৮. ৱৰুণৱগ্গো

[৭১] ১. ৱৰুণজাতকৱণ্ণনা

যো পুব্বে কৰণীযানীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিং কিৰ দিৱসে সাৱত্থিৱাসিনো অঞ্ঞমঞ্ঞসহাযকা তিংসমত্তা কুলপুত্তা গন্ধপুপ্ফৱত্থাদীনি গহেত্ৱা ‘‘সত্থু ধম্মদেসনং সুণিস্সামা’’তি মহাজনপৰিৱুতা জেতৱনং গন্ত্ৱা নাগমাড়কসালমাড়কাদীসু থোকং নিসীদিত্ৱা সাযন্হসমযে সত্থৰি সুৰভিগন্ধৱাসিতায গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা ধম্মসভং গন্ত্ৱা অলঙ্কতবুদ্ধাসনে নিসিন্নে সপৰিৱাৰা ধম্মসভং গন্ত্ৱা সত্থাৰং গন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা চক্কঙ্কিততলেসু ফুল্লপদুমসস্সিৰিকেসু পাদেসু ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্না ধম্মং সুণিংসু.

অথ নেসং এতদহোসি ‘‘যথা যথা খো মযং ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানাম, পব্বজেয্যামা’’তি. তে তথাগতস্স ধম্মসভাতো নিক্খন্তকালে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং যাচিংসু, সত্থা তেসং পব্বজ্জং অদাসি. তে আচৰিযুপজ্ঝাযে আৰাধেত্ৱা উপসম্পদং লভিত্ৱা পঞ্চ ৱস্সানি আচৰিযুপজ্ঝাযানং সন্তিকে ৱসিত্ৱা দ্ৱে মাতিকা পগুণং কত্ৱা কপ্পিযাকপ্পিযং ঞত্ৱা তিস্সো অনুমোদনা উগ্গণ্হিত্ৱা চীৱৰানি সিব্বেত্ৱা ৰজিত্ৱা ‘‘সমণধম্মং কৰিস্সামা’’তি আচৰিযুপজ্ঝাযে আপুচ্ছিত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিত্ৱা ‘‘মযং, ভন্তে, ভৱেসু উক্কণ্ঠিতা জাতিজৰাব্যাধিমৰণভযভীতা, তেসং নো সংসাৰপৰিমোচনত্থায কম্মট্ঠানং কথেথা’’তি যাচিংসু. সত্থা তেসং অট্ঠতিংসায কম্মট্ঠানেসু সপ্পাযং ৱিচিনিত্ৱা কম্মট্ঠানং কথেসি. তে সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পৰিৱেণং গন্ত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযে ওলোকেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ‘‘সমণধম্মং কৰিস্সামা’’তি নিক্খমিংসু.

অথ নেসং অব্ভন্তৰে একো ভিক্খু নামেন কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেৰো নাম কুসীতো হীনৱীৰিযো ৰসগিদ্ধো. সো এৱং চিন্তেসি ‘‘অহং নেৱ অৰঞ্ঞে ৱসিতুং, ন পধানং পদহিতুং, ন ভিক্খাচৰিযায যাপেতুং সক্খিস্সামি, কো মে গমনেন অত্থো, নিৱত্তিস্সামী’’তি সো ৱীৰিযং ওস্সজিত্ৱা তে ভিক্খূ অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তি. তেপি খো ভিক্খূ কোসলেসু চাৰিকং চৰমানা অঞ্ঞতৰং পচ্চন্তগামং গন্ত্ৱা তং উপনিস্সায একস্মিং অৰঞ্ঞাযতনে ৱস্সং উপগন্ত্ৱা অন্তোতেমাসং অপ্পমত্তা ঘটেন্তা ৱাযমন্তা ৱিপস্সনাগব্ভং গাহাপেত্ৱা পথৱিং উন্নাদযমানা অৰহত্তং পত্ৱা ৱুত্থৱস্সা পৱাৰেত্ৱা ‘‘পটিলদ্ধগুণং সত্থু আৰোচেস্সামা’’তি ততো নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন জেতৱনং পত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিসামেত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযে দিস্ৱা তথাগতং দট্ঠুকামা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু. সত্থা তেহি সদ্ধিং মধুৰপটিসন্থাৰং অকাসি. তে কতপটিসন্থাৰা অত্তনা পটিলদ্ধগুণং তথাগতস্স আৰোচেসুং, সত্থা তে ভিক্খূ পসংসি. কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেৰো সত্থাৰং তেসং গুণকথং কথেন্তং দিস্ৱা সযম্পি সমণধম্মং কাতুকামো জাতো. তেপি খো ভিক্খূ ‘‘মযং, ভন্তে, তমেৱ অৰঞ্ঞৱাসং গন্ত্ৱা ৱসিস্সামা’’তি সত্থাৰং আপুচ্ছিংসু. সত্থা ‘‘সাধূ’’তি অনুজানি. তে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পৰিৱেণং অগমংসু.

অথ সো কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেৰো ৰত্তিভাগসমনন্তৰে অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযো হুত্ৱা অতিৱেগেন সমণধম্মং কৰোন্তো মজ্ঝিমযামসমনন্তৰে আলম্বনফলকং নিস্সায ঠিতকোৱ নিদ্দাযন্তো পৰিৱত্তিত্ৱা পতি, ঊৰুট্ঠিকং ভিজ্জি, ৱেদনা মহন্তা জাতা. তেসং ভিক্খূনং তং পটিজগ্গন্তানং গমনং ন সম্পজ্জি. অথ নে উপট্ঠানৱেলাযং আগতে সত্থা পুচ্ছি ‘‘ননু তুম্হে, ভিক্খৱে, ‘স্ৱে গমিস্সামা’তি হিয্যো আপুচ্ছিত্থা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অপিচ খো পন অম্হাকং সহাযকো কুটুম্বিকপুত্ততিস্সত্থেৰো অকালে অতিৱেগেন সমণধম্মং কৰোন্তো নিদ্দাভিভূতো পৰিৱত্তিত্ৱা পতিতো, ঊৰুট্ঠিস্স ভিন্নং, তং নিস্সায অম্হাকং গমনং ন সম্পজ্জী’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেস অত্তনো হীনৱীৰিযভাৱেন অকালে অতিৱেগেন ৱীৰিযং কৰোন্তো তুম্হাকং গমনন্তৰাযং কৰোতি, পুব্বেপেস তুম্হাকং গমনন্তৰাযং অকাসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে গন্ধাৰৰট্ঠে তক্কসিলাযং বোধিসত্তো দিসাপামোক্খো আচৰিযো হুত্ৱা পঞ্চ মাণৱকসতানি সিপ্পং উগ্গণ্হাপেসি. অথস্স তে মাণৱা একদিৱসং দাৰুং আহৰণত্থায অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা দাৰূনি উদ্ধৰিংসু. তেসং অন্তৰে একো কুসীতমাণৱো মহন্তং ৱৰুণৰুক্খং দিস্ৱা ‘‘সুক্খৰুক্খো এসো’’তি সঞ্ঞায ‘‘মুহুত্তং তাৱ নিপজ্জিত্ৱা পচ্ছা ৰুক্খং অভিৰুহিত্ৱা দাৰূনি পাতেত্ৱা আদায গমিস্সামী’’তি উত্তৰিসাটকং পত্থৰিত্ৱা নিপজ্জিত্ৱা কাকচ্ছমানো নিদ্দং ওক্কমি. ইতৰে মাণৱকা দাৰুকলাপে বন্ধিত্ৱা আদায গচ্ছন্তা তং পাদেন পিট্ঠিযং পহৰিত্ৱা পবোধেত্ৱা অগমংসু. কুসীতমাণৱো উট্ঠায অক্খীনি পুঞ্ছিত্ৱা পুঞ্ছিত্ৱা অৱিগতনিদ্দোৱ ৱৰুণৰুক্খং অভিৰুহিত্ৱা সাখং গহেত্ৱা অত্তনো অভিমুখং আকড্ঢিত্ৱা ভঞ্জন্তো ভিজ্জিত্ৱা উট্ঠিতকোটিযা অত্তনো অক্খিং ভিন্দাপেত্ৱা একেন হত্থেন তং পিধায একেন হত্থেন অল্লদাৰূনি ভঞ্জিত্ৱা ৰুক্খতো ওৰুয্হ দাৰুকলাপং বন্ধিত্ৱা উক্খিপিত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা তেহি পাতিতানং দাৰূনং উপৰি পাতেসি.

তং দিৱসঞ্চ জনপদগামকে একং কুলং ‘‘স্ৱে ব্ৰাহ্মণৱাচনকং কৰিস্সামা’’তি আচৰিযং নিমন্তেসি. আচৰিযো মাণৱকে আহ ‘‘তাতা, স্ৱে একং গামকং গন্তব্বং, তুম্হে পন নিৰাহাৰা ন সক্খিস্সথ গন্তুং, পাতোৱ যাগুং পচাপেত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা অত্তনা লদ্ধকোট্ঠাসঞ্চ অম্হাকং পত্তকোট্ঠাসঞ্চ সব্বমাদায আগচ্ছথা’’তি. তে পাতোৱ যাগুপচনত্থায দাসিং উট্ঠাপেত্ৱা ‘‘খিপ্পং নো যাগুং পচাহী’’তি আহংসু. সা দাৰূনি গণ্হন্তী উপৰি ঠিতানি অল্লৱৰুণদাৰূনি গহেত্ৱা পুনপ্পুনং মুখৱাতং দদমানাপি অগ্গিং উজ্জালেতুং অসক্কোন্তী সূৰিযং উট্ঠাপেসি. মাণৱকা ‘‘অতিদিৱা জাতো, ইদানি ন সক্কা গন্তু’’ন্তি আচৰিযস্স সন্তিকং অগমিংসু. আচৰিযো ‘‘কিং, তাতা, ন গতত্থা’’তি? ‘‘আম, আচৰিয ন গতম্হা’’তি. ‘‘কিংকাৰণা’’তি? ‘‘অসুকো নাম কুসীতমাণৱো অম্হেহি সদ্ধিং দাৰূনমত্থায অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা ৱৰুণৰুক্খমূলে নিদ্দাযিত্ৱা পচ্ছা ৱেগেন ৰুক্খং আৰুয্হ অক্খিং ভিন্দাপেত্ৱা অল্লৱৰুণদাৰূনি আহৰিত্ৱা অম্হেহি আনীতদাৰূনং উপৰি পক্খিপি. যাগুপাচিকা তানি সুক্খদাৰুসঞ্ঞায গহেত্ৱা যাৱ সূৰিযুগ্গমনা উজ্জালেতুং নাসক্খি. ইমিনা নো কাৰণেন গমনন্তৰাযো জাতো’’তি. আচৰিযো মাণৱেন কতকম্মং সুত্ৱা ‘‘অন্ধবালানং কম্মং নিস্সায এৱৰূপা পৰিহানি হোতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথং সমুট্ঠাপেসি –

৭১. ‘‘যো পুব্বে কৰণীযানি, পচ্ছা সো কাতুমিচ্ছতি;

ৱৰুণকট্ঠভঞ্জোৱ, স পচ্ছা মনুতপ্পতী’’তি.

তত্থ স পচ্ছা মনুতপ্পতীতি যো কোচি পুগ্গলো ‘‘ইদং পুব্বে কত্তব্বং, ইদং পচ্ছা’’তি অৱীমংসিত্ৱা পুব্বে কৰণীযানি পঠমমেৱ কত্তব্বকম্মানি পচ্ছা কৰোতি, অযং ৱৰুণকট্ঠভঞ্জো অম্হাকং মাণৱকো ৱিয সো বালপুগ্গলো পচ্ছা অনুতপ্পতি সোচতি পৰিদেৱতীতি অত্থো.

এৱং বোধিসত্তো অন্তেৱাসিকানং ইমং কাৰণং কথেত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰিত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে যথাকম্মং গতো.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেস তুম্হাকং অন্তৰাযং কৰোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা অক্খিভেদং পত্তো মাণৱো ঊৰুভেদং পত্তভিক্খু অহোসি, সেসমাণৱা বুদ্ধপৰিসা, আচৰিযব্ৰাহ্মণো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৱৰুণজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৭২] ২. সীলৱনাগৰাজজাতকৱণ্ণনা

অকতঞ্ঞুস্স পোসস্সাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. ধম্মসভাযঞ্হি ভিক্খূ ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তো অকতঞ্ঞূ তথাগতস্স গুণে ন জানাতী’’তি কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো অকতঞ্ঞূ, পুব্বেপি অকতঞ্ঞূযেৱ, ন কদাচি ময্হং গুণং জানাতী’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপ্পদেসে হত্থিযোনিযং নিব্বত্তি. সো মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তো সব্বসেতো অহোসি ৰজতপুঞ্জসন্নিভো, অক্খীনি পনস্স মণিগুড়সদিসানি, পঞ্ঞাযমানানি পঞ্চ পসাদানি অহেসুং, মুখং ৰত্তকম্বলসদিসং, সোণ্ডা ৰত্তসুৱণ্ণবিন্দুপটিমণ্ডিতং ৰজতদামং ৱিয, চত্তাৰো পাদা কতলাখাৰসপৰিকম্মা ৱিয. এৱমস্স দসহি পাৰমীহি অলঙ্কতো ৰূপসোভগ্গপ্পত্তো অত্তভাৱো অহোসি. অথ নং ৱিঞ্ঞুতং পত্তং সকলহিমৱন্তে ৱাৰণা সন্নিপতিত্ৱা উপট্ঠহন্তা ৱিচৰিংসু. এৱং সো অসীতিসহস্সৱাৰণপৰিৱাৰো হিমৱন্তপ্পদেসে ৱসমানো অপৰভাগে গণে দোসং দিস্ৱা গণম্হা কাযৱিৱেকায এককোৱ অৰঞ্ঞে ৱাসং কপ্পেসি. সীলৱন্ততায চ পনস্স ‘‘সীলৱনাগৰাজা’’ ত্ৱেৱ নামং অহোসি.

অথেকো বাৰাণসিৱাসিকো ৱনচৰকো হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা অত্তনো আজীৱভণ্ডকং গৱেসমানো দিসা ৱৱত্থাপেতুং অসক্কোন্তো মগ্গমূড়্হো হুত্ৱা মৰণভযভীতো বাহা পগ্গয্হ পৰিদেৱমানো ৱিচৰতি. বোধিসত্তো তস্স তং বলৱপৰিদেৱিতং সুত্ৱা ‘‘ইমং পুৰিসং দুক্খা মোচেস্সামী’’তি কাৰুঞ্ঞেন চোদিতো তস্স সন্তিকং অগমাসি. সো তং দিস্ৱাৱ ভীতো পলাযি. বোধিসত্তো তং পলাযন্তং দিস্ৱা তত্থেৱ অট্ঠাসি. সো পুৰিসো বোধিসত্তং ঠিতং দিস্ৱা অট্ঠাসি. বোধিসত্তো পুন অগমাসি, সো পুন পলাযিত্ৱা তস্স ঠিতকালে ঠত্ৱা চিন্তেসি ‘‘অযং ৱাৰণো মম পলাযনকালে তিট্ঠতি, ঠিতকালে আগচ্ছতি, নাযং ময্হং অনত্থকামো, ইমম্হা পন মং দুক্খা মাচেতুকামো ভৱিস্সতী’’তি সূৰো হুত্ৱা অট্ঠাসি. বোধিসত্তো তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কস্মা ভো ত্ৱং পুৰিস, পৰিদেৱমানো ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সামি, দিসা ৱৱত্থাপেতুং অসক্কোন্তো মগ্গমূড়্হো হুত্ৱা মৰণভযেনা’’তি. অথ নং বোধিসত্তো অত্তনো ৱসনট্ঠানং নেত্ৱা কতিপাহং ফলাফলেহি সন্তপ্পেত্ৱা ‘‘ভো, পুৰিস, মা ভাযি, অহং তং মনুস্সপথং নেস্সামী’’তি অত্তনো পিট্ঠে নিসীদাপেত্ৱা মনুস্সপথং পাযাসি.

অথ খো সো মিত্তদুব্ভী পুৰিসো ‘‘সচে কোচি পুচ্ছিস্সতি, আচিক্খিতব্বং ভৱিস্সতী’’তি বোধিসত্তস্স পিট্ঠে নিসিন্নোযেৱ ৰুক্খনিমিত্তং পব্বতনিমিত্তং উপধাৰেন্তোৱ গচ্ছতি. অথ নং বোধিসত্তো অৰঞ্ঞা নীহৰিত্ৱা বাৰাণসিগামিমহামগ্গে ঠপেত্ৱা ‘‘ভো পুৰিস, ইমিনা মগ্গেন গচ্ছ, ময্হং পন ৱসনট্ঠানং পুচ্ছিতোপি অপুচ্ছিতোপি মা কস্সচি আচিক্খী’’তি তং উয্যোজেত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানংযেৱ অগমাসি. অথ সো পুৰিসো বাৰাণসিং গন্ত্ৱা অনুৱিচৰন্তো দন্তকাৰৱীথিং পত্ৱা দন্তকাৰে দন্তৱিকতিযো কুৰুমানে দিস্ৱা ‘‘কিং পন ভো, জীৱদন্তম্পি লভিত্ৱা গণ্হেয্যাথা’’তি? ‘‘ভো, কিং ৱদেসি, জীৱদন্তো নাম মতহত্থিদন্ততো মহগ্ঘতৰো’’তি. ‘‘তেন হি অহং ৱো জীৱদন্তং আহৰিস্সামী’’তি পাথেয্যং গহেত্ৱা খৰককচং আদায বোধিসত্তস্স ৱসনট্ঠানং অগমাসি.

বোধিসত্তো তং দিস্ৱা ‘‘কিমত্থং আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং, সামি, দুগ্গতো কপণো জীৱিতুং অসক্কোন্তো তুম্হে দন্তখণ্ডং যাচিত্ৱা সচে দস্সথ, তং আদায গন্ত্ৱা ৱিক্কিণিত্ৱা তেন মূলেন জীৱিস্সামী’’তি আগতোতি. ‘‘হোতু ভো, দন্তং তে দস্সামি, সচে দন্তকপ্পনত্থায ককচং অত্থী’’তি. ‘‘ককচং গহেত্ৱা আগতোম্হি সামী’’তি. ‘‘তেন হি দন্তে ককচেন কন্তিত্ৱা আদায গচ্ছা’’তি বোধিসত্তো পাদে সমিঞ্জিত্ৱা গোনিসিন্নকং নিসীদি. সো দ্ৱেপি অগ্গদন্তে ছিন্দি. বোধিসত্তো তে দন্তে সোণ্ডায গহেত্ৱা ‘‘ভো পুৰিস, নাহং ‘এতে দন্তা ময্হং অপ্পিযা অমনাপা’তি দম্মি, ইমেহি পন মে দন্তেহি সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন সব্বধম্মপটিৱেধনসমত্থা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণদন্তাৱ পিযতৰা, তস্স মে ইদং দন্তদানং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিৱিজ্ঝনত্থায হোতূ’’তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স আৰাধনং কত্ৱা দন্তযুগলং অদাসি.

সো তং আদায গন্ত্ৱা ৱিক্কিণিত্ৱা তস্মিং মূলে খীণে পুন বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘সামি, তুম্হাকং দন্তে ৱিক্কিণিত্ৱা লদ্ধমূলং ময্হং ইণসোধনমত্তমেৱ জাতং, অৱসেসদন্তে দেথা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ কপ্পাপেত্ৱা অৱসেসদন্তে অদাসি. সো তেপি ৱিক্কিণিত্ৱা পুন আগন্ত্ৱা ‘‘সামি, জীৱিতুং ন সক্কোমি, মূলদাঠা মে দেথা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ নিসীদি. সো পাপপুৰিসো মহাসত্তস্স ৰজতদামসদিসং সোণ্ডং মদ্দমানো কেলাসকূটসদিসং কুম্ভং অভিৰুহিত্ৱা উভো দন্তকোটিযো পণ্হিযা পহৰন্তো মংসং ৱিযূহিত্ৱা কুম্ভং আৰুয্হ খৰককচেন মূলদাঠা কপ্পেত্ৱা পক্কামি. বোধিসত্তস্স দস্সনূপচাৰং ৱিজহন্তেযেৱ পন তস্মিং পাপপুৰিসে চতুনহুতাধিকদ্ৱিযোজনসতসহস্সবহলা ঘনপথৱী সিনেৰুযুগন্ধৰাদযো মহাভাৰে দুগ্গন্ধজেগুচ্ছানি গূথমুত্তাদীনি চ ধাৰেতুং সমত্থাপি তস্স অগুণৰাসিং ধাৰেতুং অসক্কোন্তী ৱিয ভিজ্জিত্ৱা ৱিৱৰং অদাসি. তাৱদেৱ অৱীচিমহানিৰযতো অগ্গিজালা নিক্খমিত্ৱা তং মিত্তদুব্ভিপুৰিসং কুলসন্তকেন কম্বলেন পাৰুপন্তী ৱিয পৰিক্খিপিত্ৱা গণ্হি.

এৱং তস্স পাপপুগ্গলস্স পথৱিং পৱিট্ঠকালে তস্মিং ৱনসণ্ডে অধিৱত্থা ৰুক্খদেৱতা ‘‘অকতঞ্ঞূ মিত্তদুব্ভী পুগ্গলো চক্কৱত্তিৰজ্জং দত্ৱাপি তোসেতুং ন সক্কা’’তি ৱনং উন্নাদেত্ৱা ধম্মং দেসযমানা ইমং গাথমাহ –

৭২. ‘‘অকতঞ্ঞুস্স পোসস্স, নিচ্চং ৱিৱৰদস্সিনো;

সব্বং চে পথৱিং দজ্জা, নেৱ নং অভিৰাধযে’’তি.

তত্থ অকতঞ্ঞুস্সাতি অত্তনো কতগুণং অজানন্তস্স. পোসস্সাতি পুৰিসস্স. ৱিৱৰদস্সিনোতি ছিদ্দমেৱ ওকাসমেৱ ওলোকেন্তস্স. সব্বং চে পথৱিং দজ্জাতি সচেপি তাদিসস্স পুগ্গলস্স সকলং চক্কৱত্তিৰজ্জং, ইমং ৱা পন মহাপথৱিং পৰিৱত্তেত্ৱা পথৱোজং দদেয্য. নেৱ নং অভিৰাধযেতি এৱং কৰোন্তোপি এৱৰূপং কতগুণৱিদ্ধংসকং কোচি পৰিতোসেতুং ৱা পসাদেতুং ৱা ন সক্কুণেয্যাতি অত্থো.

এৱং সা দেৱতা ৱনং উন্নাদেত্ৱা ধম্মং দেসেসি. বোধিসত্তো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যথাকম্মং অগমাসি.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ অকতঞ্ঞূ, পুব্বেপি অকতঞ্ঞূযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা মিত্তদুব্ভী পুগ্গলো দেৱদত্তো অহোসি, ৰুক্খদেৱতা সাৰিপুত্তো, সীলৱনাগৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সীলৱনাগৰাজজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৭৩] ৩. সচ্চংকিৰজাতকৱণ্ণনা

সচ্চং কিৰেৱমাহংসূতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তস্স ৱধায পৰিসক্কনং আৰব্ভ কথেসি. ভিক্খুসঙ্ঘস্মিঞ্হি ধম্মসভাযং নিসীদিত্ৱা ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তো সত্থু গুণং ন জানাতি, ৱধাযযেৱ পৰিসক্কতী’’তি দেৱদত্তস্স অগুণং কথেন্তে সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো ময্হং ৱধায পৰিসক্কতি, পুব্বেপি পৰিসক্কিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে তস্স দুট্ঠকুমাৰো নাম পুত্তো অহোসি কক্খড়ো ফৰুসো পহটাসীৱিসূপমো, অনক্কোসিত্ৱা ৱা অপহৰিত্ৱা ৱা কেনচি সদ্ধিং ন কথেতি. সো অন্তোজনস্স চ বহিজনস্স চ অক্খিম্হি পতিতৰজং ৱিয, খাদিতুং আগতপিসাচো ৱিয চ অমনাপো অহোসি উব্বেজনীযো. সো একদিৱসং নদীকীড়ং কীড়িতুকামো মহন্তেন পৰিৱাৰেন নদীতীৰং অগমাসি. তস্মিং খণে মহামেঘো উট্ঠহি, দিসা অন্ধকাৰা জাতা. সো দাসপেস্সজনং আহ ‘‘এথ ভণে, মং গহেত্ৱা নদীমজ্ঝং নেত্ৱা ন্হাপেত্ৱা আনেথা’’তি. তে তং তত্থ নেত্ৱা ‘‘কিং নো ৰাজা কৰিস্সতি, ইমং পাপপুৰিসং এত্থেৱ মাৰেমা’’তি মন্তযিত্ৱা ‘‘এত্থ গচ্ছ কাড়কণ্ণী’’তি উদকে নং ওপিলাপেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা তীৰে অট্ঠংসু. ‘‘কহং কুমাৰো’’তি চ ৱুত্তে ‘‘ন মযং কুমাৰং পস্সাম, মেঘং উট্ঠিতং দিস্ৱা উদকে নিমুজ্জিত্ৱা পুৰতো আগতো ভৱিস্সতী’’তি. অমচ্চা ৰঞ্ঞো সন্তিকং অগমংসু. ৰাজা ‘‘কহং মে পুত্তো’’তি পুচ্ছি. ন জানাম দেৱ, মেঘে উট্ঠিতে ‘‘পুৰতো আগতো ভৱিস্সতী’’তি সঞ্ঞায আগতম্হাতি. ৰাজা দ্ৱাৰং ৱিৱৰাপেত্ৱা ‘‘নদীতীৰং গন্ত্ৱা ৱিচিনথা’’তি তত্থ তত্থ ৱিচিনাপেসি, কোচি কুমাৰং নাদ্দস.

সোপি খো মেঘন্ধকাৰে দেৱে ৱস্সন্তে নদিযা ৱুয্হমানো একং দাৰুক্খন্ধং দিস্ৱা তত্থ নিসীদিত্ৱা মৰণভযতজ্জিতো পৰিদেৱমানো গচ্ছতি. তস্মিং পন কালে বাৰাণসিৱাসী একো সেট্ঠি নদীতীৰে চত্তালীসকোটিধনং নিদহিত্ৱাৱ মৰন্তো ধনতণ্হায ধনপিট্ঠে সপ্পো হুত্ৱা নিব্বত্তি. অপৰো তস্মিংযেৱ পদেসে তিংস কোটিযো নিদহিত্ৱা ধনতণ্হায তত্থেৱ উন্দূৰো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তেসং ৱসনট্ঠানং উদকং পাৱিসি. তে উদকস্স পৱিট্ঠমগ্গেনেৱ নিক্খমিত্ৱা সোতং ছিন্দন্তা গন্ত্ৱা তং ৰাজকুমাৰেন অভিনিসিন্নং দাৰুক্খন্ধং পত্ৱা একো একং কোটিং, ইতৰো ইতৰং আৰুয্হ খন্ধপিট্ঠেযেৱ নিপজ্জিংসু. তস্সাযেৱ খো পন নদিযা তীৰে একো সিম্বলিৰুক্খো অত্থি, তত্থেকো সুৱপোতকো ৱসতি. সোপি ৰুক্খো উদকেন ধোতমূলো নদীপিট্ঠে পতি, সুৱপোতকো দেৱে ৱস্সন্তে উপ্পতিত্ৱা গন্তুং অসক্কোন্তো গন্ত্ৱা তস্সেৱ খন্ধস্স একপস্সে নিলীযি. এৱং তে চত্তাৰো জনা একতো ৱুয্হমানা গচ্ছন্তি.

বোধিসত্তোপি খো তস্মিং কালে কাসিৰট্ঠে উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱুড্ঢিপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা একস্মিং নদীনিৱত্তনে পণ্ণসালং মাপেত্ৱা ৱসতি. সো অড্ঢৰত্তসমযে চঙ্কমমানো তস্স ৰাজকুমাৰস্স বলৱপৰিদেৱনসদ্দং সুত্ৱা চিন্তেসি ‘‘মাদিসে নাম মেত্তানুদ্দযসম্পন্নে তাপসে পস্সন্তে এতস্স পুৰিসস্স মৰণং অযুত্তং, উদকতো উদ্ধৰিত্ৱা তস্স জীৱিতদানং দস্সামী’’তি. সো তং ‘‘মা ভাযি, মা ভাযী’’তি অস্সাসেত্ৱা উদকসোতং ছিন্দন্তো গন্ত্ৱা তং দাৰুক্খন্ধং একায কোটিযা গহেত্ৱা আকড্ঢন্তো নাগবলো থামসম্পন্নো একৱেগেন তীৰং পত্ৱা কুমাৰং উক্খিপিত্ৱা তীৰে পতিট্ঠাপেসি. তেপি সপ্পাদযো দিস্ৱা উক্খিপিত্ৱা অস্সমপদং নেত্ৱা অগ্গিং জালেত্ৱা ‘‘ইমে দুব্বলতৰা’’তি পঠমং সপ্পাদীনং সৰীৰং সেদেত্ৱা পচ্ছা ৰাজকুমাৰস্স সৰীৰং সেদেত্ৱা তম্পি অৰোগং কত্ৱা আহাৰং দেন্তোপি পঠমং সপ্পাদীনংযেৱ দত্ৱা পচ্ছা তস্স ফলাফলানি উপনামেসি. ৰাজকুমাৰো ‘‘অযং কূটতাপসো মং ৰাজকুমাৰং অগণেত্ৱা তিৰচ্ছানগতানং সম্মানং কৰোতী’’তি বোধিসত্তে আঘাতং বন্ধি.

ততো কতিপাহচ্চযেন সব্বেসুপি তেসু থামবলপ্পত্তেসু নদিযা ওঘে পচ্ছিন্নে সপ্পো তাপসং ৱন্দিত্ৱা আহ ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি ময্হং মহাউপকাৰো কতো, ন খো পনাহং দলিদ্দো, অসুকট্ঠানে মে চত্তালীস হিৰঞ্ঞকোটিযো নিদহিত্ৱা ঠপিতা, তুম্হাকং ধনেন কিচ্চে সতি সব্বম্পেতং ধনং তুম্হাকং দাতুং সক্কোমি, তং ঠানং আগন্ত্ৱা ‘দীঘা’তি পক্কোসেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. উন্দূৰোপি তথেৱ তাপসং নিমন্তেত্ৱা ‘‘অসুকট্ঠানে ঠত্ৱা ‘উন্দূৰা’তি পক্কোসেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. সুৱপোতকো পন তাপসং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ময্হং ধনং নত্থি, ৰত্তসালীহি পন ৱো অত্থে সতি অসুকং নাম ময্হং ৱসনট্ঠানং, তত্থ গন্ত্ৱা ‘সুৱা’তি পক্কোসেয্যাথ, অহং ঞাতকানং আৰোচেত্ৱা অনেকসকটপূৰমত্তা ৰত্তসালিযো আহৰাপেত্ৱা দাতুং সক্কোমী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. ইতৰো পন মিত্তদুব্ভী ‘‘ধম্মসুধম্মতায কিঞ্চি অৱত্ৱা গন্তুং অযুত্তং, এৱং তং অত্তনো সন্তিকং আগতং মাৰেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ভন্তে, মযি ৰজ্জে পতিট্ঠিতে আগচ্ছেয্যাথ, অহং ৱো চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিস্সামী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. সো গন্ত্ৱা ন চিৰস্সেৱ ৰজ্জে পতিট্ঠাসি.

বোধিসত্তো ‘‘ৱীমংসিস্সামি তাৱ নে’’তি পঠমং সপ্পস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অৱিদূৰে ঠত্ৱা ‘‘দীঘা’’তি পক্কোসি. সো একৱচনেনেৱ নিক্খমিত্ৱা বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে চত্তালীস হিৰঞ্ঞকোটিযো, তা সব্বাপি নীহৰিত্ৱা গণ্হথা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘এৱমত্থু, উপ্পন্নে কিচ্চে জানিস্সামী’’তি তং নিৱত্তেত্ৱা উন্দূৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা সদ্দমকাসি. সোপি তথেৱ পটিপজ্জি. বোধিসত্তো তম্পি নিৱত্তেত্ৱা সুৱস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘সুৱা’’তি পক্কোসি. সোপি একৱচনেনেৱ ৰুক্খগ্গতো ওতৰিত্ৱা বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে, ময্হং ঞাতকানং সন্তিকং গন্ত্ৱা হিমৱন্তপ্পদেসতো তুম্হাকং সযংজাতসালী আহৰাপেমী’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘অত্থে সতি জানিস্সামী’’তি তম্পি নিৱত্তেত্ৱা ‘‘ইদানি ৰাজানং পৰিগ্গণ্হিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে আকপ্পসম্পত্তিং কত্ৱা ভিক্খাচাৰৱত্তেন নগৰং পাৱিসি. তস্মিং খণে সো মিত্তদুব্ভী ৰাজা অলঙ্কতহত্থিক্খন্ধৱৰগতো মহন্তেন পৰিৱাৰেন নগৰং পদক্খিণং কৰোতি. সো বোধিসত্তং দূৰতোৱ দিস্ৱা ‘‘অযং সো কূটতাপসো মম সন্তিকে ভুঞ্জিত্ৱা ৱসিতুকামো আগতো, যাৱ পৰিসমজ্ঝে অত্তনো ময্হং কতগুণং নপ্পকাসেতি, তাৱদেৱস্স সীসং ছিন্দাপেস্সামী’’তি পুৰিসে ওলোকেসি. ‘‘কিং কৰোম, দেৱা’’তি চ ৱুত্তে ‘‘এস কূটতাপসো মং কিঞ্চি যাচিতুকামো আগচ্ছতি মঞ্ঞে, এতস্স কাড়কণ্ণিতাপসস্স মং পস্সিতুং অদত্ৱাৱ এতং গহেত্ৱা পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৱা চতুক্কে চতুক্কে পহৰন্তা নগৰা নিক্খামেত্ৱা আঘাতনে সীসমস্স ছিন্দিত্ৱা সৰীৰং সূলে উত্তাসেথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা গন্ত্ৱা নিৰপৰাধং মহাসত্তং বন্ধিত্ৱা চতুক্কে চতুক্কে পহৰন্তা আঘাতনং নেতুং আৰভিংসু. বোধিসত্তো পহটপহটট্ঠানে ‘‘অম্ম, তাতা’’তি অকন্দিত্ৱা নিব্বিকাৰো ইমং গাথমাহ –

৭৩. ‘‘সচ্চং কিৰেৱমাহংসু, নৰা একচ্চিযা ইধ;

কট্ঠং নিপ্লৱিতং সেয্যো, ন ত্ৱেৱেকচ্চিযো নৰো’’তি.

তত্থ সচ্চং কিৰেৱমাহংসূতি অৱিতথমেৱ কিৰ এৱং ৱদন্তি. নৰা একচ্চিযা ইধাতি ইধেকচ্চে পণ্ডিতপুৰিসা. কট্ঠং নিপ্লৱিতং সেয্যোতি নদিযা ৱুয্হমানং সুক্খদাৰুং নিপ্লৱিতং উত্তাৰেত্ৱা থলে ঠপিতং সেয্যো সুন্দৰতৰো. এৱঞ্হি ৱদমানা তে পুৰিসা সচ্চং কিৰ ৱদন্তি. কিংকাৰণা? তঞ্হি যাগুভত্তাদীনং পচনত্থায, সীতাতুৰানং ৱিসিব্বনত্থায, অঞ্ঞেসম্পি চ পৰিস্সযানং হৰণত্থায উপকাৰং হোতি. ন ত্ৱেৱেকচ্চিযো নৰোতি একচ্চো পন মিত্তদুব্ভী অকতঞ্ঞূ পাপপুৰিসো ওঘেন ৱুয্হমানো হত্থেন গহেত্ৱা উত্তাৰিতো ন ত্ৱেৱ সেয্যো. তথা হি অহং ইমং পাপপুৰিসং উত্তাৰেত্ৱা ইমং অত্তনো দুক্খং আহৰিন্তি. এৱং পহটপহটট্ঠানে ইমং গাথমাহ.

তং সুত্ৱা যে তত্থ পণ্ডিতপুৰিসা, তে আহংসু ‘‘কিং পন, ভো পব্বজিত, তযা অম্হাকং ৰঞ্ঞো অত্থি কোচি গুণো কতো’’তি? বোধিসত্তো তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা ‘‘এৱমিমং মহোঘতো উত্তাৰেন্তো অহমেৱ অত্তনো দুক্খং অকাসিং, ‘ন ৱত মে পোৰাণকপণ্ডিতানং ৱচনং কত’ন্তি অনুস্সৰিত্ৱা এৱং ৱদামী’’তি আহ. তং সুত্ৱা খত্তিযব্ৰাহ্মণাদযো নগৰৱাসিনো ‘‘স্ৱাযং মিত্তদুব্ভী ৰাজা এৱং গুণসম্পন্নস্স অত্তনো জীৱিতদাযকস্স গুণমত্তম্পি ন জানাতি, তং নিস্সায কুতো অম্হাকং ৱুড্ঢি, গণ্হথ ন’’ন্তি কুপিতা সমন্ততো উট্ঠহিত্ৱা উসুসত্তিপাসাণমুগ্গৰাদিপ্পহাৰেহি হত্থিক্খন্ধগতমেৱ নং ঘাতেত্ৱা পাদে গহেত্ৱা কড্ঢিত্ৱা পৰিখাপিট্ঠে ছড্ডেত্ৱা বোধিসত্তং অভিসিঞ্চিত্ৱা ৰজ্জে পতিট্ঠাপেসুং.

সো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেন্তো পুন একদিৱসং সপ্পাদযো পৰিগ্গণ্হিতুকামো মহন্তেন পৰিৱাৰেন সপ্পস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা ‘‘দীঘা’’তি পক্কোসি. সপ্পো আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘ইদং তে সামি ধনং গণ্হা’’তি আহ. ৰাজা চত্তালীসহিৰঞ্ঞকোটিধনং অমচ্চে পটিচ্ছাপেত্ৱা উন্দূৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘উন্দূৰা’’তি পক্কোসি. সোপি আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা তিংসকোটিধনং নিয্যাদেসি. ৰাজা তম্পি অমচ্চে পটিচ্ছাপেত্ৱা সুৱস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা ‘‘সুৱা’’তি পক্কোসি. সোপি আগন্ত্ৱা পাদে ৱন্দিত্ৱা ‘‘কিং, সামি, সালিং আহৰামী’’তি আহ. ৰাজা ‘‘সালীহি অত্থে সতি আহৰিস্সসি, এহি গচ্ছামা’’তি সত্ততিযা হিৰঞ্ঞকোটীহি সদ্ধিং তে তযোপি জনে গাহাপেত্ৱা নগৰং গন্ত্ৱা পাসাদৱৰে মহাতলং আৰুয্হং ধনং সঙ্গোপেত্ৱা সপ্পস্স ৱসনত্থায সুৱণ্ণনাড়িং, উন্দূৰস্স ফলিকগুহং, সুৱস্স সুৱণ্ণপঞ্জৰং কাৰাপেত্ৱা সপ্পস্স চ সুৱস্স চ ভোজনত্থায দেৱসিকং কঞ্চনতট্টকে মধুলাজে, উন্দূৰস্স গন্ধসালিতণ্ডুলে দাপেসি, দানাদীনি চ পুঞ্ঞানি কৰোতি. এৱং তে চত্তাৰোপি জনা যাৱজীৱং সমগ্গা সম্মোদমানা ৱিহৰিত্ৱা জীৱিতক্খযে যথাকম্মং অগমংসু.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ ময্হং ৱধায পৰিসক্কতি, পুব্বেপি পৰিসক্কিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দুট্ঠৰাজা দেৱদত্তো অহোসি, সপ্পো সাৰিপুত্তো, উন্দূৰো মোগ্গল্লানো, সুৱো আনন্দো, পচ্ছা ৰজ্জপ্পত্তো ধম্মৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সচ্চংকিৰজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৭৪] ৪. ৰুক্খধম্মজাতকৱণ্ণনা

সাধূ সম্বহুলা ঞাতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উদককলহে অত্তনো ঞাতকানং মহাৱিনাসং পচ্চুপট্ঠিতং ঞত্ৱা আকাসেন গন্ত্ৱা ৰোহিণীনদিযা উপৰি পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা নীলৰংসিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ঞাতকে সংৱেজেত্ৱা আকাসা ওৰুয্হ নদীতীৰে নিসিন্নো তং কলহং আৰব্ভ কথেসি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন কুণালজাতকে (জা. ২.২১.কুণালজাতক) আৱি ভৱিস্সতি. তদা পন সত্থা ঞাতকে আমন্তেত্ৱা ‘‘মহাৰাজা, তুম্হে ঞাতকা, ঞাতকেহি নাম সমগ্গেহি সম্মোদমানেহি ভৱিতুং ৱট্টতি. ঞাতকানঞ্হি সামগ্গিযা সতি পচ্চামিত্তা ওকাসং ন লভন্তি, তিট্ঠন্তু তাৱ মনুস্সভূতা, অচেতনানং ৰুক্খানম্পি সামগ্গিং লদ্ধুং ৱট্টতি. অতীতস্মিঞ্হি হিমৱন্তপ্পদেসে মহাৱাতো সালৱনং পহৰি, তস্স পন সালৱনস্স অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰুক্খগচ্ছগুম্বলতাহি সম্বন্ধত্তা একৰুক্খম্পি পাতেতুং অসক্কোন্তো মত্থকমত্থকেনেৱ অগমাসি. একং পন অঙ্গণে ঠিতং সাখাৱিটপসম্পন্নম্পি মহাৰুক্খং অঞ্ঞেহি ৰুক্খেহি অসম্বন্ধত্তা উম্মূলেত্ৱা ভূমিযং পাতেসি, ইমিনা কাৰণেন তুম্হেহিপি সমগ্গেহি সম্মোদমানেহি ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে পঠমং উপ্পন্নো ৱেস্সৱণো মহাৰাজা চৱি, সক্কো অঞ্ঞং ৱেস্সৱণং ঠপেসি. এতস্মিং ৱেস্সৱণে পৰিৱত্তে পচ্ছা নিব্বত্তৱেস্সৱণো ‘‘ৰুক্খগচ্ছগুম্বলতানং অত্তনো অত্তনো ৰুচ্চনট্ঠানে ৱিমানং গণ্হন্তূ’’তি সাসনং পেসেসি. তদা বোধিসত্তো হিমৱন্তপ্পদেসে একস্মিং সালৱনে ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. সো ঞাতকে আহ ‘‘তুম্হে ৱিমানানি গণ্হন্তা অঙ্গণে ঠিতৰুক্খেসু মা গণ্হথ, ইমস্মিং পন সালৱনে মযা গহিতৱিমানং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতৱিমানানি গণ্হথা’’তি. তত্থ বোধিসত্তস্স ৱচনকৰা পণ্ডিতদেৱতা বোধিসত্তস্স ৱিমানং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতৱিমানানি গণ্হিংসু. অপণ্ডিতা পন দেৱতা ‘‘কিং অম্হাকং অত্থো অৰঞ্ঞৱিমানেহি, মযং মনুস্সপথে গামনিগমৰাজধানিদ্ৱাৰেসু ৱিমানানি গণ্হিস্সাম. গামাদযো হি উপনিস্সায ৱসমানা দেৱতা লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তা হোন্তী’’তি মনুস্সপথে অঙ্গণট্ঠানে নিব্বত্তমহাৰুক্খেসু ৱিমানানি গণ্হিংসু.

অথেকস্মিং দিৱসে মহতী ৱাতৱুট্ঠি উপ্পজ্জি. ৱাতস্স অতিবলৱতায দড়্হমূলা ৱনজেট্ঠকৰুক্খাপি সংভগ্গসাখাৱিটপা সমূলা নিপতিংসু. তং পন অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বন্ধনেন ঠিতং সালৱনং পত্ৱা ইতো চিতো চ পহৰন্তো একৰুক্খম্পি পাতেতুং নাসক্খি. ভগ্গৱিমানা দেৱতা নিপ্পটিসৰণা দাৰকে হত্থেসু গহেত্ৱা হিমৱন্তং গন্ত্ৱা অত্তনো পৱত্তিং সালৱনদেৱতানং কথযিংসু. তা তাসং এৱং আগতভাৱং বোধিসত্তস্স আৰোচেসুং. বোধিসত্তো ‘‘পণ্ডিতানং ৱচনং অগ্গহেত্ৱা নিপ্পচ্চযট্ঠানং গতা নাম এৱৰূপাৱ হোন্তী’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৪. ‘‘সাধূ সম্বহুলা ঞাতী, অপি ৰুক্খা অৰঞ্ঞজা;

ৱাতো ৱহতি একট্ঠং, ব্ৰহন্তম্পি ৱনপ্পতি’’ন্তি.

তত্থ সম্বহুলা ঞাতীতি চত্তাৰো উপাদায ততুত্তৰি সতসহস্সম্পি সম্বহুলা নাম, এৱং সম্বহুলা অঞ্ঞমঞ্ঞং নিস্সায ৱসন্তা ঞাতকা. সাধূতি সোভনা পসত্থা, পৰেহি অপ্পধংসিযাতি অত্থো. অপি ৰুক্খা অৰঞ্ঞজাতি তিট্ঠন্তু মনুস্সভূতা, অৰঞ্ঞে জাতৰুক্খাপি সম্বহুলা অঞ্ঞমঞ্ঞূপত্থম্ভেন ঠিতা সাধুযেৱ. ৰুক্খানম্পি হি সপচ্চযভাৱো লদ্ধুং ৱট্টতি. ৱাতো ৱহতি একট্ঠন্তি পুৰত্থিমাদিভেদো ৱাতো ৱাযন্তো অঙ্গণট্ঠানে ঠিতং একট্ঠং এককমেৱ ঠিতং ব্ৰহন্তম্পি ৱনপ্পতিং সাখাৱিটপসম্পন্নং মহাৰুক্খম্পি ৱহতি, উম্মূলেত্ৱা পাতেতীতি অত্থো. বোধিসত্তো ইমং কাৰণং কথেত্ৱা আযুক্খযে যথাকম্মং গতো.

সত্থাপি ‘‘এৱং, মহাৰাজা, ঞাতকানং তাৱ সামগ্গিযেৱ লদ্ধুং ৱট্টতি, সমগ্গা সম্মোদমানা পিযসংৱাসমেৱ ৱসথা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দেৱতা বুদ্ধপৰিসা অহেসুং, পণ্ডিতদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৰুক্খধম্মজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[৭৫] ৫. মচ্ছজাতকৱণ্ণনা

অভিত্থনয পজ্জুন্নাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অত্তনা ৱস্সাপিতৱস্সং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিং কিৰ সমযে কোসলৰট্ঠে দেৱো ন ৱস্সি, সস্সানি মিলাযন্তি, তেসু তেসু ঠানেসু তড়াকপোক্খৰণিসৰানি সুস্সন্তি. জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকসমীপে জেতৱনপোক্খৰণিযাপি উদকং ছিজ্জি. কললগহনং পৱিসিত্ৱা নিপন্নে মচ্ছকচ্ছপে কাককুললাদযো কণযগ্গসদিসেহি তুণ্ডেহি কোট্টেত্ৱা নীহৰিত্ৱা নীহৰিত্ৱা ৱিপ্ফন্দমানে খাদন্তি.

সত্থা মচ্ছকচ্ছপানং তং ব্যসনং দিস্ৱা মহাকৰুণায উস্সাহিতহদযো ‘‘অজ্জ মযা দেৱং ৱস্সাপেতুং ৱট্টতী’’তি পভাতায ৰত্তিযা সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলং সল্লক্খেত্ৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো বুদ্ধলীলায সাৱত্থিযং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সাৱত্থিতো ৱিহাৰং গচ্ছন্তো জেতৱনপোক্খৰণিযা সোপানে ঠত্ৱা আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি ‘‘আনন্দ, উদকসাটিকং আহৰ, জেতৱনপোক্খৰণিযং ন্হাযিস্সামী’’তি. ‘‘ননু, ভন্তে, জেতৱনপোক্খৰণিযং উদকং ছিন্নং, কললমত্তমেৱ অৱসিট্ঠ’’ন্তি? ‘‘আনন্দ, বুদ্ধবলং নাম মহন্তং, আহৰ ত্ৱং উদকসাটিক’’ন্তি. থেৰো আহৰিত্ৱা অদাসি. সত্থা একেনন্তেন উদকসাটিকং নিৱাসেত্ৱা একেনন্তেন সৰীৰং পাৰুপিত্ৱা ‘‘জেতৱনপোক্খৰণিযং ন্হাযিস্সামী’’তি সোপানে অট্ঠাসি. তঙ্খণঞ্ঞেৱ সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সো ‘‘কিং নু খো’’তি আৱজ্জেন্তো তং কাৰণং ঞত্ৱা ৱস্সৱলাহকদেৱৰাজানং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘তাত, সত্থা ‘জেতৱনপোক্খৰণিযং ন্হাযিস্সামী’তি ধুৰসোপানে ঠিতো, খিপ্পং সকলকোসলৰট্ঠং একমেঘং কত্ৱা ৱস্সাপেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা একং ৱলাহকং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা মেঘগীতং গাযন্তো পাচীনলোকধাতুঅভিমুখো পক্খন্দি. পাচীনদিসাভাগে খলমণ্ডলমত্তং একং মেঘপটলং উট্ঠায সতপটলং সহস্সপটলং হুত্ৱা অভিত্থনন্তং ৱিজ্জুলতা নিচ্ছাৰেন্তং অধোমুখং ঠপিতউদককুম্ভাকাৰেন ৱস্সমানং সকলকোসলৰট্ঠং মহোঘেন ৱিয অজ্ঝোত্থৰি. দেৱো অচ্ছিন্নধাৰং ৱস্সন্তো মুহুত্তেনেৱ জেতৱনপোক্খৰণিং পূৰেসি, ধুৰসোপানং আহচ্চ উদকং অট্ঠাসি.

সত্থা পোক্খৰণিযং ন্হাযিত্ৱা সুৰত্তদুপট্টং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা সুগতমহাচীৱৰং একংসং কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো গন্ত্ৱা গন্ধকুটিপৰিৱেণে পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘেন ৱত্তে দস্সিতে উট্ঠায মণিসোপানফলকে ঠত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ওৱাদং দত্ৱা উয্যোজেত্ৱা সুৰভিগন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেত্ৱা সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং সন্নিপতিতানং ভিক্খূনং ‘‘পস্সথাৱুসো, দসবলস্স খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পত্তিং, ৱিৱিধসস্সেসু মিলাযন্তেসু নানাজলাসযেসু সুস্সন্তেসু মচ্ছকচ্ছপেসু মহাদুক্খং পাপুণন্তেসু কাৰুঞ্ঞং পটিচ্চ ‘মহাজনং দুক্খা মোচেস্সামী’তি উদকসাটিকং নিৱাসেত্ৱা জেতৱনপোক্খৰণিযা ধুৰসোপানে ঠত্ৱা মুহুত্তেন সকলকোসলৰট্ঠং মহোঘেন ওপিলাপেন্তো ৱিয দেৱং ৱস্সাপেত্ৱা মহাজনং কাযিকচেতসিকদুক্খতো মোচেত্ৱা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো’’তি কথায ৱত্তমানায গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা ধম্মসভং আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, তথাগতো ইদানেৱ মহাজনে কিলমন্তে দেৱং ৱস্সাপেতি, পুব্বে তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা মচ্ছৰাজকালেপি ৱস্সাপেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে ইমস্মিংযেৱ কোসলৰট্ঠে ইমিস্সা সাৱত্থিযা ইমস্মিংযেৱ জেতৱনপোক্খৰণিট্ঠানে একা ৱল্লিগহনপৰিক্খিত্তা কন্দৰা অহোসি. তদা বোধিসত্তো মচ্ছযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা মচ্ছগণপৰিৱুতো তত্থ পটিৱসতি. যথা পন ইদানি, এৱমেৱ তদাপি তস্মিং ৰট্ঠে দেৱো ন ৱস্সি, মনুস্সানং সস্সানি মিলাযিংসু, ৱাপিতড়াককন্দৰাদীসু উদকং ছিজ্জি, মচ্ছকচ্ছপা কললগহনং পৱিসিংসু. ইমিস্সাপি কন্দৰায মচ্ছকচ্ছপা কললগহনং পৱিসিত্ৱা তস্মিং তস্মিং ঠানে নিলীযিংসু. কাকাদযো তুণ্ডেন কোট্টেত্ৱা নীহৰিত্ৱা খাদিংসু.

বোধিসত্তো ঞাতিসঙ্ঘস্স তং ব্যসনং দিস্ৱা ‘‘ইমং তেসং দুক্খং ঠপেত্ৱা মং অঞ্ঞো মোচেতুং সমত্থো নাম নত্থি, সচ্চকিৰিযং কত্ৱা দেৱং ৱস্সাপেত্ৱা ঞাতকে মৰণদুক্খা মোচেস্সামী’’তি কাড়ৱণ্ণং কদ্দমং দ্ৱিধা ৱিযূহিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা অঞ্জনৰুক্খসাৰঘটিকৱণ্ণো মহামচ্ছো সুধোতলোহিতঙ্গমণিগুড়সদিসানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা আকাসং উল্লোকেত্ৱা পজ্জুন্নদেৱৰাজস্স সদ্দং দত্ৱা ‘‘ভো পজ্জুন্ন, অহং ঞাতকে নিস্সায দুক্খিতো, ত্ৱং মযি সীলৱন্তে কিলমন্তে কস্মা দেৱং ন ৱস্সাপেসি? মযা সমানজাতিকানং খাদনট্ঠানে নিব্বত্তিত্ৱা তণ্ডুলপ্পমাণম্পি মচ্ছং আদিং কত্ৱা খাদিতপুব্বো নাম নত্থি, অঞ্ঞোপি মে পাণো জীৱিতা ন ৱোৰোপিতপুব্বো, ইমিনা সচ্চেন দেৱং ৱস্সাপেত্ৱা ঞাতিসঙ্ঘং মে দুক্খা মোচেহী’’তি ৱত্ৱা পৰিচাৰকচেটকং আণাপেন্তো ৱিয পজ্জুন্নদেৱৰাজানং আলপন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৫. ‘‘অভিত্থনয পজ্জুন্ন, নিধিং কাকস্স নাসয;

কাকং সোকায ৰন্ধেহি, মঞ্চ সোকা পমোচযা’’তি.

তত্থ অভিত্থনয পজ্জুন্নাতি পজ্জুন্নো ৱুচ্চতি মেঘো, অযং পন মেঘৱসেন লদ্ধনামং ৱস্সৱলাহকদেৱৰাজানং আলপতি. অযং কিৰস্স অধিপ্পাযো – দেৱো নাম অনভিত্থনন্তো ৱিজ্জুলতা অনিচ্ছাৰেন্তো ৱস্সন্তোপি ন সোভতি, তস্মা ত্ৱং অভিত্থনন্তো ৱিজ্জুলতা নিচ্ছাৰেন্তো ৱস্সাপেহীতি. নিধিং কাকস্স নাসযাতি কাকা কললং পৱিসিত্ৱা ঠিতে মচ্ছে তুণ্ডেন কোট্টেত্ৱা নীহৰিত্ৱা খাদন্তি, তস্মা তেসং অন্তোকললে মচ্ছা ‘‘নিধী’’তি ৱুচ্চন্তি, তং কাকসঙ্ঘস্স নিধিং দেৱং ৱস্সাপেন্তো উদকেন পটিচ্ছাদেত্ৱা নাসেহীতি. কাকং সোকায ৰন্ধেহীতি কাকসঙ্ঘো ইমিস্সা কন্দৰায উদকেন পুণ্ণায মচ্ছে অলভমানো সোচিস্সতি, তং কাকগণং ত্ৱং ইমং কন্দৰং পূৰেন্তো সোকায ৰন্ধেহি, সোকস্সত্থায মচ্ছস্স অস্সাসত্থায দেৱং ৱস্সাপেহি. যথা অন্তোনিজ্ঝানলক্খণং সোকং পাপুণাতি, এৱং কৰোহীতি অত্থো, মঞ্চ সোকা পমোচযাতি এত্থ চ-কাৰো সম্পিণ্ডনত্থো, মঞ্চ মম ঞাতকে চ সব্বেৱ ইমম্হা মৰণসোকা মোচেহীতি.

এৱং বোধিসত্তো পৰিচাৰকচেটকং আণাপেন্তো ৱিয পজ্জুন্নং আলপিত্ৱা সকলকোসলৰট্ঠে মহাৱস্সং ৱস্সাপেত্ৱা মহাজনং মৰণদুক্খা মোচেত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে যথাকম্মং গতো.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, তথাগতো ইদানেৱ দেৱং ৱস্সাপেতি, পুব্বে মচ্ছযোনিযং নিব্বত্তোপি ৱস্সাপেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মচ্ছগণা বুদ্ধপৰিসা অহেসুং, পজ্জুন্নদেৱৰাজা আনন্দো, মচ্ছৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

মচ্ছজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[৭৬] ৬. অসঙ্কিযজাতকৱণ্ণনা

অসঙ্কিযোম্হি গামম্হীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং সাৱত্থিৱাসিং উপাসকং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সোতাপন্নো অৰিযসাৱকো কেনচিদেৱ কৰণীযেন একেন সকটসত্থৱাহেন সদ্ধিং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা একস্মিং অৰঞ্ঞট্ঠানে সকটানি মোচেত্ৱা খন্ধাৱাৰবন্ধে কতে সত্থৱাহস্স অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে চঙ্কমতি. অথত্তনো কালং সল্লক্খেত্ৱা পঞ্চসতা চোৰা ‘‘খন্ধাৱাৰং ৱিলুম্পিস্সামা’’তি ধনুমুগ্গৰাদিহত্থা তং ঠানং পৰিৱাৰযিংসু. উপাসকোপি চঙ্কমতিযেৱ. চোৰা নং দিস্ৱা ‘‘অদ্ধা এস খন্ধাৱাৰৰক্খকো ভৱিস্সতি, ইমস্স নিদ্দং ওক্কন্তকালে ৱিলুম্পিস্সামা’’তি অজ্ঝোত্থৰিতুং অসক্কোন্তা তত্থ তত্থেৱ অট্ঠংসু. সোপি উপাসকো পঠমযামেপি মজ্ঝিমযামেপি পচ্ছিমযামেপি চঙ্কমন্তোযেৱ অট্ঠাসি. পচ্চূসকালে জাতে চোৰা ওকাসং অলভন্তা গহিতে পাসাণমুগ্গৰাদযো ছড্ডেত্ৱা পলাযিংসু.

উপাসকোপি অত্তনো কম্মং নিট্ঠাপেত্ৱা পুন সাৱত্থিং আগন্ত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, অত্তানং ৰক্খমানা পৰৰক্খকা হোন্তী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, উপাসক, অত্তানং ৰক্খন্তো পৰম্পি ৰক্খতি, পৰং ৰক্খন্তো অত্তানম্পি ৰক্খতী’’তি. সো ‘‘যাৱ সুভাসিতঞ্চিদং, ভন্তে, ভগৱতা, অহং একেন সত্থৱাহেন সদ্ধিং মগ্গং পটিপন্নো ৰুক্খমূলে চঙ্কমন্তো ‘মং ৰক্খিস্সামী’তি সকলসত্থং ৰক্খি’’ন্তি আহ. সত্থা ‘‘উপাসক, পুব্বেপি পণ্ডিতা অত্তানং ৰক্খন্তা পৰং ৰক্খিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কামেসু আদীনৱং দিস্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তে ৱসন্তো লোণম্বিলসেৱনত্থায জনপদং আগন্ত্ৱা জনপদচাৰিকং চৰন্তো একেন সত্থৱাহেন সদ্ধিং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা একস্মিং অৰঞ্ঞট্ঠানে সত্থে নিৱিট্ঠে সত্থতো অৱিদূৰে ঝানসুখেন ৱীতিনামেন্তো অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে চঙ্কমন্তো অট্ঠাসি. অথ খো পঞ্চসতা চোৰা ‘‘সাযমাসভত্তস্স ভুত্তকালে তং সকটসত্থং ৱিলুম্পিস্সামা’’তি আগন্ত্ৱা পৰিৱাৰযিংসু. তে তং তাপসং দিস্ৱা ‘‘সচে অযং অম্হে পস্সিস্সতি, সত্থৱাসিকানং আৰোচেস্সতি, এতস্স নিদ্দূপগতৱেলায ৱিলুম্পিস্সামা’’তি তত্থেৱ অট্ঠংসু. তাপসো সকলম্পি ৰত্তিং চঙ্কমিযেৱ. চোৰা ওকাসং অলভিত্ৱা গহিতগহিতে মুগ্গৰপাসাণে ছড্ডেত্ৱা সকটসত্থৱাসীনং সদ্দং দত্ৱা ‘‘ভোন্তো, সত্থৱাসিনো সচে এস ৰুক্খমূলে চঙ্কমনকতাপসো অজ্জ নাভৱিস্স, সব্বে মহাৱিলোপং পত্তা অভৱিস্সথ, স্ৱে তাপসস্স মহাসক্কাৰং কৰেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা পক্কমিংসু.

তে পভাতায ৰত্তিযা চোৰেহি ছড্ডিতে মুগ্গৰপাসাণাদযো দিস্ৱা ভীতা বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, দিট্ঠা ৱো চোৰা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘আমাৱুসো, দিট্ঠা’’তি. ‘‘ভন্তে, এত্তকেৱো চোৰে দিস্ৱা ভযং ৱা সাৰজ্জং ৱা ন উপ্পজ্জী’’তি? বোধিসত্তো ‘‘আৱুসো চোৰে দিস্ৱা ভযং নাম সধনস্স হোতি, অহং পন নিদ্ধনো, স্ৱাহং কিং ভাযিস্সামি. ময্হঞ্হি গামেপি অৰঞ্ঞেপি ৱসন্তস্স ভযং ৱা সাৰজ্জং ৱা নত্থী’’তি ৱত্ৱা তেসং ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৬. ‘‘অসঙ্কিযোম্হি গামম্হি, অৰঞ্ঞে নত্থি মে ভযং;

উজুমগ্গং সমাৰুড়্হো, মেত্তায কৰুণায চা’’তি.

তত্থ অসঙ্কিযোম্হি গামম্হীতি সঙ্কায নিযুত্তো পতিট্ঠিতোতি সঙ্কিযো, ন সঙ্কিযো অসঙ্কিযো. অহং গামে ৱসন্তোপি সঙ্কায অপ্পতিট্ঠিতত্তা অসঙ্কিযো নিব্ভযো নিৰাসঙ্কোতি দীপেতি. অৰঞ্ঞেতি গামগামূপচাৰৱিনিমুত্তে ঠানে. উজুমগ্গং সমাৰুড়্হো, মেত্তায কৰুণায চাতি অহং তিকচতুক্কজ্ঝানিকাহি মেত্তাকৰুণাহি কাযৱঙ্কাদিৱিৰহিতং উজুং ব্ৰহ্মলোকগামিমগ্গং আৰুড়্হোতি ৱদতি. অথ ৱা পৰিসুদ্ধসীলতায কাযৱচীমনোৱঙ্কৱিৰহিতং উজুং দেৱলোকমগ্গং আৰুড়্হোম্হীতি দস্সেত্ৱা ততো উত্তৰি মেত্তায কৰুণায চ পতিট্ঠিতত্তা উজুং ব্ৰহ্মলোকমগ্গম্পি আৰুড়্হোম্হীতিপি দস্সেতি. অপৰিহীনজ্ঝানস্স হি একন্তেন ব্ৰহ্মলোকপৰাযণত্তা মেত্তাকৰুণাদযো উজুমগ্গা নাম.

এৱং বোধিসত্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেত্ৱা তুট্ঠচিত্তেহি তেহি মনুস্সেহি সক্কতো পূজিতো যাৱজীৱং চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সত্থৱাসিনো বুদ্ধপৰিসা অহেসুং, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অসঙ্কিযজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[৭৭] ৭. মহাসুপিনজাতকৱণ্ণনা

লাবূনি সীদন্তীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সোড়স মহাসুপিনে আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসং কিৰ কোসলমহাৰাজা ৰত্তিং নিদ্দূপগতো পচ্ছিমযামে সোড়স মহাসুপিনে দিস্ৱা ভীততসিতো পবুজ্ঝিত্ৱা ‘‘ইমেসং সুপিনানং দিট্ঠত্তা কিং নু খো মে ভৱিস্সতী’’তি মৰণভযতজ্জিতো সযনপিট্ঠে নিসিন্নকোৱ ৰত্তিং ৱীতিনামেসি.

অথ নং পভাতায ৰত্তিযা ব্ৰাহ্মণপুৰোহিতা উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সুখং সযিত্থ, মহাৰাজা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘কুতো মে আচৰিযা সুখং, অজ্জাহং পচ্চূসসমযে সোড়স মহাসুপিনে পস্সিং, সোম্হি তেসং দিট্ঠকালতো পট্ঠায ভযপ্পত্তো’’তি. ‘‘ৱদেথ, মহাৰাজ, সুত্ৱা জানিস্সামা’’তি ৱুত্তং ব্ৰাহ্মণানং দিট্ঠসুপিনে কথেত্ৱা ‘‘কিং নু খো মে ইমেসং দিট্ঠকাৰণা ভৱিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ব্ৰাহ্মণা হত্থে ৱিধুনিংসু. ‘‘কস্মা হত্থে ৱিধুনথা’’তি চ ৱুত্তে ‘‘কক্খড়া, মহাৰাজ, সুপিনা’’তি. ‘‘কা তেসং নিপ্ফত্তি ভৱিস্সতী’’তি? ‘‘ৰজ্জন্তৰাযো জীৱিতন্তৰাযো ভোগন্তৰাযোতি ইমেসং তিণ্ণং অন্তৰাযানং অঞ্ঞতৰো’’তি. ‘‘সপ্পটিকম্মা, অপ্পটিকম্মা’’তি? ‘‘কামং এতে সুপিনা অতিফৰুসত্তা অপ্পটিকম্মা, মযং পন তে সপ্পটিকম্মে কৰিস্সাম, এতে পটিক্কমাপেতুং অসক্কোন্তানং অম্হাকং সিক্খিতভাৱো নাম কিং কৰিস্সতী’’তি. ‘‘কিং পন কত্ৱা পটিক্কমাপেস্সথা’’তি? ‘‘সব্বচতুক্কেন যঞ্ঞং যজিস্সাম, মহাৰাজা’’তি. ৰাজা ভীততসিতো ‘‘তেন হি আচৰিযা মম জীৱিতং তুম্হাকং হত্থে হোতু, খিপ্পং মে সোত্থিং কৰোথা’’তি আহ. ব্ৰাহ্মণা ‘‘বহুং ধনং লভিস্সাম, বহুং খজ্জভোজ্জং আহৰাপেস্সামা’’তি হট্ঠতুট্ঠা ‘‘মা চিন্তযিত্থ, মহাৰাজা’’তি ৰাজানং সমস্সাসেত্ৱা ৰাজনিৱেসনা নিক্খমিত্ৱা বহিনগৰে যঞ্ঞাৱাটং কত্ৱা বহূ চতুপ্পদগণে থূণূপনীতে কত্ৱা পক্খিগণে সমাহৰিত্ৱা ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি পুনপ্পুনং সঞ্চৰন্তি.

অথ খো মল্লিকা দেৱী তং কাৰণং ঞত্ৱা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছি ‘‘কিং নু খো, মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণা পুনপ্পুনং সঞ্চৰন্তী’’তি? ‘‘সুখিতা, ত্ৱং ভদ্দে, অম্হাকং কণ্ণমূলে আসীৱিসং চৰন্তং ন জানাসী’’তি. ‘‘কিং এতং, মহাৰাজা’’তি? মযা এৱৰূপা দুস্সুপিনা দিট্ঠা, ব্ৰাহ্মণা ‘‘তিণ্ণং অন্তৰাযানং অঞ্ঞতৰো পঞ্ঞাযতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘‘তেসং পটিঘাতায যঞ্ঞং যজিস্সামা’তি ৱত্ৱা পুনপ্পুনং সঞ্চৰন্তী’’তি. ‘‘কিং পন তে, মহাৰাজ, সদেৱকে লোকে অগ্গব্ৰাহ্মণো সুপিনপটিকম্মং পুচ্ছিতো’’তি? ‘‘কতৰো পনেস, ভদ্দে, সদেৱকে লোকে অগ্গব্ৰাহ্মণো’’তি. ‘‘সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলং সব্বঞ্ঞুং ৱিসুদ্ধং নিক্কিলেসং মহাব্ৰাহ্মণং ন জানাসি. সো হি ভগৱা সুপিনন্তৰং জানেয্য, গচ্ছ ত্ৱং পুচ্ছ তং, মহাৰাজা’’তি. ‘‘সাধু, দেৱী’’তি ৰাজা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদি.

সত্থা মধুৰস্সৰং নিচ্ছাৰেত্ৱা ‘‘কিং নু খো, মহাৰাজ, অতিপ্পগোৱ আগতোসী’’তি আহ. অহং, ভন্তে, পচ্চূসসমযে সোড়স মহাসুপিনে দিস্ৱা ভীতো ব্ৰাহ্মণানং আৰোচেসিং. ব্ৰাহ্মণা ‘‘কক্খড়া, মহাৰাজ, সুপিনা, এতেসং পটিঘাতত্থায সব্বচতুক্কেন যঞ্ঞং যজিস্সামা’’তি যঞ্ঞং সজ্জেন্তি, বহূ পাণা মৰণভযতজ্জিতা, তুম্হে চ সদেৱকে লোকে অগ্গপুগ্গলা, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং উপাদায নত্থি সো ঞেয্যধম্মো, যো ৱো ঞাণমুখে আপাথং নাগচ্ছতি. ‘‘এতেসং মে সুপিনানং নিপ্ফত্তিং কথেথ ভগৱা’’তি. ‘‘এৱমেতং, মহাৰাজ, সদেৱকে লোকে মং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞো এতেসং সুপিনানং অন্তৰং ৱা নিপ্ফত্তিং ৱা জানিতুং সমত্থো নাম নত্থি, অহং তে কথেস্সামি, অপিচ খো ত্ৱং দিট্ঠদিট্ঠনিযামেনেৱ সুপিনে কথেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ৰাজা দিট্ঠনিযামেনেৱ কথেন্তো –

‘‘উসভা ৰুক্খা গাৱিযো গৱা চ,

অস্সো কংসো সিঙ্গালী চ কুম্ভো;

পোক্খৰণী চ অপাকচন্দনং.

‘‘লাবূনি সীদন্তি সিলা প্লৱন্তি, মণ্ডূকিযো কণ্হসপ্পে গিলন্তি;

কাকং সুৱণ্ণা পৰিৱাৰযন্তি, তসা ৱকা এড়কানং ভযা হী’’তি. –

ইমং মাতিকং নিক্খিপিত্ৱা কথেসি.

(১) অহং, ভন্তে, একং তাৱ সুপিনং এৱং অদ্দসং – চত্তাৰো অঞ্জনৱণ্ণা কাড়উসভা ‘‘যুজ্ঝিস্সামা’’তি চতূহি দিসাহি ৰাজঙ্গণং আগন্ত্ৱা ‘‘উসভযুদ্ধং পস্সিস্সামা’’তি মহাজনে সন্নিপতিতে যুজ্ঝনাকাৰং দস্সেত্ৱা নদিত্ৱা গজ্জিত্ৱা অযুজ্ঝিত্ৱাৱ পটিক্কন্তা. ইমং পঠমং সুপিনং অদ্দসং, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ‘‘মহাৰাজ, ইমস্স ৱিপাকো নেৱ তৱ, ন মম কালে ভৱিস্সতি, অনাগতে পন অধম্মিকানং কপণৰাজূনং অধম্মিকানঞ্চ মনুস্সানং কালে লোকে ৱিপৰিৱত্তমানে কুসলে ওস্সন্নে, অকুসলে উস্সন্নে, লোকস্স পৰিহাযনকালে দেৱো ন সম্মা ৱস্সিস্সতি, মেঘপাদা পচ্ছিজ্জিস্সন্তি, সস্সানি মিলাযিস্সন্তি, দুব্ভিক্খং ভৱিস্সতি, ৱস্সিতুকামা ৱিয চতূহি দিসাহি মেঘা উট্ঠহিত্ৱা ইত্থিকাহি আতপে পত্থটানং ৱীহিআদীনং তেমনভযেন অন্তোপৱেসিতকালে পুৰিসেসু কুদ্দালপিটকহত্থেসু আড়িবন্ধনত্থায নিক্খন্তেসু ৱস্সনাকাৰং দস্সেত্ৱা গজ্জিত্ৱা ৱিজ্জুলতা নিচ্ছাৰেত্ৱা তে উসভা ৱিয অযুজ্ঝিত্ৱা অৱস্সিত্ৱাৱ পলাযিস্সন্তি. অযমেতস্স ৱিপাকো. তুয্হং পন তপ্পচ্চযা কোচি অন্তৰাযো নত্থি, অনাগতং আৰব্ভ দিট্ঠো সুপিনো এস, ব্ৰাহ্মণা পন অত্তনো জীৱিতৱুত্তিং নিস্সায কথযিংসূ’’তি এৱং সত্থা সুপিনস্স নিপ্ফত্তিং কথেত্ৱা আহ ‘‘দুতিযং কথেহি, মহাৰাজা’’তি.

(২) দুতিযাহং, ভন্তে, এৱং অদ্দসং – খুদ্দকা ৰুক্খা চেৱ গচ্ছা চ পথৱিং ভিন্দিত্ৱা ৱিদত্থিমত্তম্পি ৰতনমত্তম্পি অনুগ্গন্ত্ৱাৱ পুপ্ফন্তি চেৱ ফলন্তি চ. ইমং দুতিযং অদ্দসং, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? মহাৰাজ, ইমস্সাপি ৱিপাকো লোকস্স পৰিহাযনকালে মনুস্সানং পৰিত্তাযুককালে ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি সত্তা তিব্বৰাগা ভৱিস্সন্তি, অসম্পত্তৱযাৱ কুমাৰিযো পুৰিসন্তৰং গন্ত্ৱা উতুনিযো চেৱ গব্ভিনিযো চ হুত্ৱা পুত্তধীতাহি ৱড্ঢিস্সন্তি. খুদ্দকৰুক্খানং পুপ্ফং ৱিয হি তাসং উতুনিভাৱো, ফলং ৱিয চ পুত্তধীতৰো ভৱিস্সন্তি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, ততিযং কথেহি, মহাৰাজাতি.

(৩) গাৱিযো, ভন্তে, তদহুজাতানং ৱচ্ছকানং খীৰং পিৱন্তিযো অদ্দসং. অযং মে ততিযো সুপিনো, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি ৱিপাকো অনাগতে এৱ মনুস্সানং জেট্ঠাপচাযিককম্মস্স নট্ঠকালে ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি সত্তা মাতাপিতূসু ৱা সস্সুসসুৰেসু ৱা লজ্জং অনুপট্ঠাপেত্ৱা সযমেৱ কুটুম্বং সংৱিদহন্তাৱ ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মহল্লকানং দাতুকামা দস্সন্তি, অদাতুকামা ন দস্সন্তি. মহল্লকা অনাথা অসযংৱসী দাৰকে আৰাধেত্ৱা জীৱিস্সন্তি তদহুজাতানং ৱচ্ছকানং খীৰং পিৱন্তিযো মহাগাৱিযো ৱিয. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, চতুত্থং কথেহি, মহাৰাজাতি.

(৪) ধুৰৱাহে, ভন্তে, আৰোহপৰিণাহসম্পন্নে মহাগোণেযুগপৰম্পৰায অযোজেত্ৱা তৰুণে গোদম্মে ধুৰে যোজেন্তে অদ্দসং. তে ধুৰং ৱহিতুং অসক্কোন্তা ছড্ডেত্ৱা অট্ঠংসু, সকটানি নপ্পৱট্টিংসু. অযং মে চতুত্থো সুপিনো, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি ৱিপাকো অনাগতে এৱ অধম্মিকৰাজূনং কালে ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি অধম্মিককপণৰাজানো পণ্ডিতানং পৱেণিকুসলানং কম্মং নিত্থৰণসমত্থানং মহামত্তানং যসং ন দস্সন্তি. ধম্মসভাযং ৱিনিচ্ছযট্ঠানেপি পণ্ডিতে ৱোহাৰকুসলে মহল্লকে অমচ্চে ন ঠপেস্সন্তি, তব্বিপৰীতানং পন তৰুণতৰুণানং যসং দস্সন্তি, তথাৰূপে এৱ ৱিনিচ্ছযট্ঠানে ঠপেস্সন্তি, তে ৰাজকম্মানি চেৱ যুত্তাযুত্তঞ্চ অজানন্তা নেৱ তং যসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সন্তি, ন ৰাজকম্মানি নিত্থৰিতুং. তে অসক্কোন্তা কম্মধুৰং ছড্ডেস্সন্তি, মহল্লকাপি পণ্ডিতামচ্চা যসং অলভন্তা কিচ্চানি নিত্থৰিতুং সমত্থাপি ‘‘কিং অম্হাকং এতেহি, মযং বাহিৰকা জাতা, অব্ভন্তৰিকা তৰুণদাৰকা জানিস্সন্তী’’তি উপ্পন্নানি কম্মানি ন কৰিস্সন্তি, এৱং সব্বথাপি তেসং ৰাজূনং হানিযেৱ ভৱিস্সতি, ধুৰং ৱহিতুং অসমত্থানং ৱচ্ছদম্মানং ধুৰে যোজিতকালো ৱিয, ধুৰৱাহানঞ্চ মহাগোণানং যুগপৰম্পৰায অযোজিতকালো ৱিয ভৱিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, পঞ্চমং কথেহি, মহাৰাজাতি.

(৫) ভন্তে, একং উভতোমুখং অস্সং অদ্দসং, তস্স দ্ৱীসু পস্সেসু যৱসং দেন্তি, সো দ্ৱীহি মুখেহি খাদতি. অযং মে পঞ্চমো সুপিনো, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতে অধম্মিকৰাজকালেযেৱ ৱিপাকো ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি অধম্মিকা বালৰাজানো অধম্মিকে লোলমনুস্সে ৱিনিচ্ছযে ঠপেস্সন্তি, তে পাপপুঞ্ঞেসু অনাদৰা বালা সভাযং নিসীদিত্ৱা ৱিনিচ্ছযং দেন্তা উভিন্নম্পি অত্থপচ্চত্থিকানং হত্থতো লঞ্জং গহেত্ৱা খাদিস্সন্তি অস্সো ৱিয দ্ৱীহি মুখেহি যৱসং. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, ছট্ঠং কথেহি, মহাৰাজাতি.

(৬) ভন্তে, মহাজনো সতসহস্সগ্ঘনিকং সুৱণ্ণপাতিং সম্মজ্জিত্ৱা ‘‘ইধ পস্সাৱং কৰোহী’’তি একস্স জৰসিঙ্গালস্স উপনামেসি, তং তত্থ পস্সাৱং কৰোন্তং অদ্দসং. অযং মে ছট্ঠো সুপিনো, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি ৱিপাকো অনাগতেযেৱ ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি অধম্মিকা ৱিজাতিৰাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং আসঙ্কায যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানংযেৱ দস্সন্তি. এৱং মহাকুলানি দুগ্গতানি ভৱিস্সন্তি, লামককুলানি ইস্সৰানি. তে চ কুলীনপুৰিসা জীৱিতুং অসক্কোন্তা ‘‘ইমে নিস্সায জীৱিস্সামা’’তি অকুলীনানং ধীতৰো দস্সন্তি, ইতি তাসং কুলধীতানং অকুলীনেহি সদ্ধিং সংৱাসো জৰসিঙ্গালস্স সুৱণ্ণপাতিযং পস্সাৱকৰণসদিসো ভৱিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, সত্তমং কথেহীতি.

(৭) ভন্তে, একো পুৰিসো ৰজ্জুং ৱট্টেত্ৱা ৱট্টেত্ৱা পাদমূলে নিক্খিপতি, তেন নিসিন্নপীঠস্স হেট্ঠা সযিতা একা ছাতসিঙ্গালী তস্স অজানন্তস্সেৱ তং খাদতি, এৱাহং অদ্দসং. অযং মে সত্তমো সুপিনো, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৱ ৱিপাকো ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি ইত্থিযো পুৰিসলোলা সুৰালোলা অলঙ্কাৰলোলা ৱিসিখালোলা আমিসলোলা ভৱিস্সন্তি দুস্সীলা দুৰাচাৰা, তা সামিকেহি কসিগোৰক্খাদীনি কম্মানি কত্ৱা কিচ্ছেন কসিৰেন সম্ভতং ধনং জাৰেহি সদ্ধিং সুৰং পিৱন্তিযো মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰযমানা অন্তোগেহে অচ্চাযিকম্পি কিচ্চং অনোলোকেত্ৱা গেহে পৰিক্খেপস্স উপৰিভাগেনপি ছিদ্দট্ঠানেহিপি জাৰে উপধাৰযমানা স্ৱে ৱপিতব্বযুত্তকং বীজম্পি কোট্টেত্ৱা যাগুভত্তখজ্জকাদীনি সম্পাদেত্ৱা খাদমানা ৱিলুম্পিস্সন্তি হেট্ঠাপীঠকে নিপন্নছাতসিঙ্গালী ৱিয ৱট্টেত্ৱা ৱট্টেত্ৱা পাদমূলে নিক্খিত্তৰজ্জুং. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, অট্ঠমং কথেহীতি.

(৮) ভন্তে, ৰাজদ্ৱাৰে বহূহি তুচ্ছকুম্ভেহি পৰিৱাৰেত্ৱা ঠপিতং একং মহন্তং পূৰিতকুম্ভং অদ্দসং. চত্তাৰোপি পন ৱণ্ণা চতূহি দিসাহি চতূহি অনুদিসাহি চ ঘটেহি উদকং আহৰিত্ৱা আহৰিত্ৱা পূৰিতকুম্ভমেৱ পূৰেন্তি, পূৰিতপূৰিতং উদকং উত্তৰিত্ৱা পলাযতি, তেপি পুনপ্পুনং তত্থেৱ উদকং আসিঞ্চন্তি, তুচ্ছকুম্ভে পন ওলোকেন্তাপি নত্থি. অযং মে অট্ঠমো সুপিনো, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৱ ৱিপাকো ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি লোকো পৰিহাযিস্সতি, ৰট্ঠং নিৰোজং ভৱিস্সতি, ৰাজানো দুগ্গতা কপণা ভৱিস্সন্তি. যো ইস্সৰো ভৱিস্সতি, তস্স ভণ্ডাগাৰে সতসহস্সমত্তা কহাপণা ভৱিস্সন্তি, তে এৱং দুগ্গতা সব্বে জানপদে অত্তনোৱ কম্মে কাৰেস্সন্তি, উপদ্দুতা মনুস্সা সকে কম্মন্তে ছড্ডেত্ৱা ৰাজূনঞ্ঞেৱ অত্থায পুব্বণ্ণাপৰণ্ণানি ৱপন্তা ৰক্খন্তা লাযন্তা মদ্দন্তা পৱেসেন্তা উচ্ছুখেত্তানি কৰোন্তা যন্তানি কৰোন্তা যন্তানি ৱাহেন্তা ফাণিতাদীনি পচন্তা পুপ্ফাৰামে চ ফলাৰামে চ কৰোন্তা তত্থ তত্থ নিপ্ফন্নানি পুব্বণ্ণাদীনি আহৰিত্ৱা ৰঞ্ঞো কোট্ঠাগাৰমেৱ পূৰেস্সন্তি, অত্তনো গেহেসু তুচ্ছকোট্ঠে ওলোকেন্তাপি ন ভৱিস্সন্তি, তুচ্ছকুম্ভে অনোলোকেত্ৱা পূৰিতকুম্ভে পূৰণসদিসমেৱ ভৱিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, নৱমং কথেহীতি.

(৯) ভন্তে, একং পঞ্চৱণ্ণপদুমসঞ্ছন্নং গম্ভীৰং সব্বতো তিত্থং পোক্খৰণিং অদ্দসং. সমন্ততো দ্ৱিপদচতুপ্পদা ওতৰিত্ৱা তত্থ পানীযং পিৱন্তি. তস্সা মজ্ঝে গম্ভীৰট্ঠানে উদকং আৱিলং, তীৰপ্পদেসেসু দ্ৱিপদচতুপ্পদানং অক্কমট্ঠানে অচ্ছং ৱিপ্পসন্নং অনাৱিলং. এৱাহং অদ্দসং. অযং মে নৱমো সুপিনো, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৱ ৱিপাকো ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি ৰাজানো অধম্মিকা ভৱিস্সন্তি, ছন্দাদিৱসেন অগতিং গচ্ছন্তা ৰজ্জং কাৰেস্সন্তি, ধম্মেন ৱিনিচ্ছযং নাম ন দস্সন্তি, লঞ্জৱিত্তকা ভৱিস্সন্তি ধনলোলা, ৰট্ঠৱাসিকেসু নেসং খন্তিমেত্তানুদ্দযা নাম ন ভৱিস্সন্তি, কক্খড়া ফৰুসা উচ্ছুযন্তে উচ্ছুগণ্ঠিকা ৱিয মনুস্সে পীড়েন্তা নানপ্পকাৰেন বলিং উপ্পাদেন্তা ধনং গণ্হিস্সন্তি. মনুস্সা বলিপীড়িতা কিঞ্চি দাতুং অসক্কোন্তা গামনিগমাদযো ছড্ডেত্ৱা পচ্চন্তং গন্ত্ৱা ৱাসং কপ্পেস্সন্তি, মজ্ঝিমজনপদো সুঞ্ঞো ভৱিস্সতি, পচ্চন্তো ঘনৱাসো সেয্যথাপি পোক্খৰণিযা মজ্ঝে উদকং আৱিলং পৰিযন্তে ৱিপ্পসন্নং. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, দসমং কথেহীতি.

(১০) ভন্তে, একিস্সাযেৱ কুম্ভিযা পচ্চমানং ওদনং অপাকং অদ্দসং ‘‘অপাক’’ন্তি ৱিচাৰেত্ৱা ৱিভজিত্ৱা ঠপিতং ৱিয তীহাকাৰেহি পচ্চমানং, একস্মিং পস্সে অতিকিলিন্নো হোতি, একস্মিং উত্তণ্ডুলো, একস্মিং সুপক্কোতি. অযং মে দসমো সুপিনো, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৱ ৱিপাকো ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি ৰাজানো অধম্মিকা ভৱিস্সন্তি, তেসু অধম্মিকেসু ৰাজযুত্তাপি ব্ৰাহ্মণগহপতিকাপি নেগমজানপদাপীতি সমণব্ৰাহ্মণে উপাদায সব্বে মনুস্সা অধম্মিকা ভৱিস্সন্তি, ততো তেসং আৰক্খদেৱতা, বলিপটিগ্গাহিকা দেৱতা, ৰুক্খদেৱতা, আকাসট্ঠদেৱতাতি এৱং দেৱতাপি অধম্মিকা ভৱিস্সন্তি. অধম্মিকৰাজূনঞ্চ ৰজ্জে ৱাতা ৱিসমা খৰা ৱাযিস্সন্তি, তে আকাসট্ঠৱিমানানি কম্পেস্সন্তি, তেসু কম্পিতেসু দেৱতা কুপিতা দেৱং ৱস্সিতুং ন দস্সন্তি, ৱস্সমানোপি সকলৰট্ঠে একপ্পহাৰেন ন ৱস্সিস্সতি, ৱস্সমানোপি সব্বত্থ কসিকম্মস্স ৱা ৱপ্পকম্মস্স ৱা উপকাৰকো হুত্ৱা ন ৱস্সিস্সতি. যথা চ ৰট্ঠে, এৱং জনপদেপি গামেপি একতড়াকেপি একসৰেপি একপ্পহাৰেনেৱ ন ৱস্সিস্সতি, তড়াকস্স উপৰিভাগে ৱস্সন্তো হেট্ঠাভাগে ন ৱস্সিস্সতি, হেট্ঠা ৱস্সন্তো উপৰি ন ৱস্সিস্সতি. একস্মিং ভাগে সস্সং অতিৱস্সেন নস্সিস্সতি, একস্মিং অৱস্সনেন মিলাযিস্সতি, একস্মিং সম্মা ৱস্সমানো সম্পাদেস্সতি. এৱং একস্স ৰঞ্ঞো ৰজ্জে ৱুত্তসস্সা তিপ্পকাৰা ভৱিস্সন্তি এককুম্ভিযা ওদনো ৱিয. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, একাদসমং কথেহীতি.

(১১) ভন্তে, সতসহস্সগ্ঘনিকং চন্দনসাৰং পূতিতক্কেন ৱিক্কিণন্তে অদ্দসং. অযং মে একাদসমো সুপিনো, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতেযেৱ ময্হং সাসনে পৰিহাযন্তে ৱিপাকো ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি পচ্চযলোলা অলজ্জী ভিক্খূ বহূ ভৱিস্সন্তি, তে মযা পচ্চযলোলুপ্পং নিম্মথেত্ৱা কথিতধম্মদেসনং চীৱৰাদিচতুপচ্চযহেতু পৰেসং দেসেস্সন্তি, পচ্চযেহি মুচ্ছিতা নিস্সৰণপক্খে ঠিতা নিব্বানাভিমুখং কত্ৱা দেসেতুং ন সক্খিস্সন্তি, কেৱলং ‘‘পদব্যঞ্জনসম্পত্তিঞ্চেৱ মধুৰসদ্দঞ্চ সুত্ৱা মহগ্ঘানি চীৱৰাদীনি দস্সন্তি’’ ইচ্চেৱং দেসেস্সন্তি. অপৰে অন্তৰৱীথিচতুক্কৰাজদ্ৱাৰাদীসু নিসীদিত্ৱা কহাপণঅড্ঢকহাপণপাদমাসকৰূপাদীনিপি নিস্সায দেসেস্সন্তি. ইতি মযা নিব্বানগ্ঘনকং কত্ৱা দেসিতং ধম্মং চতুপচ্চযত্থায চেৱ কহাপণড্ঢকহাপণাদীনং অত্থায চ ৱিক্কিণিত্ৱা দেসেন্তা সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসাৰং পূতিতক্কেন ৱিক্কিণন্তা ৱিয ভৱিস্সন্তি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, দ্ৱাদসমং কথেহীতি.

(১২) ভন্তে, তুচ্ছলাবূনি উদকে সীদন্তানি অদ্দসং, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সপি অনাগতে অধম্মিকৰাজকালে লোকে ৱিপৰিৱত্তন্তেযেৱ ৱিপাকো ভৱিস্সতি. তদা হি ৰাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানংযেৱ দস্সন্তি, তে ইস্সৰা ভৱিস্সন্তি, ইতৰে দলিদ্দা. ৰাজসম্মুখেপি ৰাজদ্ৱাৰেপি অমচ্চসম্মুখেপি ৱিনিচ্ছযট্ঠানেপি তুচ্ছলাবুসদিসানং অকুলীনানংযেৱ কথা ওসীদিত্ৱা ঠিতা ৱিয নিচ্চলা সুপ্পতিট্ঠিতা ভৱিস্সতি. সঙ্ঘসন্নিপাতেসুপি সঙ্ঘকম্মগণকম্মট্ঠানেসু চেৱ পত্তচীৱৰপৰিৱেণাদিৱিনিচ্ছযট্ঠানেসু চ দুস্সীলানং পাপপুগ্গলানংযেৱ কথা নিয্যানিকা ভৱিস্সতি, ন লজ্জিভিক্খূনন্তি এৱং সব্বথাপি তুচ্ছলাবুসীদনকালো ৱিয ভৱিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, তেৰসমং কথেহীতি.

(১৩) ভন্তে, মহন্তমহন্তা কূটাগাৰপ্পমাণা ঘনসিলা নাৱা ৱিয উদকে প্লৱমানা অদ্দসং, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সপি তাদিসেযেৱ কালে ৱিপাকো ভৱিস্সতি. তদা হি অধম্মিকৰাজানো অকুলীনানং যসং দস্সন্তি, তে ইস্সৰা ভৱিস্সন্তি, কুলীনা দুগ্গতা. তেসু ন কেচি গাৰৱং কৰিস্সন্তি, ইতৰেসুযেৱ কৰিস্সন্তি. ৰাজসম্মুখে ৱা অমচ্চসম্মুখে ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানে ৱা ৱিনিচ্ছযকুসলানং ঘনসিলাসদিসানং কুলপুত্তানং কথা ন ওগাহিত্ৱা পতিট্ঠহিস্সতি. তেসু কথেন্তেসু ‘‘কিং ইমে কথেন্তী’’তি ইতৰে পৰিহাসমেৱ কৰিস্সন্তি. ভিক্খুসন্নিপাতেসুপি ৱুত্তপ্পকাৰেসু ঠানেসু নেৱ পেসলে ভিক্খূ গৰুকাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তি, নাপি তেসং কথা পৰিযোগাহিত্ৱা পতিট্ঠহিস্সতি, সিলানং প্লৱনকালো ৱিয ভৱিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, চুদ্দসমং কথেহীতি.

(১৪) ভন্তে, খুদ্দকমধুকপুপ্ফপ্পমাণা মণ্ডূকিযো মহন্তমহন্তে কণ্হসপ্পে ৱেগেন অনুবন্ধিত্ৱা উপ্পলনাড়ে ৱিয ছিন্দিত্ৱা ছিন্দিত্ৱা মংসং খাদিত্ৱা গিলন্তিযো অদ্দসং, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সপি লোকে পৰিহাযন্তে অনাগতে এৱ ৱিপাকো ভৱিস্সতি. তদা হি মনুস্সা তিব্বৰাগজাতিকা কিলেসানুৱত্তকা হুত্ৱা তৰুণতৰুণানং অত্তনো ভৰিযানং ৱসে ৱত্তিস্সন্তি, গেহে দাসকম্মকৰাদযোপি গোমহিংসাদযোপি হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণম্পি সব্বং তাসঞ্ঞেৱ আযত্তং ভৱিস্সতি. ‘‘অসুকং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং ৱা পৰিচ্ছদাদিজাতং ৱা কহ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘যত্থ ৱা তত্থ ৱা হোতু, কিং তুয্হিমিনা ব্যাপাৰেন, ত্ৱং ময্হং ঘৰে সন্তং ৱা অসন্তং ৱা জানিতুকামো জাতো’’তি ৱত্ৱা নানপ্পকাৰেহি অক্কোসিত্ৱা মুখসত্তীহি কোট্টেত্ৱা দাসচেটকে ৱিয অত্তনো ৱসে কত্ৱা অত্তনো ইস্সৰিযং পৱত্তেস্সন্তি. এৱং মধুকপুপ্ফপ্পমাণানং মণ্ডূকপোতিকানং আসীৱিসে কণ্হসপ্পে গিলনকালো ৱিয ভৱিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, পন্নৰসমং কথেহীতি.

(১৫) ভন্তে, দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতং গামগোচৰং কাকং কঞ্চনৱণ্ণতায ‘‘সুৱণ্ণা’’তি লদ্ধনামে সুৱণ্ণৰাজহংসে পৰিৱাৰেন্তে অদ্দসং, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সাপি অনাগতে দুব্বলৰাজকালেযেৱ ৱিপাকো ভৱিস্সতি. অনাগতস্মিঞ্হি ৰাজানো হত্থিসিপ্পাদীসু অকুসলা যুদ্ধেসু অৱিসাৰদা ভৱিস্সন্তি, তে অত্তনো ৰজ্জৱিপত্তিং আসঙ্কমানা সমানজাতিকানং কুলপুত্তানং ইস্সৰিযং অদত্ৱা অত্তনো পাদমূলিকন্হাপককপ্পকাদীনং দস্সন্তি, জাতিগোত্তসম্পন্না কুলপুত্তা ৰাজকুলে পতিট্ঠং অলভমানা জীৱিকং কপ্পেতুং অসমত্থা হুত্ৱা ইস্সৰিযে ঠিতে জাতিগোত্তহীনে অকুলীনে উপট্ঠহন্তা ৱিচৰিস্সন্তি, সুৱণ্ণৰাজহংসেহি কাকস্স পৰিৱাৰিতকালো ৱিয ভৱিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি, সোড়সমং কথেহীতি.

(১৬) ভন্তে, পুব্বে দীপিনো এড়কে খাদন্তি, অহং পন এড়কে দীপিনো অনুবন্ধিত্ৱা মুৰুমুৰূতি খাদন্তে অদ্দসং. অথঞ্ঞে তসা ৱকা এড়কে দূৰতোৱ দিস্ৱা তসিতা তাসপ্পত্তা হুত্ৱা এড়কানং ভযাপলাযিত্ৱা গুম্বগহনাদীনি পৱিসিত্ৱা নিলীযিংসু, এৱাহং অদ্দসং, ইমস্স কো ৱিপাকোতি? ইমস্সপি অনাগতে অধম্মিকৰাজকালেযেৱ ৱিপাকো ভৱিস্সতি. তদা হি অকুলীনা ৰাজৱল্লভা ইস্সৰা ভৱিস্সন্তি, কুলীনা অপঞ্ঞাতা দুগ্গতা. তে ৰাজৱল্লভা ৰাজানং অত্তনো কথং গাহাপেত্ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু বলৱন্তো হুত্ৱা কুলীনানং পৱেণিআগতানি খেত্তৱত্থাদীনি ‘‘অম্হাকং সন্তকানি এতানী’’তি অভিযুঞ্জিত্ৱা তেসু ‘‘ন তুম্হাকং, অম্হাক’’ন্তি আগন্ত্ৱা ৱিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু ৱিৱদন্তেসু ৱেত্তলতাদীহি পহৰাপেত্ৱা গীৱাযং গহেত্ৱা অপকড্ঢাপেত্ৱা ‘‘অত্তনো পমাণং ন জানাথ, অম্হেহি সদ্ধিং ৱিৱদথ, ইদানি ৱো ৰঞ্ঞো কথেত্ৱা হত্থপাদচ্ছেদনাদীনি কাৰেস্সামা’’তি সন্তজ্জেস্সন্তি. তে তেসং ভযেন অত্তনো সন্তকানি ৱত্থূনি ‘‘তুম্হাকংযেৱেতানি গণ্হথা’’তি নিয্যাদেত্ৱা অত্তনো গেহানি পৱিসিত্ৱা ভীতা নিপজ্জিস্সন্তি. পাপভিক্খূপি পেসলে ভিক্খূ যথাৰুচি ৱিহেঠেস্সন্তি, তে পেসলা ভিক্খূ পটিসৰণং অলভমানা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা গহনট্ঠানেসু নিলীযিস্সন্তি. এৱং হীনজচ্চেহি চেৱ পাপভিক্খূহি চ উপদ্দুতানং জাতিমন্তকুলপুত্তানঞ্চেৱ পেসলভিক্খূনঞ্চ এড়কানং ভযেন তসৱকানং পলাযনকালো ৱিয ভৱিস্সতি. ইতোনিদানম্পি তে ভযং নত্থি. অযম্পি হি সুপিনো অনাগতংযেৱ আৰব্ভ দিট্ঠো. ব্ৰাহ্মণা পন ন ধম্মসুধম্মতায তযি সিনেহেন কথযিংসু, ‘‘বহুধনং লভিস্সামা’’তি আমিসাপেক্খতায জীৱিতৱুত্তিং নিস্সায কথযিংসূতি.

এৱং সত্থা সোড়সন্নং মহাসুপিনানং নিপ্ফত্তিং কথেত্ৱা ‘‘ন খো, মহাৰাজ, এতৰহি ত্ৱঞ্ঞেৱ ইমে সুপিনে অদ্দস, পোৰাণকৰাজানোপি অদ্দসংসু. ব্ৰাহ্মণাপি নেসং এৱমেৱ ইমে সুপিনে গহেত্ৱা যঞ্ঞমত্থকে খিপিংসু, ততো পণ্ডিতেহি দিন্ননযেন গন্ত্ৱা বোধিসত্তং পুচ্ছিংসু. পোৰাণকা পণ্ডিতাপি নেসং ইমে সুপিনে কথেন্তা ইমিনাৱ নিযামেন কথেসু’’ন্তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অভিঞ্ঞা চেৱ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা হিমৱন্তপ্পদেসে ঝানকীড়ং কীড়ন্তো ৱিহৰতি. তদা বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তো ইমিনাৱ নিযামেন ইমে সুপিনে দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণে পুচ্ছি. ব্ৰাহ্মণা এৱমেৱ যঞ্ঞং যজিতুং আৰভিংসু. তেসু পুৰোহিতস্স অন্তেৱাসিকমাণৱো পণ্ডিতো ব্যত্তো আচৰিযং আহ – ‘‘আচৰিয, তুম্হেহি মযং তযো ৱেদে উগ্গণ্হাপিতা, ননু তেসু একং মাৰেত্ৱা একস্স সোত্থিকম্মস্স কাৰণং নাম নত্থী’’তি. তাত, ইমিনা উপাযেন অম্হাকং বহুধনং উপ্পজ্জিস্সতি, ত্ৱং পন ৰঞ্ঞো ধনং ৰক্খিতুকামো মঞ্ঞেতি. মাণৱো ‘‘তেন হি, আচৰিয, তুম্হে তুম্হাকং কম্মং কৰোথ, অহং তুম্হাকং সন্তিকে কিং কৰিস্সামী’’তি ৱিচৰন্তো ৰঞ্ঞো উয্যানং অগমাসি.

তং দিৱসমেৱ বোধিসত্তোপি তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘অজ্জ মযি মনুস্সপথং গতে মহাজনস্স বন্ধনা মোক্খো ভৱিস্সতী’’তি আকাসেন গন্ত্ৱা উয্যানে ওতৰিত্ৱা সুৱণ্ণপটিমা ৱিয মঙ্গলসিলাতলে নিসীদি. মাণৱো বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিত্ৱা পটিসন্থাৰমকাসি. বোধিসত্তোপি তেন সদ্ধিং মধুৰপটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কিং নু খো, মাণৱ, ৰাজা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, ৰাজা নাম ধম্মিকো, অপিচ খো তং ব্ৰাহ্মণা অতিত্থে পক্খন্দাপে’’ন্তি. ৰাজা সোড়স সুপিনে দিস্ৱা ব্ৰাহ্মণানং আৰোচেসি. ব্ৰাহ্মণা ‘‘যঞ্ঞং যজিস্সামা’’তি আৰদ্ধা. কিং নু খো, ভন্তে, ‘‘অযং নাম ইমেসং সুপিনানং নিপ্ফত্তী’’তি ৰাজানং সঞ্ঞাপেত্ৱা তুম্হাকং মহাজনং ভযা মোচেতুং ন ৱট্টতীতি. মযং খো, মাণৱ, ৰাজানং ন জানাম, ৰাজাপি অম্হে ন জানাতি. সচে পন ইধাগন্ত্ৱা পুচ্ছেয্য, কথেয্যামস্স মযন্তি. মাণৱো ‘‘অহং, ভন্তে, তং আনেস্সামি, তুম্হে মমাগমনং উদিক্খন্তা মুহুত্তং নিসীদথা’’তি বোধিসত্তং পটিজানাপেত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, একো আকাসচাৰিকো তাপসো তুম্হাকং উয্যানে ওতৰিত্ৱা ‘তুম্হেহি দিট্ঠসুপিনানং নিপ্ফত্তিং কথেস্সামী’তি তুম্হে পক্কোসতী’’তি আহ.

ৰাজা তস্স কথং সুত্ৱা তাৱদেৱ মহন্তেন পৰিৱাৰেন উয্যানং গন্ত্ৱা তাপসং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো পুচ্ছি ‘‘তুম্হে কিৰ, ভন্তে, মযা দিট্ঠসুপিনানং নিপ্ফত্তিং জানাথা’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. ‘‘তেন হি কথেথা’’তি. ‘‘কথেমি, মহাৰাজ, যথাদিট্ঠে তাৱ সুপিনে মং সাৱেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি ৰাজা –

৭৭. ‘‘উসভা ৰুক্খা গাৱিযো গৱা চ,

অস্সো কংসো সিঙ্গালী চ কুম্ভো;

পোক্খৰণী চ অপাকচন্দনং.

‘‘লাবূনি সীদন্তি সিলা প্লৱন্তি, মণ্ডূকিযো কণ্হসপ্পে গিলন্তি;

কাকং সুৱণ্ণা পৰিৱাৰযন্তি, তসা ৱকা এড়কানং ভযা হী’’তি. –

ৱত্ৱা পসেনদিৰঞ্ঞা কথিতনিযামেনেৱ সুপিনে কথেসি.

বোধিসত্তোপি তেসং ইদানি সত্থাৰা কথিতনিযামেনেৱ ৱিত্থাৰতো নিপ্ফত্তিং কথেত্ৱা পৰিযোসানে সযং ইদং কথেসি –

‘‘ৱিপৰিযাসো ৱত্ততি নযিধ মত্থী’’তি;

তত্ৰাযমত্থো – অযং, মহাৰাজ, ইমেসং সুপিনানং নিপ্ফত্তি. যং পনেতং তেসং পটিঘাতত্থায যঞ্ঞকম্মং ৱত্ততি, তং ৱিপৰিযাসো ৱত্ততি ৱিপৰীততো ৱত্ততি, ৱিপল্লাসেন ৱত্ততীতি ৱুত্তং হোতি. কিংকাৰণা? ইমেসঞ্হি নিপ্ফত্তি নাম লোকস্স ৱিপৰিৱত্তনকালে, অকাৰণস্স কাৰণন্তি গহণকালে, কাৰণস্স অকাৰণন্তি ছড্ডনকালে, অভূতস্স ভূতন্তি গহণকালে, ভূতস্স অভূতন্তি জহনকালে, অলজ্জীনং উস্সন্নকালে, লজ্জীনঞ্চ পৰিহীনকালে ভৱিস্সতি. নযিধ মত্থীতি ইদানি পন তৱ ৱা মম ৱা কালে ইধ ইমস্মিং পুৰিসযুগে ৱত্তমানে এতেসং নিপ্ফত্তি নত্থি. তস্মা এতেসং পটিঘাতায ৱত্তমানং যঞ্ঞকম্মং ৱিপল্লাসেন ৱত্ততি, অলং তেন. নত্থি তে ইতোনিদানং ভযং ৱা ছম্ভিতত্তং ৱাতি মহাপুৰিসো ৰাজানং সমস্সাসেত্ৱা মহাজনং বন্ধনা মোচেত্ৱা পুন আকাসে ঠত্ৱা ৰঞ্ঞো ওৱাদং দত্ৱা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায, মহাৰাজ, ব্ৰাহ্মণেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা পসুঘাতযঞ্ঞং মা যজী’’তি ধম্মং দেসেত্ৱা আকাসেনেৱ অত্তনো ৱসনট্ঠানং অগমাসি. ৰাজাপি তস্স ওৱাদে ঠিতো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘সুপিনপচ্চযা তে ভযং নত্থি, হৰেতং যঞ্ঞ’’ন্তি যঞ্ঞং হাৰেত্ৱা মহাজনস্স জীৱিতদানং দত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, মাণৱো সাৰিপুত্তো, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

পৰিনিব্বুতে পন ভগৱতি সঙ্গীতিকাৰকা ‘‘উসভা’’তিআদীনি তীণি পদানি অট্ঠকথং আৰোপেত্ৱা ‘‘লাবূনী’’তিআদীনি চত্তাৰি পদানি একং গাথং কত্ৱা এককনিপাতপাড়িং আৰোপেসুন্তি.

মহাসুপিনজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[৭৮] ৮. ইল্লিসজাতকৱণ্ণনা

উভো খঞ্জাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মচ্ছৰিযকোসিযসেট্ঠিং আৰব্ভ কথেসি. ৰাজগহনগৰস্স কিৰ অৱিদূৰে সক্কাৰং নাম নিগমো অহোসি, তত্থেকো মচ্ছৰিযকোসিযো নাম সেট্ঠি অসীতিকোটিৱিভৱো পটিৱসতি. সো তিণগ্গেন তেলবিন্দুমত্তম্পি নেৱ পৰেসং দেতি, ন অত্তনা পৰিভুঞ্জতি. ইতি তস্স তং ৱিভৱজাতং নেৱ পুত্তদাৰাদীনং, ন সমণব্ৰাহ্মণানং অত্থং অনুভোতি, ৰক্খসপৰিগ্গহিতপোক্খৰণী ৱিয অপৰিভোগং তিট্ঠতি.

সত্থা একদিৱসং পচ্চূসসমযে মহাকৰুণাসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায সকললোকধাতুযং বোধনেয্যবন্ধৱে ওলোকেন্তো পঞ্চচত্তালীসযোজনমত্থকে ৱসন্তস্স তস্স সেট্ঠিনো সপজাপতিকস্স সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযং অদ্দস. ততো পুৰিমদিৱসে পন ৰাজানং উপট্ঠাতুং ৰাজগেহং গন্ত্ৱা ৰাজূপট্ঠানং কত্ৱা আগচ্ছন্তো একং ছাতজ্ঝত্তং জনপদমনুস্সং কুম্মাসপূৰং কপল্লপূৱং খাদন্তং দিস্ৱা তত্থ পিপাসং উপ্পাদেত্ৱা অত্তনো ঘৰং গন্ত্ৱা চিন্তেসি ‘‘সচাহং ‘কপল্লপূৱং খাদিতুকামোম্হী’তি ৱক্খামি, বহূ মযা সদ্ধিং খাদিতুকামা ভৱিস্সন্তি, এৱং মে বহূনি তণ্ডুলসপ্পিমধুফাণিতাদীনি পৰিক্খযং গমিস্সন্তি, ন কস্সচি কথেস্সামী’’তি তণ্হং অধিৱাসেন্তো ৱিচৰতি. সো গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে উপ্পণ্ডুপণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো জাতো. ততো তণ্হং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো গব্ভং পৱিসিত্ৱা মঞ্চকং উপগূহিত্ৱা নিপজ্জি. এৱংগতোপি ধনহানিভযেন কস্সচি কিঞ্চি ন কথেসি.

অথ নং ভৰিযা উপসঙ্কমিত্ৱা পিট্ঠিং পৰিমজ্জিত্ৱা ‘‘কিং তে সামি, অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ন মে কিঞ্চি অফাসুকং অত্থী’’তি. ‘‘কিং নু খো তে ৰাজা কুপিতো’’তি? ‘‘ৰাজাপি মে ন কুপ্পতী’’তি. ‘‘অথ কিং তে পুত্তধীতাহি ৱা দাসকম্মকৰাদীহি ৱা কিঞ্চি অমনাপং কতং অত্থী’’তি? ‘‘এৱৰূপম্পি নত্থী’’তি. ‘‘কিস্মিঞ্চি পন তে তণ্হা অত্থী’’তি? এৱং ৱুত্তেপি ধনহানিভযেন কিঞ্চি অৱত্ৱা নিস্সদ্দোৱ নিপজ্জি. অথ নং ভৰিযা ‘‘কথেহি, সামি, কিস্মিং তে তণ্হা’’তি আহ. সো ৱচনং পৰিগিলন্তো ৱিয ‘‘অত্থি মে একা তণ্হা’’তি আহ. ‘‘কিং তণ্হা, সামী’’তি? ‘‘কপল্লপূৱং খাদিতুকামোম্হী’’তি. ‘‘অথ কিমত্থং ন কথেসি, কিং ত্ৱং দলিদ্দো, ইদানি সকলসক্কাৰনিগমৱাসীনং পহোনকে কপল্লপূৱে পচিস্সামী’’তি? ‘‘কিং তে এতেহি, তে অত্তনো কম্মং কত্ৱা খাদিস্সন্তী’’তি? ‘‘তেন হি একৰচ্ছৱাসীনং পহোনকে পচামী’’তি. জানামহং তৱ মহদ্ধনভাৱন্তি. ‘‘তেন হি ইমস্মিং গেহমত্তে সব্বেসং পহোনকং কত্ৱা পচামী’’তি. ‘‘জানামহং তৱ মহজ্ঝাসযভাৱ’’ন্তি. ‘‘তেন হি তে পুত্তদাৰমত্তস্সেৱ পহোনকং কত্ৱা পচামী’’তি. ‘‘কিং পন তে এতেহী’’তি? ‘‘তেন হি তুয্হঞ্চ ময্হঞ্চ পহোনকং কত্ৱা পচামী’’তি. ‘‘ত্ৱং কিং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘তেন হি একস্সেৱ তে পহোনকং কত্ৱা পচামী’’তি. ‘‘ইমস্মিং ঠানে পচ্চমানং বহূ পচ্চাসীসন্তি, সকলতণ্ডুলে ঠপেত্ৱা ভিন্নতণ্ডুলে চ উদ্ধনকপল্লাদীনি চ আদায থোকং খীৰসপ্পিমধুফাণিতঞ্চ গহেত্ৱা সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপৰিমতলং আৰুয্হ পচ, তত্থাহং এককোৱ নিসীদিত্ৱা খাদিস্সামী’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা গহেতব্বং গাহাপেত্ৱা পাসাদং আৰুয্হ দাসিযো ৱিস্সজ্জেত্ৱা সেট্ঠিং পক্কোসাপেসি. সো আদিতো পট্ঠায দ্ৱাৰানি পিদহন্তো সব্বদ্ৱাৰেসু সূচিঘটিকানি দত্ৱা সত্তমতলং অভিৰুহিত্ৱা তত্থপি দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা নিসীদি. ভৰিযাপিস্স উদ্ধনে অগ্গিং জালেত্ৱা কপল্লকং আৰোপেত্ৱা পূৱে পচিতুং আৰভি.

অথ সত্থা পাতোৱ মহামোগ্গল্লানত্থেৰং আমন্তেসি, ‘‘এসো, মোগ্গল্লান, ৰাজগহনগৰস্স অৱিদূৰে সক্কাৰনিগমে মচ্ছৰিযকোসিযসেট্ঠি ‘কপল্লপূৱে খাদিস্সামী’তি অঞ্ঞেসং দস্সনভযেন সত্তভূমিকে পাসাদে কপল্লপূৱে পচাপেতি. ত্ৱং তত্থ গন্ত্ৱা তং সেট্ঠিং দমেত্ৱা নিব্বিসেৱনং কত্ৱা উভোপি জযম্পতিকে পূৱে চ খীৰসপ্পিমধুফাণিতাদীনি চ গাহাপেত্ৱা অত্তনো বলেন জেতৱনং আনেহি. অজ্জাহং পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৱিহাৰেযেৱ নিসীদিস্সামি, পূৱেহেৱ ভত্তকিচ্চং কৰিস্সামী’’তি. থেৰো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি সত্থু ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা তাৱদেৱ ইদ্ধিবলেন তং নিগমং গন্ত্ৱা তস্স পাসাদস্স সীহপঞ্জৰদ্ৱাৰে সুনিৱত্থো সুপাৰুতো আকাসেযেৱ মণিৰূপকং ৱিয অট্ঠাসি.

মহাসেট্ঠিনো থেৰং দিস্ৱাৱ হদযমংসং কম্পি. সো ‘‘অহং এৱৰূপানঞ্ঞেৱ ভযেন ইমং ঠানং আগতো, অযঞ্চ আগন্ত্ৱা ৱাতপানদ্ৱাৰে ঠিতো’’তি গহেতব্বগহণং অপস্সন্তো অগ্গিম্হি পক্খিত্তলোণসক্খৰা ৱিয দোসেন তটতটাযন্তো এৱমাহ ‘‘সমণ, আকাসে ঠত্ৱা ত্ৱং কিং লভিস্সসি, আকাসে অপদে পদং দস্সেত্ৱা চঙ্কমন্তোপি নেৱ লভিস্সসী’’তি. থেৰো তস্মিংযেৱ ঠানে অপৰাপৰং চঙ্কমি. সেট্ঠি ‘‘চঙ্কমন্তো কিং লভিস্সসি, আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদমানোপি ন লভিস্সসিযেৱা’’তি আহ. থেৰো পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদি. অথ নং ‘‘নিসিন্নো কিং লভিস্সসি, আগন্ত্ৱা ৱাতপানউম্মাৰে ঠিতোপি ন লভিস্সসী’’তি আহ. অথ থেৰো উম্মাৰে অট্ঠাসি. অথ নং ‘‘উম্মাৰে ঠিতো কিং লভিস্সসি, ধূমাযন্তোপি ন লভিস্সসিযেৱা’’তি আহ. থেৰো ধূমাযি, সকলপাসাদো একধূমো অহোসি, সেট্ঠিনো অক্খীনং সূচিযা ৱিজ্ঝনকালো ৱিয জাতো. গেহজ্ঝাযনভযেন পন নং ‘‘পজ্জলন্তোপি ন লভিস্সসী’’তি অৱত্ৱা চিন্তেসি ‘‘অযং সমণো সুট্ঠু লগ্গো, অলদ্ধা ন গমিস্সতি, একমস্স পূৱং দাপেস্সামী’’তি ভৰিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, একং খুদ্দকপূৱং পচিত্ৱা সমণস্স দত্ৱা উয্যোজেহি ন’’ন্তি. সা থোকঞ্ঞেৱ পিট্ঠং কপল্লপাতিযং পক্খিপি, মহাপূৱো হুত্ৱা সকলপাতিং পূৰেত্ৱা উদ্ধুমাতো অট্ঠাসি.

সেট্ঠি তং দিস্ৱা ‘‘বহু তযা পিট্ঠং গহিতং ভৱিস্সতী’’তি সযমেৱ দব্বিকণ্ণেন থোকতৰং পিট্ঠং গহেত্ৱা পক্খিপি, পূৱো পুৰিমপূৱতো মহন্ততৰো জাতো. এৱং যং যং পচতি, সো সো মহন্তমহন্তোৱ হোতি. সো নিব্বিন্নো ভৰিযং আহ ‘‘ভদ্দে, ইমস্স একং পূৱং দেহী’’তি. তস্সা পচ্ছিতো একং পূৱং গণ্হন্তিযা সব্বে একাবদ্ধা অল্লীযিংসু. সা সেট্ঠিং আহ ‘‘সামি, সব্বে পূৱা একতো লগ্গা, ৱিসুং কাতুং ন সক্কোমী’’তি. ‘‘অহং কৰিস্সামী’’তি সোপি কাতুং নাসক্খি. উভো জনা কোটিযং গহেত্ৱা কড্ঢন্তাপি ৱিযোজেতুং নাসক্খিংসুযেৱ. অথস্স পূৱেহি সদ্ধিং ৱাযমন্তস্সেৱ সৰীৰতো সেদা মুচ্চিংসু, পিপাসা চ পচ্ছিজ্জি. ততো ভৰিযং আহ ‘‘ভদ্দে, ন মে পূৱেহি অত্থো, পচ্ছিযা সদ্ধিংযেৱ ইমস্স ভিক্খুস্স দেহী’’তি. সা পচ্ছিং আদায থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা সব্বে পূৱে থেৰস্স অদাসি. থেৰো উভিন্নম্পি ধম্মং দেসেসি, তিণ্ণং ৰতনানং গুণে কথেসি, ‘‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠ’’ন্তি দানাদীনং ফলং গগনতলে পুণ্ণচন্দং ৱিয দস্সেসি.

তং সুত্ৱা পসন্নচিত্তো সেট্ঠি ‘‘ভন্তে, আগন্ত্ৱা ইমস্মিং পল্লঙ্কে নিসীদিত্ৱা পূৱে পৰিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেৰো ‘‘মহাসেট্ঠি, সম্মাসম্বুদ্ধো ‘পূৱে খাদিস্সামী’তি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৱিহাৰে নিসিন্নো, তুম্হাকং ৰুচিযা সতি সেট্ঠিভৰিযং পূৱে চ খীৰাদীনি চ গণ্হাপেথ, সত্থু সন্তিকং গমিস্সামা’’তি আহ. ‘‘কহং পন, ভন্তে, এতৰহি সত্থা’’তি? ‘‘ইতো পঞ্চচত্তালীসযোজনমত্থকে জেতৱনমহাৱিহাৰে’’তি. ‘‘ভন্তে, কালং অনতিক্কমিত্ৱা এত্তকং অদ্ধানং কথং গমিস্সামা’’তি? ‘‘মহাসেট্ঠি তুম্হাকং ৰুচিযা সতি অহং ৱো অত্তনো ইদ্ধিবলেন নেস্সামি, তুম্হাকং পাসাদে সোপানসীসং অত্তনো ঠানেযেৱ ভৱিস্সতি, সোপানপৰিযোসানং পন জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকে ভৱিস্সতি, উপৰিপাসাদা হেট্ঠাপাসাদং ওতৰণকালমত্তেন ৱো জেতৱনং নেস্সামী’’তি. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি সম্পটিচ্ছি. থেৰো সোপানসীসং তত্থেৱ কত্ৱা ‘‘সোপানপাদমূলং জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকে হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি, তথেৱাহোসি.

ইতি থেৰো সেট্ঠিঞ্চ সেট্ঠিভৰিযঞ্চ উপৰিপাসাদা হেট্ঠাওতৰণকালতো খিপ্পতৰং জেতৱনং সম্পাপেসি. তে উভোপি সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা কালং আৰোচেসুং. সত্থা ভত্তগ্গং পৱিসিত্ৱা পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. মহাসেট্ঠি বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দক্খিণোদকং অদাসি, সেট্ঠিভৰিযা তথাগতস্স পত্তে পূৱে পতিট্ঠাপেসি. সত্থা অত্তনো যাপনমত্তং গণ্হি, পঞ্চসতা ভিক্খূপি তথেৱ গণ্হিংসু. সেট্ঠি খীৰসপ্পিমধুফাণিতসক্খৰাদীনি দদমানো অগমাসি. সত্থা পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেসি. মহাসেট্ঠিপি সদ্ধিং ভৰিযায যাৱদত্থং খাদি, পূৱানং পৰিযোসানমেৱ ন পঞ্ঞাযতি, সকলৱিহাৰে ভিক্খূনঞ্চ ৱিঘাসাদানঞ্চ দিন্নেপি ন পৰিযন্তো পঞ্ঞাযতি. ‘‘ভন্তে, পূৱা পৰিক্খযং ন গচ্ছন্তী’’তি ভগৱতো আৰোচেসুং. তেন হি জেতৱনদ্ৱাৰকোট্ঠকে ছড্ডেথাতি. অথ নে দ্ৱাৰকোট্ঠকস্স অৱিদূৰে পব্ভাৰট্ঠানে ছড্ডযিংসু. অজ্জতনাপি তং ঠানং ‘‘কপল্লপূৱপব্ভাৰো’’ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযতি. মহাসেট্ঠি সদ্ধিং ভৰিযায ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. ভগৱা অনুমোদনং অকাসি. অনুমোদনাপৰিযোসানে উভোপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে সোপানং আৰুয্হ অত্তনো পাসাদেযেৱ পতিট্ঠহিংসু. ততো পট্ঠায মহাসেট্ঠি অসীতিকোটিধনং বুদ্ধসাসনেযেৱ ৱিকিৰি.

পুনদিৱসে সম্মাসম্বুদ্ধে সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা জেতৱনং আগম্ম ভিক্খূনং সুগতোৱাদং দত্ৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা পটিসল্লীনে সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ ‘‘পস্সথাৱুসো, মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্সানুভাৱং, অনুপহচ্চ সদ্ধং অনুপহচ্চ ভোগে মচ্ছৰিযসেট্ঠিং মুহুত্তেনেৱ দমেত্ৱা নিব্বিসেৱনং কত্ৱা পূৱে গাহাপেত্ৱা জেতৱনং আনেত্ৱা সত্থু সম্মুখং কত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি, অহো মহানুভাৱো থেৰো’’তি থেৰস্স গুণকথং কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খৱে, কুলদমকেন নাম ভিক্খুনা কুলে অৱিহেঠেত্ৱা অকিলমেত্ৱা পুপ্ফতো ৰেণুং গণ্হন্তেন ভমৰেন ৱিয উপসঙ্কমিত্ৱা বুদ্ধগুণে জানাপেতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা থেৰং পসংসন্তো –

‘‘যথাপি ভমৰো পুপ্ফং, ৱণ্ণগন্ধমহেঠযং;

পলেতি ৰসমাদায, এৱং গামে মুনী চৰে’’তি. (ধ. প. ৪৯) –

ইমং ধম্মপদে গাথং ৱত্ৱা উত্তৰিপি থেৰস্স গুণং পকাসেতুং ‘‘ন ভিক্খৱে, ইদানেৱ মোগ্গল্লানেন মচ্ছৰিযসেট্ঠি দমিতো, পুব্বেপি তং দমেত্ৱা কম্মফলসম্বন্ধং জানাপেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বাৰাণসিযং ইল্লিসো নাম সেট্ঠি অহোসি অসীতিকোটিৱিভৱো পুৰিসদোসসমন্নাগতো খঞ্জো কুণী ৱিসমক্খিমণ্ডলো অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো মচ্ছৰী, নেৱ অঞ্ঞেসং দেতি, ন সযং পৰিভুঞ্জতি. ৰক্খসপৰিগ্গহিতপোক্খৰণী ৱিযস্স গেহং অহোসি. মাতাপিতৰো পনস্স যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা দাযকা দানপতিনো. সো সেট্ঠিট্ঠানং লভিত্ৱাযেৱ কুলৱংসং নাসেত্ৱা দানসালং ঝাপেত্ৱা যাচকে পোথেত্ৱা নিক্কড্ঢিত্ৱা ধনমেৱ সণ্ঠাপেসি.

সো একদিৱসং ৰাজূপট্ঠানং গন্ত্ৱা অত্তনো ঘৰং আগচ্ছন্তো একং মগ্গকিলন্তং জানপদমনুস্সং, একং সুৰাৱাৰকং, আদায পীঠকে নিসীদিত্ৱা অম্বিলসুৰায কোসকং পূৰেত্ৱা পূৰেত্ৱা পূতিমচ্ছকেন উত্তৰিভঙ্গেন পিৱন্তং দিস্ৱা সুৰং পাতুকামো হুত্ৱা চিন্তেসি ‘‘সচাহং সুৰং পিৱিস্সামি, মযি পিৱন্তে বহূ পিৱিতুকামা ভৱিস্সন্তি, এৱং মে ধনপৰিক্খযো ভৱিস্সতী’’তি. সো তণ্হং অধিৱাসেন্তো ৱিচৰিত্ৱা গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো ৱিহতকপ্পাসো ৱিয পণ্ডুসৰীৰো অহোসি ধম্মনিসন্থতগত্তো জাতো. অথেকদিৱসং গব্ভং পৱিসিত্ৱা মঞ্চকং উপগূহিত্ৱা নিপজ্জি. তমেনং ভৰিযা উপসঙ্কমিত্ৱা পিট্ঠিং পৰিমজ্জিত্ৱা ‘‘কিং তে, সামি, অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. সব্বং হেট্ঠা কথিতনিযামেনেৱ ৱেদিতব্বং. ‘‘তেন হি একস্সেৱ তে পহোনকং সুৰং কৰোমী’’তি পন ৱুত্তে ‘‘গেহে সুৰায কাৰিযমানায বহূ পচ্চাসীসন্তি, অন্তৰাপণতো আহৰাপেত্ৱাপি ন সক্কা ইধ নিসিন্নেন পিৱিতু’’ন্তি মাসকমত্তং দত্ৱা অন্তৰাপণতো সুৰাৱাৰকং আহৰাপেত্ৱা চেটকেন গাহাপেত্ৱা নগৰা নিক্খম্ম নদীতীৰং গন্ত্ৱা মহামগ্গসমীপে একং গুম্বং পৱিসিত্ৱা সুৰাৱাৰকং ঠপাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছ ত্ৱ’’ন্তি চেটকং দূৰে নিসীদাপেত্ৱা কোসকং পূৰেত্ৱা সুৰং পাতুং আৰভি.

পিতা পনস্স দানাদীনং পুঞ্ঞানং কতত্তা দেৱলোকে সক্কো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সো তস্মিং খণে ‘‘পৱত্ততি নু খো মে দানগ্গং, উদাহু নো’’তি আৱজ্জেন্তো তস্স অপ্পৱত্তিং ঞত্ৱা, পুত্তস্স কুলৱংসং নাসেত্ৱা দানসালং ঝাপেত্ৱা যাচকে নিক্কড্ঢিত্ৱা মচ্ছৰিযভাৱে পতিট্ঠায ‘‘অঞ্ঞেসং দাতব্বং ভৱিস্সতী’’তি ভযেন গুম্বং পৱিসিত্ৱা এককস্সেৱ সুৰং পিৱনভাৱঞ্চ দিস্ৱা ‘‘গচ্ছামি, নং সঙ্খোভেত্ৱা দমেত্ৱা কম্মফলসম্বন্ধং জানাপেত্ৱা দানং দাপেত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তনাৰহং কৰোমী’’তি মনুস্সপথং ওতৰিত্ৱা ইল্লিসসেট্ঠিনা সদিসং খঞ্জং কুণিং ৱিসমচক্খুমণ্ডলং অত্তভাৱং নিম্মিনিত্ৱা বাৰাণসিনগৰং পৱিসিত্ৱা ৰঞ্ঞো নিৱেসনদ্ৱাৰে ঠত্ৱা অত্তনো আগতভাৱং আৰোচাপেত্ৱা ‘‘পৱিসতূ’’তি ৱুত্তে পৱিসিত্ৱা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. ৰাজা ‘‘কিং, মহাসেট্ঠি, অৱেলায আগতোসী’’তি আহ. ‘‘আম, আগতোম্হি, দেৱ ঘৰে মে অসীতিকোটিমত্তং ধনং অত্থি, তং দেৱো আহৰাপেত্ৱা অত্তনো ভণ্ডাগাৰং পূৰাপেতূ’’তি. ‘‘অলং মহাসেট্ঠি, তৱ ধনতো অম্হাকং গেহে বহুতৰং ধন’’ন্তি. ‘‘সচে, দেৱ, তুম্হাকং কম্মং নত্থি, যথাৰুচিযা ধনং গহেত্ৱা দানং দম্মী’’তি. ‘‘দেহি, মহাসেট্ঠী’’তি. সো ‘‘সাধু, দেৱা’’তি ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা ইল্লিসসেট্ঠিনো গেহং অগমাসি, সব্বে উপট্ঠাকমনুস্সা পৰিৱাৰেসুং, একোপি ‘‘নাযং, ইল্লিসো’’তি জানিতুং সমত্থো নাম নত্থি.

সো গেহং পৱিসিত্ৱা অন্তোউম্মাৰে ঠত্ৱা দোৱাৰিকং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘যো অঞ্ঞো মযা সমানৰূপো আগন্ত্ৱা ‘মমেতং গেহ’ন্তি পৱিসিতুং আগচ্ছতি, তং পিট্ঠিযং পহৰিত্ৱা নীহৰেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা পাসাদং আৰুয্হ মহাৰহে আসনে নিসীদিত্ৱা সেট্ঠিভৰিযং পক্কোসাপেত্ৱা সিতাকাৰং দস্সেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, দানং দেমা’’তি আহ. তস্স তং ৱচনং সুত্ৱাৱ সেট্ঠিভৰিযা চ পুত্তধীতৰো চ দাসকম্মকৰা চ ‘‘এত্তকং কালং দানং দাতুং চিত্তমেৱ নত্থি, অজ্জ পন সুৰং পিৱিত্ৱা মুদুচিত্তো হুত্ৱা দাতুকামো জাতো ভৱিস্সতী’’তি ৱদিংসু. অথ নং সেট্ঠিভৰিযা ‘‘যথাৰুচিযা দেথ, সামী’’তি আহ. তেন হি ভেৰিৱাদকং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘‘সুৱণ্ণৰজতমণিমুত্তাদীহি অত্থিকা ইল্লিসসেট্ঠিস্স ঘৰং গচ্ছন্তূ’ন্তি সকলনগৰে ভেৰিং চৰাপেহী’’তি. সা চ তথা কাৰেসি. মহাজনো পচ্ছিপসিব্বকাদীনি গহেত্ৱা গেহদ্ৱাৰে সন্নিপতি. সক্কো সত্তৰতনপূৰে গব্ভে ৱিৱৰাপেত্ৱা ‘‘তুম্হাকং দম্মি, যাৱদিচ্ছকং গহেত্ৱা গচ্ছথা’’তি আহ. মহাজনো ধনং নীহৰিত্ৱা মহাতলে ৰাসিং কত্ৱা আভতভাজনানি পূৰেত্ৱা গচ্ছতি.

অঞ্ঞতৰো জনপদমনুস্সো ইল্লিসসেট্ঠিনো গোণে তস্সেৱ ৰথে যোজেত্ৱা সত্তহি ৰতনেহি পূৰেত্ৱা নগৰা নিক্খম্ম মহামগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা তস্স গুম্বস্স অৱিদূৰেন ৰথং পেসেন্তো ‘‘ৱস্সসতং জীৱ, সামি, ইল্লিসসেট্ঠি, তং নিস্সায ইদানি মে যাৱজীৱং কম্মং অকত্ৱা জীৱিতব্বং জাতং, তৱেৱ ৰথো, তৱেৱ গোণা, তৱেৱ গেহে সত্ত ৰতনানি, নেৱ মাতৰা দিন্নানি, ন পিতৰা, তং নিস্সায লদ্ধানি, সামী’’তি সেট্ঠিনো গুণকথং কথেন্তো গচ্ছতি. সো তং সদ্দং সুত্ৱা ভীততসিতো চিন্তেসি ‘‘অযং মম নামং গহেত্ৱা ইদঞ্চিদঞ্চ ৱদতি, কচ্চি নু খো মম ধনং ৰঞ্ঞা লোকস্স দিন্ন’’ন্তি গুম্বা নিক্খমিত্ৱা গোণে চ ৰথঞ্চ সঞ্জানিত্ৱা ‘‘অৰে, চেটক, ময্হং গোণা, ময্হং ৰথো’’তি ৱত্ৱা গন্ত্ৱা গোণে নাসাৰজ্জুযং গণ্হি, গহপতিকো ৰথা ওৰুয্হ ‘‘অৰে, দুট্ঠচেটক, ইল্লিসমহাসেট্ঠি সকলনগৰস্স দানং দেতি, ত্ৱং কিং অহোসী’’তি পক্খন্দিত্ৱা অসনিং পাতেন্তো ৱিয খন্ধে পহৰিত্ৱা ৰথং আদায অগমাসি. সো পুন কম্পমানো উট্ঠায পংসুং পুঞ্ছিত্ৱা পুঞ্ছিত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা ৰথং গণ্হি, গহপতিকো ৰথা ওতৰিত্ৱা কেসেসু গহেত্ৱা ওণামেত্ৱা কপ্পৰপহাৰেহি কোট্টেত্ৱা গলে গহেত্ৱা আগতমগ্গাভিমুখং খিপিত্ৱা পক্কামি. এত্তাৱতাস্স সুৰামদো ছিজ্জি. সো কম্পমানো ৱেগেন নিৱেসনদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ধনং আদায গচ্ছন্তে মহাজনে দিস্ৱা ‘‘অম্ভো কিং নামেতং, কিং ৰাজা মম ধনং ৱিলুম্পাপেতী’’তি তং তং গন্ত্ৱা গণ্হাতি, গহিতগহিতা পহৰিত্ৱা পাদমূলেযেৱ পাতেন্তি. সো ৱেদনাপ্পত্তো গেহং পৱিসিতুং আৰভি. দ্ৱাৰপালা ‘‘অৰে, দুট্ঠগহপতি, কহং পৱিসসী’’তি ৱংসপেসিকাহি পোথেত্ৱা গীৱাযং গহেত্ৱা নীহৰিংসু.

সো ‘‘ঠপেত্ৱা ইদানি ৰাজানং নত্থি মে অঞ্ঞো কোচি পটিসৰণো’’তি ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘দেৱ, মম গেহং তুম্হে ৱিলুম্পাপেথা’’তি আহ. নাহং সেট্ঠি ৱিলুম্পাপেমি, ননু ত্ৱমেৱ আগন্ত্ৱা ‘‘সচে তুম্হে ন গণ্হথ, অহং মম ধনং দানং দস্সামী’’তি নগৰে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা দানং অদাসীতি. নাহং, দেৱ, তুম্হাকং সন্তিকং আগচ্ছামি, কিং তুম্হে ময্হং মচ্ছৰিযভাৱং ন জানাথ, অহং তিণগ্গেন তেলবিন্দুম্পি ন কস্সচি দেমি. যো দানং দেতি, তং পক্কোসাপেত্ৱা ৱীমংসথ, দেৱাতি. ৰাজা সক্কং পক্কোসাপেসি, দ্ৱিন্নং জনানং ৱিসেসং নেৱ ৰাজা জানাতি, ন অমচ্চা. মচ্ছৰিযসেট্ঠি ‘‘কিং, দেৱ, অযং সেট্ঠি, অহং সেট্ঠী’’তি আহ. ‘‘মযং ন সঞ্জানাম, অত্থি তে কোচি সঞ্জাননকো’’তি? ‘‘ভৰিযা মে, দেৱা’’তি. ভৰিযং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কতৰো তে সামিকো’’তি পুচ্ছিংসু. সা ‘‘অয’’ন্তি সক্কস্সেৱ সন্তিকে অট্ঠাসি. পুত্তধীতৰো দাসকম্মকৰে চ পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছিংসু, সব্বেপি সক্কস্সেৱ সন্তিকে তিট্ঠন্তি.

পুন সেট্ঠি চিন্তেসি ‘‘ময্হং সীসে পিড়কা অত্থি, কেসেহি পটিচ্ছন্না, তং খো পন কপ্পকো এৱ জানাতি, তং পক্কোসাপেস্সামী’’তি. সো ‘‘কপ্পকো মং, দেৱ, সঞ্জানাতি, তং পক্কোসাপেথা’’তি আহ. তস্মিং পন কালে বোধিসত্তো তস্স কপ্পকো অহোসি. ৰাজা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ইল্লিসসেট্ঠিং জানাসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সীসং ওলোকেত্ৱা জানিস্সামি, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি দ্ৱিন্নম্পি সীসং ওলোকেহী’’তি. তস্মিং খণে সক্কো সীসে পিড়কং মাপেসি. বোধিসত্তো দ্ৱিন্নম্পি সীসং ওলোকেন্তো পিড়কা দিস্ৱা ‘‘মহাৰাজ, দ্ৱিন্নম্পি সীসে পিড়কা অত্থেৱ, নাহং এতেসু একস্সাপি ইল্লিসভাৱং সঞ্জানিতুং সক্কোমী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৭৮. ‘‘উভো খঞ্জা উভো কুণী, উভো ৱিসমচক্খুকা;

উভিন্নং পিড়কা জাতা, নাহং পস্সামি ইল্লিস’’ন্তি.

তত্থ উভোতি দ্ৱেপি জনা. খঞ্জাতি কুণ্ঠপাদা. কুণীতি কুণ্ঠহত্থা. ৱিসমচক্খুকাতি ৱিসমক্খিমণ্ডলা কেকৰা. পিড়কাতি দ্ৱিন্নম্পি একস্মিংযেৱ সীসপদেসে একসণ্ঠানাৱ পিড়কা জাতা. নাহং পস্সামীতি অহং ‘‘ইমেসু অযং নাম ইল্লিসো’’তি ন পস্সামি, একস্সাপি ইল্লিসভাৱং ন জানামীতি অৱোচ.

বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা সেট্ঠি কম্পমানো ধনসোকেন সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তো তত্থেৱ পতি. তস্মিং খণে সক্কো ‘‘নাহং, মহাৰাজ, ইল্লিসো, সক্কোহমস্মী’’তি মহতিযা সক্কলীলায আকাসে অট্ঠাসি. ইল্লিসস্স মুখং পুঞ্ছিত্ৱা উদকেন সিঞ্চিংসু, সো উট্ঠায সক্কং দেৱৰাজানং ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং সক্কো আহ ‘‘ইল্লিস, ইদং ধনং মম সন্তকং, ন তৱ. অহঞ্হি তে পিতা, ত্ৱং মম পুত্তো. অহং দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সক্কত্তং পত্তো, ত্ৱং পন মে ৱংসং উপচ্ছিন্দিত্ৱা অদানসীলো হুত্ৱা মচ্ছৰিযে পতিট্ঠায দানসালাযো ঝাপেত্ৱা যাচকে নিক্কড্ঢিত্ৱা ধনমেৱ সণ্ঠাপেসি. তং নেৱ ত্ৱং পৰিভুঞ্জসি, ন অঞ্ঞেসং দেসি, ৰক্খসপৰিগ্গহিতং ৱিয তিট্ঠতি. সচে মে দানসালা পাকতিকা কত্ৱা দানং দস্সসি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে দস্সসি, সব্বং তে ধনং অন্তৰধাপেত্ৱা ইমিনা ইন্দৱজিৰেন তে সীসং ছিন্দিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেস্সামী’’তি. ইল্লিসসেট্ঠি মৰণভযেন সন্তজ্জিতো ‘‘ইতো পট্ঠায দানং দস্সামী’’তি পটিঞ্ঞং অদাসি. সক্কো তস্স পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা আকাসে নিসিন্নোৱ ধম্মং দেসেত্ৱা তং সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা সকট্ঠানমেৱ অগমাসি. ইল্লিসোপি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সগ্গপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ মোগ্গল্লানো মচ্ছৰিযসেট্ঠিং দমেতি, পুব্বেপেস ইমিনা দমিতোযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ইল্লিসো মচ্ছৰিযসেট্ঠি অহোসি, সক্কো দেৱৰাজা মহামোগ্গল্লানো, ৰাজা আনন্দো, কপ্পকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ইল্লিসজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.

[৭৯] ৯. খৰস্সৰজাতকৱণ্ণনা

যতো ৱিলুত্তা চ হতা চ গাৱোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং অমচ্চং আৰব্ভ কথেসি. কোসলৰঞ্ঞো কিৰ একো অমচ্চো ৰাজানং আৰাধেত্ৱা পচ্চন্তগামে ৰাজবলিং লভিত্ৱা চোৰেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা ‘‘অহং মনুস্সে আদায অৰঞ্ঞং পৱিসিস্সামি, তুম্হে গামং ৱিলুম্পিত্ৱা উপড্ঢং ময্হং দদেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা পগেৱ মনুস্সে সন্নিপাতেত্ৱা অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা চোৰেসু আগন্ত্ৱা গাৱিযো ঘাতেত্ৱা মংসং খাদিত্ৱা গামং ৱিলুম্পিত্ৱা গতেসু সাযন্হসমযে মহাজনপৰিৱুতো আগচ্ছতি. তস্স ন চিৰস্সেৱ তং কম্মং পাকটং জাতং. মনুস্সা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা তং পক্কোসাপেত্ৱা দোসং পতিট্ঠাপেত্ৱা সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা অঞ্ঞং গামভোজকং পেসেত্ৱা জেতৱনং গন্ত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসি. ভগৱা ‘‘ন, মহাৰাজ, ইদানেৱ এস এৱংসীলো, পুব্বেপি এৱংসীলোযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে একস্স অমচ্চস্স পচ্চন্তগামং অদাসি. সব্বং পুৰিমসদিসমেৱ. তদা পন বোধিসত্তো ৱণিজ্জায পচ্চন্তে ৱিচৰন্তো তস্মিং গামকে নিৱাসং কপ্পেসি. সো তস্মিং গামভোজকে সাযন্হসমযে মহাজনপৰিৱাৰেন ভেৰিযা ৱজ্জমানায আগচ্ছন্তে ‘‘অযং দুট্ঠগামভোজকো চোৰেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা গামং ৱিলুম্পাপেত্ৱা চোৰেসু পলাযিত্ৱা অটৱিং পৱিট্ঠেসু ইদানি উপসন্তূপসন্তো ৱিয ভেৰিযা ৱজ্জমানায আগচ্ছতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৭৯. ‘‘যতো ৱিলুত্তা চ হতা চ গাৱো, দড্ঢানি গেহানি জনো চ নীতো;

অথাগমা পুত্তহতায পুত্তো, খৰস্সৰং ডিণ্ডিমং ৱাদযন্তো’’তি.

তত্থ যতোতি যদা. ৱিলুত্তা চ হতা চাতি ৱিলুম্পিত্ৱা বন্ধিত্ৱা চ নীতা, মংসং খাদনত্থায চ হতা. গাৱোতি গোৰূপানি. দড্ঢানীতি অগ্গিং দত্ৱা ঝাপিতানি. জনো চ নীতোতি কৰমৰগ্গাহং গহেত্ৱা নীতো. পুত্তহতায পুত্তোতি হতপুত্তায পুত্তো, নিল্লজ্জোতি অত্থো. ছিন্নহিৰোত্তপ্পস্স হি মাতা নাম নত্থি, ইতি সো তস্সা জীৱন্তোপি হতপুত্তট্ঠানে তিট্ঠতীতি হতপুত্তায পুত্তো নাম হোতি. খৰস্সৰন্তি থদ্ধসদ্দং. ডিণ্ডিমন্তি পটহভেৰিং.

এৱং বোধিসত্তো ইমায গাথায তং পৰিভাসি. ন চিৰেনেৱ চ তস্স তং কম্মং পাকটং জাতং, অথস্স ৰাজা দোসানুৰূপং নিগ্গহং অকাসি.