৬. আসীসৱগ্গো

[৫১] ১. মহাসীলৱজাতকৱণ্ণনা

আসীসেথেৱ পুৰিসোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ওস্সট্ঠৱীৰিযং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তঞ্হি সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু ওস্সট্ঠৱীৰিযোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি চ ৱুত্তে ‘‘কস্মা ত্ৱং ভিক্খু এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা ৱীৰিযং ওস্সজি, পুব্বে পণ্ডিতা ৰজ্জা পৰিহাযিত্ৱাপি অত্তনো ৱীৰিযে ঠত্ৱাৱ নট্ঠম্পি যসং পুন উপ্পাদযিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো. তস্স নামগ্গহণদিৱসে ‘‘সীলৱকুমাৰো’’তি নামং অকংসু. সো সোড়সৱস্সুদ্দেসিকোৱ সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্ৱা অপৰভাগে পিতু অচ্চযেন ৰজ্জে পতিট্ঠিতো মহাসীলৱৰাজা নাম অহোসি ধম্মিকো ধম্মৰাজা. সো নগৰস্স চতূসু দ্ৱাৰেসু চতস্সো, মজ্ঝে একং, নিৱেসনদ্ৱাৰে একন্তি নিচ্চং ছ দানসালাযো কাৰাপেত্ৱা কপণদ্ধিকানং দানং দেতি, সীলং ৰক্খতি, উপোসথকম্মং কৰোতি, খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নো অঙ্কে নিসিন্নং পুত্তং পৰিতোসযমানো ৱিয সব্বসত্তে পৰিতোসযমানো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেতি. তস্সেকো অমচ্চো অন্তেপুৰে পদুব্ভিত্ৱা অপৰভাগে পাকটো জাতো. অমচ্চা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা পৰিগ্গণ্হন্তো অত্তনা পচ্চক্খতো ঞত্ৱা তং অমচ্চং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘অন্ধবাল অযুত্তং তে কতং, ন ত্ৱং মম ৱিজিতে ৱসিতুং অৰহসি, অত্তনো ধনঞ্চ পুত্তদাৰে চ গহেত্ৱা অঞ্ঞত্থ যাহী’’তি ৰট্ঠা পব্বাজেসি. সো নিক্খমিত্ৱা কাসিৰট্ঠং অতিক্কম্ম কোসলজনপদং গন্ত্ৱা কোসলৰাজানং উপট্ঠহন্তো অনুক্কমেন ৰঞ্ঞো অব্ভন্তৰিকো ৱিস্সাসিকো জাতো.

সো একদিৱসং কোসলৰাজানং আহ – ‘‘দেৱ বাৰাণসিৰজ্জং নাম নিম্মক্খিকমধুপটলসদিসং, ৰাজা অতিমুদুকো, অপ্পেনেৱ বলৱাহনেন সক্কা বাৰাণসিৰজ্জং গণ্হিতু’’ন্তি. ৰাজা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘বাৰাণসিৰজ্জং নাম মহা, অযঞ্চ ‘অপ্পেনেৱ বলৱাহনেন সক্কা বাৰাণসিৰজ্জং গণ্হিতু’ন্তি আহ, কিং নু খো পন পযুত্তকচোৰো সিযা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘পযুত্তকোসি মঞ্ঞে’’তি আহ. ‘‘নাহং, দেৱ, পযুত্তকো, সচ্চমেৱ ৱদামি. সচে মে ন সদ্দহথ, মনুস্সে পেসেত্ৱা পচ্চন্তগামং হনাপেথ, তে মনুস্সে গহেত্ৱা অত্তনো সন্তিকং নীতে ধনং দত্ৱা ৱিস্সজ্জেস্সতী’’তি. ৰাজা ‘‘অযং অতিৱিয সূৰো হুত্ৱা ৱদতি, ৱীমংসিস্সামি তাৱা’’তি অত্তনো পুৰিসে পেসেত্ৱা পচ্চন্তগামং হনাপেসি. মনুস্সা তে চোৰে গহেত্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো দস্সেসুং. ৰাজা তে দিস্ৱা ‘‘তাতা, কস্মা গামং হনথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘জীৱিতুং অসক্কোন্তা, দেৱা’’তি ৱুত্তে ৰাজা ‘‘অথ কস্মা মম সন্তিকং নাগমিত্থ, ইতোদানি পট্ঠায এৱৰূপং কম্মং মা কৰিত্থা’’তি তেসং ধনং দত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. তে গন্ত্ৱা কোসলৰঞ্ঞো তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. সো এত্তকেনাপি গন্তুং অৱিসহন্তো পুন মজ্ঝেজনপদং হনাপেসি. তেপি চোৰে ৰাজা তথেৱ ধনং দত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. সো এত্তকেনাপি অগন্ত্ৱা পুন পেসেত্ৱা অন্তৰৱীথিযং ৱিলুম্পাপেসি, ৰাজা তেসম্পি চোৰানং ধনং দত্ৱা ৱিস্সজ্জেসিযেৱ. তদা কোসলৰাজা ‘‘অতিৱিয ধম্মিকো ৰাজা’’তি ঞত্ৱা ‘‘বাৰাণসিৰজ্জং গহেস্সামী’’তি বলৱাহনং আদায নিয্যাসি.

তদা পন বাৰাণসিৰঞ্ঞো মত্তৱাৰণেপি অভিমুখং আগচ্ছন্তে অনিৱত্তনধম্মা অসনিযাপি সীসে পতন্তিযা অসন্তসনসভাৱা সীলৱমহাৰাজস্স ৰুচিযা সতি সকলজম্বুদীপে ৰজ্জং গহেতুং সমত্থা সহস্সমত্তা অভেজ্জৱৰসূৰা মহাযোধা হোন্তি. তে ‘‘কোসলৰাজা আগচ্ছতী’’তি সুত্ৱা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘দেৱ, কোসলৰাজা কিৰ ‘বাৰাণসিৰজ্জং গণ্হিস্সামী’তি আগচ্ছতি, গচ্ছাম, নং অম্হাকং ৰজ্জসীমং অনোক্কন্তমেৱ পোথেত্ৱা গণ্হামা’’তি ৱদিংসু. ৰাজা ‘‘তাতা, মং নিস্সায অঞ্ঞেসং কিলমনকিচ্চং নত্থি, ৰজ্জত্থিকো ৰজ্জং গণ্হাতু, মাগমিত্থা’’তি নিৱাৰেসি. কোসলৰাজা ৰজ্জসীমং অতিক্কমিত্ৱা জনপদমজ্ঝং পাৱিসি. অমচ্চা পুনপি ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা তথেৱ ৱদিংসু, ৰাজা পুৰিমনযেনেৱ নিৱাৰেসি. কোসলৰাজা বহিনগৰে ঠত্ৱা ‘‘ৰজ্জং ৱা দেতু যুদ্ধং ৱা’’তি সীলৱমহাৰাজস্স সাসনং পেসেসি. ৰাজা তং সুত্ৱা ‘‘নত্থি মযা সদ্ধিং যুদ্ধং, ৰজ্জং গণ্হাতূ’’তি পটিসাসনং পেসেসি. পুনপি অমচ্চা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘দেৱ, ন মযং কোসলৰঞ্ঞো নগৰং পৱিসিতুং দেম, বহিনগৰেযেৱ নং পোথেত্ৱা গণ্হামা’’তি আহংসু, ৰাজা পুৰিমনযেনেৱ নিৱাৰেত্ৱা নগৰদ্ৱাৰানি ৱিৱৰাপেত্ৱা সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন মহাতলে পল্লঙ্কমজ্ঝে নিসীদি.

কোসলৰাজা মহন্তেন বলৱাহনেন বাৰাণসিং পাৱিসি. সো একম্পি পটিসত্তুং অপস্সন্তো ৰঞ্ঞো নিৱেসনদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা অমচ্চগণপৰিৱুতো অপাৰুতদ্ৱাৰে নিৱেসনে অলঙ্কতপটিযত্তং মহাতলং আৰুয্হ নিসিন্নং নিৰাপৰাধং সীলৱমহাৰাজানং সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন গণ্হাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, ইমং ৰাজানং সদ্ধিং অমচ্চেহি পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা আমকসুসানং নেত্ৱা গলপ্পমাণে আৱাটে খনিত্ৱা যথা একোপি হত্থং উক্খিপিতুং ন সক্কোতি, এৱং পংসুং পক্খিপিত্ৱা নিখনথ, ৰত্তিং সিঙ্গালা আগন্ত্ৱা এতেসং কাতব্বযুত্তকং কৰিস্সন্তী’’তি আহ. মনুস্সা চোৰৰঞ্ঞো আণং সুত্ৱা ৰাজানং সদ্ধিং অমচ্চেহি পচ্ছাবাহং গাড়্হবন্ধনং বন্ধিত্ৱা নিক্খমিংসু. তস্মিম্পি কালে সীলৱমহাৰাজা চোৰৰঞ্ঞো আঘাতমত্তম্পি নাকাসি. তেসুপি অমচ্চেসু এৱং বন্ধিত্ৱা নীযমানেসু একোপি ৰঞ্ঞো ৱচনং ভিন্দিতুং সমত্থো নাম নাহোসি. এৱং সুৱিনীতা কিৰস্স পৰিসা. অথ তে ৰাজপুৰিসা সামচ্চং সীলৱমহাৰাজানং আমকসুসানং নেত্ৱা গলপ্পমাণে আৱাটে খনিত্ৱা সীলৱমহাৰাজানং মজ্ঝে, উভোসু পস্সেসু সেসঅমচ্চেতি এৱং সব্বেপি আৱাটেসু ওতাৰেত্ৱা পংসুং আকিৰিত্ৱা ঘনং আকোটেত্ৱা অগমংসু. তদা সীলৱমহাৰাজা অমচ্চে আমন্তেত্ৱা ‘‘চোৰৰঞ্ঞো উপৰি কোপং অকত্ৱা মেত্তং এৱ ভাৱেথ, তাতা’’তি ওৱদি.

অথ অড্ঢৰত্তসমযে ‘‘মনুস্সমংসং খাদিস্সামা’’তি সিঙ্গালা আগমিংসু. তে দিস্ৱা ৰাজা চ অমচ্চা চ একপ্পহাৰেনেৱ সদ্দমকংসু, সিঙ্গালা ভীতা পলাযিংসু. তে নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তা পচ্ছতো কস্সচি অনাগমনভাৱং ঞত্ৱা পুন পচ্চাগমিংসু. ইতৰেপি তথেৱ সদ্দমকংসু. এৱং যাৱততিযং পলাযিত্ৱা পুন ওলোকেন্তা তেসু একস্সপি অনাগমনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ৱজ্ঝপ্পত্তা এতে ভৱিস্সন্তী’’তি সূৰা হুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা পুন তেসু সদ্দং কৰোন্তেসুপি ন পলাযিংসু. জেট্ঠকসিঙ্গালো ৰাজানং উপগঞ্ছি, সেসা সিঙ্গালা সেসানং অমচ্চানং সন্তিকং অগমংসু. উপাযকুসলো ৰাজা তস্স অত্তনো সন্তিকং আগতভাৱং ঞত্ৱা ডংসিতুং ওকাসং দেন্তো ৱিয গীৱং উক্খিপিত্ৱা তং গীৱায ডংসমানং হনুকট্ঠিকেন আকড্ঢিত্ৱা যন্তে পক্খিপিত্ৱা ৱিয গাড়্হং গণ্হি, নাগবলেন ৰঞ্ঞা হনুকট্ঠিকেন আকড্ঢিত্ৱা গীৱায গাড়্হং গহিতসিঙ্গালো অত্তানং মোচেতুং অসক্কোন্তো মৰণভযতজ্জিতো মহাৱিৰৱং ৱিৰৱি. অৱসেসা সিঙ্গালা তস্স তং অট্টস্সৰং সুত্ৱা ‘‘একেন পুৰিসেন সুগ্গহিতো ভৱিস্সতী’’তি অমচ্চে উপসঙ্কমিতুং অসক্কোন্তা মৰণভযতজ্জিতা সব্বে পলাযিংসু. ৰঞ্ঞো হনুকট্ঠিকেন দড়্হং কত্ৱা গহিতসিঙ্গালে অপৰাপৰং সঞ্চৰন্তে পংসু সিথিলা অহোসি. সোপি সিঙ্গালো মৰণভযভীতো চতূহি পাদেহি ৰঞ্ঞো উপৰিভাগে পংসুং অপব্যূহি, ৰাজা পংসুনো সিথিলভাৱং ঞত্ৱা সিঙ্গালং ৱিস্সজ্জেত্ৱা নাগবলো থামসম্পন্নো অপৰাপৰং সঞ্চৰন্তো উভো হত্থে উক্খিপিত্ৱা আৱাটমুখৱট্টিযং ওলুব্ভ ৱাতচ্ছিন্নৱলাহকো ৱিয নিক্খমিত্ৱা ঠিতো অমচ্চে অস্সাসেত্ৱা পংসুং ৱিযূহিত্ৱা সব্বে উদ্ধৰিত্ৱা অমচ্চপৰিৱুতো আমকসুসানে অট্ঠাসি.

তস্মিং সমযে মনুস্সা একং মতমনুস্সং আমকসুসানে ছড্ডেন্তা দ্ৱিন্নং যক্খানং সীমন্তৰিকায ছড্ডেসুং. তে যক্খা তং মতমনুস্সং ভাজেতুং অসক্কোন্তা ‘‘ন মযং ইমং ভাজেতুং সক্কোম, অযং সীলৱৰাজা ধম্মিকো, এস নো ভাজেত্ৱা দস্সতি, এতস্স সন্তিকং গচ্ছামা’’তি তং মতমনুস্সং পাদে গহেত্ৱা আকড্ঢন্তা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘দেৱ, অম্হাকং ইমং মতকং ভাজেত্ৱা দেহী’’তি আহংসু. ‘‘ভো যক্খা, অহং ইমং তুম্হাকং ভাজেত্ৱা দদেয্যং, অপৰিসুদ্ধো পনম্হি, ন্হাযিস্সামি তাৱা’’তি. যক্খা চোৰৰঞ্ঞো ঠপিতং ৱাসিতউদকং অত্তনো আনুভাৱেন আহৰিত্ৱা ৰঞ্ঞো ন্হানত্থায অদংসু. ন্হত্ৱা ঠিতস্স সংহৰিত্ৱা ঠপিতে চোৰৰঞ্ঞো সাটকে আহৰিত্ৱা অদংসু, তে নিৱাসেত্ৱা ঠিতস্স চতুজ্জাতিযগন্ধসমুগ্গং আহৰিত্ৱা অদংসু, গন্ধে ৱিলিম্পিত্ৱা ঠিতস্স সুৱণ্ণসমুগ্গে মণিতালৱণ্টেসু ঠপিতানি নানাপুপ্ফানি আহৰিত্ৱা অদংসু. পুপ্ফানি পিড়ন্ধিত্ৱা ঠিতকালে ‘‘অঞ্ঞং কিং কৰোমা’’তি পুচ্ছিংসু. ৰাজা অত্তনো ছাতকাকাৰং দস্সেসি, তে গন্ত্ৱা চোৰৰঞ্ঞো সম্পাদিতং নানগ্গৰসভোজনং আহৰিত্ৱা অদংসু, ৰাজা ন্হাতানুলিত্তো সুমণ্ডিতপ্পসাধিতো নানগ্গৰসভোজনং ভুঞ্জি. যক্খা চোৰৰঞ্ঞো ঠপিতং ৱাসিতপানীযং সুৱণ্ণভিঙ্কাৰেনেৱ সুৱণ্ণসৰকেনপি সদ্ধিং আহৰিংসু. অথস্স পানীযং পিৱিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা হত্থে ধোৱিত্ৱা ঠিতকালে চোৰৰঞ্ঞো সম্পাদিতং পঞ্চসুগন্ধিকসুপৰিভাৱিতং তম্বূলং আহৰিত্ৱা অদংসু. তং খাদিত্ৱা ঠিতকালে ‘‘অঞ্ঞং কিং কৰোমা’’তি পুচ্ছিংসু. গন্ত্ৱা চোৰৰঞ্ঞো উস্সীসকে নিক্খিত্তং মঙ্গলখগ্গং আহৰথাতি. তম্পি গন্ত্ৱা আহৰিংসু. ৰাজা তং খগ্গং গহেত্ৱা তং মতমনুস্সং উজুকং ঠপাপেত্ৱা মত্থকমজ্ঝে অসিনা পহৰিত্ৱা দ্ৱে কোট্ঠাসে কত্ৱা দ্ৱিন্নং যক্খানং সমৱিভত্তমেৱ ৱিভজিত্ৱা অদাসি, দত্ৱা চ পন খগ্গং ধোৱিত্ৱা সন্নয্হিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ তে যক্খা মনুস্সমংসং খাদিত্ৱা সুহিতা হুত্ৱা তুট্ঠচিত্তা ‘‘অঞ্ঞং তে, মহাৰাজ, কিং কৰোমা’’তি পুচ্ছিংসু. তেন হি তুম্হে অত্তনো আনুভাৱেন মং চোৰৰঞ্ঞো সিৰিগব্ভে ওতাৰেথ, ইমে চ অমচ্চে অত্তনো অত্তনো গেহেসু পতিট্ঠাপেথাতি. তে ‘‘সাধু দেৱা’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তথা অকংসু.

তস্মিং সমযে চোৰৰাজা অলঙ্কতসিৰিগব্ভে সিৰিসযনপিট্ঠে নিপন্নো নিদ্দাযতি. ৰাজা তস্স পমত্তস্স নিদ্দাযন্তস্স খগ্গতলেন উদৰং পহৰি. সো ভীতো পবুজ্ঝিত্ৱা দীপালোকেন সীলৱমহাৰাজানং সঞ্জানিত্ৱা সযনা উট্ঠায সতিং উপট্ঠপেত্ৱা ঠিতো ৰাজানং আহ ‘‘মহাৰাজ, এৱৰূপায ৰত্তিযা গহিতাৰক্খে পিহিতদ্ৱাৰে ভৱনে আৰক্খমনুস্সেহি নিৰোকাসে ঠানে খগ্গং সন্নয্হিত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তো কথং নাম ত্ৱং ইমং সযনপিট্ঠং আগতোসী’’তি. ৰাজা অত্তনো আগমনাকাৰং সব্বং ৱিত্থাৰতো কথেসি. তং সুত্ৱা চোৰৰাজা সংৱিগ্গমানসো ‘‘মহাৰাজ, অহং মনুস্সভূতোপি সমানো তুম্হাকং গুণে ন জানামি, পৰেসং লোহিতমংসখাদকেহি পন কক্খড়েহি ফৰুসেহি যক্খেহি তৱ গুণা ঞাতা, ন দানাহং, নৰিন্দ, এৱৰূপে সীলসম্পন্নে তযি দুব্ভিস্সামী’’তি খগ্গং আদায সপথং কত্ৱা ৰাজানং খমাপেত্ৱা মহাসযনে নিপজ্জাপেত্ৱা অত্তনা খুদ্দকমঞ্চকে নিপজ্জিত্ৱা পভাতায ৰত্তিযা উট্ঠিতে সূৰিযে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা সব্বসেনিযো চ অমচ্চব্ৰাহ্মণগহপতিকে চ সন্নিপাতাপেত্ৱা তেসং পুৰতো আকাসে পুণ্ণচন্দং উক্খিপন্তো ৱিয সীলৱৰঞ্ঞো গুণে কথেত্ৱা পৰিসমজ্ঝেযেৱ পুন ৰাজানং খমাপেত্ৱা ৰজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, ইতো পট্ঠায তুম্হাকং উপ্পন্নো চোৰূপদ্দৱো ময্হং ভাৰো, মযা গহিতাৰক্খা তুম্হে ৰজ্জং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা পেসুঞ্ঞকাৰকস্স আণং কাৰেত্ৱা অত্তনো বলৱাহনং আদায সকৰট্ঠমেৱ গতো.

সীলৱৰাজাপি খো অলঙ্কতপটিযত্তো সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা সৰভপাদকে কঞ্চনপল্লঙ্কে নিসিন্নো অত্তনো সম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা ‘‘অযঞ্চ এৱৰূপা সম্পত্তি অমচ্চসহস্সস্স চ জীৱিতপটিলাভো মযি ৱীৰিযং অকৰোন্তে ন কিঞ্চি অভৱিস্স, ৱীৰিযবলেন পনাহং নট্ঠঞ্চ ইমং যসং পটিলভিং, অমচ্চসহস্সস্স চ জীৱিতদানং অদাসিং, আসচ্ছেদং ৱত অকত্ৱা ৱীৰিযমেৱ কত্তব্বং. কতৱীৰিযস্স হি ফলং নাম এৱং সমিজ্ঝতী’’তি চিন্তেত্ৱা উদানৱসেন ইমং গাথমাহ –

৫১. ‘‘আসীসেথেৱ পুৰিসো, ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতো;

পস্সামি ৱোহং অত্তানং, যথা ইচ্ছিং তথা অহূ’’তি.

তত্থ আসীসেথেৱাতি ‘‘এৱাহং ৱীৰিযং আৰভন্তো ইমম্হা দুক্খা মুচ্চিস্সামী’’তি অত্তনো ৱীৰিযবলেন আসং কৰোথেৱ. ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতোতি পণ্ডিতো উপাযকুসলো যুত্তট্ঠানে ৱীৰিযং কৰোন্তো ‘‘অহং ইমস্স ৱীৰিযস্স ফলং ন লভিস্সামী’’তি ন উক্কণ্ঠেয্য, আসচ্ছেদং কৰেয্যাতি অত্থো. পস্সামি ৱোহং অত্তানন্তি এত্থ ৱোতি নিপাতমত্তং, অহং অজ্জ অত্তানং পস্সামি. যথা ইচ্ছিং তথা অহূতি অহঞ্হি আৱাটে নিখাতো তম্হা দুক্খা মুচ্চিত্ৱা পুন অত্তনো ৰজ্জসম্পত্তিং ইচ্ছিং, সো অহং ইমং সম্পত্তিং পত্তং অত্তানং পস্সামি. যথেৱাহং পুব্বে ইচ্ছিং, তথেৱ মে অত্তা জাতোতি. এৱং বোধিসত্তো ‘‘অহো ৱত ভো সীলসম্পন্নানং ৱীৰিযফলং নাম সমিজ্ঝতী’’তি ইমায গাথায উদানং উদানেত্ৱা যাৱজীৱং পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থাপি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপৰিযোসানে ওস্সট্ঠৱীৰিযো ভিক্খু অৰহত্তে পতিট্ঠাসি. সত্থা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পদুট্ঠামচ্চো দেৱদত্তো অহোসি, অমচ্চসহস্সং বুদ্ধপৰিসা, সীলৱমহাৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

মহাসীলৱজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৫২] ২. চূড়জনকজাতকৱণ্ণনা

ৱাযমেথেৱ পুৰিসোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ওস্সট্ঠৱীৰিযমেৱাৰব্ভ কথেসি. তত্থ যং ৱত্তব্বং, তং সব্বং মহাজনকজাতকে (জা. ২.২২.১২৩ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. জনকৰাজা পন সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা নিসিন্নো ইমং গাথমাহ –

৫২. ‘‘ৱাযমেথেৱ পুৰিসো, ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতো;

পস্সামি ৱোহং অত্তানং, উদকা থলমুব্ভত’’ন্তি.

তত্থ ৱাযমেথেৱাতি ৱাযামং কৰোথেৱ. উদকা থলমুব্ভতন্তি উদকতো থলমুত্তিণ্ণং থলে পতিট্ঠিতং অত্তানং পস্সামীতি. ইধাপি ওস্সট্ঠৱীৰিযো ভিক্খু অৰহত্তং পত্তো, জনকৰাজা সম্মাসম্বুদ্ধোৱ অহোসীতি.

চূড়জনকজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৫৩] ৩. পুণ্ণপাতিজাতকৱণ্ণনা

তথেৱ পুণ্ণা পাতিযোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৱিসৱাৰুণিং আৰব্ভ কথেসি. একং সমযং সাৱত্থিযং সুৰাধুত্তা সন্নিপতিত্ৱা মন্তযিংসু – ‘‘সুৰামূলং নো খীণং, কহং নু খো লভিস্সামা’’তি. অথেকো কক্খড়ধুত্তো আহ ‘‘মা চিন্তযিত্থ, অত্থেকো উপাযো’’তি. ‘‘কতৰো উপাযো নামা’’তি? ‘‘অনাথপিণ্ডিকো অঙ্গুলিমুদ্দিকা পিড়ন্ধিত্ৱা মট্ঠসাটকনিৱত্থো ৰাজুপট্ঠানং গচ্ছতি, মযং সুৰাপাতিযং ৱিসঞ্ঞীকৰণং ভেসজ্জং পক্খিপিত্ৱা আপানং সজ্জেত্ৱা নিসীদিত্ৱা অনাথপিণ্ডিকস্স আগমনকালে ‘ইতো এহি মহাসেট্ঠী’তি পক্কোসিত্ৱা তং সুৰং পাযেত্ৱা ৱিসঞ্ঞীভূতস্স অঙ্গুলিমুদ্দিকা চ সাটকে চ গহেত্ৱা সুৰামূলং কৰিস্সামা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তথা কত্ৱা সেট্ঠিস্স আগমনকালে পটিমগ্গং গন্ত্ৱা ‘‘সামি, ইতো তাৱ আগচ্ছথ, অযং অম্হাকং সন্তিকে অতিমনাপা সুৰা, থোকং পিৱিত্ৱা গচ্ছথা’’তি ৱদিংসু. সোতাপন্নো অৰিযসাৱকো কিং সুৰং পিৱিস্সতি, অনত্থিকো সমানোপি পন ‘‘ইমে ধুত্তে পৰিগ্গণ্হিস্সামী’’তি তেসং আপানভূমিং গন্ত্ৱা তেসং কিৰিযং ওলোকেত্ৱা ‘‘অযং সুৰা ইমেহি ইমিনা নাম কাৰণেন যোজিতা’’তি ঞত্ৱা ‘‘ইতো দানি পট্ঠায ইমে ইতো পলাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা আহ – ‘‘হৰে দুট্ঠধুত্তা, তুম্হে ‘সুৰাপাতিযং ভেসজ্জং পক্খিপিত্ৱা আগতাগতে পাযেত্ৱা ৱিসঞ্ঞী কত্ৱা ৱিলুম্পিস্সামা’তি আপানমণ্ডলং সজ্জেত্ৱা নিসিন্না কেৱলং ইমং সুৰং ৱণ্ণেথ, একোপি তং উক্খিপিত্ৱা পিৱিতুং ন উস্সহতি. সচে অযং অযোজিতা অস্স, ইমং তুম্হেৱ পিৱেয্যাথা’’তি তে ধুত্তে তজ্জেত্ৱা ততো পলাপেত্ৱা অত্তনো গেহং গন্ত্ৱা ‘‘ধুত্তেহি কতকাৰণং তথাগতস্স আৰোচেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো জেতৱনং গন্ত্ৱা আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ইদানি তাৱ গহপতি তে ধুত্তা তং ৱঞ্চেতুকামা জাতা, পুব্বে পন পণ্ডিতেপি ৱঞ্চেতুকামা অহেসু’’ন্তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো বাৰাণসিসেট্ঠি অহোসি. তদাপেতে ধুত্তা এৱমেৱ সম্মন্তেত্ৱা সুৰং যোজেত্ৱা বাৰাণসিসেট্ঠিস্স আগমনকালে পটিমগ্গং গন্ত্ৱা এৱমেৱ কথযিংসু. সেট্ঠি অনত্থিকোপি হুত্ৱা তে পৰিগ্গণ্হিতুকামো গন্ত্ৱা তেসং কিৰিযং ওলোকেত্ৱা ‘‘ইদং নামেতে কাতুকামা, পলাপেস্সামি নে ইতো’’তি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ ‘‘ভোন্তো, ধুত্তা সুৰং পিৱিত্ৱা ৰাজকুলং গন্তুং নাম অযুত্তং, ৰাজানং দিস্ৱা পুন আগচ্ছন্তো জানিস্সামি, তুম্হে ইধেৱ নিসীদথা’’তি ৰাজুপট্ঠানং গন্ত্ৱা পচ্চাগঞ্ছি. ধুত্তা ‘‘ইতো এথ, সামী’’তি. সোপি তত্থ গন্ত্ৱা ভেসজ্জেন সংযোজিতা সুৰাপাতিযো ওলোকেত্ৱা এৱমাহ ‘‘ভোন্তো ধুত্তা তুম্হাকং কিৰিযা ময্হং ন ৰুচ্চতি, তুম্হাকং সুৰাপাতিযো যথাপূৰিতাৱ ঠিতা, তুম্হে কেৱলং সুৰং ৱণ্ণেথ, ন পন পিৱথ. সচাযং মনাপা অস্স, তুম্হেপি পিৱেয্যাথ, ইমায পন ৱিসসংযুত্তায ভৱিতব্ব’’ন্তি তেসং মনোৰথং ভিন্দন্তো ইমং গাথমাহ –

৫৩. ‘‘তথেৱ পুণ্ণা পাতিযো, অঞ্ঞাযং ৱত্ততে কথা;

আকাৰণেন জানামি, ন চাযং ভদ্দিকা সুৰা’’তি.

তত্থ তথেৱাতি যথা মযা গমনকালে দিট্ঠা, ইদানিপি ইমা সুৰাপাতিযো তথেৱ পুণ্ণা. অঞ্ঞাযং ৱত্ততে কথাতি যা অযং তুম্হাকং সুৰাৱণ্ণনকথা ৱত্ততি, সা অঞ্ঞাৱ অভূতা অতচ্ছা. যদি হি এসা সুৰা মনাপা অস্স, তুম্হেপি পিৱেয্যাথ, উপড্ঢপাতিযো অৱসিস্সেয্যুং. তুম্হাকং পন একেনাপি সুৰা ন পীতা. আকাৰণেন জানামীতি তস্মা ইমিনা কাৰণেন জানামি. ন চাযং ভদ্দিকা সুৰাতি ‘‘নেৱাযং ভদ্দিকা সুৰা, ৱিসসংযোজিতায এতায ভৱিতব্ব’’ন্তি ধুত্তে নিগ্গণ্হিত্ৱা যথা ন পুন এৱৰূপং কৰোন্তি, তথা তে তজ্জেত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. সো যাৱজীৱং দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ধুত্তা এতৰহি ধুত্তা, বাৰাণসিসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

পুণ্ণপাতিজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৫৪] ৪. কিংফলজাতকৱণ্ণনা

নাযং ৰুক্খো দুৰাৰুহাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং ফলকুসলং উপাসকং আৰব্ভ কথেসি. একো কিৰ সাৱত্থিৱাসী কুটুম্বিকো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা অত্তনো আৰামে নিসীদাপেত্ৱা যাগুখজ্জকং দত্ৱা উয্যানপালং আণাপেসি ‘‘ভিক্খূহি সদ্ধিং উয্যানে ৱিচৰিত্ৱা অয্যানং অম্বাদীনি নানাফলানি দেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা ভিক্খূসঙ্ঘমাদায উয্যানে ৱিচৰন্তো ৰুক্খং উল্লোকেত্ৱাৱ ‘‘এতং ফলং আমং, এতং ন সুপক্কং, এতং সুপক্ক’’ন্তি জানাতি. যং সো ৱদতি, তং তথেৱ হোতি. ভিক্খূ গন্ত্ৱা তথাগতস্স আৰোচেসুং ‘‘ভন্তে, অযং উয্যানপালো ফলকুসলো ভূমিযং ঠিতোৱ ৰুক্খং উল্লোকেত্ৱা ‘এতং ফলং আমং, এতং ন সুপক্কং, এতং সুপক্ক’ন্তি জানাতি. যং সো ৱদতি, তং তথেৱ হোতী’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, অযমেৱ উয্যানপালো ফলকুসলো, পুব্বে পণ্ডিতাপি ফলকুসলাযেৱ অহেসু’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সত্থৱাহকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো পঞ্চহি সকটসতেহি ৱণিজ্জং কৰোন্তো একস্মিং কালে মহাৱত্তনিঅটৱিং পত্ৱা অটৱিমুখে ঠত্ৱা সব্বে মনুস্সে সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘ইমিস্সা অটৱিযা ৱিসৰুক্খা নাম হোন্তি, ৱিসপত্তানি, ৱিসপুপ্ফানি, ৱিসফলানি, ৱিসমধূনি হোন্তিযেৱ, পুব্বে তুম্হেহি অপৰিভুত্তং, যং কিঞ্চি পত্তং ৱা পুপ্ফং ৱা ফলং ৱা পল্লৱং ৱা মং অপৰিপুচ্ছিত্ৱা মা খাদথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা অটৱিং ওতৰিংসু. অটৱিমুখে চ একস্মিং গামদ্ৱাৰে কিংফলৰুক্খো নাম অত্থি, তস্স খন্ধসাখাপলাসপুপ্ফফলানি সব্বানি অম্বসদিসানেৱ হোন্তি. ন কেৱলং ৱণ্ণসণ্ঠানতোৱ, গন্ধৰসেহিপিস্স আমপক্কানি ফলানি অম্বফলসদিসানেৱ, খাদিতানি পন হলাহলৱিসং ৱিয তঙ্খণঞ্ঞেৱ জীৱিতক্খযং পাপেন্তি. পুৰতো গচ্ছন্তা একচ্চে লোলপুৰিসা ‘‘অম্বুৰুক্খো অয’’ন্তি সঞ্ঞায ফলানি খাদিংসু, একচ্চে ‘‘সত্থৱাহং পুচ্ছিত্ৱাৱ খাদিস্সামা’’তি হত্থেন গহেত্ৱা অট্ঠংসু. তে সত্থৱাহে আগতে ‘‘অয্য, ইমানি অম্বফলানি খাদামা’’তি পুচ্ছিংসু. বোধিসত্তো ‘‘নাযং অম্বৰুক্খো’’তি ঞত্ৱা ‘‘কিং ফলৰুক্খো নামেস, নাযং অম্বৰুক্খো, মা খাদিত্থা’’তি ৱাৰেত্ৱা যে খাদিংসু. তেপি ৱমাপেত্ৱা চতুমধুৰং পাযেত্ৱা নিৰোগে অকাসি.

পুব্বে পন ইমস্মিং ৰুক্খমূলে মনুস্সা নিৱাসং কপ্পেত্ৱা ‘‘অম্বফলানী’’তি সঞ্ঞায ইমানি ৱিসফলানি খাদিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপুণন্তি. পুনদিৱসে গামৱাসিনো নিক্খমিত্ৱা মতমনুস্সে দিস্ৱা পাদে গণ্হিত্ৱা পটিচ্ছন্নট্ঠানে ছড্ডেত্ৱা সকটেহি সদ্ধিংযেৱ সব্বং তেসং সন্তকং গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. তে তং দিৱসম্পি অৰুণুগ্গমনকালেযেৱ ‘‘ময্হং বলিবদ্দো ভৱিস্সতি, ময্হং সকটং, ময্হং ভণ্ড’’ন্তি ৱেগেন তং ৰুক্খমূলং গন্ত্ৱা মনুস্সে নিৰোগে দিস্ৱা ‘‘কথং তুম্হে ইমং ৰুক্খং ‘নাযং অম্বৰুক্খো’তি জানিত্থা’’তি পুচ্ছিংসু. তে ‘‘মযং ন জানাম, সত্থৱাহজেট্ঠকো নো জানাতী’’তি আহংসু. মনুস্সা বোধিসত্তং পুচ্ছিংসু ‘‘পণ্ডিত, কিন্তি কত্ৱা ত্ৱং ইমস্স ৰুক্খস্স অনম্বৰুক্খভাৱং অঞ্ঞাসী’’তি? সো ‘‘দ্ৱীহি কাৰণেহি অঞ্ঞাসি’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৫৪. ‘‘নাযং ৰুক্খো দুৰাৰুহো, নপি গামতো আৰকা;

আকাৰণেন জানামি, নাযং সাদুফলো দুমো’’তি.

তত্থ নাযং ৰুক্খো দুৰাৰুহোতি অযং ৱিসৰুক্খো ন দুক্খাৰুহো, উক্খিপিত্ৱা ঠপিতনিস্সেণী ৱিয সুখেনাৰোহিতুং সক্কাতি ৱদতি. নপি গামতো আৰকাতি গামতো দূৰে ঠিতোপি ন হোতি, গামদ্ৱাৰে ঠিতোযেৱাতি দীপেতি. আকাৰণেন জানামীতি ইমিনা দুৱিধেন কাৰণেনাহং ইমং ৰুক্খং জানামি. কিন্তি? নাযং সাদুফলো দুমোতি. সচে হি অযং মধুৰফলো অম্বৰুক্খো অভৱিস্স, এৱং সুখাৰুড়্হে অৱিদূৰে ঠিতে এতস্মিং একম্পি ফলং ন তিট্ঠেয্য, ফলখাদকমনুস্সেহি নিচ্চং পৰিৱুতোৱ অস্স. এৱং অহং অত্তনো ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ইমস্স ৱিসৰুক্খভাৱং অঞ্ঞাসিন্তি মহাজনস্স ধম্মং দেসেত্ৱা সোত্থিগমনং গতো.

সত্থাপি ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, পুব্বে পণ্ডিতাপি ফলকুসলা অহেসু’’ন্তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পৰিসা বুদ্ধপৰিসা অহেসুং, সত্থৱাহো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কিংফলজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[৫৫] ৫. পঞ্চাৱুধজাতকৱণ্ণনা

যো অলীনেন চিত্তেনাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং ওস্সট্ঠৱীৰিযং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভিক্খুং সত্থা আমন্তেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু ওস্সট্ঠৱীৰিযোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খু পুব্বে পণ্ডিতা ৱীৰিযং কাতুং যুত্তট্ঠানে ৱীৰিযং কত্ৱা ৰজ্জসম্পত্তিং পাপুণিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি. তস্স নামগ্গহণদিৱসে অট্ঠসতে ব্ৰাহ্মণে সব্বকামেহি সন্তপ্পেত্ৱা লক্খণানি পুচ্ছিংসু. লক্খণকুসলা ব্ৰাহ্মণা লক্খণসম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘পুঞ্ঞসম্পন্নো, মহাৰাজ, কুমাৰো তুম্হাকং অচ্চযেন ৰজ্জং পাপুণিস্সতি, পঞ্চাৱুধকম্মে পঞ্ঞাতো পাকটো জম্বুদীপে অগ্গপুৰিসো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকৰিংসু. ৰাজা ব্ৰাহ্মণানং ৱচনং সুত্ৱা কুমাৰস্স নামং গণ্হন্তো ‘‘পঞ্চাৱুধকুমাৰো’’তি নামং অকাসি. অথ নং ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা সোড়সৱস্সুদ্দেসে ঠিতং ৰাজা আমন্তেত্ৱা ‘‘তাত, সিপ্পং উগ্গণ্হাহী’’তি আহ. ‘‘কস্স সন্তিকে উগ্গণ্হামি, দেৱা’’তি? ‘‘গচ্ছ, তাত, গন্ধাৰৰট্ঠে তক্কসিলনগৰে দিসাপামোক্খস্স আচৰিযস্স সন্তিকে উগ্গণ্হ, ইদঞ্চস্স আচৰিযভাগং দজ্জেয্যাসী’’তি সহস্সং দত্ৱা উয্যোজেসি. সো তত্থ গন্ত্ৱা সিপ্পং সিক্খিত্ৱা আচৰিযেন দিন্নং পঞ্চাৱুধং গহেত্ৱা আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা তক্কসিলনগৰতো নিক্খমিত্ৱা সন্নদ্ধপঞ্চাৱুধো বাৰাণসিমগ্গং পটিপজ্জি.

সো অন্তৰামগ্গে সিলেসলোমযক্খেন নাম অধিট্ঠিতং একং অটৱিং পাপুণি. অথ নং অটৱিমুখে মনুস্সা দিস্ৱা ‘‘ভো মাণৱ, মা ইমং অটৱিং পৱিস, সিলেসলোমযক্খো নামেত্থ অত্থি, সো দিট্ঠদিট্ঠে মনুস্সে জীৱিতক্খযং পাপেতী’’তি ৱাৰযিংসু. বোধিসত্তো অত্তানং তক্কেন্তো অসম্ভীতকেসৰসীহো ৱিয অটৱিং পাৱিসিযেৱ. তস্মিং অটৱিমজ্ঝং সম্পত্তে সো যক্খো তালমত্তো হুত্ৱা কূটাগাৰমত্তং সীসং পত্তপ্পমাণানি অক্খীনি, দকলিমকুড়মত্তা দ্ৱে দাঠা চ মাপেত্ৱা সেতমুখো কবৰকুচ্ছি নীলহত্থপাদো হুত্ৱা বোধিসত্তস্স অত্তানং দস্সেত্ৱা ‘‘কহং যাসি, তিট্ঠ ভক্খোসি মে’’তি আহ. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘যক্খ, অহং অত্তানং তক্কেত্ৱা ইধ পৱিট্ঠো, ত্ৱং অপ্পমত্তো হুত্ৱা মং উপগচ্ছেয্যাসি. ৱিসপীতেন হি সৰেন তং ৱিজ্ঝিত্ৱা এত্থেৱ পাতেস্সামী’’তি সন্তজ্জেত্ৱা হলাহলৱিসপীতং সৰং সন্নয্হিত্ৱা মুঞ্চি, সো যক্খস্স লোমেসুযেৱ অল্লীযি. ততো অঞ্ঞং, ততো অঞ্ঞন্তি এৱং পঞ্ঞাস সৰে মুঞ্চি, সব্বে তস্স লোমেসুযেৱ অল্লীযিংসু. যক্খো সব্বেপি তে সৰে ফোটেত্ৱা অত্তনো পাদমূলেযেৱ পাতেত্ৱা বোধিসত্তং উপসঙ্কমি.

বোধিসত্তো পুনপি তং তজ্জেত্ৱা খগ্গং কড্ঢিত্ৱা পহৰি, তেত্তিংসঙ্গুলাযতো খগ্গো লোমেসুযেৱ অল্লীযি. অথ নং কণযেন পহৰি, সোপি লোমেসুযেৱ অল্লীযি. তস্স অল্লীনভাৱং ঞত্ৱা মুগ্গৰেন পহৰি, সোপি লোমেসুযেৱ অল্লীযি. তস্স অল্লীনভাৱং ঞত্ৱা কুন্তেন পহৰি, সোপি লোমেসুযেৱ অল্লীযি. তস্স অল্লীনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ভো যক্খন, তে অহং ‘পঞ্চাৱুধকুমাৰো নামা’তি সুতপুব্বো, অহং তযা অধিট্ঠিতং অটৱিং পৱিসন্তো ন ধনুআদীনি তক্কেত্ৱা পৱিট্ঠো, অত্তানংযেৱ পন তক্কেত্ৱা পৱিট্ঠো, অজ্জ তং পোথেত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণং কৰিস্সামী’’তি উন্নাদেন্তো অত্তানং তক্কেত্ৱা দক্খিণহত্থেন যক্খং পহৰি, হত্থো লোমেসুযেৱ অল্লীযি. ৱামহত্থেন পহৰি, সোপি অল্লীযি. দক্খিণপাদেন পহৰি, সোপি অল্লীযি. ৱামপাদেন পহৰি, সোপি অল্লীযি. ‘‘সীসেন তং পোথেত্ৱা চুণ্ণৱিচুণ্ণং কৰিস্সামী’’তি সীসেন পহৰি, তম্পি লোমেসুযেৱ অল্লীযি. সো পঞ্চোড্ডিতো পঞ্চসু ঠানেসু বদ্ধো ওলম্বন্তোপি নিব্ভযো নিস্সাৰজ্জোৱ অহোসি.

যক্খো চিন্তেসি ‘‘অযং একো পুৰিসসীহো পুৰিসাজানীযো, ন পুৰিসমত্তোৱ, মাদিসেন নামস্স যক্খেন গহিতস্স সন্তাসমত্তম্পি ন ভৱিস্সতি, মযা ইমং মগ্গং হনন্তেন একোপি এৱৰূপো পুৰিসো ন দিট্ঠপুব্বো, কস্মা নু খো এস ন ভাযতী’’তি. সো তং খাদিতুং অৱিসহন্তো ‘‘কস্মা নু খো, ত্ৱং মাণৱ, মৰণভযং ন ভাযসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘কিংকাৰণা, যক্খ, ভাযিস্সামি. একস্মিঞ্হি অত্তভাৱে একং মৰণং নিযতমেৱ, অপিচ ময্হং কুচ্ছিম্হি ৱজিৰাৱুধং অত্থি. সচে মং খাদিস্সসি, তং আৱুধং জীৰাপেতুং ন সক্খিস্সসি, তং তে অন্তানি খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেস্সতি. ইতি উভোপি নস্সিস্সাম, ইমিনা কাৰণেনাহং ন ভাযামী’’তি. ইদং কিৰ বোধিসত্তো অত্তনো অব্ভন্তৰে ঞাণাৱুধং সন্ধায কথেসি. তং সুত্ৱা যক্খো চিন্তেসি ‘‘অযং মাণৱো সচ্চমেৱ ভণতি, ইমস্স পুৰিসসীহস্স সৰীৰতো মুগ্গবীজমত্তম্পি মংসখণ্ডং ময্হং কুচ্ছি জীৰেতুং ন সক্খিস্সতি, ৱিস্সজ্জেস্সামি ন’’ন্তি মৰণভযতজ্জিতো বোধিসত্তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘মাণৱ, পুৰিসসীহো ত্ৱং, ন তে অহং মংসং খাদিস্সামি, ত্ৱং অজ্জ ৰাহুমুখা মুত্তচন্দো ৱিয মম হত্থতো মুচ্চিত্ৱা ঞাতিসুহজ্জমণ্ডলং তোসেন্তো যাহী’’তি আহ.

অথ নং বোধিসত্তো আহ – ‘‘যক্খ, অহং তাৱ গচ্ছিস্সামি, ত্ৱং পন পুব্বেপি অকুসলং কত্ৱা লুদ্দো লোহিতপাণি পৰৰুহিৰমংসভক্খো যক্খো হুত্ৱা নিব্বত্তো. সচে ইধাপি ঠত্ৱা অকুসলমেৱ কৰিস্সসি, অন্ধকাৰা অন্ধকাৰমেৱ গমিস্সসি, মং দিট্ঠকালতো পট্ঠায পন ন সক্কা তযা অকুসলং কাতুং, পাণাতিপাতকম্মং নাম নিৰযে তিৰচ্ছানযোনিযং পেত্তিৱিসযে অসুৰকাযে চ নিব্বত্তেতি, মনুস্সেসু নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অপ্পাযুকসংৱত্তনিকং হোতী’’তি এৱমাদিনা নযেন পঞ্চন্নং দুস্সীল্যকম্মানং আদীনৱং, পঞ্চন্নং সীলানং আনিসংসঞ্চ কথেত্ৱা নানাকাৰণেহি যক্খং তজ্জেত্ৱা ধম্মং দেসেত্ৱা দমেত্ৱা নিব্বিসেৱনং কত্ৱা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা তস্সাযেৱ নং অটৱিযা বলিপটিগ্গাহকং দেৱতং কত্ৱা অপ্পমাদেন ওৱদিত্ৱা অটৱিতো নিক্খমিত্ৱা অটৱিমুখে মনুস্সানং আচিক্খিত্ৱা সন্নদ্ধপঞ্চাৱুধো বাৰাণসিং গন্ত্ৱা মাতাপিতৰো দিস্ৱা অপৰভাগে ৰজ্জে পতিট্ঠায ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেন্তো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থাপি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৫৫. ‘‘যো অলীনেন চিত্তেন, অলীনমনসো নৰো;

ভাৱেতি কুসলং ধম্মং, যোগক্খেমস্স পত্তিযা;

পাপুণে অনুপুব্বেন, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তি.

তত্ৰাযং পিণ্ডত্থো – যো পুৰিসো অলীনেন অসংকুটিতেন চিত্তেন পকতিযাপি অলীনমনো অলীনজ্ঝাসযোৱ হুত্ৱা অনৱজ্জট্ঠেন কুসলং সত্ততিং সবোধিপক্খিযভেদং ধম্মং ভাৱেতি ৱড্ঢেতি, ৱিসালেন চিত্তেন ৱিপস্সনং অনুযুঞ্জতি চতূহি যোগেহি খেমস্স নিব্বানস্স পত্তিযা, সো এৱং সব্বসঙ্খাৰেসু ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা’’তি তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা তৰুণৱিপস্সনতো পট্ঠায উপ্পন্নে বোধিপক্খিযধম্মে ভাৱেন্তো অনুপুব্বেন একসংযোজনম্পি অনৱসেসেত্ৱা সব্বসংযোজনক্খযকৰস্স চতুত্থমগ্গস্স পৰিযোসানে উপ্পন্নত্তা ‘‘সব্বসংযোজনক্খযো’’তি সঙ্খ্যং গতং অৰহত্তং পাপুণেয্যাতি.

এৱং সত্থা অৰহত্তেন ধম্মদেসনায কূটং গহেত্ৱা মত্থকে চত্তাৰি সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো ভিক্খু অৰহত্তং পাপুণি. সত্থা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা যক্খো অঙ্গুলিমালো অহোসি, পঞ্চাৱুধকুমাৰো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

পঞ্চাৱুধজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[৫৬] ৬. কঞ্চনক্খন্ধজাতকৱণ্ণনা

যো পহট্ঠেন চিত্তেনাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. একো কিৰ সাৱত্থিৱাসী কুলপুত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা ৰতনসাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজি. অথস্স আচৰিযুপজ্ঝাযা ‘‘আৱুসো, একৱিধেন সীলং নাম, দুৱিধেন, তিৱিধেন, চতুব্বিধেন, পঞ্চৱিধেন, ছব্বিধেন, সত্তৱিধেন, অট্ঠৱিধেন, নৱৱিধেন, দসৱিধেন, বহুৱিধেন সীলং নাম. ইদং চূড়সীলং নাম, ইদং মজ্ঝিমসীলং নাম, ইদং মহাসীলং নাম. ইদং পাতিমোক্খসংৱৰসীলং নাম, ইদং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং নাম, ইদং আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং নাম, ইদং পচ্চযপটিসেৱনসীলং নামা’’তি সীলং আচিক্খন্তি. সো চিন্তেসি ‘‘ইদং সীলং নাম অতিবহু, অহং এত্তকং সমাদায ৱত্তিতুং ন সক্খিস্সামি, সীলং পূৰেতুং অসক্কোন্তস্স চ নাম পব্বজ্জায কো অত্থো, অহং গিহী হুত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি চ কৰিস্সামি, পুত্তদাৰঞ্চ পোসেস্সামী’’তি. এৱঞ্চ পন চিন্তেত্ৱা ‘‘ভন্তে, অহং সীলং ৰক্খিতুং ন সক্খিস্সামি, অসক্কোন্তস্স চ নাম পব্বজ্জায কো অত্থো, অহং হীনাযাৱত্তিস্সামি, তুম্হাকং পত্তচীৱৰং গণ্হথা’’তি আহ.

অথ নং আহংসু ‘‘আৱুসো এৱং সন্তে দসবলং ৱন্দিত্ৱাৱ যাহী’’তি তে তং আদায সত্থু সন্তিকং ধম্মসভং অগমংসু. সত্থা দিস্ৱাৱ ‘‘কিং, ভিক্খৱে, অনত্থিকং ভিক্খুং আদায আগতত্থা’’তি আহ. ভন্তে, অযং ভিক্খু ‘‘অহং সীলং ৰক্খিতুং ন সক্খিস্সামী’’তি পত্তচীৱৰং নিয্যাদেতি, অথ নং মযং গহেত্ৱা আগতম্হাতি. ‘‘কস্মা পন তুম্হে, ভিক্খৱে, ইমস্স ভিক্খুনো বহুং সীলং আচিক্খথ. যত্তকং এস ৰক্খিতুং সক্কোতি, তত্তকমেৱ ৰক্খিস্সতি. ইতো পট্ঠায তুম্হে এতং মা কিঞ্চি অৱচুত্থ, অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামি, এহি ত্ৱং ভিক্খু, কিং তে বহুনা সীলেন, তীণিযেৱ সীলানি ৰক্খিতুং সক্খিস্সসী’’তি? ‘‘ৰক্খিস্সামি, ভন্তে’’তি. তেন হি ত্ৱং ইতো পট্ঠায কাযদ্ৱাৰং ৱচীদ্ৱাৰং মনোদ্ৱাৰন্তি তীণি দ্ৱাৰানি ৰক্খ, মা কাযেন পাপকম্মং কৰি, মা ৱাচায, মা মনসা. ‘‘গচ্ছ মা হীনাযাৱত্তি, ইমানি তীণিযেৱ সীলানি ৰক্খা’’তি. এত্তাৱতা সো ভিক্খু তুট্ঠমানসো ‘‘সাধু, ভন্তে, ৰক্খিস্সামি ইমানি তীণি সীলানী’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযেহি সদ্ধিংযেৱ অগমাসি. সো তানি তীণি সীলানি পূৰেন্তোৱ অঞ্ঞাসি ‘‘আচৰিযুপজ্ঝাযেহি ময্হং আচিক্খিতং সীলম্পি এত্তকমেৱ, তে পন অত্তনো অবুদ্ধভাৱেন মং বুজ্ঝাপেতুং নাসক্খিংসু, সম্মাসম্বুদ্ধো অত্তনো বুদ্ধসুবুদ্ধতায অনুত্তৰধম্মৰাজতায এত্তকং সীলং তীসুযেৱ দ্ৱাৰেসু পক্খিপিত্ৱা মং গণ্হাপেসি, অৱস্সযো ৱত মে সত্থা জাতো’’তি ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা কতিপাহেনেৱ অৰহত্তে পতিট্ঠাসি.

তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ ‘‘আৱুসো, তং কিৰ ভিক্খুং ‘বহুসীলানি ৰক্খিতুং ন সক্কোমী’তি হীনাযাৱত্তন্তং সব্বানি সীলানি তীহি কোট্ঠাসেহি সঙ্খিপিত্ৱা গাহাপেত্ৱা সত্থা অৰহত্তং পাপেসি, অহো বুদ্ধানং বলং নাম অচ্ছৰিয’’ন্তি বুদ্ধগুণে কথেন্তা নিসীদিংসু. অথ সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খৱে, অতিগৰুকোপি ভাৰো কোট্ঠাসৱসেন ভাজেত্ৱা দিন্নো লহুকো ৱিয হোতি, পুব্বেপি পণ্ডিতা মহন্তং কঞ্চনক্খন্ধং লভিত্ৱা উক্খিপিতুং অসক্কোন্তা ৱিভাগং কত্ৱা উক্খিপিত্ৱা অগমংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং গামকে কস্সকো অহোসি. সো একদিৱসং অঞ্ঞতৰস্মিং ছড্ডিতগামকে খেত্তে কসিং কসতি. পুব্বে চ তস্মিং গামে একো ৱিভৱসম্পন্নো সেট্ঠি ঊৰুমত্তপৰিণাহং চতুহত্থাযামং কঞ্চনক্খন্ধং নিদহিত্ৱা কালমকাসি. তস্মিং বোধিসত্তস্স নঙ্গলং লগিত্ৱা অট্ঠাসি. সো ‘‘মূলসন্তানকং ভৱিস্সতী’’তি পংসুং ৱিযূহন্তো তং দিস্ৱা পংসুনা পটিচ্ছাদেত্ৱা দিৱসং কসিত্ৱা অত্থঙ্গতে সূৰিযে যুগনঙ্গলাদীনি একমন্তে নিক্খিপিত্ৱা ‘‘কঞ্চনক্খন্ধং গণ্হিত্ৱা গচ্ছিস্সামী’’তি তং উক্খিপিতুং নাসক্খি. অসক্কোন্তো নিসীদিত্ৱা ‘‘এত্তকং কুচ্ছিভৰণায ভৱিস্সতি, এত্তকং নিদহিত্ৱা ঠপেস্সামি, এত্তকেন কম্মন্তে পযোজেস্সামি, এত্তকং দানাদিপুঞ্ঞকিৰিযায ভৱিস্সতী’’তি চত্তাৰো কোট্ঠাসে অকাসি. তস্সেৱং ৱিভত্তকালে সো কঞ্চনক্খন্ধো সল্লহুকো ৱিয অহোসি. সো তং উক্খিপিত্ৱা ঘৰং নেত্ৱা চতুধা ৱিভজিত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

ইতি ভগৱা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৫৬. ‘‘যো পহট্ঠেন চিত্তেন, পহট্ঠমনসো নৰো;

ভাৱেতি কুসলং ধম্মং, যোগক্খেমস্স পত্তিযা;

পাপুণে অনুপুব্বেন, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তি.

তত্থ পহট্ঠেনাতি ৱিনীৱৰণেন. পহট্ঠমনসোতি তায এৱ ৱিনীৱৰণতায পহট্ঠমানসো, সুৱণ্ণং ৱিয পহংসিত্ৱা সমুজ্জোতিতসপ্পভাসচিত্তো হুত্ৱাতি অত্থো.

এৱং সত্থা অৰহত্তকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কঞ্চনক্খন্ধলদ্ধপুৰিসো অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কঞ্চনক্খন্ধজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[৫৭] ৭. ৱানৰিন্দজাতকৱণ্ণনা

যস্সেতে চতুৰো ধম্মাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তস্স ৱধায পৰিসক্কনং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি সমযে সত্থা ‘‘দেৱদত্তো ৱধায পৰিসক্কতী’’তি সুত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো ময্হং ৱধায পৰিসক্কতি, পুব্বেপি পৰিসক্কিযেৱ, তাসমত্তম্পি পন কাতুং নাসক্খী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কপিযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱুড্ঢিমন্ৱায অস্সপোতকপ্পমাণো থামসম্পন্নো একচৰো হুত্ৱা নদীতীৰে ৱিহৰতি. তস্সা পন নদিযা ৱেমজ্ঝে একো দীপকো নানপ্পকাৰেহি অম্বপনসাদীহি ফলৰুক্খেহি সম্পন্নো. বোধিসত্তো নাগবলো থামসম্পন্নো নদিযা ওৰিমতীৰতো উপ্পতিত্ৱা দীপকস্স ওৰতো নদীমজ্ঝে একো পিট্ঠিপাসাণো অত্থি, তস্মিং নিপততি, ততো উপ্পতিত্ৱা তস্মিং দীপকে পততি. তত্থ নানপ্পকাৰানি ফলানি খাদিত্ৱা সাযং তেনেৱ উপাযেন পচ্চাগন্ত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসেপি তথেৱ কৰোতি. ইমিনা নিযামেন তত্থ ৱাসং কপ্পেতি.

তস্মিং পন কালে একো কুম্ভীলো সপজাপতিকো তস্সা নদিযা ৱসতি. তস্স ভৰিযা বোধিসত্তং অপৰাপৰং গচ্ছন্তং দিস্ৱা বোধিসত্তস্স হদযমংসে দোহড়ং উপ্পাদেত্ৱা কুম্ভীলং আহ – ‘‘ময্হং খো, অয্য, ইমস্স ৱানৰিন্দস্স হদযমংসে দোহড়ো উপ্পন্নো’’তি. কুম্ভীলো ‘‘সাধু, ভদ্দে, লচ্ছসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অজ্জ তং সাযং দীপকতো আগচ্ছন্তমেৱ গণ্হিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা পিট্ঠিপাসাণে নিপজ্জি.

বোধিসত্তো দিৱসং চৰিত্ৱা সাযন্হসমযে দীপকে ঠিতোৱ পাসাণং ওলোকেত্ৱা – ‘‘অযং পাসাণো ইদানি উচ্চতৰো খাযতি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি চিন্তেসি. তস্স কিৰ উদকপ্পমাণঞ্চ পাসাণপ্পমাণঞ্চ সুৱৱত্থাপিতমেৱ হোতি. তেনস্স এতদহোসি ‘‘অজ্জ ইমিস্সা নদিযা উদকং নেৱ হাযতি, ন চ ৱড্ঢতি, অথ চ পনাযং পাসাণো মহা হুত্ৱা পঞ্ঞাযতি, কচ্চি নু খো এত্থ ময্হং গহণত্থায কুম্ভীলো নিপন্নো’’তি. সো ‘‘ৱীমংসামি তাৱ ন’’ন্তি তত্থেৱ ঠত্ৱা পাসাণেন সদ্ধিং কথেন্তো ৱিয ‘‘ভো পাসাণা’’তি ৱত্ৱা পটিৱচনং অলভন্তো যাৱততিযং ‘‘ভো পাসাণা’’তি আহ. পাসাণো কিং পটিৱচনং দস্সতি. পুনপি ৱানৰো ‘‘কিং ভো পাসাণ, অজ্জ ময্হং পটিৱচনং ন দেসী’’তি আহ. কুম্ভীলো ‘‘অদ্ধা অঞ্ঞেসু দিৱসেসু অযং পাসাণো ৱানৰিন্দস্স পটিৱচনং অদাসি, দস্সামি দানিস্স পটিৱচন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কিং, ভো ৱানৰিন্দা’’তি আহ. ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি? ‘‘অহং কুম্ভীলো’’তি. ‘‘কিমত্থং এত্থ নিপন্নোসী’’তি? ‘‘তৱ হদযমংসং পত্থযমানো’’তি. বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘অঞ্ঞো মে গমনমগ্গো নত্থি, অজ্জ মযা এস কুম্ভীলো ৱঞ্চেতব্বো’’তি. অথ নং এৱমাহ ‘‘সম্ম কুম্ভীল, অহং অত্তানং তুয্হং পৰিচ্চজিস্সামি, ত্ৱং মুখং ৱিৱৰিত্ৱা মং তৱ সন্তিকং আগতকালে গণ্হাহী’’তি. কুম্ভীলানঞ্হি মুখে ৱিৱটে অক্খীনি নিম্মীলন্তি. সো তং কাৰণং অসল্লক্খেত্ৱা মুখং ৱিৱৰি, অথস্স অক্খীনি পিথীযিংসু. সো মুখং ৱিৱৰিত্ৱা অক্খীনি নিম্মীলেত্ৱা নিপজ্জি. বোধিসত্তো তথাভাৱং ঞত্ৱা দীপকা উপ্পতিতো গন্ত্ৱা কুম্ভীলস্স মত্থকে অক্কমিত্ৱা ততো উপ্পতিতো ৱিজ্জুলতা ৱিয ৱিজ্জোতমানো পৰতীৰে অট্ঠাসি.

কুম্ভীলো তং অচ্ছৰিযং দিস্ৱা ‘‘ইমিনা ৱানৰিন্দেন অতিঅচ্ছেৰকং কত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ভো ৱানৰিন্দ, ইমস্মিং লোকে চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো পচ্চামিত্তে অধিভৱতি. তে সব্বেপি তুয্হং অব্ভন্তৰে অত্থি মঞ্ঞে’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৫৭. ‘‘যস্সেতে চতুৰো ধম্মা, ৱানৰিন্দ যথা তৱ;

সচ্চং ধম্মো ধিতি চাগো, দিট্ঠং সো অতিৱত্ততী’’তি.

তত্থ যস্সাতি যস্স কস্সচি পুগ্গলস্স. এতেতি ইদানি ৱত্তব্বে পচ্চক্খতো নিদ্দিসতি. চতুৰো ধম্মাতি চত্তাৰো গুণা. সচ্চন্তি ৱচীসচ্চং, ‘‘মম সন্তিকং আগমিস্সামী’’তি ৱত্ৱা মুসাৱাদং অকত্ৱা আগতোযেৱাতি এতং তে ৱচীসচ্চং. ধম্মোতি ৱিচাৰণপঞ্ঞা, ‘‘এৱং কতে ইদং নাম ভৱিস্সতী’’তি এসা তে ৱিচাৰণপঞ্ঞা অত্থি. ধিতীতি অব্বোচ্ছিন্নং ৱীৰিযং ৱুচ্চতি, এতম্পি তে অত্থি. চাগোতি অত্তপৰিচ্চাগো, ত্ৱং অত্তানং পৰিচ্চজিত্ৱা মম সন্তিকং আগতো. যং পনাহং গণ্হিতুং নাসক্খিং, ময্হমেৱেস দোসো. দিট্ঠন্তি পচ্চামিত্তং. সো অতিৱত্ততীতি যস্স পুগ্গলস্স যথা তৱ, এৱং এতে চত্তাৰো ধম্মা অত্থি, সো যথা মং অজ্জ ত্ৱং অতিক্কন্তো, তথেৱ অত্তনো পচ্চামিত্তং অতিক্কমতি অভিভৱতীতি. এৱং কুম্ভীলো বোধিসত্তং পসংসিত্ৱা অত্তনো ৱসট্ঠানং গতো.

সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ ময্হং ৱধায পৰিসক্কতি, পুব্বেপি পৰিসক্কিযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কুম্ভীলো দেৱদত্তো অহোসি, ভৰিযাস্স চিঞ্চমাণৱিকা, ৱানৰিন্দো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৱানৰিন্দজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[৫৮] ৮. তযোধম্মজাতকৱণ্ণনা

যস্স এতে তযো ধম্মাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তস্স ৱধায পৰিসক্কনমেৱাৰব্ভ কথেসি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে দেৱদত্তো ৱানৰযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা হিমৱন্তপ্পদেসে যূথং পৰিহৰন্তো অত্তানং পটিচ্চ জাতানং ৱানৰপোতকানং ‘‘ৱুড্ঢিপ্পত্তা ইমে যূথং পৰিহৰেয্যু’’ন্তি ভযেন দন্তেহি ডংসিত্ৱা তেসং বীজানি উপ্পাটেতি. তদা বোধিসত্তোপি তঞ্ঞেৱ পটিচ্চ একিস্সা ৱানৰিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. অথ সা ৱানৰী গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা অত্তনো গব্ভং অনুৰক্খমানা অঞ্ঞং পব্বতপাদং অগমাসি. সা পৰিপক্কগব্ভা বোধিসত্তং ৱিজাযি. সো ৱুড্ঢিমন্ৱায ৱিঞ্ঞুতং পত্তো থামসম্পন্নো অহোসি. সো একদিৱসং মাতৰং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, ময্হং পিতা কহ’’ন্তি? ‘‘তাত, অসুকস্মিং নাম পব্বতপাদে যূথং পৰিহৰন্তো ৱসতী’’তি. ‘‘অম্ম, তস্স মং সন্তিকং নেহী’’তি. ‘‘তাত, ন সক্কা তযা পিতু সন্তিকং গন্তুং. পিতা হি তে অত্তানং পটিচ্চ জাতানং ৱানৰপোতকানং যূথপৰিহৰণভযেন দন্তেহি ডংসিত্ৱা বীজানি উপ্পাটেতী’’তি. ‘‘অম্ম, নেহি মং তত্থ, অহং জানিস্সামী’’তি. সা পুত্তং আদায তস্স সন্তিকং অগমাসি.

সো ৱানৰো অত্তনো পুত্তং দিস্ৱাৱ ‘‘অযং ৱড্ঢন্তো ময্হং যূথং পৰিহৰিতুং ন দস্সতি, ইদানেৱ মাৰেতব্বো’’তি ‘‘এতং আলিঙ্গন্তো ৱিয গাড়্হং পীড়েত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘এহি, তাত, এত্তকং কালং কহং গতোসী’’তি বোধিসত্তং আলিঙ্গন্তো ৱিয নিপ্পীড়েসি. বোধিসত্তো পন নাগবলো থামসম্পন্নো, সোপি নং নিপ্পীড়েসি, অথস্স অট্ঠীনি ভিজ্জনাকাৰপ্পত্তানি অহেসুং. অথস্স এতদহোসি ‘‘অযং ৱড্ঢন্তো মং মাৰেস্সতি, কেন নু খো উপাযেন পুৰেতৰঞ্ঞেৱ মাৰেয্য’’ন্তি. ততো চিন্তেসি ‘‘অযং অৱিদূৰে ৰক্খসপৰিগ্গহিতো সৰো অত্থি, তত্থ নং ৰক্খসেন খাদাপেস্সামী’’তি. অথ নং এৱমাহ ‘‘তাত, অহং মহল্লকো, ইমং যূথং তুয্হং নিয্যাদেমি, অজ্জেৱ তং ৰাজানং কৰোমি, অসুকস্মিং নাম ঠানে সৰো অত্থি, তত্থ দ্ৱে কুমুদিনিযো, তিস্সো উপ্পলিনিযো, পঞ্চ পদুমিনিযো চ পুপ্ফন্তি, গচ্ছ, ততো পুপ্ফানি আহৰা’’তি. সো ‘‘সাধু, তাত, আহৰিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা সহসা অনোতৰিত্ৱা সমন্তা পদং পৰিচ্ছিন্দন্তো ওতিণ্ণপদঞ্ঞেৱ অদ্দস, ন উত্তিণ্ণপদং. সো ‘‘ইমিনা সৰেন ৰক্খসপৰিগ্গহিতেন ভৱিতব্বং, ময্হং পিতা অত্তনা মাৰেতুং অসক্কোন্তো ৰক্খসেন মং খাদাপেতুকামো ভৱিস্সতি, অহং ইমঞ্চ সৰং ন ওতৰিস্সামি, পুপ্ফানি চ গহেস্সামী’’তি নিৰুদকট্ঠানং গন্ত্ৱা ৱেগং গহেত্ৱা উপ্পতিত্ৱা পৰতো গচ্ছন্তো নিৰুদকে ওকাসে ঠিতানেৱ দ্ৱে পুপ্ফানি গহেত্ৱা পৰতীৰে পতি. পৰতীৰতোপি ওৰিমতীৰং আগচ্ছন্তো তেনেৱুপাযেন দ্ৱে গণ্হি. এৱং উভোসু পস্সেসু ৰাসিং কৰোন্তো পুপ্ফানি চ গণ্হি, ৰক্খসস্স চ আণট্ঠানং ন ওতৰি.

অথস্স ‘‘ইতো উত্তৰি উক্খিপিতুং ন সক্খিস্সামী’’তি তানি পুপ্ফানি গহেত্ৱা একস্মিং ঠানে ৰাসিং কৰোন্তস্স সো ৰক্খসো ‘‘মযা এত্তকং কালং এৱৰূপো পঞ্ঞৱা অচ্ছৰিযপুৰিসো ন দিট্ঠপুব্বো, পুপ্ফানি চ নাম যাৱদিচ্ছকং গহিতানি, ময্হঞ্চ আণট্ঠানং ন ওতৰী’’তি উদকং দ্ৱিধা ভিন্দন্তো উদকতো উট্ঠায বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ৱানৰিন্দ, ইমস্মিং লোকে যস্স তযো ধম্মা অত্থি, সো পচ্চামিত্তং অভিভৱতি, তে সব্বেপি তৱ অব্ভন্তৰে অত্থি মঞ্ঞে’’তি ৱত্ৱা বোধিসত্তস্স থুতিং কৰোন্তো ইমং গাথমাহ –

৫৮. ‘‘যস্স এতে তযো ধম্মা, ৱানৰিন্দ যথা তৱ;

দক্খিযং সূৰিযং পঞ্ঞা, দিট্ঠং সো অতিৱত্ততী’’তি.

তত্থ দক্খিযন্তি দক্খভাৱো, সম্পত্তভযং ৱিধমিতুং জাননপঞ্ঞায সম্পযুত্তউত্তমৱীৰিযস্সেতং নামং. সূৰিযন্তি সূৰভাৱো, নিব্ভযভাৱস্সেতং নামং. পঞ্ঞাতি পঞ্ঞাপদট্ঠানায উপাযপঞ্ঞাযেতং নামং.

এৱং সো দকৰক্খসো ইমায গাথায বোধিসত্তস্স থুতিং কত্ৱা ‘‘ইমানি পুপ্ফানি কিমত্থং হৰসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘পিতা মং ৰাজানং কাতুকামো, তেন কাৰণেন হৰামী’’তি. ‘‘ন সক্কা তাদিসেন উত্তমপুৰিসেন পুপ্ফানি ৱহিতুং অহং ৱহিস্সামী’’তি উক্খিপিত্ৱা তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো অগমাসি. অথস্স পিতা দূৰতোৱ তং দিস্ৱা ‘‘অহং ইমং ‘ৰক্খসভত্তং ভৱিস্সতী’তি পহিণিং, সো দানেস ৰক্খসং পুপ্ফানি গাহাপেন্তো আগচ্ছতি, ইদানিম্হি নট্ঠো’’তি চিন্তেন্তো সত্তধা হদযফালনং পত্ৱা তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পত্তো. সেসৱানৰা সন্নিপতিত্ৱা বোধিসত্তং ৰাজানং অকংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা যূথপতি দেৱদত্তো অহোসি, যূথপতিপুত্তো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

তযোধম্মজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.

[৫৯] ৯. ভেৰিৱাদকজাতকৱণ্ণনা

ধমে ধমেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং দুব্বচভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভিক্খুং সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু দুব্বচোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন ত্ৱং ভিক্খু ইদানেৱ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ভেৰিৱাদককুলে নিব্বত্তিত্ৱা গামকে ৱসতি. সো ‘‘বাৰাণসিযং নক্খত্তং ঘুট্ঠ’’ন্তি সুত্ৱা ‘‘সমজ্জমণ্ডলে ভেৰিং ৱাদেত্ৱা ধনং আহৰিস্সামী’’তি পুত্তং আদায তত্থ গন্ত্ৱা ভেৰিং ৱাদেত্ৱা বহুধনং লভি. সো তং আদায অত্তনো গামং গচ্ছন্তো চোৰাটৱিং পত্ৱা পুত্তং নিৰন্তৰং ভেৰিং ৱাদেন্তং ৱাৰেসি ‘‘তাত, নিৰন্তৰং অৱাদেত্ৱা মগ্গপটিপন্নস্স ইস্সৰস্স ভেৰিং ৱিয অন্তৰন্তৰা ৱাদেহী’’তি সো পিতৰা ৱাৰিযমানোপি ‘‘ভেৰিসদ্দেনেৱ চোৰে পলাপেস্সামী’’তি ৱত্ৱা নিৰন্তৰমেৱ ৱাদেসি. চোৰা পঠমঞ্ঞেৱ ভেৰিসদ্দং সুত্ৱা ‘‘ইস্সৰভেৰী ভৱিস্সতী’’তি পলাযিত্ৱা অতি ৱিয একাবদ্ধং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘নাযং ইস্সৰভেৰী ভৱিস্সতী’’তি আগন্ত্ৱা উপধাৰেন্তা দ্ৱেযেৱ জনে দিস্ৱা পোথেত্ৱা ৱিলুম্পিংসু. বোধিসত্তো ‘‘কিচ্ছেন ৱত নো লদ্ধং ধনং একাবদ্ধং কত্ৱা ৱাদেন্তো নাসেসী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

৫৯. ‘‘ধমে ধমে নাতিধমে, অতিধন্তঞ্হি পাপকং;

ধন্তেন হি সতং লদ্ধং, অতিধন্তেন নাসিত’’ন্তি.

তত্থ ধমে ধমেতি ধমেয্য নো ন ধমেয্য, ভেৰিং ৱাদেয্য নো ন ৱাদেয্যাতি অত্থো. নাতিধমেতি অতিক্কমিত্ৱা পন নিৰন্তৰমেৱ কত্ৱা ন ৱাদেয্য. কিংকাৰণা? অতিধন্তঞ্হি পাপকং, নিৰন্তৰং ভেৰিৱাদনং ইদানি অম্হাকং পাপকং লামকং জাতং. ধন্তেন হি সতং লদ্ধন্তি নগৰে ধমন্তেন ভেৰিৱাদনেন কহাপণসতং লদ্ধং. অতিধন্তেন নাসিতন্তি ইদানি পন মে পুত্তেন ৱচনং অকত্ৱা যদিদং অটৱিযং অতিধন্তং, তেন অতিধন্তেন সব্বং নাসিতন্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পুত্তো দুব্বচভিক্খু অহোসি, পিতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ভেৰিৱাদকজাতকৱণ্ণনা নৱমা.

[৬০] ১০. সঙ্খধমজাতকৱণ্ণনা

ধমে ধমেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দুব্বচমেৱাৰব্ভ কথেসি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সঙ্খধমককুলে নিব্বত্তিত্ৱা বাৰাণসিযং নক্খত্তে ঘুট্ঠে পিতৰং আদায সঙ্খধমনকম্মেন ধনং লভিত্ৱা আগমনকালে চোৰাটৱিযং পিতৰং নিৰন্তৰং সঙ্খং ধমন্তং ৱাৰেসি. সো ‘‘সঙ্খসদ্দেন চোৰে পলাপেস্সামী’’তি নিৰন্তৰমেৱ ধমি, চোৰা পুৰিমনযেনেৱ আগন্ত্ৱা ৱিলুম্পিংসু. বোধিসত্তো পুৰিমনযেনেৱ গাথং অভাসি –

৬০. ‘‘ধমে ধমে নাতিধমে, অতিধন্তঞ্হি পাপকং;

ধন্তেনাধিগতা ভোগা, তে তাতো ৱিধমী ধম’’ন্তি.

তত্থ তে তাতো ৱিধমী ধমন্তি তে সঙ্খং ধমিত্ৱা লদ্ধভোগে মম পিতা পুনপ্পুনং ধমন্তো ৱিধমি ৱিদ্ধংসেসি ৱিনাসেসীতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পিতা দুব্বচভিক্খু অহোসি, পুত্তো পনস্স অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সঙ্খধমজাতকৱণ্ণনা দসমা.

আসীসৱগ্গো ছট্ঠো.

তস্সুদ্দানং –

মহাসীলৱজনকং, পুণ্ণপাতি চ কিংফলং;

পঞ্চাৱুধকঞ্চনক্খন্ধং, ৱানৰিন্দং তযোধম্মং;

ভেৰিৱাদসঙ্খধমন্তি.