱনং গচ্ছন্তং দিস্ৱা পক্কোসাপেত্ৱা এৱমাহ ‘‘ত্ৱং কিৰ, উপাসক, বহুস্সুতো, অম্হাকঞ্চ ইত্থিযো ধম্মং সোতুকামা চেৱ উগ্গহেতুকামা চ, সাধু ৱতস্স সচে তাসং ধম্মং ৱাচেয্যাসী’’তি. ‘‘দেৱ, গিহীনং নাম ৰাজন্তেপুৰে ধম্মং দেসেতুং ৱা ৱাচেতুং ৱা নপ্পতিৰূপং, অয্যানং এৱ পতিৰূপ’’ন্তি. ৰাজা ‘‘সচ্চং এস ৱদতী’’তি উয্যোজেত্ৱা ইত্থিযো পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, অহং তুম্হাকং ধম্মদেসনত্থায চ ধম্মৱাচনত্থায চ সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা একং ভিক্খুং যাচামি, অসীতিযা মহাসাৱকেসু কতৰং যাচামী’’তি আহ. তা সব্বাপি মন্তেত্ৱা ধম্মভণ্ডাগাৰিকং আনন্দত্থেৰমেৱ আৰোচেসুং. ৰাজা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো এৱমাহ ‘‘ভন্তে, অম্হাকং গেহে ইত্থিযো আনন্দত্থেৰস্স সন্তিকে ধম্মং সোতুঞ্চ উগ্গণ্হিতুঞ্চ ইচ্ছন্তি, সাধু ৱত সচে থেৰো অম্হাকং গেহে ধম্মং দেসেয্য চেৱ ৱাচেয্য চা’’তি. সত্থা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা থেৰং আণাপেসি. ততো পট্ঠায ৰঞ্ঞো ইত্থিযো থেৰস্স সন্তিকে ধম্মং সুণন্তি চেৱ উগ্গণ্হন্তি চ.

অথেকদিৱসং ৰঞ্ঞো চূড়ামণি নট্ঠো. ৰাজা তস্স নট্ঠভাৱং সুত্ৱা অমচ্চে আণাপেসি ‘‘সব্বে অন্তোৱড়ঞ্জনকে মনুস্সে গহেত্ৱা চূড়ামণিং আহৰাপেথা’’তি. অমচ্চা মাতুগামে আদিং কত্ৱা চূড়ামণিং পৰিপুচ্ছন্তা অদিস্ৱা মহাজনং কিলমেন্তি. তং দিৱসং আনন্দত্থেৰো ৰাজনিৱেসনং পৱিট্ঠো. যথা তা ইত্থিযো পুব্বে থেৰং দিস্ৱাৱ হট্ঠতুট্ঠা ধম্মং সুণন্তি চেৱ উগ্গণ্হন্তি চ, তথা অকত্ৱা সব্বা দোমনস্সপ্পত্তাৱ অহেসুং. ততো থেৰেন ‘‘কস্মা তুম্হে অজ্জ এৱৰূপা জাতা’’তি পুচ্ছিতা এৱমাহংসু ‘‘ভন্তে, ৰঞ্ঞো চূড়ামণিং পৰিযেসামাতি অমচ্চা মাতুগামে উপাদায অন্তোৱড়ঞ্জনকে কিলমেন্তি, ন জানাম কস্স ‘কিং ভৱিস্সতী’তি, তেনম্হ দোমনস্সপ্পত্তা’’তি. থেৰো ‘‘মা চিন্তযিত্থা’’তি তা সমস্সাসেত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘মণি কিৰ তে, মহাৰাজ, নট্ঠো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘অসক্খি পন তং আহৰাপেতু’’ন্তি. ‘‘ভন্তে, সব্বং অন্তোজনং গহেত্ৱা কিলমেন্তোপি ন সক্কোমি আহৰাপেতু’’ন্তি. ‘‘মহাৰাজ, মহাজনং অকিলমেত্ৱাৱ আহৰণূপাযো অত্থী’’তি. ‘‘কতৰো, ভন্তে’’তি? ‘‘পিণ্ডদানং, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কতৰং পিণ্ডদানং, ভন্তে’’তি? ‘‘মহাৰাজ, যত্তকেসু আসঙ্কা অত্থি, তে গহেত্ৱা একেকস্স একেকং পলালপিণ্ডং ৱা মত্তিকাপিণ্ডং ৱা দত্ৱা ‘ইমং পচ্চূসকালে আহৰিত্ৱা অসুকট্ঠানে নাম পাতেথা’তি ৱত্তব্বং. যেন গহিতো ভৱিস্সতি, সো তস্মিং পক্খিপিত্ৱা আহৰিস্সতি. সচে পঠমদিৱসেযেৱ পাতেন্তি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে পাতেন্তি, দুতিযদিৱসেপি ততিযদিৱসেপি তথেৱ কাতব্বং. এৱং মহাজনো চ ন কিলমিস্সতি, মণিঞ্চ লভিস্সসী’’তি এৱং ৱত্ৱা থেৰো অগমাসি.

ৰাজা ৱুত্তনযেনেৱ তযো দিৱসে দাপেসি, নেৱ মণিং আহৰিংসু. থেৰো ততিযদিৱসে আগন্ত্ৱা ‘‘কিং, মহাৰাজ, পাতিতো মণী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ন পাতেন্তি, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, মহাতলস্মিংযেৱ পটিচ্ছন্নট্ঠানে মহাচাটিং ঠপাপেত্ৱা উদকস্স পূৰাপেত্ৱা সাণিং পৰিক্খিপাপেত্ৱা ‘সব্বে অন্তোৱড়ঞ্জনকমনুস্সা চ ইত্থিযো চ উত্তৰাসঙ্গং কত্ৱা একেকোৱ অন্তোসাণিং পৱিসিত্ৱা হত্থং ধোৱিত্ৱা আগচ্ছন্তূ’তি ৱদেহী’’তি থেৰো ইমং উপাযং আচিক্খিত্ৱা পক্কামি. ৰাজা তথা কাৰেসি. মণিচোৰো চিন্তেসি ‘‘ধম্মভণ্ডাগাৰিকো ইমং অধিকৰণং আদায মণিং অদস্সেত্ৱা ওসক্কিস্সতীতি অট্ঠানমেতং, পাতেতুং দানি ৱট্টতী’’তি মণিং পটিচ্ছন্নং কত্ৱা আদায অন্তোসাণিং পৱিসিত্ৱা চাটিযং পাতেত্ৱা নিক্খমি. সব্বেসং নিক্খন্তকালে উদকং ছড্ডেত্ৱা মণিং অদ্দসংসু. ৰাজা ‘‘থেৰং নিস্সায মহাজনং অকিলমেত্ৱাৱ মে মণি লদ্ধো’’তি তুস্সি, অন্তোৱড়ঞ্জনকমনুস্সাপি ‘‘থেৰং নিস্সায মহাদুক্খতো মুত্তম্হা’’তি তুস্সিংসু. ‘‘থেৰস্সানুভাৱেন ৰঞ্ঞো চূড়ামণি লদ্ধো’’তি থেৰস্সানুভাৱো সকলনগৰে চেৱ ভিক্খুসঙ্ঘে চ পাকটো জাতো.

ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না ভিক্খূ থেৰস্স গুণং ৱণ্ণযিংসু ‘‘আৱুসো, আনন্দত্থেৰো অত্তনো বহুস্সুততায পণ্ডিচ্চেন উপাযকুসলতায মহাজনং অকিলমেত্ৱা উপাযেনেৱ ৰঞ্ঞো মণিং দস্সেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানি আনন্দেনেৱ পৰহত্থগতং ভণ্ডং দস্সিতং, পুব্বেপি পণ্ডিতা মহাজনং অকিলমেত্ৱা উপাযেনেৱ তিৰচ্ছানহত্থগতং ভণ্ডং দস্সযিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্তো তস্সেৱ অমচ্চো অহোসি. অথেকদিৱসং ৰাজা মহন্তেন পৰিৱাৰেন উয্যানং গন্ত্ৱা ৱনন্তৰানি ৱিচৰিত্ৱা উদককীড়ং কীড়িতুকামো মঙ্গলপোক্খৰণিং ওতৰিত্ৱা ইত্থাগাৰম্পি পক্কোসি. ইত্থিযো অত্তনো অত্তনো সীসূপগগীৱূপগাদীনি আভৰণানি ওমুঞ্চিত্ৱা উত্তৰাসঙ্গেসু পক্খিপিত্ৱা সমুগ্গপিট্ঠেসু ঠপেত্ৱা দাসিযো পটিচ্ছাপেত্ৱা পোক্খৰণিং ওতৰিংসু. অথেকা উয্যানমক্কটী সাখন্তৰে নিসিন্না দেৱিং পিড়ন্ধনানি ওমুঞ্চিত্ৱা উত্তৰাসঙ্গে পক্খিপিত্ৱা সমুগ্গপিট্ঠে ঠপযমানং দিস্ৱা তস্সা মুত্তাহাৰং পিড়ন্ধিতুকামা হুত্ৱা দাসিযা পমাদং ওলোকযমানা নিসীদি, দাসীপি তং ৰক্খমানা তহং তহং ওলোকেত্ৱা নিসিন্নাযেৱ নিদ্দাযিতুং আৰভি. মক্কটী তস্সা পমাদভাৱং ঞত্ৱা ৱাতৱেগেন ওতৰিত্ৱা মহামুত্তাহাৰং গীৱায পটিমুঞ্চিত্ৱা ৱাতৱেগেন উপ্পতিত্ৱা সাখন্তৰে নিসীদিত্ৱা অঞ্ঞাসং মক্কটীনং দস্সনভযেন একস্মিং ৰুক্খসুসিৰট্ঠানে ঠপেত্ৱা উপসন্তূপসন্তা ৱিয তং ৰক্খমানা নিসীদি.

সাপি খো দাসী পটিবুজ্ঝিত্ৱা মুত্তাহাৰং অপস্সন্তী কম্পমানা অঞ্ঞং উপাযং অদিস্ৱা ‘‘পুৰিসো দেৱিযা মুত্তাহাৰং গহেত্ৱা পলাতো’’তি মহাৱিৰৱং ৱিৰৱি. আৰক্খমনুস্সা ততো ততো সন্নিপতিত্ৱা তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচযিংসু. ৰাজা ‘‘চোৰং গণ্হথা’’তি আহ. পুৰিসা উয্যানা নিক্খমিত্ৱা ‘‘চোৰং গণ্হথ, চোৰং গণ্হথা’’তি ইতো চিতো চ ওলোকেন্তি. অথেকো জানপদো বলিকাৰকপুৰিসো তং সদ্দং সুত্ৱা কম্পমানো পলাযি. তং দিস্ৱা ৰাজপুৰিসা ‘‘অযং চোৰো ভৱিস্সতী’’তি অনুবন্ধিত্ৱা তং গহেত্ৱা পোথেত্ৱা ‘‘অৰে, দুট্ঠচোৰ, এৱং মহাসাৰং নাম পিড়ন্ধনং অৱহৰিস্সসী’’তি পৰিভাসিংসু. সো চিন্তেসি ‘‘সচাহং ‘ন গণ্হামী’তি ৱক্খামি, অজ্জ মে জীৱিতং নত্থি, পোথেন্তাযেৱ মং মাৰেস্সন্তি, সম্পটিচ্ছামি ন’’ন্তি. সো ‘‘আম, সামি, গহিতং মে’’তি আহ. অথ নং বন্ধিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং আনযিংসু. ৰাজাপি নং পুচ্ছি ‘‘গহিতং তে মহাসাৰপিড়ন্ধন’’ন্তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘ইদানি তং কহ’’ন্তি. ‘‘দেৱ, মযা মহাসাৰং নাম মঞ্চপীঠম্পি ন দিট্ঠপুব্বং, সেট্ঠি পন মং মহাসাৰপিড়ন্ধনং গণ্হাপেসি, সোহং তং গহেত্ৱাৱ তস্স অদাসিং, সো নং জানাতী’’তি.

ৰাজা সেট্ঠিং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘গহিতং তে ইমস্স হত্থতো মহাসাৰপিড়ন্ধন’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘কহং ত’’ন্তি. ‘‘পুৰোহিতস্স মে দিন্ন’’ন্তি. পুৰোহিতম্পি পক্কোসাপেত্ৱা তথেৱ পুচ্ছি, সোপি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘গন্ধব্বস্স মে দিন্ন’’ন্তি আহ. তম্পি পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘পুৰোহিতস্স হত্থতো তে মহাসাৰপিড়ন্ধনং গহিত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘কহং ত’’ন্তি. ‘‘কিলেসৱসেন মে ৱণ্ণদাসিযা দিন্ন’’ন্তি. তম্পি পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি, সা ‘‘ন গণ্হামী’’তি আহ. তে পঞ্চ জনে পুচ্ছন্তানঞ্ঞেৱ সূৰিযো অত্থং গতো. ৰাজা ‘‘ইদানি ৱিকালো জাতো, স্ৱে জানিস্সামা’’তি তে পঞ্চ জনে অমচ্চানং দত্ৱা নগৰং পাৱিসি.

বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘ইদং পিড়ন্ধনং অন্তোৱড়ঞ্জে নট্ঠং, অযঞ্চ গহপতিকো বহিৱড়ঞ্জো, দ্ৱাৰেপি বলৱাৰক্খো, তস্মা অন্তোৱড়ঞ্জনকানম্পি তং গহেত্ৱা পলাযিতুং ন সক্কা. এৱং নেৱ বহিৱড়ঞ্জনকানং, ন অন্তো, উয্যানে ৱড়ঞ্জনকানং গহণূপাযো দিস্সতি. ইমিনা দুগ্গতমনুস্সেন ‘সেট্ঠিস্স মে দিন্ন’ন্তি কথেন্তেন অত্তনো মোক্খত্থায কথিতং ভৱিস্সতি, সেট্ঠিনাপি ‘পুৰোহিতস্স মে দিন্ন’ন্তি কথেন্তেন ‘একতো হুত্ৱা নিত্থৰিস্সামী’তি চিন্তেত্ৱা কথিতং ভৱিস্সতি, পুৰোহিতেনাপি ‘গন্ধব্বস্স মে দিন্ন’ন্তি কথেন্তেন ‘বন্ধনাগাৰে গন্ধব্বং নিস্সায সুখেন ৱসিস্সামা’তি চিন্তেত্ৱা কথিতং ভৱিস্সতি, গন্ধব্বেনাপি ‘ৱণ্ণদাসিযা মে দিন্ন’ন্তি কথেন্তেন ‘একন্তেন অনুক্কণ্ঠিতা ভৱিস্সামা’তি চিন্তেত্ৱা কথিতং ভৱিস্সতি, ইমেহি পঞ্চহিপি চোৰেহি ন ভৱিতব্বং, উয্যানে মক্কটা বহূ, পিড়ন্ধনেন একিস্সা মক্কটিযা হত্থে আৰুড়্হেন ভৱিতব্ব’’ন্তি. সো ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, চোৰে অম্হাকং নিয্যাদেথ, মযং তং কিচ্চং সোধেস্সামা’’তি আহ. ৰাজা ‘‘সাধু, পণ্ডিত, সোধেহী’’তি তস্স নিয্যাদেসি.

বোধিসত্তো অত্তনো দাসপুৰিসে পক্কোসাপেত্ৱা তে পঞ্চ জনে একস্মিংযেৱ ঠানে ৱসাপেত্ৱা সমন্তা আৰক্খং কত্ৱা কণ্ণং দত্ৱা ‘‘যং তে অঞ্ঞমঞ্ঞং কথেন্তি, তং ময্হং আৰোচেথা’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. তে তথা অকংসু. ততো মনুস্সানং সন্নিসিন্নৱেলায সেট্ঠি তং গহপতিকং আহ – ‘‘অৰে, দুট্ঠগহপতি, তযা অহং, মযা ৱা ত্ৱং কহং দিট্ঠপুব্বো, কদা তে ময্হং পিড়ন্ধনং দিন্ন’’ন্তি আহ. সো ‘‘সামি মহাসেট্ঠি, অহং মহাসাৰং নাম ৰুক্খসাৰপাদকং মঞ্চপীঠম্পি ন জানামি, ‘তং নিস্সায পন মোক্খং লভিস্সামী’তি এৱং অৱচং, মা মে কুজ্ঝ, সামী’’তি আহ. পুৰোহিতোপি সেট্ঠিং আহ ‘‘মহাসেট্ঠি, ত্ৱং ইমিনা অত্তনো অদিন্নকমেৱ ময্হং কথং অদাসী’’তি? ‘‘মযম্পি দ্ৱে ইস্সৰা, অম্হাকং একতো হুত্ৱা ঠিতকালে কম্মং খিপ্পং নিপ্ফজ্জিস্সতী’’তি কথেসিন্তি. গন্ধব্বোপি পুৰোহিতং আহ ‘‘ব্ৰাহ্মণ, কদা তযা ময্হং পিড়ন্ধনং দিন্ন’’ন্তি? ‘‘অহং তং নিস্সায ৱসনট্ঠানে সুখং ৱসিস্সামী’’তি কথেসিন্তি. ৱণ্ণদাসীপি গন্ধব্বং আহ ‘‘অৰে দুট্ঠগন্ধব্ব, অহং কদা তৱ সন্তিকং গতপুব্বা, ত্ৱং ৱা মম সন্তিকং আগতপুব্বো, কদা তে ময্হং পিড়ন্ধনং দিন্ন’’ন্তি? ভগিনি কিংকাৰণা কুজ্ঝসি, ‘‘অম্হেসু পঞ্চসু একতো ৱসন্তেসু ঘৰাৱাসো ভৱিস্সতি, অনুক্কণ্ঠমানা সুখং ৱসিস্সামা’’তি কথেসিন্তি. বোধিসত্তো পযোজিতমনুস্সানং সন্তিকা তং কথং সুত্ৱা তেসং তথতো অচোৰভাৱং ঞত্ৱা ‘‘মক্কটিযা গহিতপিড়ন্ধনং উপাযেনেৱ পাতেস্সামী’’তি গেণ্ডুমযানি বহূনি পিড়ন্ধনানি কাৰেত্ৱা উয্যানে মক্কটিযো গাহাপেত্ৱা হত্থপাদগীৱাসু গেণ্ডুপিড়ন্ধনানি পিড়ন্ধাপেত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. ইতৰা মক্কটী পিড়ন্ধনং ৰক্খমানা উয্যানে এৱ নিসীদি.

বোধিসত্তো মনুস্সে আণাপেসি ‘‘গচ্ছথ তুম্হে, উয্যানে সব্বা মক্কটিযো উপধাৰেথ, যস্সা তং পিড়ন্ধনং পস্সথ, তং উত্তাসেত্ৱা পিড়ন্ধনং গণ্হথা’’তি. তাপি খো মক্কটিযো ‘‘পিড়ন্ধনং নো লদ্ধ’’ন্তি তুট্ঠপহট্ঠা উয্যানে ৱিচৰন্তিযো তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘পস্স অম্হাকং পিড়ন্ধন’’ন্তি আহংসু. সা মক্কটী অসহমানা ‘‘কিং ইমিনা গেণ্ডুপিড়ন্ধনেনা’’তি মুত্তাহাৰং পিড়ন্ধিত্ৱা নিক্খমি. অথ নং তে পুৰিসা দিস্ৱা পিড়ন্ধনং ছড্ডাপেত্ৱা আহৰিত্ৱা বোধিসত্তস্স অদংসু. সো তং আদায ৰঞ্ঞো দস্সেত্ৱা ‘‘ইদং তে দেৱ পিড়ন্ধনং, তে পঞ্চপি অচোৰা, ইদং পন উয্যানে মক্কটিযা আভত’’ন্তি আহ. ‘‘কথং পন তে, পণ্ডিত, মক্কটিযা হত্থং আৰুড়্হভাৱো ঞাতো, কথং তে গহিত’’ন্তি? সো সব্বং আচিক্খি. ৰাজা তুট্ঠমানসো ‘‘সঙ্গামসীসাদীসু নাম সূৰাদযো ইচ্ছিতব্বা হোন্তী’’তি বোধিসত্তস্স থুতিং কৰোন্তো ইমং গাথমাহ –

৯২. ‘‘উক্কট্ঠে সূৰমিচ্ছন্তি, মন্তীসু অকুতূহলং;

পিযঞ্চ অন্নপানম্হি, অত্থে জাতে চ পণ্ডিত’’ন্তি.

তত্থ উক্কট্ঠেতি উপকট্ঠে, উভতোব্যূড়্হে সঙ্গামে সম্পহাৰে ৱত্তমানেতি অত্থো. সূৰমিচ্ছন্তীতি অসনিযাপি মত্থকে পতমানায অপলাযিনং সূৰং ইচ্ছন্তি, তস্মিং খণে এৱৰূপো সঙ্গামযোধো পত্থেতব্বো হোতি. মন্তীসু অকুতূহলন্তি কত্তব্বাকত্তব্বকিচ্চং সম্মন্তনকালে উপ্পন্নে মন্তীসু যো অকুতূহলো অৱিকিণ্ণৱাচো মন্তং ন ভিন্দতি, তং ইচ্ছন্তি, তাদিসো তেসু ঠানেসু পত্থেতব্বো হোতি. পিযঞ্চ অন্নপানম্হীতি মধুৰে অন্নপানে পচ্চুপট্ঠিতে সহপৰিভুঞ্জনত্থায পিযপুগ্গলং পত্থেন্তি, তাদিসো তস্মিং কালে পত্থেতব্বো হোতি. অত্থে জাতে চ পণ্ডিতন্তি অত্থগম্ভীৰে ধম্মগম্ভীৰে কিস্মিঞ্চিদেৱ কাৰণে ৱা পঞ্হে ৱা উপ্পন্নে পণ্ডিতং ৱিচক্খণং ইচ্ছন্তি. তথাৰূপো হি তস্মিং সমযে পত্থেতব্বো হোতীতি.

এৱং ৰাজা বোধিসত্তং ৱণ্ণেত্ৱা থোমেত্ৱা ঘনৱস্সং ৱস্সেন্তো মহামেঘো ৱিয সত্তাহি ৰতনেহি পূজেত্ৱা তস্সোৱাদে ঠত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো, বোধিসত্তোপি যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা থেৰস্স গুণং কথেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

মহাসাৰজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৯৩] ৩. ৱিস্সাসভোজনজাতকৱণ্ণনা

ন ৱিস্সসে অৱিস্সত্থেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৱিস্সাসভোজনং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিং কিৰ সমযে যেভুয্যেন ভিক্খূ ‘‘মাতৰা নো দিন্নং, পিতৰা নো দিন্নং, ভাতৰা, ভগিনিযা, চূড়মাতৰা, চূড়পিতৰা, মাতুলেন, মাতুলানিযা দিন্নং. অম্হাকং গিহিকালেপি ভিক্খুকালেপি এতে দাতুং যুত্তৰূপাৱা’’তি ঞাতীহি দিন্নে চত্তাৰো পচ্চযে ৱিস্সত্থা হুত্ৱা অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি. সত্থা তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘ভিক্খূনং মযা ধম্মদেসনং কাতুং ৱট্টতী’’তি ভিক্খূ সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম ঞাতীহিপি অঞ্ঞাতীহিপি দিন্নকে চত্তাৰো পচ্চযে পচ্চৱেক্খিত্ৱাৱ পৰিভোগো কাতব্বো. অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভোগং কত্ৱা হি কালং কুৰুমানো ভিক্খু যক্খপেতঅত্তভাৱতো ন মুচ্চতি, অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো নামেস ৱিসপৰিভোগসদিসো. ৱিসঞ্হি ৱিস্সাসিকেন দিন্নকম্পি অৱিস্সাসিকেন দিন্নকম্পি মাৰেতিযেৱ. পুব্বেপি ৱিস্সাসেন দিন্নং ৱিসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা জীৱিতক্খযং পত্তা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো মহাৱিভৱো সেট্ঠি অহোসি. তস্সেকো গোপালকো কিট্ঠসম্বাধসমযে গাৱো গহেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তত্থ গোসালং কত্ৱা ৰক্খন্তো ৱসতি. সেট্ঠিনো চ কালেন কালং গোৰসং আহৰতি. অথস্স গোসালায অৱিদূৰে সীহো নিৱাসং গণ্হি. গাৱীনং সীহসন্তাসেন মিলাতানং খীৰং মন্দং অহোসি. অথ নং একদিৱসং সপ্পিং আদায আগতং সেট্ঠি পুচ্ছি ‘‘কিং নু খো, সম্ম গোপালক, মন্দং সপ্পী’’তি? সো তং কাৰণং আচিক্খি. ‘‘অত্থি পন, সম্ম, তস্স সীহস্স কত্থচি পটিবন্ধো’’তি? ‘‘অত্থিস্স সামি, একায মিগমাতুকায সদ্ধিং সংসগ্গো’’তি. ‘‘সক্কা পন তং গাহাপেতু’’ন্তি? ‘‘সক্কা, সামী’’তি. ‘‘তেন হি তং গহেত্ৱা তস্সা নলাটতো পট্ঠায সৰীৰে লোমানি ৱিসেন পুনপ্পুনং ৰজিত্ৱা সুক্খাপেত্ৱা দ্ৱে তযো দিৱসে অতিক্কামেত্ৱা তং মিগমাতুকং ৱিস্সজ্জেহি, সো তস্সা সিনেহেন সৰীৰং লেহিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপুণিস্সতি. অথস্স চম্মনখদাঠা চেৱ ৱসঞ্চ মংসঞ্চ গহেত্ৱা আগচ্ছেয্যাসী’’তি হলাহলৱিসং দত্ৱা উয্যোজেসি.

সো গোপালকো জালং খিপিত্ৱা উপাযেন তং মিগমাতুকং গণ্হিত্ৱা তথা অকাসি. সীহো তং দিস্ৱাৱ বলৱসিনেহেন তস্সা সৰীৰং লেহিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপুণি. গোপালকোপি চম্মাদীনি গহেত্ৱা বোধিসত্তস্স সন্তিকং অগমাসি. বোধিসত্তো তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘পৰেসু সিনেহো নাম ন কাতব্বো, এৱং বলসম্পন্নোপি সীহো মিগৰাজা কিলেসৱসেন সংসগ্গং নিস্সায মিগমাতুকায সৰীৰং লেহন্তো ৱিসপৰিভোগং কত্ৱা জীৱিতক্খযং পত্তো’’তি ৱত্ৱা সম্পত্তপৰিসায ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৯৩. ‘‘ন ৱিস্সসে অৱিস্সত্থে, ৱিস্সত্থেপি ন ৱিস্সসে;

ৱিস্সাসা ভযমন্ৱেতি, সীহংৱ মিগমাতুকা’’তি.

তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – যো পুব্বে সভযো অত্তনি অৱিস্সত্থো অহোসি, তস্মিং অৱিস্সত্থে, যো পুব্বেপি নিব্ভযো অত্তনি ৱিস্সাসিকোযেৱ, তস্মিং ৱিস্সত্থেপি ন ৱিস্সসে, নেৱ ৱিস্সাসং কৰেয্য. কিংকাৰণা? ৱিস্সাসা ভযমন্ৱেতি, যো হি মিত্তেপি অমিত্তেপি ৱিস্সাসো, ততো ভযমেৱ আগচ্ছতি. কথং? সীহংৱ মিগমাতুকা, যথা মিত্তসন্থৱৱসেন কতৱিস্সাসায মিগমাতুকায সন্তিকা সীহস্স ভযং অন্ৱেতি, উপগতং সম্পত্তন্তি অত্থো. যথা ৱা ৱিস্সাসৱসেন সীহং মিগমাতুকা অন্ৱেতা উপগতাতিপি অত্থো.

এৱং বোধিসত্তো সম্পত্তপৰিসায ধম্মং দেসেত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মহাসেট্ঠি অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৱিস্সাসভোজনজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৯৪] ৪. লোমহংসজাতকৱণ্ণনা

সোতত্তো সোসিন্নো চেৱাতি ইদং সত্থা ৱেসালিং উপনিস্সায পাটিকাৰামে ৱিহৰন্তো সুনক্খত্তং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি সমযে সুনক্খত্তো সত্থু উপট্ঠাকো হুত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱিচৰমানো কোৰক্খত্তিযস্স ধম্মং ৰোচেন্তো দসবলস্স পত্তচীৱৰং নিয্যাদেত্ৱা কোৰক্খত্তিযং নিস্সায ৱসতি. তস্স কালকঞ্জিকঅসুৰযোনিযং নিব্বত্তকালে গিহি হুত্ৱা ‘‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰি মনুস্সধম্মা অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো, তক্কপৰিযাহতং সমণো গোতমো ধম্মং দেসেতি ৱীমংসানুচৰিতং সযংপটিভানং. যস্স চ খ্ৱাস্স অত্থায ধম্মো দেসিতো, ন সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’’তি (ম. নি. ১.১৪৬) ৱেসালিযং তিণ্ণং পাকাৰানং অন্তৰে ৱিচৰন্তো সত্থু অৱণ্ণং ভাসতি.

অথাযস্মা সাৰিপুত্তো পিণ্ডায চৰন্তো তস্সেৱং অৱণ্ণং ভাসন্তস্স সুত্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো তমত্থং ভগৱতো আৰোচেসি. ভগৱা ‘‘কোধনো, সাৰিপুত্ত, সুনক্খত্তো মোঘপুৰিসো, কোধৱসেনেৱমাহ, কোধৱসেনাপি পন ‘ন সো নিয্যাতি তক্কৰস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’তি ৱদন্তো অজানিত্ৱাপি ময্হং গুণমেৱ ভাসতি. ন খো পন সো মোঘপুৰিসো ময্হং গুণং জানাতি. ময্হঞ্হি, সাৰিপুত্ত, ছ অভিঞ্ঞা নাম অত্থি, অযম্পি মে উত্তৰিমনুস্সধম্মোৱ. দসবলঞাণানি অত্থি, চতুৱেসাৰজ্জঞাণং অত্থি, চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং অত্থি, পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদকঞাণং অত্থি, অযম্পি মে উত্তৰিমনুস্সধম্মোৱ. এৱং উত্তৰিমনুস্সধম্মসমন্নাগতং পন মং যো এৱং ৱদেয্য ‘নত্থি সমণস্স গোতমস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মো’তি, সো তং ৱাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে’’তি এৱং অত্তনো ৱিজ্জমানং উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স গুণং কথেত্ৱা ‘‘সুনক্খত্তো কিৰ, সাৰিপুত্ত, কোৰক্খত্তিযস্স দুক্কৰকাৰিকায মিচ্ছাতপে পসন্নো, মিচ্ছাতপে পসীদন্তেন পন মযি এৱ পসীদিতুং ৱট্টতি. অহঞ্হি ইতো একনৱুতিকপ্পমত্থকে ‘অত্থি নু খো এত্থ সাৰো’তি বাহিৰকং মিচ্ছাতপং ৱীমংসন্তো চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱসিং, তপস্সী সুদং হোমি পৰমতপস্সী, লূখো সুদং হোমি পৰমলূখো, জেগুচ্ছী সুদং হোমি পৰমজেগুচ্ছী, পৱিৱিত্তো সুদং হোমি পৰমপৱিৱিত্তো’’তি ৱত্ৱা থেৰেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে একনৱুতিকপ্পমত্থকে বোধিসত্তো ‘‘বাহিৰকতপং ৱীমংসিস্সামী’’তি আজীৱকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অচেলকো অহোসি ৰজোজল্লিকো, পৱিৱিত্তো অহোসি একৱিহাৰী. মনুস্সে দিস্ৱা মিগো ৱিয পলাযি, মহাৱিকতিভোজনো অহোসি, ৱচ্ছকগোমযাদীনি পৰিভুঞ্জি, অপ্পমাদৱিহাৰত্থায অৰঞ্ঞে একস্মিং ভিংসনকে ৱনসণ্ডে ৱিহাসি. তস্মিম্পি ৱিহৰন্তো হিমপাতসমযে অন্তৰট্ঠকে ৰত্তিং ৱনসণ্ডা নিক্খমিত্ৱা অব্ভোকাসে ৱিহৰিত্ৱা সূৰিযে উগ্গতে ৱনসণ্ডং পৱিসতি. সো যথা ৰত্তিং অব্ভোকাসে হিমোদকেন তিন্তো, তথেৱ দিৱা ৱনসণ্ডতো পগ্ঘৰন্তেহি উদকবিন্দূহি তেমযি. এৱং অহোৰত্তং সীতদুক্খং অনুভোতি. গিম্হানং পন পচ্ছিমে মাসে দিৱা অব্ভোকাসে ৱিহৰিত্ৱা ৰত্তিং ৱনসণ্ডং পৱিসতি. সো যথা দিৱা অব্ভোকাসে আতপেন পৰিড়াহপ্পত্তো, তথেৱ ৰত্তিং নিৱাতে ৱনসণ্ডে পৰিড়াহং পাপুণাতি, সৰীৰা সেদধাৰা মুচ্চন্তি. অথস্স পুব্বে অস্সুতপুব্বা অযং গাথা পটিভাসি –

৯৪. ‘‘সোতত্তো সোসিন্নো চেৱ, একো ভিংসনকে ৱনে;

নগ্গো ন চগ্গিমাসীনো, এসনাপসুতো মুনী’’তি.

তত্থ সোতত্তোতি সূৰিযসন্তাপেন সুট্ঠু তত্তো. সোসিন্নোতি হিমোদকেন সুসিন্নো সুট্ঠু তিন্তো. একো ভিংসনকে ৱনেতি যত্থ পৱিট্ঠানং যেভুয্যেন লোমানি হংসন্তি, তথাৰূপে ভিংসনকেৱনসণ্ডে একো অদুতিযোৱ অহোসিন্তি দীপেতি. নগ্গো ন চগ্গিমাসীনোতি নগ্গো চ ন চ অগ্গিমাসীনো. তথা সীতেন পীড়িযমানোপি নেৱ নিৱাসনপাৰুপনং ৱা আদিযিং, ন চ অগ্গিং আগম্ম নিসীদিন্তি দীপেতি. এসনাপসুতোতি অব্ৰহ্মচৰিযেপি তস্মিং ব্ৰহ্মচৰিযসঞ্ঞী হুত্ৱা ‘‘ব্ৰহ্মচৰিযমেৱেতং এসনা গৱেসনা উপাযো ব্ৰহ্মলোকস্সা’’তি এৱং তায ব্ৰহ্মচৰিযেসনায পসুতো অনুযুত্তো উস্সুক্কং আপন্নো অহোসিন্তি দস্সেতি. মুনীতি ‘‘মুনি খো এস মোনত্থায পটিপন্নো’’তি এৱং লোকেন সম্ভাৱিতো অহোসিন্তি দীপেতি.

এৱং চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিত্ৱা বোধিসত্তো মৰণকালে উপট্ঠিতং নিৰযনিমিত্তং দিস্ৱা ‘‘ইদং ৱতসমাদানং নিৰত্থক’’ন্তি ঞত্ৱা তঙ্খণঞ্ঞেৱ তং লদ্ধিং ভিন্দিত্ৱা সম্মাদিট্ঠিং গহেত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘অহং তেন সমযেন সো আজীৱকো অহোসি’’ন্তি.

লোমহংসজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[৯৫] ৫. মহাসুদস্সনজাতকৱণ্ণনা

অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰাতি ইদং সত্থা পৰিনিব্বানমঞ্চে নিপন্নো আনন্দত্থেৰস্স ‘‘মা, ভন্তে, ভগৱা ইমস্মিং খুদ্দকনগৰকে’’ত্যাদিৱচনং (দী. নি. ২.২১০) আৰব্ভ কথেসি. তথাগতে হি জেতৱনে ৱিহৰন্তে সাৰিপুত্তত্থেৰো কত্তিকপুণ্ণমাযং নাড়কগামকে জাতোৱৰকে পৰিনিব্বাযি, মহামোগ্গল্লানো কত্তিকমাসস্সেৱ কাড়পক্খঅমাৱসিযং. এৱং পৰিনিব্বুতে অগ্গসাৱকযুগে ‘‘অহম্পি কুসিনাৰাযং পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো তত্থ গন্ত্ৱা যমকসালানমন্তৰে উত্তৰসীসকে মঞ্চকে অনুট্ঠানসেয্যায নিপজ্জি. অথ নং আযস্মা আনন্দত্থেৰো ‘‘মা, ভন্তে, ভগৱা ইমস্মিং খুদ্দকনগৰকে ৱিসমে উজ্জঙ্গলনগৰকে, সাখানগৰকে পৰিনিব্বাযি, অঞ্ঞেসং চম্পাৰাজগহাদীনং মহানগৰানং অঞ্ঞতৰস্মিং ভগৱা পৰিনিব্বাযতূ’’তি যাচি. সত্থা ‘‘মা, আনন্দ, ইমং ‘খুদ্দকনগৰকং, উজ্জঙ্গলনগৰকং সাখানগৰক’ন্তি ৱদেহি, অহঞ্হি পুব্বে সুদস্সনচক্কৱত্তিৰাজকালে ইমস্মিং নগৰে ৱসিং, তদা ইদং দ্ৱাদসযোজনিকেন ৰতনপাকাৰেন পৰিক্খিত্তং মহানগৰং অহোসী’’তি ৱত্ৱা থেৰেন যাচিতো অতীতং আহৰন্তো মহাসুদস্সনসুত্তং (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) কথেসি.

তদা পন মহাসুদস্সনং সুধম্মপাসাদা ওতৰিত্ৱা অৱিদূৰে সত্তৰতনমযে তালৱনে পঞ্ঞত্তস্মিং কপ্পিযমঞ্চকে দক্খিণেন পস্সেন অনুট্ঠানসেয্যায নিপন্নং দিস্ৱা ‘‘ইমানি তে, দেৱ, চতুৰাসীতি নগৰসহস্সানি কুসাৱতিৰাজধানিপ্পমুখানি, এত্থ ছন্দং কৰোহী’’তি সুভদ্দায দেৱিযা ৱুত্তে মহাসুদস্সনো ‘‘মা দেৱি এৱং অৱচ, অথ খো ‘এত্থ ছন্দং ৱিনেহি, মা অপেক্খং অকাসী’তি এৱং মং ওৱদা’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিংকাৰণা, দেৱা’’তি পুচ্ছিতো ‘‘অজ্জাহং কালকিৰিযং কৰিস্সামী’’তি. অথ নং দেৱী ৰোদমানা অক্খীনি পুঞ্ছিত্ৱা কিচ্ছেন কসিৰেন তথা ৱত্ৱা ৰোদি পৰিদেৱি. সেসাপি চতুৰাসীতিসহস্সইত্থিযো ৰোদিংসু পৰিদেৱিংসু. অমচ্চাদীসুপি একোপি অধিৱাসেতুং নাসক্খি, সব্বেপি ৰোদিংসু. বোধিসত্তো ‘‘অলং, ভণে, মা সদ্দমকত্থা’’তি সব্বে নিৱাৰেত্ৱা দেৱিং আমন্তেত্ৱা ‘‘মা ত্ৱং দেৱি ৰোদি, মা পৰিদেৱি. তিলফলমত্তোপি হি সঙ্খাৰো নিচ্চো নাম নত্থি, সব্বেপি অনিচ্চা ভেদনধম্মা এৱা’’তি ৱত্ৱা দেৱিং ওৱদন্তো ইমং গাথমাহ –

৯৫. ‘‘অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰা, উপ্পাদৱযধম্মিনো;

উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি, তেসং ৱূপসমো সুখো’’তি.

তত্থ অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰাতি ভদ্দে সুভদ্দাদেৱি, যত্তকা কেহিচি পচ্চযেহি সমাগন্ত্ৱা কতা খন্ধাযতনাদযো সঙ্খাৰা, সব্বে তে অনিচ্চাযেৱ নাম. এতেসু হি ৰূপং অনিচ্চং…পে… ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং. চক্খু অনিচ্চং…পে… ধম্মা অনিচ্চা. যংকিঞ্চি সৱিঞ্ঞাণকং অৱিঞ্ঞাণকং ৰতনং, সব্বং তং অনিচ্চমেৱ. ইতি ‘‘অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰা’’তি গণ্হ. কস্মা? উপ্পাদৱযধম্মিনোতি, সব্বে হেতে উপ্পাদধম্মিনো চেৱ ৱযধম্মিনো চ উপ্পজ্জনভিজ্জনসভাৱাযেৱ, তস্মা ‘‘অনিচ্চা’’তি ৱেদিতব্বা. যস্মা চ অনিচ্চা, তস্মা উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি, উপ্পজ্জিত্ৱা ঠিতিং পত্ৱাপি নিৰুজ্ঝন্তিযেৱ. সব্বেৱ হেতে নিব্বত্তমানা উপ্পজ্জন্তি নাম, ভিজ্জমানা নিৰুজ্ঝন্তি নাম. তেসং উপ্পাদে সতিযেৱ চ ঠিতি নাম হোতি, ঠিতিযা সতিযেৱ ভঙ্গো নাম হোতি, ন হি অনুপ্পন্নস্স ঠিতি নাম, নাপি ঠিতং অভিজ্জনকং নাম অত্থি. ইতি সব্বেপি সঙ্খাৰা তীণি লক্খণানি পত্ৱা তত্থ তত্থেৱ নিৰুজ্ঝন্তি, তস্মা সব্বেপিমে অনিচ্চা খণিকা ইত্তৰা অধুৱা পভঙ্গুনো চলিতা সমীৰিতা অনদ্ধনিযা পযাতা তাৱকালিকা নিস্সাৰা, তাৱকালিকট্ঠেন মাযামৰীচিফেণসদিসা. তেসু ভদ্দে সুভদ্দাদেৱি, কস্মা সুখসঞ্ঞং উপ্পাদেসি, এৱং পন গণ্হ তেসং ৱূপসমো সুখোতি, সব্বৱট্টৱূপসমনতো তেসং ৱূপসমো নাম নিব্বানং, তদেৱেকং একন্ততো সুখং, ততো অঞ্ঞং সুখং নাম নত্থীতি.

এৱং মহাসুদস্সনো অমতমহানিব্বানেন দেসনায কূটং গহেত্ৱা অৱসেসস্সপি মহাজনস্স ‘‘দানং দেথ, সীলং ৰক্খথ, উপোসথকম্মং কৰোথা’’তি ওৱাদং দত্ৱা দেৱলোকপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সুভদ্দা দেৱী ৰাহুলমাতা অহোসি, পৰিণাযকৰতনং ৰাহুলো, সেসপৰিসা বুদ্ধপৰিসা, মহাসুদস্সনো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

মহাসুদস্সনজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[৯৬] ৬. তেলপত্তজাতকৱণ্ণনা

সমতিত্তিকং অনৱসেসকন্তি ইদং সত্থা সুম্ভৰট্ঠে সেদকং নাম নিগমং উপনিস্সায অঞ্ঞতৰস্মিং ৱনসণ্ডে ৱিহৰন্তো জনপদকল্যাণিসুত্তং আৰব্ভ কথেসি. তত্ৰ হি ভগৱা –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ‘জনপদকল্যাণী জনপদকল্যাণী’তি খো, ভিক্খৱে, মহাজনকাযো সন্নিপতেয্য, সা খো পনস্স জনপদকল্যাণী পৰমপাসাৱিনী নচ্চে, পৰমপাসাৱিনী গীতে. ‘জনপদকল্যাণী নচ্চতি গাযতী’তি খো, ভিক্খৱে, ভিয্যোসোমত্তায মহাজনকাযো সন্নিপতেয্য. অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য জীৱিতুকামো অমৰিতুকামো সুখকামো দুক্খপটিকূলো. তমেনং এৱং ৱদেয্য ‘‘অযং তে, অম্ভো পুৰিস, সমতিত্তিকো তেলপত্তো অন্তৰেন চ মহাজনকাযস্স অন্তৰেন চ জনপদকল্যাণিযা পৰিহৰিতব্বো, পুৰিসো চ তং উক্খিত্তাসিকো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধিস্সতি ‘যত্থেৱ নং থোকম্পি ছড্ডেস্সসি, তত্থেৱ তে সীসং পাতেস্সামী’’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, অপি নু সো পুৰিসো অমুং তেলপত্তং অমনসিকৰিত্ৱা বহিদ্ধা পমাদং আহৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. উপমা খো ম্যাযং, ভিক্খৱে, কতা অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনায. অযমেৱেত্থ অত্থো – ‘সমতিত্তিকো তেলপত্তো’তি খো, ভিক্খৱে, কাযগতাযেতং সতিযা অধিৱচনং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং ‘কাযগতা নো সতি ভাৱিতা ভৱিস্সতি সুসমাৰদ্ধা’তি এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি (সং. নি. ৫.৩৮৬) –

ইদং জনপদকল্যাণিসুত্তং সাত্থং সব্যঞ্জনং কথেসি.

তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – জনপদকল্যাণীতি জনপদম্হি কল্যাণী উত্তমা ছসৰীৰদোসৰহিতা পঞ্চকল্যাণসমন্নাগতা. সা হি যস্মা নাতিদীঘা, নাতিৰস্সা, নাতিকিসা, নাতিথূলা, নাতিকাড়া, নাচ্চোদাতা, অতিক্কন্তা মানুসকৱণ্ণং, অপত্তা দিব্বৱণ্ণং, তস্মা ছসৰীৰদোসৰহিতা. ছৱিকল্যাণং, মংসকল্যাণং, ন্হাৰুকল্যাণং, অট্ঠিকল্যাণং, ৱযোকল্যাণন্তি ইমেহি পন পঞ্চহি কল্যাণেহি সমন্নাগতত্তা পঞ্চকল্যাণসমন্নাগতা নাম. তস্সা হি আগন্তুকোভাসকিচ্চং নাম নত্থি, অত্তনো সৰীৰোভাসেনেৱ দ্ৱাদসহত্থে ঠানে আলোকং কৰোতি, পিযঙ্গুসামা ৱা হোতি সুৱণ্ণসামা ৱা. অযমস্সা ছৱিকল্যাণতা. চত্তাৰো পনস্সা হত্থপাদা মুখপৰিযোসানঞ্চ লাখাৰসপৰিকম্মকতং ৱিয ৰত্তপৱাড়ৰত্তকম্বলসদিসং হোতি. অযমস্সা মংসকল্যাণতা. ৱীসতি নখপত্তানি মংসতো অমুত্তট্ঠানে লাখাৰসপূৰিতানি ৱিয, মুত্তট্ঠানে খীৰধাৰাসদিসানি. অযমস্সা ন্হাৰুকল্যাণতা. দ্ৱত্তিংস দন্তা সুফুসিতা সুধোতৱজিৰপন্তি ৱিয খাযন্তি. অযমস্সা অট্ঠিকল্যাণতা. ৱীসতিৱস্সসতিকাপি পন সমানা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ৱিয হোতি নিব্বলিপলিতা. অযমস্সা ৱযোকল্যাণতা.

পৰমপাসাৱিনীতি এত্থ পন পসৱনং পসৱো, পৱত্তীতি অত্থো. পসৱো এৱ পাসাৱো, পৰমো পাসাৱো পৰমপাসাৱো, সো অস্সা অত্থীতি পৰমপাসাৱিনী. নচ্চে চ গীতে চ উত্তমপ্পৱত্তি সেট্ঠকিৰিযা. উত্তমমেৱ নচ্চং নচ্চতি, গীতঞ্চ গাযতীতি ৱুত্তং হোতি.

অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্যাতি ন অত্তনো ৰুচিযা আগচ্ছেয্য, অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – অথেৱং মহাজনমজ্ঝে জনপদকল্যাণিযা নচ্চমানায ‘‘সাধু সাধূ’’তি সাধুকাৰেসু অঙ্গুলিফোটনেসু চেলুক্খেপেসু চ পৱত্তমানেসু তং পৱত্তিং সুত্ৱা ৰাজা বন্ধনাগাৰতো একং চোৰপুৰিসং পক্কোসাপেত্ৱা নিগড়ানি ছিন্দিত্ৱা সমতিত্তিকং সুপৰিপুণ্ণং তেলপত্তং তস্স হত্থে দত্ৱা উভোহি হত্থেহি দড়্হং গাহাপেত্ৱা একং অসিহত্থং পুৰিসং আণাপেসি ‘‘এতং গহেত্ৱা জনপদকল্যাণিযা সমজ্জট্ঠানং গচ্ছ. যত্থেৱ চেস পমাদং আগম্ম একম্পি তেলবিন্দুং ছড্ডেতি, তত্থেৱস্স সীসং ছিন্দা’’তি. সো পুৰিসো অসিং উক্খিপিত্ৱা তং তজ্জেন্তো তত্থ নেসি. সো মৰণভযতজ্জিতো জীৱিতুকামতায পমাদৱসেন তং অমনসিকৰিত্ৱা সকিম্পি অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা তং জনপদকল্যাণিং ন ওলোকেসি. এৱং ভূতপুব্বমেৱেতং ৱত্থু, সুত্তে পন পৰিকপ্পৱসেনেতং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

উপমা খো ম্যাযন্তি এত্থ পন তেলপত্তস্স তাৱ কাযগতাসতিযা ওপম্মসংসন্দনং কতমেৱ. এত্থ পন ৰাজা ৱিয কম্মং দট্ঠব্বং, অসি ৱিয কিলেসা, উক্খিত্তাসিকপুৰিসো ৱিয মাৰো, তেলপত্তহত্থো পুৰিসো ৱিয কাযগতাসতিভাৱকো ৱিপস্সকযোগাৱচৰো. ইতি ভগৱা ‘‘কাযগতাসতিং ভাৱেতুকামেন ভিক্খুনা তেলপত্তহত্থেন তেন পুৰিসেন ৱিয সতিং অৱিস্সজ্জেত্ৱা অপ্পমত্তেন কাযগতাসতি ভাৱেতব্বা’’তি ইমং সুত্তং আহৰিত্ৱা দস্সেসি.

ভিক্খূ ইমং সুত্তঞ্চ অত্থঞ্চ সুত্ৱা এৱমাহংসু – ‘‘দুক্কৰং, ভন্তে, তেন পুৰিসেন কতং তথাৰূপিং জনপদকল্যাণিং অনোলোকেত্ৱা তেলপত্তং আদায গচ্ছন্তেনা’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, তেন দুক্কৰং কতং, সুকৰমেৱেতং. কস্মা? উক্খিত্তাসিকেন পুৰিসেন সন্তজ্জেত্ৱা নীযমানতায. যং পন পুব্বে পণ্ডিতা অপ্পমাদেন সতিং অৱিস্সজ্জেত্ৱা অভিসঙ্খতং দিব্বৰূপম্পি ইন্দ্ৰিযানি ভিন্দিত্ৱা অনোলোকেত্ৱাৱ গন্ত্ৱা ৰজ্জং পাপুণিংসু, এতং দুক্কৰ’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স ৰঞ্ঞো পুত্তসতস্স সব্বকনিট্ঠো হুত্ৱা নিব্বত্তি, সো অনুপুব্বেন ৱিঞ্ঞুতং পাপুণি. তদা চ ৰঞ্ঞো গেহে পচ্চেকবুদ্ধা ভুঞ্জন্তি, বোধিসত্তো তেসং ৱেয্যাৱচ্চং কৰোতি. সো একদিৱসং চিন্তেসি ‘‘মম বহূ ভাতৰো, লচ্ছামি নু খো অহং ইমস্মিং নগৰে কুলসন্তকং ৰজ্জং, উদাহু নো’’তি? অথস্স এতদহোসি ‘‘পচ্চেকবুদ্ধে পুচ্ছিত্ৱা জানিস্সামী’’তি. সো দুতিযদিৱসে পচ্চেকবুদ্ধেসু আগতেসু ধমকৰণং আদায পানীযং পৰিস্সাৱেত্ৱা পাদে ধোৱিত্ৱা তেলেন মক্খেত্ৱা তেসং অন্তৰখজ্জকং খাদিত্ৱা নিসিন্নকালে ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো তমত্থং পুচ্ছি. অথ নং তে অৱোচুং – কুমাৰ, ন ত্ৱং ইমস্মিং নগৰে ৰজ্জং লভিস্সসি, ইতো পন ৱীসযোজনসতমত্থকে গন্ধাৰৰট্ঠে তক্কসিলানগৰং নাম অত্থি, তত্থ গন্তুং সক্কোন্তো ইতো সত্তমে দিৱসে ৰজ্জং লচ্ছসি. অন্তৰামগ্গে পন মহাৱত্তনিঅটৱিযং পৰিপন্থো অত্থি, তং অটৱিং পৰিহৰিত্ৱা গচ্ছন্তস্স যোজনসতিকো মগ্গো হোতি, উজুকং গচ্ছন্তস্স পঞ্ঞাস যোজনানি হোন্তি. সো হি অমনুস্সকন্তাৰো নাম. তত্থ যক্খিনিযো অন্তৰামগ্গে গামে চ সালাযো চ মাপেত্ৱা উপৰি সুৱণ্ণতাৰকৱিচিত্তৱিতানং মহাৰহসেয্যং পঞ্ঞাপেত্ৱা নানাৱিৰাগপটসাণিযো পৰিক্খিপিত্ৱা দিব্বালঙ্কাৰেহি অত্তভাৱং মণ্ডেত্ৱা সালাসু নিসীদিত্ৱা আগচ্ছন্তে পুৰিসে মধুৰাহি ৱাচাহি সঙ্গণ্হিত্ৱা ‘‘কিলন্তৰূপা ৱিয পঞ্ঞাযথ, ইধাগন্ত্ৱা নিসীদিত্ৱা পানীযং পিৱিত্ৱা গচ্ছথা’’তি পক্কোসিত্ৱা আগতাগতানং আসনানি দত্ৱা অত্তনো ৰূপলীলাৱিলাসেহি পলোভেত্ৱা কিলেসৱসিকে কত্ৱা অত্তনা সদ্ধিং অজ্ঝাচাৰে কতে তত্থেৱ নে লোহিতেন পগ্ঘৰন্তেন খাদিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেন্তি. ৰূপগোচৰং সত্তং ৰূপেনেৱ গণ্হন্তি, সদ্দগোচৰং মধুৰেন গীতৱাদিতসদ্দেন, গন্ধগোচৰং দিব্বগন্ধেহি, ৰসগোচৰং দিব্বেন নানগ্গৰসভোজনেন, ফোট্ঠব্বগোচৰং উভতোলোহিতকূপধানেহি দিব্বসযনেহি গণ্হন্তি. সচে ইন্দ্ৰিযানি ভিন্দিত্ৱা তা অনোলোকেত্ৱা সতিং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা গমিস্সসি, সত্তমে দিৱসে তত্থ ৰজ্জং লচ্ছসীতি.

বোধিসত্তো ‘‘হোতু, ভন্তে, তুম্হাকং ওৱাদং গহেত্ৱা কিং তা ওলোকেস্সামী’’তি পচ্চেকবুদ্ধেহি পৰিত্তং কাৰাপেত্ৱা পৰিত্তৱালুকঞ্চেৱ পৰিত্তসুত্তঞ্চ আদায পচ্চেকবুদ্ধে চ মাতাপিতৰো চ ৱন্দিত্ৱা নিৱেসনং গন্ত্ৱা অত্তনো পুৰিসে আহ – ‘‘অহং তক্কসিলাযং ৰজ্জং গহেতুং গচ্ছামি, তুম্হে ইধেৱ তিট্ঠথা’’তি. অথ নং পঞ্চ জনা আহংসু ‘‘মযম্পি অনুগচ্ছামা’’তি. ‘‘ন সক্কা তুম্হেহি অনুগন্তুং, অন্তৰামগ্গে কিৰ যক্খিনিযো ৰূপাদিগোচৰে মনুস্সে এৱঞ্চেৱঞ্চ ৰূপাদীহি পলোভেত্ৱা গণ্হন্তি, মহা পৰিপন্থো, অহং পন অত্তানং তক্কেত্ৱা গচ্ছামী’’তি. ‘‘কিং পন, দেৱ, মযং তুম্হেহি সদ্ধিং গচ্ছন্তা অত্তনো পিযানি ৰূপাদীনি ওলোকেস্সাম, মযম্পি তথেৱ গমিস্সামা’’তি. বোধিসত্তো ‘‘তেন হি অপ্পমত্তা হোথা’’তি তে পঞ্চ জনে আদায মগ্গং পটিপজ্জি.

যক্খিনিযো গামাদীনি মাপেত্ৱা নিসীদিংসু. তেসু ৰূপগোচৰো পুৰিসো তা যক্খিনিযো ওলোকেত্ৱা ৰূপাৰম্মণে পটিবদ্ধচিত্তো থোকং ওহীযি. বোধিসত্তো ‘‘কিং ভো, থোকং ওহীযসী’’তি আহ. ‘‘দেৱ, পাদা মে ৰুজ্জন্তি, থোকং সালাযং নিসীদিত্ৱা আগচ্ছামী’’তি. ‘‘অম্ভো, এতা যক্খিনিযো, মা খো পত্থেসী’’তি. ‘‘যং হোতি, তং হোতু, ন সক্কোমি, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি পঞ্ঞাযিস্সসী’’তি ইতৰে চত্তাৰো আদায অগমাসি. সোপি ৰূপগোচৰকো তাসং সন্তিকং অগমাসি. তা অত্তনা সদ্ধিং অজ্ঝাচাৰে কতে তং তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা পুৰতো গন্ত্ৱা অঞ্ঞং সালং মাপেত্ৱা নানাতূৰিযানি গহেত্ৱা গাযমানা নিসীদিংসু, তত্থ সদ্দগোচৰকো ওহীযি. পুৰিমনযেনেৱ তম্পি খাদিত্ৱা পুৰতো গন্ত্ৱা নানপ্পকাৰে গন্ধকৰণ্ডকে পূৰেত্ৱা আপণং পসাৰেত্ৱা নিসীদিংসু, তত্থ গন্ধগোচৰকো ওহীযি. তম্পি খাদিত্ৱা পুৰতো গন্ত্ৱা নানগ্গৰসানং দিব্বভোজনানং ভাজনানি পূৰেত্ৱা ওদনিকাপণং পসাৰেত্ৱা নিসীদিংসু, তত্থ ৰসগোচৰকো ওহীযি. তম্পি খাদিত্ৱা পুৰতো গন্ত্ৱা দিব্বসযনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা নিসীদিংসু, তত্থ ফোট্ঠব্বগোচৰকো ওহীযি. তম্পি খাদিংসু, বোধিসত্তো এককোৱ অহোসি.

অথেকা যক্খিনী ‘‘অতিখৰমন্তো ৱতাযং, অহং তং খাদিত্ৱাৱ নিৱত্তিস্সামী’’তি বোধিসত্তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো অগমাসি. অটৱিযা পৰভাগে ৱনকম্মিকাদযো যক্খিনিং দিস্ৱা ‘‘অযং তে পুৰতো গচ্ছন্তো পুৰিসো কিং হোতী’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘কোমাৰসামিকো মে, অয্যা’’তি. ‘‘অম্ভো, অযং এৱং সুকুমালা পুপ্ফদামসদিসা সুৱণ্ণৱণ্ণা কুমাৰিকা অত্তনো কুলং ছড্ডেত্ৱা ভৱন্তং তক্কেত্ৱা নিক্খন্তা, কস্মা এতং অকিলমেত্ৱা আদায ন গচ্ছসী’’তি? ‘‘নেসা, অয্যা, ময্হং পজাপতি, যক্খিনী এসা, এতায মে পঞ্চ মনুস্সা খাদিতা’’তি. ‘‘অয্যা, পুৰিসা নাম কুদ্ধকালে অত্তনো পজাপতিযো যক্খিনিযোপি কৰোন্তি পেতিনিযোপী’’তি. সা গচ্ছমানা গব্ভিনিৱণ্ণং দস্সেত্ৱা পুন সকিং ৱিজাতৱণ্ণং কত্ৱা পুত্তং অঙ্কেন আদায বোধিসত্তং অনুবন্ধি, দিট্ঠদিট্ঠা পুৰিমনযেনেৱ পুচ্ছন্তি. বোধিসত্তোপি তথেৱ ৱত্ৱা গচ্ছন্তো তক্কসিলং পাপুণি. সা পুত্তং অন্তৰধাপেত্ৱা একিকাৱ অনুবন্ধি. বোধিসত্তো নগৰদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা একিস্সা সালায নিসীদি. সা বোধিসত্তস্স তেজেন পৱিসিতুং অসক্কোন্তী দিব্বৰূপং মাপেত্ৱা সালাদ্ৱাৰে অট্ঠাসি.

তস্মিং সমযে তক্কসিলৰাজা উয্যানং গচ্ছন্তো তং দিস্ৱা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৱা ‘‘গচ্ছ, ইমিস্সা সস্সামিকঅস্সামিকভাৱং জানাহী’’তি মনুস্সং পেসেসি. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সস্সামিকাসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, অয্য, অযং মে সালায নিসিন্নো সামিকো’’তি. বোধিসত্তো ‘‘নেসা ময্হং পজাপতি, যক্খিনী এসা, এতায মে পঞ্চ মনুস্সা খাদিতা’’তি আহ. সাপি ‘‘পুৰিসা নাম অয্যা কুদ্ধকালে যং ইচ্ছন্তি, তং ৱদন্তী’’তি আহ. সো উভিন্নম্পি ৱচনং ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘অস্সামিকভণ্ডং নাম ৰাজসন্তকং হোতী’’তি যক্খিনিং পক্কোসাপেত্ৱা একহত্থিপিট্ঠে নিসীদাপেত্ৱা নগৰং পদক্খিণং কত্ৱা পাসাদং অভিৰুয্হ তং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি.

সো ন্হাতৱিলিত্তো সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৱা সিৰীসযনং অভিৰুহি. সাপি যক্খিনী অত্তনো উপকপ্পনকং আহাৰং আহৰিত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তা সিৰিসযনে ৰঞ্ঞা সদ্ধিং নিপজ্জিত্ৱা ৰঞ্ঞো ৰতিৱসেন সুখং সমপ্পিতস্স নিপন্নকালে একেন পস্সেন পৰিৱত্তিত্ৱা পৰোদি. অথ নং ৰাজা ‘‘কিং, ভদ্দে, ৰোদসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, অহং তুম্হেহি মগ্গে দিস্ৱা আনীতা, তুম্হাকঞ্চ গেহে বহূ ইত্থিযো, অহং সপত্তীনং অন্তৰে ৱসমানা কথায উপ্পন্নায ‘কো তুয্হং মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা গোত্তং ৱা জাতিং ৱা জানাতি, ত্ৱং অন্তৰামগ্গে দিস্ৱা আনীতা নামা’তি সীসে গহেত্ৱা নিপ্পীড়িযমানা ৱিয মঙ্কু ভৱিস্সামি. সচে তুম্হে সকলৰজ্জে ইস্সৰিযঞ্চ আণঞ্চ ময্হং দদেয্যাথ, কোচি ময্হং চিত্তং কোপেত্ৱা কথেতুং ন সক্খিস্সতী’’তি. ‘‘ভদ্দে, ময্হং সকলৰট্ঠৱাসিনো ন কিঞ্চি হোন্তি, নাহং এতেসং সামিকো. যে পন ৰাজাণং কোপেত্ৱা অকত্তব্বং কৰোন্তি, তেসঞ্ঞেৱাহং সামিকো. ইমিনা কাৰণেন ন সক্কা তুয্হং সকলৰট্ঠে ৱা নগৰে ৱা ইস্সৰিযঞ্চ আণঞ্চ দাতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি, দেৱ, সচে ৰট্ঠে ৱা নগৰে ৱা আণং দাতুং ন সক্কোথ, অন্তোনিৱেসনে অন্তোৱড়ঞ্জনকানং উপৰি মম ৱসং ৱত্তনত্থায আণং দেথা’’তি. ৰাজা দিব্বফোট্ঠব্বেন বদ্ধো তস্সা ৱচনং অতিক্কমিতুং অসক্কোন্তো ‘‘সাধু, ভদ্দে, অন্তোৱড়ঞ্জনকেসু তুয্হং আণং দম্মি, ত্ৱং এতে অত্তনো ৱসে ৱত্তাপেহী’’তি আহ. সা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৰঞ্ঞো নিদ্দং ওক্কন্তকালে যক্খনগৰং গন্ত্ৱা যক্খে পক্কোসিত্ৱা অত্তনা ৰাজানং জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা অট্ঠিমত্তং সেসেত্ৱা সব্বং ন্হাৰুচম্মমংসলোহিতং খাদি, অৱসেসা যক্খা মহাদ্ৱাৰতো পট্ঠায অন্তোনিৱেসনে কুক্কুটকুক্কুৰে আদিং কত্ৱা সব্বে খাদিত্ৱা অট্ঠিমত্তসেসে অকংসু.

পুনদিৱসে দ্ৱাৰং যথাপিহিতমেৱ দিস্ৱা মনুস্সা ফৰসূহি কৱাটানি কোট্টেত্ৱা অন্তো পৱিসিত্ৱা সব্বং নিৱেসনং অট্ঠিকপৰিকিণ্ণং দিস্ৱা ‘‘সচ্চং ৱত সো পুৰিসো আহ ‘নাযং ময্হং পজাপতি, যক্খিনী এসা’তি. ৰাজা পন কিঞ্চি অজানিত্ৱা তং গহেত্ৱা অত্তনো ভৰিযং অকাসি, সা যক্খে পক্কোসিত্ৱা সব্বং জনং খাদিত্ৱা গতা ভৱিস্সতী’’তি আহংসু. বোধিসত্তোপি তং দিৱসং তস্সাযেৱ সালাযং পৰিত্তৱালুকং সীসে কত্ৱা পৰিত্তসুত্তঞ্চ পৰিক্খিপিত্ৱা খগ্গং গহেত্ৱা ঠিতকোৱ অৰুণং উট্ঠাপেসি. মনুস্সা সকলৰাজনিৱেসনং সোধেত্ৱা হৰিতূপলিত্তং কত্ৱা উপৰি গন্ধেহি ৱিলিম্পিত্ৱা পুপ্ফানি ৱিকিৰিত্ৱা পুপ্ফদামানি ওসাৰেত্ৱা ধূমং দত্ৱা নৱমালা বন্ধিত্ৱা সম্মন্তযিংসু ‘‘অম্ভো, যো পুৰিসো দিব্বৰূপং মাপেত্ৱা পচ্ছতো আগচ্ছন্তিং যক্খিনিং ইন্দ্ৰিযানি ভিন্দিত্ৱা ওলোকনমত্তম্পি ন অকাসি, সো অতিৱিয উড়াৰসত্তো ধিতিমা ঞাণসম্পন্নো, তাদিসে পুৰিসে ৰজ্জং অনুসাসন্তে সব্বৰট্ঠং সুখিতং ভৱিস্সতি, তং ৰাজানং কৰোমা’’তি. অথ সব্বে অমচ্চা চ নাগৰা চ একচ্ছন্দা হুত্ৱা বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘দেৱ, তুম্হে ইমং ৰজ্জং কাৰেথা’’তি নগৰং পৱেসেত্ৱা ৰতনৰাসিম্হি ঠপেত্ৱা অভিসিঞ্চিত্ৱা তক্কসিলৰাজানং অকংসু. সো চত্তাৰি অগতিগমনানি ৱজ্জেত্ৱা দস ৰাজধম্মে অকোপেত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেন্তো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৯৬. ‘‘সমতিত্তিকং অনৱসেসকং, তেলপত্তং যথা পৰিহৰেয্য;

এৱং সচিত্তমনুৰক্খে, পত্থযানো দিসং অগতপুব্ব’’ন্তি.

তত্থ সমতিত্তিকন্তি অন্তোমুখৱট্টিলেখং পাপেত্ৱা সমভৰিতং. অনৱসেসকন্তি অনৱসিঞ্চনকং অপৰিস্সাৱনকং কত্ৱা. তেলপত্তন্তি পক্খিত্ততিলতেলপত্তং. পৰিহৰেয্যাতি হৰেয্য, আদায গচ্ছেয্য. এৱং সচিত্তমনুৰক্খেতি তং তেলভৰিতং পত্তং ৱিয অত্তনো চিত্তং কাযগতাসতিযা গোচৰে চেৱ সম্পযুত্তসতিযা চাতি উভিন্নং অন্তৰে পক্খিপিত্ৱা যথা মুহুত্তম্পি বহিদ্ধা গোচৰে ন ৱিক্খিপতি, তথা পণ্ডিতো যোগাৱচৰো ৰক্খেয্য গোপেয্য. কিংকাৰণা? এতস্স হি –

‘‘দুন্নিগ্গহস্স লহুনো, যত্থকামনিপাতিনো;

চিত্তস্স দমথো সাধু, চিত্তং দন্তং সুখাৱহ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৫);

তস্মা –

‘‘সুদুদ্দসং সুনিপুণং, যত্থকামনিপাতিনং;

চিত্তং ৰক্খেথ মেধাৱী, চিত্তং গুত্তং সুখাৱহং’’. (ধ. প. ৩৬);

ইদঞ্হি –

‘‘দূৰঙ্গমং একচৰং, অসৰীৰং গুহাসযং;

যে চিত্তং সংযমেস্সন্তি, মোক্খন্তি মাৰবন্ধনা’’. (ধ. প. ৩৭);

ইতৰস্স পন –

‘‘অনৱট্ঠিতচিত্তস্স, সদ্ধম্মং অৱিজানতো;

পৰিপ্লৱপসাদস্স, পঞ্ঞা ন পৰিপূৰতি’’. (ধ. প. ৩৮);

থিৰকম্মট্ঠানসহাযস্স পন –

‘‘অনৱস্সুতচিত্তস্স, অনন্ৱাহতচেতসো;

পুঞ্ঞপাপপহীনস্স, নত্থি জাগৰতো ভযং’’. (ধ. প. ৩৯);

তস্মা এতং –

‘‘ফন্দনং চপলং চিত্তং, দূৰক্খং দুন্নিৱাৰযং;

উজুং কৰোতি মেধাৱী, উসুকাৰোৱ তেজনং’’. (ধ. প. ৩৩);

এৱং উজুং কৰোন্তো সচিত্তমনুৰক্খে.

পত্থযানো দিসং অগতপুব্বন্তি ইমস্মিং কাযগতাসতিকম্মট্ঠানে কম্মং আৰভিত্ৱা অনমতগ্গে সংসাৰে অগতপুব্বং দিসং পত্থেন্তো পিহেন্তো ৱুত্তনযেন সকং চিত্তং ৰক্খেয্যাতি অত্থো. কা পনেসা দিসা নাম? –

‘‘মাতাপিতা দিসা পুব্বা, আচৰিযা দক্খিণা দিসা;

পুত্তদাৰা দিসা পচ্ছা, মিত্তামচ্চা চ উত্তৰা.

‘‘দাসকম্মকৰা হেট্ঠা, উদ্ধং সমণব্ৰাহ্মণা;

এতা দিসা নমস্সেয্য, অলমত্তো কুলে গিহী’’তি. (দী. নি. ৩.২৭৩) –

এত্থ তাৱ পুত্তদাৰাদযো ‘‘দিসা’’তি ৱুত্তা.

‘‘দিসা চতস্সো ৱিদিসা চতস্সো, উদ্ধং অধো দস দিসা ইমাযো;

কতমং দিসং তিট্ঠতি নাগৰাজা, যমদ্দসা সুপিনে ছব্বিসাণ’’ন্তি. (জা. ১.১৬.১০৪) –

এত্থ পুৰত্থিমাদিভেদা দিসাৱ ‘‘দিসা’’তি ৱুত্তা.

‘‘অগাৰিনো অন্নদপানৱত্থদা, অৱ্হাযিকা তম্পি দিসং ৱদন্তি;

এসা দিসা পৰমা সেতকেতু, যং পত্ৱা দুক্খী সুখিনো ভৱন্তী’’তি. (জা. ১.৬.৯) –

এত্থ পন নিব্বানং ‘‘দিসা’’তি ৱুত্তং. ইধাপি তদেৱ অধিপ্পেতং. তঞ্হি ‘‘খযং ৱিৰাগ’’ন্তিআদীহি দিস্সতি অপদিস্সতি, তস্মা ‘‘দিসা’’তি ৱুচ্চতি. অনমতগ্গে পন সংসাৰে কেনচি বালপুথুজ্জনেন সুপিনেনপি অগতপুব্বতায অগতপুব্বা দিসা নামাতি ৱুত্তং. তং পত্থযন্তেন কাযগতাসতিযা যোগো কৰণীযোতি.

এৱং সত্থা নিব্বানেন দেসনায কূটং গহেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজপৰিসা বুদ্ধপৰিসা অহোসি, ৰজ্জপ্পত্তকুমাৰো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

তেলপত্তজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[৯৭] ৭. নামসিদ্ধিজাতকৱণ্ণনা

জীৱকঞ্চ মতং দিস্ৱাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং নামসিদ্ধিকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. একো কিৰ কুলপুত্তো নামেন পাপকো নাম. সো সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজিতো ভিক্খূহি ‘‘এহাৱুসো, পাপক, তিট্ঠাৱুসো, পাপকা’’তি ৱুচ্চমানো চিন্তেসি ‘‘লোকে পাপকং নাম লামকং কাড়কণ্ণিভূতং ৱুচ্চতি, অঞ্ঞং মঙ্গলপটিসংযুত্তং নামং আহৰাপেস্সামী’’তি. সো আচৰিযুপজ্ঝাযে উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ময্হং নামং অৱমঙ্গলং, অঞ্ঞং মে নামং কৰোথা’’তি আহ. অথ নং তে এৱমাহংসু – ‘‘আৱুসো, নামং নাম পণ্ণত্তিমত্তং, নামেন কাচি অত্থসিদ্ধি নাম নত্থি, অত্তনো নামেনেৱ সন্তুট্ঠো হোহী’’তি. সো পুনপ্পুনং যাচিযেৱ. তস্সাযং নামসিদ্ধিকভাৱো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, অসুকো কিৰ ভিক্খু নামসিদ্ধিকো মঙ্গলং নামং আহৰাপেতী’’তি. অথ সত্থা ধম্মসভং আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, সো ইদানেৱ, পুব্বেপি নামসিদ্ধিকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে তক্কসিলাযং বোধিসত্তো দিসাপামোক্খো আচৰিযো হুত্ৱা পঞ্চ মাণৱকসতানি মন্তে ৱাচেসি. তস্সেকো মাণৱো পাপকো নাম নামেন. সো ‘‘এহি, পাপক, যাহি, পাপকা’’তি ৱুচ্চমানো চিন্তেসি ‘‘ময্হং নামং অৱমঙ্গলং, অঞ্ঞং নামং আহৰাপেস্সামী’’তি. সো আচৰিযং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘আচৰিয, ময্হং নামং অৱমঙ্গলং, অঞ্ঞং মে নামং কৰোথা’’তি আহ. অথ নং আচৰিযো অৱোচ ‘‘গচ্ছ, তাত, জনপদচাৰিকং চৰিত্ৱা অত্তনো অভিৰুচিতং একং মঙ্গলনামং গহেত্ৱা এহি, আগতস্স তে নামং পৰিৱত্তেত্ৱা অঞ্ঞং নামং কৰিস্সামী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পাথেয্যং গহেত্ৱা নিক্খন্তো গামেন গামং চৰন্তো একং নগৰং পাপুণি. তত্থ চেকো পুৰিসো কালকতো জীৱকো নাম নামেন. সো তং ঞাতিজনেন আড়াহনং নীযমানং দিস্ৱা ‘‘কিং নামকো এস পুৰিসো’’তি পুচ্ছি. ‘‘জীৱকো নামেসো’’তি. ‘‘জীৱকোপি মৰতী’’তি? ‘‘জীৱকোপি মৰতি, অজীৱকোপি মৰতি, নামং নাম পণ্ণত্তিমত্তং, ত্ৱং বালো মঞ্ঞে’’তি. সো তং কথং সুত্ৱা নামে মজ্ঝত্তো হুত্ৱা অন্তোনগৰং পাৱিসি.

অথেকং দাসিং ভতিং অদদমানং সামিকা দ্ৱাৰে নিসীদাপেত্ৱা ৰজ্জুযা পহৰন্তি, তস্সা চ ‘‘ধনপালী’’তি নামং হোতি. সো অন্তৰৱীথিযা গচ্ছন্তো তং পোথিযমানং দিস্ৱা ‘‘কস্মা ইমং পোথেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভতিং দাতুং ন সক্কোতী’’তি. ‘‘কিং পনস্সা নাম’’ন্তি? ‘‘ধনপালী নামা’’তি. নামেন ধনপালী সমানাপি ভতিমত্তং দাতুং ন সক্কোতীতি ধনপালিযোপি অধনপালিযোপি দুগ্গতা হোন্তি, নামং নাম পণ্ণত্তিমত্তং, ত্ৱং বালো মঞ্ঞেতি. সো নামে মজ্ঝত্ততৰো হুত্ৱা নগৰা নিক্খম্ম মগ্গং পটিপন্নো অন্তৰামগ্গে মগ্গমূড়্হপুৰিসং দিস্ৱা ‘‘অম্ভো কিং কৰোন্তো ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘মগ্গমূড়্হোম্হি, সামী’’তি. ‘‘কিং পন তে নাম’’ন্তি? ‘‘পন্থকো নামা’’তি. ‘‘পন্থকোপি মগ্গমূড়্হো হোতী’’তি? ‘‘পন্থকোপি অপন্থকোপি মগ্গমূড়্হো হোতি, নামং নাম পণ্ণত্তিমত্তং ত্ৱং পন বালো মঞ্ঞেতি’’. সো নামে অতিমজ্ঝত্তো হুত্ৱা বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং, তাত, নামং ৰোচেত্ৱা আগতোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘আচৰিয, জীৱকাপি নাম মৰন্তি অজীৱকাপি, ধনপালিযোপি দুগ্গতা হোন্তি অধনপালিযোপি, পন্থকাপি মগ্গমূড়্হা হোন্তি অপন্থকাপি, নামং নাম পণ্ণত্তিমত্তং, নামেন সিদ্ধি নত্থি, কম্মেনেৱ সিদ্ধি. অলং ময্হং অঞ্ঞেন নামেন, তদেৱ মে নামং হোতূ’’তি আহ. বোধিসত্তো তেন দিট্ঠঞ্চ কতঞ্চ সংসন্দেত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৯৭. ‘‘জীৱকঞ্চ মতং দিস্ৱা, ধনপালিঞ্চ দুগ্গতং;

পন্থকঞ্চ ৱনে মূড়্হং, পাপকো পুনৰাগতো’’তি.

তত্থ পুনৰাগতোতি ইমানি তীণি কাৰণানি দিস্ৱা পুন আগতো, ৰ-কাৰো সন্ধিৱসেন ৱুত্তো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস নামসিদ্ধিকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা নামসিদ্ধিকো ইদানিপি নামসিদ্ধিকোযেৱ, আচৰিযপৰিসা বুদ্ধপৰিসা, আচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

নামসিদ্ধিজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[৯৮] ৮. কূটৱাণিজজাতকৱণ্ণনা

সাধু খো পণ্ডিতো নামাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কূটৱাণিজং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযঞ্হি দ্ৱে জনা একতো ৱণিজ্জং কৰোন্তা ভণ্ডং সকটেনাদায জনপদং গন্ত্ৱা লদ্ধলাভা পচ্চাগমিংসু. তেসু কূটৱাণিজো চিন্তেসি ‘‘অযং বহূ দিৱসে দুব্ভোজনেন দুক্খসেয্যায কিলন্তো, ইদানি অত্তনো ঘৰে নানগ্গৰসেহি যাৱদত্থং সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা অজীৰকেন মৰিস্সতি. অথাহং ইমং ভণ্ডং তযো কোট্ঠাসে কত্ৱা একং তস্স দাৰকানং দস্সামি, দ্ৱে কোট্ঠাসে অত্তনা গহেস্সামী’’তি. সো ‘‘অজ্জ ভাজেস্সাম, স্ৱে ভাজেস্সামা’’তি ভণ্ডং ভাজেতুং ন ইচ্ছি. অথ নং পণ্ডিতৱাণিজো অকামকং নিপ্পীড়েত্ৱা ভাজাপেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা কতপটিসন্থাৰো ‘‘অতিপপঞ্চো তে কতো, ইধাগন্ত্ৱাপি চিৰেন বুদ্ধুপট্ঠানং আগতোসী’’তি ৱুত্তে তং পৱত্তিং ভগৱতো আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো সো, উপাসক, ইদানেৱ কূটৱাণিজো, পুব্বেপি কূটৱাণিজোযেৱ. ইদানি পন তং ৱঞ্চেতুকামো জাতো, পুব্বে পণ্ডিতেপি ৱঞ্চেতুং উস্সহী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো বাৰাণসিযং ৱাণিজকুলে নিব্বত্তি, নামগ্গহণদিৱসে চস্স ‘‘পণ্ডিতো’’তি নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো অঞ্ঞেন ৱাণিজেন সদ্ধিং একতো হুত্ৱা ৱণিজ্জং কৰোতি, তস্স ‘‘অতিপণ্ডিতো’’তি নামং অহোসি. তে বাৰাণসিতো পঞ্চহি সকটসতেহি ভণ্ডং আদায জনপদং গন্ত্ৱা ৱণিজ্জং কত্ৱা লদ্ধলাভা পুন বাৰাণসিং আগমিংসু. অথ নেসং ভণ্ডভাজনকালে অতিপণ্ডিতো আহ ‘‘মযা দ্ৱে কোট্ঠাসা লদ্ধব্বা’’তি. ‘‘কিংকাৰণা’’তি? ‘‘ত্ৱং পণ্ডিতো, অহং অতিপণ্ডিতো. পণ্ডিতো একং লদ্ধুং অৰহতি, অতিপণ্ডিতো দ্ৱে’’তি. ‘‘ননু অম্হাকং দ্ৱিন্নং ভণ্ডমূলকম্পি গোণাদযোপি সমসমাযেৱ, ত্ৱং কস্মা দ্ৱে কোট্ঠাসে লদ্ধুং অৰহসী’’তি. ‘‘অতিপণ্ডিতভাৱেনা’’তি. এৱং তে কথং ৱড্ঢেত্ৱা কলহং অকংসু.

ততো অতিপণ্ডিতো ‘‘অত্থেকো উপাযো’’তি চিন্তেত্ৱা অত্তনো পিতৰং একস্মিং সুসিৰৰুক্খে পৱেসেত্ৱা ‘‘ত্ৱং অম্হেসু আগতেসু ‘অতিপণ্ডিতো দ্ৱে কোট্ঠাসে লদ্ধুং অৰহতী’তি ৱদেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সম্ম, ময্হং দ্ৱিন্নং কোট্ঠাসানং যুত্তভাৱং ৱা অযুত্তভাৱং ৱা এসা ৰুক্খদেৱতা জানাতি, এহি, তং পুচ্ছিস্সামা’’তি তং তত্থ নেত্ৱা ‘‘অয্যে ৰুক্খদেৱতে, অম্হাকং অট্টং পচ্ছিন্দা’’তি আহ. অথস্স পিতা সৰং পৰিৱত্তেত্ৱা ‘‘তেন হি কথেথা’’তি আহ. ‘‘অয্যে, অযং পণ্ডিতো, অহং অতিপণ্ডিতো. অম্হেহি একতো ৱোহাৰো কতো, তত্থ কেন কিং লদ্ধব্বন্তি. পণ্ডিতেন একো কোট্ঠাসো, অতিপণ্ডিতেন পন দ্ৱে কোট্ঠাসা লদ্ধব্বা’’তি. বোধিসত্তো এৱং ৱিনিচ্ছিতং অট্টং সুত্ৱা ‘‘ইদানি দেৱতাভাৱং ৱা অদেৱতাভাৱং ৱা জানিস্সামী’’তি পলালং আহৰিত্ৱা সুসিৰং পূৰেত্ৱা অগ্গিং অদাসি, অতিপণ্ডিতস্স পিতা জালায ফুট্ঠকালে অড্ঢজ্ঝামেন সৰীৰেন উপৰি আৰুয্হ সাখং গহেত্ৱা ওলম্বন্তো ভূমিযং পতিত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৯৮. ‘‘সাধু খো পণ্ডিতো নাম, ন ত্ৱেৱ অতিপণ্ডিতো;

অতিপণ্ডিতেন পুত্তেন, মনম্হি উপকূড়িতো’’তি.

তত্থ সাধু খো পণ্ডিতো নামাতি ইমস্মিং লোকে পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো কাৰণাকাৰণঞ্ঞূ পুগ্গলো সাধু সোভনো. অতিপণ্ডিতোতি নামমত্তেন অতিপণ্ডিতো কূটপুৰিসো ন ত্ৱেৱ ৱৰং. মনম্হি উপকূড়িতোতি থোকেনম্হি ঝামো, অড্ঢজ্ঝামকোৱ মুত্তোতি অত্থো. তে উভোপি মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা সমঞ্ঞেৱ কোট্ঠাসং গণ্হিত্ৱা যথাকম্মং গতা.

সত্থা ‘‘পুব্বেপি এস কূটৱাণিজোযেৱা’’তি ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কূটৱাণিজো পচ্চুপ্পন্নেপি কূটৱাণিজোযেৱ, পণ্ডিতৱাণিজো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কূটৱাণিজজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.

[৯৯] ৯. পৰোসহস্সজাতকৱণ্ণনা

পৰোসহস্সম্পি সমাগতানন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুথুজ্জনপুচ্ছাপঞ্চকং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু সৰভজাতকে (জা. ১.১৩.১৩৪ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. একস্মিং পন সমযে ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিপতিত্ৱা ‘‘আৱুসো, দসবলেন সংখিত্তেন কথিতং ধম্মসেনাপতি সাৰিপুত্তো ৱিত্থাৰেন ব্যাকাসী’’তি থেৰস্স গুণং কথযমানা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো ইদানেৱ মযা সংখিত্তেন ভাসিতং ৱিত্থাৰেন ব্যাকৰোতি, পুব্বেপি ব্যাকাসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা হিমৱন্তে ৱিহাসি. পৰিৱাৰোপিস্স পঞ্চ তাপসসতানি অহেসুং. অথস্স জেট্ঠন্তেৱাসিকো ৱস্সাৰত্তসমযে উপড্ঢং ইসিগণং আদায লোণম্বিলসেৱনত্থায মনুস্সপথং অগমাসি. তদা বোধিসত্তস্স কালকিৰিযাসমযো জাতো. অথ নং অন্তেৱাসিকা ‘‘আচৰিয, কতৰো ৱো গুণো লদ্ধো’’তি অধিগমং পুচ্ছিংসু. সো ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি ৱত্ৱা আভস্সৰব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি. বোধিসত্তা হি অৰূপসমাপত্তিলাভিনো হুত্ৱাপি অভব্বট্ঠানত্তা আৰুপ্পে ন নিব্বত্তন্তি. অন্তেৱাসিকা ‘‘আচৰিযস্স অধিগমো নত্থী’’তি আড়াহনে সক্কাৰং ন কৰিংসু.

জেট্ঠন্তেৱাসিকো আগন্ত্ৱা ‘‘কহং আচৰিযো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘কালকতো’’তি সুত্ৱা ‘‘অপি আচৰিযং অধিগমং পুচ্ছিত্থা’’তি আহ. ‘‘আম, পুচ্ছিম্হা’’তি. ‘‘কিং কথেসী’’তি? ‘‘নত্থি কিঞ্চীতি তেন ৱুত্তং, অথস্স অম্হেহি সক্কাৰো ন কতো’’তি আহংসু. জেট্ঠন্তেৱাসিকো ‘‘তুম্হে আচৰিযস্স ৱচনত্থং ন জানাথ, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিলাভী আচৰিযো’’তি আহ. তে তস্মিং পুনপ্পুনং কথেন্তেপি ন সদ্দহিংসু. বোধিসত্তো তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘অন্ধবালা মম জেট্ঠন্তেৱাসিকস্স ৱচনং ন সদ্দহন্তি. ইমং তেসং কাৰণং পাকটং কৰিস্সামী’’তি ব্ৰহ্মলোকা আগন্ত্ৱা অস্সমপদমত্থকে মহন্তেনানুভাৱেন আকাসে ঠত্ৱা জেট্ঠন্তেৱাসিকস্স পঞ্ঞানুভাৱং ৱণ্ণেন্তো ইমং গাথমাহ –

৯৯. ‘‘পৰোসহস্সম্পি সমাগতানং, কন্দেয্যুং তে ৱস্সসতং অপঞ্ঞা;

একোৱ সেয্যো পুৰিসো সপঞ্ঞো, যো ভাসিতস্স ৱিজানাতি অত্থ’’ন্তি.

তত্থ পৰোসহস্সম্পীতি অতিৰেকসহস্সম্পি. সমাগতানন্তি সন্নিপতিতানং ভাসিতস্স অত্থং জানিতুং অসক্কোন্তানং বালানং. কন্দেয্যুং তে ৱস্সসতং অপঞ্ঞাতি তে এৱং সমাগতা অপঞ্ঞা ইমে বালতাপসা ৱিয ৱস্সসতম্পি ৱস্সসহস্সম্পি ৰোদেয্যুং পৰিদেৱেয্যুং, ৰোদমানাপি পন অত্থং ৱা কাৰণং ৱা নেৱ জানেয্যুন্তি দীপেতি. একোৱ সেয্যো পুৰিসো সপঞ্ঞোতি এৱৰূপানং বালানং পৰোসহস্সতোপি একো পণ্ডিতপুৰিসোৱ সেয্যো ৱৰতৰোতি অত্থো. কীদিসো সপঞ্ঞোতি? যো ভাসিতস্স ৱিজানাতি অত্থং অযং জেট্ঠন্তেৱাসিকো ৱিযাতি.

এৱং মহাসত্তো আকাসে ঠিতোৱ ধম্মং দেসেত্ৱা তাপসগণং বুজ্ঝাপেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকমেৱ গতো. তেপি তাপসা জীৱিতপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকপৰাযণা অহেসুং.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা জেট্ঠন্তেৱাসিকো সাৰিপুত্তো অহোসি, মহাব্ৰহ্মা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

পৰোসহস্সজাতকৱণ্ণনা নৱমা.

[১০০] ১০. অসাতৰূপজাতকৱণ্ণনা

অসাতং সাতৰূপেনাতি ইদং সত্থা কুণ্ডিযনগৰং উপনিস্সায কুণ্ডধানৱনে ৱিহৰন্তো কোলিযৰাজধীতৰং সুপ্পৱাসং উপাসিকং আৰব্ভ কথেসি. সা হি তস্মিং সমযে সত্ত ৱস্সানি কুচ্ছিনা গব্ভং পৰিহৰিত্ৱা সত্তাহং মূড়্হগব্ভা অহোসি, অধিমত্তা ৱেদনা পৱত্তিংসু. সা এৱং অধিমত্তৱেদনাভিভূতাপি ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা, যো এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায ধম্মং দেসেতি. সুপ্পটিপন্নো ৱত তস্স ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো, যো এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায পটিপন্নো. সুসুখং ৱত নিব্বানং, যত্থেৱ ৰূপং দুক্খং নত্থী’’তি (উদা. ১৮) ইমেহি তীহি ৱিতক্কেহি অধিৱাসেসি. সা সামিকং পক্কোসেত্ৱা তঞ্চ অত্তনো পৱত্তিং ৱন্দনসাসনঞ্চ আৰোচেতুং সত্থু সন্তিকং পেসেসি. সত্থা ৱন্দনসাসনং সুত্ৱাৱ ‘‘সুখিনী হোতু সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা, সুখিনী অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাযতূ’’তি আহ. সহ ৱচনেনেৱ পন ভগৱতো সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সুখিনী অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাযি. অথস্সা সামিকো গেহং গন্ত্ৱা তং ৱিজাতং দিস্ৱা ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো’’তি অতিৱিয তথাগতস্স আনুভাৱেন অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতো অহোসি.

সুপ্পৱাসাপি পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং দাতুকামা পুন নিমন্তনত্থায তং পেসেসি. তেন খো পন সমযেন মহামোগ্গল্লানস্স উপট্ঠাকেন বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো হোতি. সত্থা সুপ্পৱাসায দানস্স ওকাসদানত্থায থেৰং তস্স সন্তিকং পেসেত্ৱা তং সঞ্ঞাপেত্ৱা সত্তাহং তস্সা দানং পটিগ্গহেসি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. সত্তমে পন দিৱসে সুপ্পৱাসা পুত্তং সীৱলিকুমাৰং মণ্ডেত্ৱা সত্থাৰঞ্চেৱ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ ৱন্দাপেসি. তস্মিং পটিপাটিযা সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সন্তিকং নীতে থেৰো তেন সদ্ধিং ‘‘কচ্চি তে, সীৱলি, খমনীয’’ন্তি পটিসন্থাৰমকাসি. সো ‘‘কুতো মে, ভন্তে, সুখং, স্ৱাহং সত্ত ৱস্সানি লোহিতকুম্ভিযং ৱসি’’ন্তি থেৰেন সদ্ধিং এৱৰূপং কথং কথেসি. সুপ্পাৱাসা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘সত্তাহজাতো মে পুত্তো অনুবুদ্ধেন ধম্মসেনাপতিনা সদ্ধিং মন্তেতী’’তি সোমনস্সপ্পত্তা অহোসি. সত্থা ‘‘অপি নু সুপ্পৱাসে অঞ্ঞেপি এৱৰূপে পুত্তে ইচ্ছসী’’তি আহ. ‘‘সচে, ভন্তে, এৱৰূপে অঞ্ঞে সত্ত পুত্তে লভেয্যং, ইচ্ছেয্যমেৱাহ’’ন্তি. সত্থা উদানং উদানেত্ৱা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কামি. সীৱলিকুমাৰোপি খো সত্তৱস্সিককালেযেৱ সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজিত্ৱা পৰিপুণ্ণৱস্সো উপসম্পদং লভিত্ৱা পুঞ্ঞৱা লাভগ্গপ্পত্তো হুত্ৱা পথৱিং উন্নাদেত্ৱা অৰহত্তং পত্ৱা পুঞ্ঞৱন্তানং অন্তৰে এতদগ্গট্ঠানং পাপুণি.

অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিপতিত্ৱা ‘‘আৱুসো, সীৱলিত্থেৰো নাম এৱৰূপো মহাপুঞ্ঞো পত্থিতপত্থনো পচ্ছিমভৱিকসত্তো সত্ত ৱস্সানি লোহিতকুম্ভিযং ৱসিত্ৱা সত্তাহং মূড়্হগব্ভভাৱং আপজ্জি, অহো মাতাপুত্তা মহন্তং দুক্খং অনুভৱিংসু, কিং নু খো কম্মং অকংসূ’’তি কথং সমুট্ঠাপেসুং. সত্থা তত্থাগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খৱে, সীৱলিনো মহাপুঞ্ঞতোৱ সত্ত ৱস্সানি লোহিতকুম্ভিযং নিৱাসো চ সত্তাহং মূড়্হগব্ভভাৱপ্পত্তি চ অত্তনা কতকম্মমূলকাৱ, সুপ্পৱাসাযপি সত্ত ৱস্সানি কুচ্ছিনা গব্ভপৰিহৰণদুক্খঞ্চ সত্তাহং মূড়্হগব্ভদুক্খঞ্চ অত্তনা কতকম্মমূলকমেৱা’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং পত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. তস্মিং সমযে কোসলমহাৰাজা মহন্তেন বলেনাগন্ত্ৱা বাৰাণসিং গহেত্ৱা ৰাজানং মাৰেত্ৱা তস্সেৱ অগ্গমহেসিং অত্তনো অগ্গমহেসিং অকাসি. বাৰাণসিৰঞ্ঞো পন পুত্তো পিতু মৰণকালে নিদ্ধমনদ্ৱাৰেন পলাযিত্ৱা বলং সংহৰিত্ৱা বাৰাণসিং আগন্ত্ৱা অৱিদূৰে নিসীদিত্ৱা তস্স ৰঞ্ঞো পণ্ণং পেসেসি ‘‘ৰজ্জং ৱা দেতু যুদ্ধং ৱা’’তি. সো ‘‘যুদ্ধং দেমী’’তি পটিপণ্ণং পেসেসি. ৰাজকুমাৰস্স পন মাতা তং সাসনং সুত্ৱা ‘‘যুদ্ধেন কম্মং নত্থি, সব্বদিসাসু সঞ্চাৰং পচ্ছিন্দিত্ৱা বাৰাণসিনগৰং পৰিৱাৰেতু, ততো দাৰূদকভত্তপৰিক্খযেন কিলন্তমনুস্সং নগৰং ৱিনাৱ যুদ্ধেন গণ্হিস্সসী’’তি পণ্ণং পেসেসি. সো মাতু সাসনং সুত্ৱা সত্ত দিৱসানি সঞ্চাৰং পচ্ছিন্দিত্ৱা নগৰং ৰুন্ধি, নাগৰা সঞ্চাৰং অলভমানা সত্তমে দিৱসে তস্স ৰঞ্ঞো সীসং গহেত্ৱা কুমাৰস্স অদংসু. কুমাৰো পন নগৰং পৱিসিত্ৱা ৰজ্জং গহেত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে যথাকম্মং গতো.

সো এতৰহি সত্ত দিৱসানি সঞ্চাৰং পচ্ছিন্দিত্ৱা নগৰং ৰুন্ধিত্ৱা গহিতকম্মনিস্সন্দেন সত্ত ৱস্সানি লোহিতকুম্ভিযং ৱসিত্ৱা সত্তাহং মূড়্হগব্ভভাৱং আপজ্জি. যং পন সো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো পাদমূলে ‘‘লাভীনং অগ্গো ভৱেয্য’’ন্তি মহাদানং দত্ৱা পত্থনং অকাসি, যঞ্চ ৱিপস্সিবুদ্ধকালে নাগৰেহি সদ্ধিং সহস্সগ্ঘনকং গুড়দধিং দত্ৱা পত্থনমকাসি, তস্সানুভাৱেন লাভীনং অগ্গো জাতো. সুপ্পৱাসাপি ‘‘নগৰং ৰুন্ধিত্ৱা গণ্হ, তাতা’’তি পেসিতভাৱেন সত্ত ৱস্সানি কুচ্ছিনা গব্ভং পৰিহৰিত্ৱা সত্তাহং মূড়্হগব্ভা জাতা.

সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১০০. ‘‘অসাতং সাতৰূপেন, পিযৰূপেন অপ্পিযং;

দুক্খং সুখস্স ৰূপেন, পমত্তমতিৱত্ততী’’তি.

তত্থ অসাতং সাতৰূপেনাতি অমধুৰমেৱ মধুৰপতিৰূপকেন. পমত্তমতিৱত্ততীতি অসাতং অপ্পিযং দুক্খন্তি এতং তিৱিধম্পি এতেন সাতৰূপাদিনা আকাৰেন সতিৱিপ্পৱাসৱসেন পমত্তং পুগ্গলং অতিৱত্ততি অভিভৱতি অজ্ঝোত্থৰতীতি অত্থো. ইদং ভগৱতা যঞ্চ তে মাতাপুত্তা ইমিনা গব্ভপৰিহৰণগব্ভৱাসসঙ্খাতেন অসাতাদিনা পুব্বে নগৰৰুন্ধনসাতাদিপতিৰূপকেন অজ্ঝোত্থটা, যঞ্চ ইদানি সা উপাসিকা পুনপি সত্তক্খত্তুং এৱৰূপং অসাতং অপ্পিযং দুক্খং পেমৱত্থুভূতেন পুত্তসঙ্খাতেন সাতাদিপতিৰূপকেন অজ্ঝোত্থটা হুত্ৱা তথা অৱচ, তং সব্বম্পি সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা নগৰং ৰুন্ধিত্ৱা ৰজ্জপ্পত্তকুমাৰো সীৱলি অহোসি, মাতা সুপ্পৱাসা, পিতা পন বাৰাণসিৰাজা অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.