৫. অত্থকামৱগ্গো
[৪১] ১. লোসকজাতকৱণ্ণনা
যো অত্থকামস্সাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লোসকতিস্সত্থেৰং নাম আৰব্ভ কথেসি. কো পনেস লোসকতিস্সত্থেৰো নামাতি? কোসলৰট্ঠে একো অত্তনো কুলনাসকো কেৱট্টপুত্তকো অলাভী ভিক্খু. সো কিৰ নিব্বত্তট্ঠানেতা চৱিত্ৱা কোসলৰট্ঠে একস্মিং কুলসহস্সৱাসে কেৱট্টগামে একিস্সা কেৱট্টিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স পটিসন্ধিগ্গহণদিৱসে তং কুলসহস্সং জালহত্থং নদিযঞ্চ তড়াকাদীসু চ মচ্ছে পৰিযেসন্তং একং খুদ্দকমচ্ছম্পি নালত্থ. ততো পট্ঠায চ তে কেৱট্টা পৰিহাযন্তিযেৱ. তস্মিঞ্হি কুচ্ছিগতেযেৱ নেসং গামো সত্ত ৱাৰে অগ্গিনা দড্ঢো, সত্ত ৱাৰে ৰঞ্ঞা দণ্ডিতো. এৱং অনুক্কমেন দুগ্গতা জাতা. তে চিন্তযিংসু ‘‘পুব্বে অম্হাকং এৱৰূপং নত্থি, ইদানি পন পৰিহাযাম, অম্হাকং অন্তৰে একায কাড়কণ্ণিযা ভৱিতব্বং, দ্ৱে ভাগা হোমা’’তি পঞ্চ পঞ্চ কুলসতানি একতো অহেসুং. ততো যত্থ তস্স মাতাপিতৰো, সোৱ কোট্ঠাসো পৰিহাযতি, ইতৰো ৱড্ঢতি. তে তম্পি কোট্ঠাসং দ্ৱিধা, তম্পি দ্ৱিধাতি এৱং যাৱ তমেৱ কুলং একং অহোসি, তাৱ ৱিভজিত্ৱা তেসং কাড়কণ্ণিভাৱং ঞত্ৱা পোথেত্ৱা নিক্কড্ঢিংসু.
অথস্স মাতা কিচ্ছেন জীৱমানা পৰিপক্কে গব্ভে একস্মিং ঠানে ৱিজাযি. পচ্ছিমভৱিকসত্তং ন সক্কা নাসেতুং, অন্তোঘটে পদীপো ৱিয তস্স হদযে অৰহত্তস্স উপনিস্সযো জলতি. সা তং দাৰকং পটিজগ্গিত্ৱা আধাৱিত্ৱা পৰিধাৱিত্ৱা ৱিচৰণকালে একমস্স কপালকং হত্থে দত্ৱা ‘‘পুত্ত, এতং ঘৰং পৱিসা’’তি পেসেত্ৱা পলাতা. সো ততো পট্ঠায এককোৱ হুত্ৱা তত্থ তত্থ ভিক্খং পৰিযেসিত্ৱা একস্মিং ঠানে সযতি, ন ন্হাযতি, ন সৰীৰং পটিজগ্গতি, পংসুপিসাচকো ৱিয কিচ্ছেন জীৱিকং কপ্পেতি. সো অনুক্কমেন সত্তৱস্সিকো হুত্ৱা একস্মিং গেহদ্ৱাৰে উক্খলিধোৱনস্স ছড্ডিতট্ঠানে কাকো ৱিয একেকং ভত্তসিত্থং উচ্চিনিত্ৱা খাদতি.
অথ নং ধম্মসেনাপতি সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰমানো দিস্ৱা ‘‘অযং সত্তো অতিকাৰুঞ্ঞপ্পত্তো, কতৰগামৱাসিকো নু খো’’তি তস্মিং মেত্তচিত্তং ৱড্ঢেত্ৱা ‘‘এহি, ৰে’’তি আহ. সো আগন্ত্ৱা থেৰং ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং থেৰো ‘‘কতৰগামৱাসিকোসি, কহং ৱা তে মাতাপিতৰো’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং, ভন্তে, নিপ্পচ্চযো, ময্হং মাতাপিতৰো মং নিস্সায ‘কিলন্তম্হা’তি মং ছড্ডেত্ৱা পলাতা’’তি. ‘‘অপি পন পব্বজিস্সসী’’তি. ‘‘ভন্তে, অহং তাৱ পব্বজেয্যং, মাদিসং পন কপণং কো পব্বাজেস্সসী’’তি? ‘‘অহং পব্বাজেস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে, পব্বাজেথা’’তি. থেৰো তস্স খাদনীযভোজনীযং দত্ৱা তং ৱিহাৰং নেত্ৱা সহত্থেনেৱ ন্হাপেত্ৱা পব্বাজেত্ৱা পৰিপুণ্ণৱস্সং উপসম্পাদেসি. সো মহল্লককালে ‘‘লোসকতিস্সত্থেৰো’’তি পঞ্ঞাযিত্থ অপ্পপুঞ্ঞো অপ্পলাভো. তেন কিৰ অসদিসদানেপি কুচ্ছিপূৰো ন লদ্ধপুব্বো, জীৱিতঘটনমত্তমেৱ লভতি. তস্স হি পত্তে একস্মিংযেৱ যাগুউড়ুঙ্কে দিন্নে পত্তো সমতিত্তিকো ৱিয হুত্ৱা পঞ্ঞাযতি. অথ মনুস্সা ‘‘ইমস্স পত্তো পূৰো’’তি হেট্ঠা যাগুং দেন্তি. তস্স পত্তে যাগুং দানকালে মনুস্সানং ভাজনে যাগু অন্তৰধাযতীতিপি ৱদন্তি. খজ্জকাদীসুপি এসেৱ নযো.
সো অপৰেন সমযেন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অগ্গফলে অৰহত্তে পতিট্ঠিতোপি অপ্পলাভোৱ অহোসি. অথস্স অনুপুব্বেন আযুসঙ্খাৰেসু পৰিহীনেসু পৰিনিব্বানদিৱসো সম্পাপুণি. ধম্মসেনাপতি আৱজ্জেন্তো তস্স পৰিনিব্বানভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অযং লোসকতিস্সত্থেৰো অজ্জ পৰিনিব্বাযিস্সতি, অজ্জ মযা এতস্স যাৱদত্থং আহাৰং দাতুং ৱট্টতী’’তি তং আদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. থেৰো তং নিস্সায তাৱ বহুমনুস্সায সাৱত্থিযা হত্থং পসাৰেত্ৱা ৱন্দনমত্তম্পি নালত্থ. অথ নং থেৰো ‘‘গচ্ছাৱুসো, আসনসালায নিসীদা’’তি উয্যোজেত্ৱা গতো. তং আগতমেৱ মনুস্সা ‘‘অয্যো, আগতো’’তি আসনে নিসীদাপেত্ৱা ভোজেসি. থেৰোপি ‘‘ইমং লোসকস্স দেথা’’তি লদ্ধাহাৰং পেসেসি. তং গহেত্ৱা গতা লোসকতিস্সত্থেৰং অসৰিত্ৱা সযমেৱ ভুঞ্জিংসু. অথ থেৰস্স উট্ঠায ৱিহাৰং গমনকালে লোসকতিস্সত্থেৰো আগন্ত্ৱা থেৰং ৱন্দি, থেৰো নিৱত্তিত্ৱা ঠিতকোৱ ‘‘লদ্ধং তে, আৱুসো, ভত্ত’’ন্তি পুচ্ছি. লভিস্সাম নো, ভন্তেতি. থেৰো সংৱেগপত্তো কালং ওলোকেসি, কালো অতিক্কন্তো. থেৰো ‘‘হোতাৱুসো, ইধেৱ নিসীদা’’তি লোসকত্থেৰং আসনসালাযং নিসীদাপেত্ৱা কোসলৰঞ্ঞো নিৱেসনং অগমাসি. ৰাজা থেৰস্স পত্তং গাহাপেত্ৱা ‘‘ভত্তস্স অকালো’’তি পত্তপূৰং চতুমধুৰং দাপেসি. থেৰো তং আদায গন্ত্ৱা ‘‘এহাৱুসো, তিস্স ইমং চতুমধুৰং ভুঞ্জা’’তি ৱত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা অট্ঠাসি. সো থেৰে গাৰৱেন লজ্জন্তো ন পৰিভুঞ্জতি. অথ নং থেৰো ‘‘এহাৱুসো তিস্স, অহং ইমং পত্তং গহেত্ৱাৱ ঠস্সামি, ত্ৱং নিসীদিত্ৱা পৰিভুঞ্জ. সচে অহং পত্তং হত্থতো মুঞ্চেয্যং, কিঞ্চি ন ভৱেয্যা’’তি আহ. অথাযস্মা লোসকতিস্সত্থেৰো অগ্গসাৱকে ধম্মসেনাপতিম্হি পত্তং গহেত্ৱা ঠিতে চতুমধুৰং পৰিভুঞ্জি. তং থেৰস্স অৰিযিদ্ধিবলেন পৰিক্খযং ন অগমাসি. তদা লোসকতিস্সত্থেৰো যাৱদত্থং উদৰপূৰং কত্ৱা পৰিভুঞ্জি, তং দিৱসংযেৱ চ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি. সম্মাসম্বুদ্ধো সন্তিকে ঠত্ৱা সৰীৰনিক্খেপং কাৰেসি, ধাতুযো গহেত্ৱা চেতিযং কৰিংসু.
তদা ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিপতিত্ৱা ‘‘আৱুসো, অহো লোসকতিস্সত্থেৰো অপ্পপুঞ্ঞো অপ্পলাভী, এৱৰূপেন নাম অপ্পপুঞ্ঞেন অপ্পলাভিনা কথং অৰিযধম্মো লদ্ধো’’তি কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা ধম্মসভং গন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছি. তে ‘‘ইমায নাম, ভন্তে’’তি আৰোচযিংসু. সত্থা ‘‘ভিক্খৱে, এসো ভিক্খু অত্তনো অলাভিভাৱঞ্চ অৰিযধম্মলাভিভাৱঞ্চ অত্তনাৱ অকাসি. অযঞ্হি পুব্বে পৰেসং লাভন্তৰাযং কত্ৱা অপ্পলাভী জাতো, ‘‘অনিচ্চং, দুক্খং, অনত্তা’’তি ৱিপস্সনায যুত্তভাৱস্স বলেন অৰিযধম্মলাভী জাতো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে কিৰ কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু একং কুটুম্বিকং নিস্সায গামকাৱাসে ৱসতি পকতত্তো সীলৱা ৱিপস্সনায যুত্তপ্পযুত্তো. অথেকো খীণাসৱত্থেৰো সমৱত্তৱাসং ৱসমানো অনুপুব্বেন তস্স ভিক্খুনো উপট্ঠাককুটুম্বিকস্স ৱসনগামং সম্পত্তো. কুটুম্বিকো থেৰস্স ইৰিযাপথেযেৱ পসীদিত্ৱা পত্তং আদায ঘৰং পৱেসেত্ৱা সক্কচ্চং ভোজেত্ৱা থোকং ধম্মকথং সুত্ৱা থেৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, অম্হাকং ধুৰৱিহাৰমেৱ গচ্ছথ, মযং সাযন্হসমযে আগন্ত্ৱা পস্সিস্সামা’’তি আহ. থেৰো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা নেৱাসিকত্থেৰং ৱন্দিত্ৱা আপুচ্ছিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সোপি তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘লদ্ধো তে, আৱুসো, ভিক্খাহাৰো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, লদ্ধো’’তি. ‘‘কহং লদ্ধো’’তি? ‘‘তুম্হাকং ধুৰগামে কুটুম্বিকঘৰে’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা অত্তনো সেনাসনং পুচ্ছিত্ৱা পটিজগ্গিত্ৱা পত্তচীৱৰং পটিসামেত্ৱা ঝানসুখেন ফলসুখেন চ ৱীতিনামেন্তো নিসীদি.
সোপি কুটুম্বিকো সাযন্হে গন্ধমালঞ্চেৱ পদীপেয্যঞ্চ গাহাপেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা নেৱাসিকত্থেৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, একো আগন্তুকত্থেৰো অত্থি, আগতো নু খো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, আগতো’’তি. ‘‘ইদানি কহ’’ন্তি. ‘‘অসুকসেনাসনে নামা’’তি. সো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ধম্মকথং সুত্ৱা সীতলৱেলায চেতিযঞ্চ বোধিঞ্চ পূজেত্ৱা দীপে জালেত্ৱা উভোপি জনে নিমন্তেত্ৱা গতো. নেৱাসিকত্থেৰোপি খো ‘‘অযং কুটুম্বিকো পৰিভিন্নো, সচাযং ভিক্খু ইমস্মিং ৱিহাৰে ৱসিস্সতি, ন মং এস কিস্মিঞ্চি গণযিস্সতী’’তি থেৰে অনত্তমনতং আপজ্জিত্ৱা ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে এতস্স অৱসনাকাৰো মযা কাতুং ৱট্টতী’’তি তেন উপট্ঠানৱেলায আগতেন সদ্ধিং কিঞ্চি ন কথেসি. খীণাসৱত্থেৰো তস্স অজ্ঝাসযং জানিত্ৱা ‘‘অযং থেৰো মম কুলে ৱা গণে ৱা অপলিবুদ্ধভাৱং ন জানাতী’’তি অত্তনো ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা ঝানসুখেন ফলসুখেন ৱীতিনামেসি.
নেৱাসিকোপি পুনদিৱসে নখপিট্ঠেন গণ্ডিং পহৰিত্ৱা নখেন দ্ৱাৰং আকোটেত্ৱা কুটুম্বিকস্স গেহং অগমাসি. সো তস্স পত্তং গহেত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৱা ‘‘আগন্তুকত্থেৰো কহং, ভন্তে’’তি পুচ্ছি. ‘‘নাহং তৱ কুলূপকস্স পৱত্তিং জানামি, গণ্ডিং পহৰন্তোপি দ্ৱাৰং আকোটেন্তোপি পবোধেতুং নাসক্খিং, হিয্যো তৱ গেহে পণীতভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা জীৰাপেতুং অসক্কোন্তো ইদানি নিদ্দং ওক্কন্তোযেৱ ভৱিস্সতি, ত্ৱং পসীদমানো এৱৰূপেসুযেৱ ঠানেসু পসীদসী’’তি আহ – ‘‘খীণাসৱত্থেৰোপি অত্তনো ভিক্খাচাৰৱেলং সল্লক্খেত্ৱা সৰীৰং পটিজগ্গিত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায আকাসে উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞত্থ অগমাসি. সো কুটুম্বিকো নেৱাসিকত্থেৰং সপ্পিমধুসক্খৰাভিসঙ্খতং পাযাসং পাযেত্ৱা পত্তং গন্ধচুণ্ণেহি উব্বট্টেত্ৱা পুন পূৰেত্ৱা ‘‘ভন্তে, সো থেৰো মগ্গকিলন্তো ভৱিস্সতি, ইদমস্স হৰথা’’তি অদাসি. ইতৰো অপটিক্খিপিত্ৱাৱ গহেত্ৱা গচ্ছন্তো ‘‘সচে সো ভিক্খু ইমং পাযাসং পিৱিস্সতি, গীৱাযং গহেত্ৱা নিক্কড্ঢিযমানোপি ন গমিস্সতি. সচে পনাহং ইমং পাযাসং মনুস্সানং দস্সামি, পাকটং মে কম্মং ভৱিস্সতি. সচে উদকে ওপিলাপেস্সামি, উদকপিট্ঠে সপ্পি পঞ্ঞাযিস্সতি. সচে ভূমিযং ছড্ডেস্সামি, কাকসন্নিপাতেন পঞ্ঞাযিস্সতি. কত্থ নু খো ইমং ছড্ডেয্য’’ন্তি উপধাৰেন্তো একং ঝামক্খেত্তং দিস্ৱা অঙ্গাৰে ৱিযূহিত্ৱা তত্থ পক্খিপিত্ৱা উপৰি অঙ্গাৰেহি পটিচ্ছাদেত্ৱা ৱিহাৰং গতো তং ভিক্খুং অদিস্ৱা চিন্তেসি ‘‘অদ্ধা সো ভিক্খু খীণাসৱো মম অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গতো ভৱিস্সতি, অহো মযা উদৰহেতু অযুত্তং কত’’ন্তি তাৱদেৱস্স মহন্তং দোমনস্সং উদপাদি. ততো পট্ঠাযেৱ চ মনুস্সপেতো হুত্ৱা ন চিৰস্সেৱ কালং কত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তি.
সো বহূনি ৱস্সসতসহস্সানি নিৰযে পচ্চিত্ৱা পক্কাৱসেসেন পটিপাটিযা পঞ্চজাতিসতেসু যক্খো হুত্ৱা একদিৱসম্পি উদৰপূৰং আহাৰং ন লভি. একদিৱসং পন গব্ভমলং উদৰপূৰং লভি. পুন পঞ্চজাতিসতেসু সুনখো অহোসি. তদাপি একদিৱসং ভত্তৱমনং উদৰপূৰং লভি, সেসকালে পন তেন উদৰপূৰো আহাৰো নাম ন লদ্ধপুব্বো. সুনখযোনিতো পন চৱিত্ৱা কাসিৰট্ঠে একস্মিং গামে দুগ্গতকুলে নিব্বত্তি. তস্স নিব্বত্তিতো পট্ঠায তং কুলং পৰমদুগ্গতমেৱ জাতং, জাতিতো উদ্ধং উদককঞ্জিকামত্তম্পি ন লভি. তস্স পন ‘‘মিত্তৱিন্দকো’’তি নামং অহোসি. মাতাপিতৰো ছাতকদুক্খং অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তা ‘‘গচ্ছ কাড়কণ্ণী’’তি তং পোথেত্ৱা নীহৰিংসু. সো অপটিসৰণো ৱিচৰন্তো বাৰাণসিং অগমাসি. তদা বোধিসত্তো বাৰাণসিযং দিসাপামোক্খো আচৰিযো হুত্ৱা পঞ্চ মাণৱকসতানি সিপ্পং ৱাচেতি. তদা বাৰাণসিৱাসিনো দুগ্গতানং পৰিব্বযং দত্ৱা সিপ্পং সিক্খাপেন্তি. অযম্পি মিত্তৱিন্দকো বোধিসত্তস্স সন্তিকে সিপ্পং সিক্খতি. সো ফৰুসো অনোৱাদক্খমো তং তং পহৰন্তো ৱিচৰতি, বোধিসত্তেন ওৱদিযমানোপি ওৱাদং ন গণ্হাতি. তং নিস্সায আযোপিস্স মন্দো জাতো.
অথ সো মাণৱকেহি সদ্ধিং ভণ্ডিত্ৱা ওৱাদং অগ্গণ্হন্তো ততো পলাযিত্ৱা আহিণ্ডন্তো একং পচ্চন্তগামং পত্ৱা ভতিং কত্ৱা জীৱতি. সো তত্থ একায দুগ্গতিত্থিযা সদ্ধিং সংৱাসং কপ্পেসি. সা তং নিস্সায দ্ৱে দাৰকে ৱিজাযি. গামৱাসিনো ‘‘অম্হাকং সুসাসনং দুস্সাসনং আৰোচেয্যাসী’’তি মিত্তৱিন্দকস্স ভতিং দত্ৱা তং গামদ্ৱাৰে কুটিকায ৱসাপেসুং. তং পন মিত্তৱিন্দকং নিস্সায তে পচ্চন্তগামৱাসিনো সত্তক্খত্তুং ৰাজদণ্ডং অগমংসু, সত্তক্খত্তুং নেসং গেহানি ঝাযিংসু, সত্তক্খত্তুং তড়াকং ভিজ্জি. তে চিন্তযিংসু ‘‘অম্হাকং পুব্বে ইমস্স মিত্তৱিন্দকস্স অনাগমনকালে এৱৰূপং নত্থি, ইদানি পনস্স আগতকালতো পট্ঠায পৰিহাযামা’’তি তং পোথেত্ৱা নীহৰিংসু.
সো অত্তনো দাৰকে গহেত্ৱা অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তো একং অমনুস্সপৰিগ্গহং অটৱিং পাৱিসি. তত্থস্স অমনুস্সা দাৰকে চ ভৰিযঞ্চ মাৰেত্ৱা মংসং খাদিংসু. সো ততো পলাযিত্ৱা ততো ততো আহিণ্ডন্তো একং গম্ভীৰং নাম পট্টনগামং নাৱাৱিস্সজ্জনদিৱসেযেৱ পত্ৱা কম্মকাৰকো হুত্ৱা নাৱং অভিৰুহি. নাৱা সমুদ্দপিট্ঠে সত্তাহং গন্ত্ৱা সত্তমে দিৱসে সমুদ্দমজ্ঝে আকোটেত্ৱা ঠপিতা ৱিয অট্ঠাসি. তে কাড়কণ্ণিসলাকং চাৰেসুং, সত্তক্খত্তুং মিত্তৱিন্দকস্সেৱ পাপুণি. মনুস্সা তস্সেকং ৱেড়ুকলাপং দত্ৱা হত্থে গহেত্ৱা সমুদ্দপিট্ঠে খিপিংসু, তস্মিং খিত্তমত্তে নাৱা অগমাসি. মিত্তৱিন্দকো ৱেড়ুকলাপে নিপজ্জিত্ৱা সমুদ্দপিট্ঠে গচ্ছন্তো কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে ৰক্খিতসীলস্স ফলেন সমুদ্দপিট্ঠে একস্মিং ফলিকৱিমানে চতস্সো দেৱধীতৰো পটিলভিত্ৱা তাসং সন্তিকে সুখং অনুভৱমানো সত্তাহং ৱসি. তা পন ৱিমানপেতিযো সত্তাহং সুখং অনুভৱন্তি, সত্তাহং দুক্খং. সত্তাহং দুক্খং অনুভৱিতুং গচ্ছমানা ‘‘যাৱ মযং আগচ্ছাম, তাৱ ইধেৱ হোহী’’তি ৱত্ৱা অগমংসু.
মিত্তৱিন্দকো তাসং গতকালে ৱেড়ুকলাপে নিপজ্জিত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তো ৰজতৱিমানে অট্ঠ দেৱধীতৰো লভি. ততোপি পৰং গচ্ছন্তো মণিৱিমানে সোড়স, কনকৱিমানে দ্ৱত্তিংস দেৱধীতৰো লভি. তাসম্পি ৱচনং অকত্ৱা পৰতো গচ্ছন্তো অন্তৰদীপকে একং যক্খনগৰং অদ্দস. তত্থেকা যক্খিনী অজৰূপেন ৱিচৰতি. মিত্তৱিন্দকো তস্সা যক্খিনিভাৱং অজানন্তো ‘‘অজমংসং খাদিস্সামী’’তি তং পাদে অগ্গহেসি, সা যক্খানুভাৱেন তং উক্খিপিত্ৱা খিপি. সো তায খিত্তো সমুদ্দমত্থকেন গন্ত্ৱা বাৰাণসিযং পৰিখাপিট্ঠে একস্মিং কণ্টকগুম্বমত্থকে পতিত্ৱা পৱট্টমানো ভূমিযং পতিট্ঠাসি. তস্মিঞ্চ সমযে তস্মিং পৰিখাপিট্ঠে ৰঞ্ঞো অজিকা চৰমানা চোৰা হৰন্তি. অজিকগোপকা ‘‘চোৰে গণ্হিস্সামা’’তি একমন্তং নিলীনা অট্ঠংসু. মিত্তৱিন্দকো পৱট্টিত্ৱা ভূমিযং ঠিতো তা অজিকা দিস্ৱা চিন্তেসি ‘‘অহং সমুদ্দে একস্মিং দীপকে অজিকং পাদে গহেত্ৱা তায খিত্তো ইধ পতিতো. সচে ইদানি একং অজিকং পাদে গহেস্সামি, সা মং পৰতো সমুদ্দপিট্ঠে ৱিমানদেৱতানং সন্তিকে খিপিস্সতী’’তি. সো এৱং অযোনিসো মনসিকৰিত্ৱা অজিকং পাদে গণ্হি, সা গহিতমত্তা ৱিৰৱি. অজিকগোপকা ইতো চিতো চ আগন্ত্ৱা তং গহেত্ৱা ‘‘এত্তকং কালং ৰাজকুলে অজিকখাদকো এস চোৰো’’তি তং কোট্টেত্ৱা বন্ধিত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং নেন্তি.
তস্মিং খণে বোধিসত্তো পঞ্চসতমাণৱকপৰিৱুতো নগৰা নিক্খম্ম ন্হাযিতুং গচ্ছন্তো মিত্তৱিন্দকং দিস্ৱা সঞ্জানিত্ৱা তে মনুস্সে আহ – ‘‘তাতা, অযং অম্হাকং অন্তেৱাসিকো, কস্মা নং গণ্হথা’’তি? ‘‘অজিকচোৰকো, অয্য, একং অজিকং পাদে গণ্হি, তস্মা গহিতো’’তি. ‘‘তেন হেতং অম্হাকং দাসং কত্ৱা দেথ, অম্হে নিস্সায জীৱিস্সতী’’তি. তে, ‘‘সাধু অয্যা’’তি তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা অগমংসু. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘মিত্তৱিন্দক, ত্ৱং এত্তকং কালং কহং ৱসী’’তি পুচ্ছি. সো সব্বং অত্তনা কতকম্মং আৰোচেসি. বোধিসত্তো ‘‘অত্থকামানং ৱচনং অকৰোন্তো এৱং দুক্খং পাপুণাতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৪১. ‘‘যো অত্থকামস্স হিতানুকম্পিনো, ওৱজ্জমানো ন কৰোতি সাসনং;
অজিযা পাদমোলম্ব, মিত্তকো ৱিয সোচতী’’তি.
তত্থ অত্থকামস্সাতি ৱুড্ঢিং ইচ্ছন্তস্স. হিতানুকম্পিনোতি হিতেন অনুকম্পমানস্স. ওৱজ্জমানোতি মুদুকেন হিতচিত্তেন ওৱদিযমানো. ন কৰোতি সাসনন্তি অনুসিট্ঠং ন কৰোতি, দুব্বচো অনোৱাদকো হোতি. মিত্তকো ৱিয সোচতীতি যথাযং মিত্তৱিন্দকো অজিকায পাদং গহেত্ৱা সোচতি কিলমতি, এৱং নিচ্চকালং সোচতীতি ইমায গাথায বোধিসত্তো ধম্মং দেসেসি.
এৱং তেন থেৰেন এত্তকে অদ্ধানে তীসুযেৱ অত্তভাৱেসু কুচ্ছিপূৰো লদ্ধপুব্বো. যক্খেন হুত্ৱা একদিৱসং গব্ভমলং লদ্ধং, সুনখেন হুত্ৱা একদিৱসং ভত্তৱমনং, পৰিনিব্বানদিৱসে ধম্মসেনাপতিস্সানুভাৱেন চতুমধুৰং লদ্ধং. এৱং পৰস্স লাভন্তৰাযকৰণং নাম মহাদোসন্তি ৱেদিতব্বং. তস্মিং পন কালে সোপি আচৰিযো মিত্তৱিন্দকোপি যথাকম্মং গতো.
সত্থা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, অত্তনো অপ্পলাভিভাৱঞ্চ অৰিযধম্মলাভিভাৱঞ্চ সযমেৱ এস অকাসী’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মিত্তৱিন্দকো লোসকতিস্সত্থেৰো অহোসি, দিসাপামোক্খাচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
লোসকজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[৪২] ২. কপোতজাতকৱণ্ণনা
যো অত্থকামস্সাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং লোলভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তস্স লোলভাৱো নৱকনিপাতে কাকজাতকে আৱি ভৱিস্সতি. তদা পন তং ভিক্খূ ‘‘অযং, ভন্তে, ভিক্খু লোলো’’তি সত্থু আৰোচেসুং. অথ নং সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু লোলোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. সত্থা ‘‘পুব্বেপি ত্ৱং ভিক্খু লোলো লোলকাৰণা জীৱিতক্খযং পত্তো, পণ্ডিতাপি তং নিস্সায অত্তনো ৱসনট্ঠানা পৰিহীনা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো পাৰাৱতযোনিযং নিব্বত্তি. তদা বাৰাণসিৱাসিনো পুঞ্ঞকামতায তস্মিং তস্মিং ঠানে সকুণানং সুখৱসনত্থায থুসপচ্ছিযো ওলম্বেন্তি. বাৰাণসিসেট্ঠিনোপি ভত্তকাৰকো অত্তনো মহানসে একং থুসপচ্ছিং ওলম্বেত্ৱা ঠপেসি, বোধিসত্তো তত্থ ৱাসং কপ্পেসি. সো পাতোৱ নিক্খমিত্ৱা গোচৰে চৰিত্ৱা সাযং আগন্ত্ৱা তত্থ ৱসন্তো কালং খেপেসি. অথেকদিৱসং একো কাকো মহানসমত্থকেন গচ্ছন্তো অম্বিলানম্বিলমচ্ছমংসানং ধূপনৱাসং ঘাযিত্ৱা লোভং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘কং নু খো নিস্সায ইমং মচ্ছমংসং লভিস্সামী’’তি অৱিদূৰে নিসীদিত্ৱা পৰিগ্গণ্হন্তো সাযং বোধিসত্তং আগন্ত্ৱা মহানসং পৱিসন্তং দিস্ৱা ‘‘ইমং পাৰাৱতং নিস্সায মচ্ছমংসং লভিস্সামী’’তি পুনদিৱসে পাতোৱ আগন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স নিক্খমিত্ৱা গোচৰত্থায গমনকালে পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অগমাসি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘কস্মা ত্ৱং, সম্ম, অম্হেহি সদ্ধিং চৰসী’’তি আহ. ‘‘সামি, তুম্হাহং কিৰিযা ময্হং ৰুচ্চতি, ইতো পট্ঠায তুম্হে উপট্ঠহিস্সামী’’তি. ‘‘সম্ম, তুম্হে অঞ্ঞগোচৰা, মযং অঞ্ঞগোচৰা, তুম্হেহি অম্হাকং উপট্ঠানং দুক্কৰ’’ন্তি. ‘‘সামি, তুম্হাকং গোচৰগ্গহণকালে অহম্পি গোচৰং গহেত্ৱা তুম্হেহি সদ্ধিংযেৱ গমিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, কেৱলং তে অপ্পমত্তেন ভৱিতব্ব’’ন্তি এৱং বোধিসত্তো কাকং ওৱদিত্ৱা গোচৰং চৰন্তো তিণবীজাদীনি খাদতি. বোধিসত্তস্স পন গোচৰগ্গহণকালে কাকো গন্ত্ৱা গোমযপিণ্ডং অপনেত্ৱা পাণকে খাদিত্ৱা উদৰং পূৰেত্ৱা বোধিসত্তস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা ‘‘সামি, তুম্হে অতিৱেলং চৰথ, অতিবহুভক্খেন নাম ভৱিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা বোধিসত্তেন গোচৰং গহেত্ৱা সাযং আগচ্ছন্তেন সদ্ধিংযেৱ মহানসং পাৱিসি. ভত্তকাৰকো ‘‘অম্হাকং কপোতো অঞ্ঞম্পি গহেত্ৱা আগতো’’তি কাকস্সপি পচ্ছিং ঠপেসি. ততো পট্ঠায দ্ৱে জনা ৱসন্তি.
অথেকদিৱসং সেট্ঠিস্স বহুং মচ্ছমংসং আহৰিংসু. তং আদায ভত্তকাৰকো মহানসে তত্থ তত্থ ওলম্বেসি. কাকো তং দিস্ৱা লোভং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘স্ৱে গোচৰভূমিং অগন্ত্ৱা মযা ইদমেৱ খাদিতব্ব’’ন্তি ৰত্তিং নিত্থুনন্তো নিপজ্জি. পুনদিৱসে বোধিসত্তো গোচৰায গচ্ছন্তো ‘‘এহি, সম্ম, কাকা’’তি আহ. ‘‘সামি, তুম্হে গচ্ছথ, ময্হং কুচ্ছিৰোগো অত্থী’’তি. ‘‘সম্ম, কাকানং কুচ্ছিৰোগো নাম ন কদাচি ভূতপুব্বো, ৰত্তিং তীসু যামেসু একেকস্মিং যামে মুচ্ছিতা হোন্তি, দীপৱট্টিং গিলিতকালে পন নেসং মুহুত্তং তিত্তি হোতি, ত্ৱং ইমং মচ্ছমংসং খাদিতুকামো ভৱিস্সসি, এহি মনুস্সপৰিভোগো নাম তুম্হাকং দুপ্পৰিভুঞ্জিযো, মা এৱৰূপং অকাসি, মযা সদ্ধিংযেৱ গোচৰায গচ্ছাহী’’তি. ‘‘ন সক্কোমি, সামী’’তি. ‘‘তেন হি পঞ্ঞাযিস্সসি সকেন কম্মেন, লোভৱসং অগন্ত্ৱা অপ্পমত্তো হোহী’’তি তং ওৱদিত্ৱা বোধিসত্তো গোচৰায গতো.
ভত্তকাৰকো নানপ্পকাৰং মচ্ছমংসৱিকতিং সম্পাদেত্ৱা উসুমনিক্খমনত্থং ভাজনানি থোকং ৱিৱৰিত্ৱা ৰসপৰিস্সাৱনকৰোটিং ভাজনমত্থকে ঠপেত্ৱা বহি নিক্খমিত্ৱা সেদং পুঞ্ছমানো অট্ঠাসি. তস্মিং খণে কাকো পচ্ছিতো সীসং উক্খিপিত্ৱা ভত্তগেহং ওলোকেন্তো তস্স নিক্খন্তভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অযংদানি ময্হং মনোৰথং পূৰেত্ৱা মংসং খাদিতুং কালো, কিং নু খো মহামংসং খাদামি, উদাহু চুণ্ণিকমংস’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘চুণ্ণিকমংসেন নাম খিপ্পং কুচ্ছিং পূৰেতুং ন সক্কা, মহন্তং মংসখণ্ডং আহৰিত্ৱা পচ্ছিযং নিক্খিপিত্ৱা খাদমানো নিপজ্জিস্সামী’’তি পচ্ছিতো উপ্পতিত্ৱা ৰসকৰোটিযং নিলীযি. সা ‘‘কিৰী’’তি সদ্দমকাসি. ভত্তকাৰকো তং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি পৱিট্ঠো কাকং দিস্ৱা ‘‘অযং দুট্ঠকাকো মহাসেট্ঠিনো পক্কমংসং খাদিতুকামো, অহং খো পন সেট্ঠিং নিস্সায জীৱামি, ন ইমং বালং, কিং মে ইমিনা’’তি দ্ৱাৰং পিধায কাকং গহেত্ৱা সকলসৰীৰে পত্তানি লুঞ্চিত্ৱা অল্লসিঙ্গীৱেৰলোণজীৰকাদযো কোট্টেত্ৱা অম্বিলতক্কেন আলোড়েত্ৱা তেনস্স সকলসৰীৰং মক্খেত্ৱা তং কাকং পচ্ছিযং খিপি. সো অধিমত্তৱেদনাভিভূতো নিত্থুনন্তো নিপজ্জি.
বোধিসত্তো সাযং আগন্ত্ৱা তং ব্যসনপ্পত্তং দিস্ৱা ‘‘লোলকাক, মম ৱচনং অকত্ৱা তৱ লোভং নিস্সায মহাদুক্খং পত্তোসী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৪২. ‘‘যো অত্থকামস্স হিতানুকম্পিনো, ওৱজ্জমানো ন কৰোতি সাসনং;
কপোতকস্স ৱচনং অকত্ৱা, অমিত্তহত্থত্থগতোৱ সেতী’’তি.
তত্থ কপোতকস্স ৱচনং অকত্ৱাতি পাৰাৱতস্স হিতানুসাসনৱচনং অকত্ৱা. অমিত্তহত্থত্থগতোৱ সেতীতি অমিত্তানং অনত্থকাৰকানং দুক্খুপ্পাদকপুগ্গলানং হত্থত্থং হত্থপথং গতো অযং কাকো ৱিয সো পুগ্গলো মহন্তং ব্যসনং পত্ৱা অনুসোচমানো সেতীতি.
বোধিসত্তো ইমং গাথং ৱত্ৱা ‘‘ইদানি মযা চ ইমস্মিং ঠানে ন সক্কা ৱসিতু’’ন্তি অঞ্ঞত্থ গতো. কাকোপি তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পত্তো. অথ নং ভত্তকাৰকো সদ্ধিং পচ্ছিযা গহেত্ৱা সঙ্কাৰট্ঠানে ছড্ডেসি.
সত্থাপি ‘‘ন ত্ৱং ভিক্খু ইদানেৱ লোলো, পুব্বেপি লোলোযেৱ, তঞ্চ পন তে লোল্যং নিস্সায পণ্ডিতাপি সকাৱাসা পৰিহীনা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো ভিক্খু অনাগামিফলং পত্তো. সত্থা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কাকো লোলভিক্খু অহোসি, পাৰাৱতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কপোতজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[৪৩] ৩. ৱেড়ুকজাতকৱণ্ণনা
যো অত্থকামস্সাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং দুব্বচভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভগৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু দুব্বচোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ন ত্ৱং ভিক্খু ইদানেৱ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৱ, দুব্বচত্তাযেৱ চ পণ্ডিতানং ৱচনং অকত্ৱা সপ্পমুখে জীৱিতক্খযং পত্তো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা কামেসু আদীনৱং নেক্খম্মে চানিসংসং দিস্ৱা কামে পহায হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো চ উপ্পাদেত্ৱা ঝানসুখেন ৱীতিনামেন্তো অপৰভাগে মহাপৰিৱাৰো পঞ্চহি তাপসসতেহি পৰিৱুতো গণস্স সত্থা হুত্ৱা ৱিহাসি. অথেকো আসিৱিসপোতকো অত্তনো ধম্মতায চৰন্তো অঞ্ঞতৰস্স তাপসস্স অস্সমপদং পত্তো. তাপসো তস্মিং পুত্তসিনেহং উপ্পাদেত্ৱা তং একস্মিং ৱেড়ুপব্বে সযাপেত্ৱা পটিজগ্গতি. তস্স ৱেড়ুপব্বে সযনতো ‘‘ৱেড়ুকো’’ত্ৱেৱ নামং অকংসু. তং পুত্তসিনেহেন পটিজগ্গনতো তাপসস্স ‘‘ৱেড়ুকপিতা’’ত্ৱেৱ নামং অকংসু.
তদা বোধিসত্তো ‘‘একো কিৰ তাপসো আসিৱিসং পটিজগ্গতী’’তি সুত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং আসিৱিসং পটিজগ্গসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘আসিৱিসেন সদ্ধিং ৱিস্সাসো নাম নত্থি, মা এৱং জগ্গাহী’’তি আহ. ‘‘সো মে আচৰিয পুত্তো, নাহং তেন ৱিনা ৱত্তিতুং সক্খিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি এতস্সেৱ সন্তিকা জীৱিতক্খযং পাপুণিস্সসী’’তি. তাপসো বোধিসত্তস্স ৱচনং ন গণ্হি, আসিৱিসম্পি জহিতুং নাসক্খি. ততো কতিপাহচ্চযেনেৱ সব্বে তাপসা ফলাফলত্থায গন্ত্ৱা গতট্ঠানে ফলাফলস্স সুলভভাৱং দিস্ৱা দ্ৱে তযো দিৱসে তত্থেৱ ৱসিংসু, ৱেড়ুকপিতাপি তেহি সদ্ধিং গচ্ছন্তো আসিৱিসং ৱেড়ুপব্বেযেৱ সযাপেত্ৱা পিদহিত্ৱা গতো. সো পুন তাপসেহি সদ্ধিং দ্ৱীহতীহচ্চযেন আগন্ত্ৱা ‘‘ৱেড়ুকস্স গোচৰং দস্সামী’’তি ৱেড়ুপব্বং উগ্ঘাটেত্ৱা ‘‘এহি, পুত্তক, ছাতকোসী’’তি হত্থং পসাৰেসি. আসিৱিসো দ্ৱীহতীহং নিৰাহাৰতায কুজ্ঝিত্ৱা পসাৰিতহত্থং ডংসিত্ৱা তাপসং তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা অৰঞ্ঞং পাৱিসি. তাপসা তং দিস্ৱা বোধিসত্তস্স আৰোচেসুং. বোধিসত্তো তস্স সৰীৰকিচ্চং কাৰেত্ৱা ইসিগণস্স মজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ইসীনং ওৱাদৱসেন ইমং গাথমাহ –
৪৩. ‘‘যো অত্থকামস্স হিতানুকম্পিনো, ওৱজ্জমানো ন কৰোতি সাসনং;
এৱং সো নিহতো সেতি, ৱেড়ুকস্স যথা পিতা’’তি.
তত্থ এৱং সো নিহতো সেতীতি যো হি ইসীনং ওৱাদং ন গণ্হাতি, সো যথা এস তাপসো আসিৱিসমুখে পূতিভাৱং পত্ৱা নিহতো সেতি, এৱং মহাৱিনাসং পত্ৱা নিহতো সেতীতি অত্থো. এৱং বোধিসত্তো ইসিগণং ওৱদিত্ৱা চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা আযুপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকে উপ্পজ্জি.
সত্থা ‘‘ন ত্ৱং ভিক্খু ইদানেৱ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৱ, দুব্বচভাৱেনেৱ চ আসিৱিসমুখে পূতিভাৱং পত্তো’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৱেড়ুকপিতা দুব্বচভিক্খু অহোসি, সেসপৰিসা বুদ্ধপৰিসা, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱেড়ুকজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[৪৪] ৪. মকসজাতকৱণ্ণনা
সেয্যো অমিত্তোতি ইদং সত্থা মগধেসু চাৰিকং চৰমানো অঞ্ঞতৰস্মিং গামকে বালগামিকমনুস্সে আৰব্ভ কথেসি. তথাগতো কিৰ একস্মিং সমযে সাৱত্থিতো মগধৰট্ঠং গন্ত্ৱা তত্থ চাৰিকং চৰমানো অঞ্ঞতৰং গামকং সম্পাপুণি. সো চ গামকো যেভুয্যেন অন্ধবালমনুস্সেহিযেৱ উস্সন্নো. তত্থেকদিৱসং তে অন্ধবালমনুস্সা সন্নিপতিত্ৱা ‘‘ভো, অম্হে অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা কম্মং কৰোন্তে মকসা খাদন্তি, তপ্পচ্চযা অম্হাকং কম্মচ্ছেদো হোতি, সব্বেৱ ধনূনি চেৱ আৱুধানি চ আদায গন্ত্ৱা মকসেহি সদ্ধিং যুজ্ঝিত্ৱা সব্বমকসে ৱিজ্ঝিত্ৱা ছিন্দিত্ৱা চ মাৰেস্সামা’’তি মন্তযিত্ৱা অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা ‘‘মকসে ৱিজ্ঝিস্সামা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিজ্ঝিত্ৱা চ পহৰিত্ৱা চ দুক্খপ্পত্তা আগন্ত্ৱা অন্তোগামে চ গামমজ্ঝে চ গামদ্ৱাৰে চ নিপজ্জিংসু.
সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো তং গামং পিণ্ডায পাৱিসি. অৱসেসা পণ্ডিতমনুস্সা ভগৱন্তং দিস্ৱা গামদ্ৱাৰে মণ্ডপং কাৰেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু. সত্থা তস্মিং তস্মিং ঠানে পতিতমনুস্সে দিস্ৱা তে উপাসকে পুচ্ছি ‘‘বহূ ইমে গিলানা মনুস্সা, কিং এতেহি কত’’ন্তি? ‘‘ভন্তে, এতে মনুস্সা ‘মকসযুদ্ধং কৰিস্সামা’তি গন্ত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিজ্ঝিত্ৱা সযং গিলানা জাতা’’তি. সত্থা ‘‘ন ইদানেৱ অন্ধবালমনুস্সা ‘মকসে পহৰিস্সামা’তি অত্তানং পহৰন্তি, পুব্বেপি ‘মকসং পহৰিস্সামা’তি পৰং পহৰণকমনুস্সা অহেসুংযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেহি মনুস্সেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ৱণিজ্জায জীৱিকং কপ্পেতি. তদা কাসিৰট্ঠে একস্মিং পচ্চন্তগামে বহূ ৱড্ঢকী ৱসন্তি. তত্থেকো খলিতৱড্ঢকী ৰুক্খং তচ্ছতি, অথস্স একো মকসো তম্বলোহথালকপিট্ঠিসদিসে সীসে নিসীদিত্ৱা সত্তিযা পহৰন্তো ৱিয সীসং মুখতুণ্ডকেন ৱিজ্ঝি. সো অত্তনো সন্তিকে নিসিন্নং পুত্তং আহ – ‘‘তাত, ময্হং সীসং মকসো সত্তিযা পহৰন্তো ৱিয ৱিজ্ঝতি, ৱাৰেহি ন’’ন্তি. ‘‘তাত, অধিৱাসেহি, একপ্পহাৰেনেৱ তং মাৰেস্সামী’’তি. তস্মিং সমযে বোধিসত্তোপি অত্তনো ভণ্ডং পৰিযেসমানো তং গামং পত্ৱা তস্সা ৱড্ঢকিসালায নিসিন্নো হোতি. অথ সো ৱড্ঢকী পুত্তং আহ – ‘‘তাত, ইমং মকসং ৱাৰেহী’’তি. সো ‘‘ৱাৰেস্সামি, তাতা’’তি তিখিণং মহাফৰসুং উক্খিপিত্ৱা পিতু পিট্ঠিপস্সে ঠত্ৱা ‘‘মকসং পহৰিস্সামী’’তি পিতু মত্থকং দ্ৱিধা ভিন্দি, ৱড্ঢকী তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পত্তো.
বোধিসত্তো তস্স তং কম্মং দিস্ৱা ‘‘পচ্চামিত্তোপি পণ্ডিতোৱ সেয্যো. সো হি দণ্ডভযেনপি মনুস্সে ন মাৰেস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৪৪. ‘‘সেয্যো অমিত্তো মতিযা উপেতো, ন ত্ৱেৱ মিত্তো মতিৱিপ্পহীনো;
‘মকসং ৱধিস্স’ন্তি হি এড়মূগো, পুত্তো পিতু অব্ভিদা উত্তমঙ্গ’’ন্তি.
তত্থ সেয্যোতি পৱৰো উত্তমো. মতিযা উপেতোতি পঞ্ঞায সমন্নাগতো. এড়মূগোতি লালামুখো বালো. পুত্তো পিতু অব্ভিদা উত্তমঙ্গন্তি অত্তনো বালতায পুত্তোপি হুত্ৱা পিতু উত্তমঙ্গং মত্থকং ‘‘মকসং পহৰিস্সামী’’তি দ্ৱিধা ভিন্দি. তস্মা বালমিত্ততো পণ্ডিতঅমিত্তোৱ সেয্যোতি ইমং গাথং ৱত্ৱা বোধিসত্তো উট্ঠায যথাকম্মং গতো. ৱড্ঢকিস্সপি ঞাতকা সৰীৰকিচ্চং অকংসু.
সত্থা ‘‘এৱং উপাসকা পুব্বেপি ‘মকসং পহৰিস্সামা’তি পৰং পহৰণকমনুস্সা অহেসুংযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা গাথং ৱত্ৱা পক্কন্তো পণ্ডিতৱাণিজো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মকসজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[৪৫] ৫. ৰোহিণিজাতকৱণ্ণনা
সেয্যো অমিত্তোতিইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অনাথপিণ্ডিকসেট্ঠিনো দাসিং আৰব্ভ কথেসি. অনাথপিণ্ডিকস্স কিৰ একা ৰোহিণী নাম দাসী অহোসি. তস্সা ৱীহিপহৰণট্ঠানে আগন্ত্ৱা মহল্লিকা মাতা নিপজ্জি, তং মক্খিকা পৰিৱাৰেত্ৱা সূচিযাৱিজ্ঝমানা ৱিয খাদন্তি. সা ধীতৰং আহ – ‘‘অম্ম, মক্খিকা মং খাদন্তি, এতা ৱাৰেহী’’তি. সা ‘‘ৱাৰেস্সামি, অম্মা’’তি মুসলং উক্খিপিত্ৱা ‘‘মাতু সৰীৰে মক্খিকা মাৰেত্ৱা ৱিনাসং পাপেস্সামী’’তি মাতৰং মুসলেন পহৰিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. তং দিস্ৱা ‘‘মাতা মে মতা’’তি ৰোদিতুং আৰভি. তং পৱত্তিং সেট্ঠিস্স আৰোচেসুং. সেট্ঠি তস্সা সৰীৰকিচ্চং কাৰেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সব্বং তং পৱত্তিং সত্থু আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো, গহপতি, এসা ‘মাতু সৰীৰে মক্খিকা মাৰেস্সামী’তি ইদানেৱ মুসলেন পহৰিত্ৱা মাতৰং মাৰেসি, পুব্বেপি মাৰেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সেট্ঠিকুলে নিব্বত্তিত্ৱা পিতুঅচ্চযেন সেট্ঠিট্ঠানং পাপুণি. তস্সাপি ৰোহিণীযেৱ নাম দাসী অহোসি. সাপি অত্তনো ৱীহিপহৰণট্ঠানং আগন্ত্ৱা নিপন্নং মাতৰং ‘‘মক্খিকা মে, অম্ম, ৱাৰেহী’’তি ৱুত্তা এৱমেৱ মুসলেন পহৰিত্ৱা মাতৰং জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা ৰোদিতুং আৰভি. বোধিসত্তো তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘অমিত্তোপি হি ইমস্মিং লোকে পণ্ডিতোৱ সেয্যো’’তি চিন্তেত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৪৫. ‘‘সেয্যো অমিত্তো মেধাৱী, যঞ্চে বালানুকম্পকো;
পস্স ৰোহিণিকং জম্মিং, মাতৰং হন্ত্ৱান সোচতী’’তি.
তত্থ মেধাৱীতি পণ্ডিতো ঞাণী ৱিভাৱী. যঞ্চে বালানুকম্পকোতি এত্থ যন্তি লিঙ্গৱিপল্লাসো কতো, চেতি নামত্থে নিপাতো. যো নাম বালো অনুকম্পকো, ততো সতগুণেন সহস্সগুণেন পণ্ডিতো অমিত্তো হোন্তোপি সেয্যোযেৱাতি অত্থো. অথ ৱা যন্তি পটিসেধনত্থে নিপাতো, নো চে বালানুকম্পকোতি অত্থো. জম্মিন্তি লামিকং দন্ধং. মাতৰং হন্ত্ৱান সোচতীতি ‘‘মক্খিকা মাৰেস্সামী’’তি মাতৰং হন্ত্ৱা ইদানি অযং বালা সযমেৱ ৰোদতি পৰিদেৱতি. ইমিনা কাৰণেন ইমস্মিং লোকে অমিত্তোপি পণ্ডিতো সেয্যোতি বোধিসত্তো পণ্ডিতং পসংসন্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেসি.
সত্থা ‘‘ন খো, গহপতি, এসা ইদানেৱ ‘মক্খিকা মাৰেস্সামী’তি মাতৰং ঘাতেসি, পুব্বেপি ঘাতেসিযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মাতাযেৱ মাতা অহোসি, ধীতাযেৱ ধীতা, মহাসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৰোহিণিজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[৪৬] ৬. আৰামদূসকজাতকৱণ্ণনা
ন ৱে অনত্থকুসলেনাতি ইদং সত্থা অঞ্ঞতৰস্মিং কোসলগামকে ৱিহৰন্তো উয্যানদূসকং আৰব্ভ কথেসি. সত্থা কিৰ কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো অঞ্ঞতৰং গামকং সম্পাপুণি. তত্থেকো কুটুম্বিকো তথাগতং নিমন্তেত্ৱা অত্তনো উয্যানে নিসীদাপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা ‘‘ভন্তে, যথাৰুচিযা ইমস্মিং উয্যানে ৱিচৰথা’’তি আহ. ভিক্খূ উট্ঠায উয্যানপালং গহেত্ৱা উয্যানে ৱিচৰন্তা একং অঙ্গণট্ঠানং দিস্ৱা উয্যানপালং পুচ্ছিংসু ‘‘উপাসক, ইমং উয্যানং অঞ্ঞত্থ সন্দচ্ছাযং, ইমস্মিং পন ঠানে ন কোচি ৰুক্খো ৱা গচ্ছো ৱা অত্থি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি? ‘‘ভন্তে, ইমস্স উয্যানস্স ৰোপনকালে একো গামদাৰকো উদকং সিঞ্চন্তো ইমস্মিং ঠানে ৰুক্খপোতকে উম্মূলং কত্ৱা মূলপ্পমাণেন উদকং সিঞ্চি. তে ৰুক্খপোতকা মিলাযিত্ৱা মতা. ইমিনা কাৰণেন ইদং ঠানং অঙ্গণং জাত’’ন্তি. ভিক্খূ সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, সো গামদাৰকো ইদানেৱ আৰামদূসকো, পুব্বেপি আৰামদূসকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বাৰাণসিযং নক্খত্তং ঘোসযিংসু. নক্খত্তভেৰিসদ্দসৱনকালতো পট্ঠায সকলনগৰৱাসিনো নক্খত্তনিস্সিতকা হুত্ৱা ৱিচৰন্তি. তদা ৰঞ্ঞো উয্যানে বহূ মক্কটা ৱসন্তি. উয্যানপালো চিন্তেসি ‘‘নগৰে নক্খত্তং ঘুট্ঠং, ইমে ৱানৰে ‘উদকং সিঞ্চথা’তি ৱত্ৱা অহং নক্খত্তং কীড়িস্সামী’’তি জেট্ঠকৱানৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সম্ম ৱানৰজেট্ঠক, ইমং উয্যানং তুম্হাকম্পি বহূপকাৰং, তুম্হে এত্থ পুপ্ফফলপল্লৱানি খাদথ, নগৰে নক্খত্তং ঘুট্ঠং, অহং নক্খত্তং কীড়িস্সামি. যাৱাহং আগচ্ছামি, তাৱ ইমস্মিং উয্যানে ৰুক্খপোতকেসু উদকং সিঞ্চিতুং সক্খিস্সথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সাধু, সিঞ্চিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি অপ্পমত্তা হোথা’’তি উদকসিঞ্চনত্থায তেসং চম্মকুটে চ দাৰুকুটে চ দত্ৱা গতো. ৱানৰা চম্মকুটে চেৱ দাৰুকুটে চ গহেত্ৱা ৰুক্খপোতকেসু উদকং সিঞ্চন্তি. অথ নে ৱানৰজেট্ঠকো এৱমাহ ‘‘ভোন্তো ৱানৰা, উদকং নাম ৰক্খিতব্বং, তুম্হে ৰুক্খপোতকেসু উদকং সিঞ্চন্তা উপ্পাটেত্ৱা উপ্পাটেত্ৱা মূলং ওলোকেত্ৱা গম্ভীৰগতেসু মূলেসু বহুং উদকং সিঞ্চথ, অগম্ভীৰগতেসু অপ্পং, পচ্ছা অম্হাকং উদকং দুল্লভং ভৱিস্সতী’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তথা অকংসু.
তস্মিং সমযে একো পণ্ডিতপুৰিসো ৰাজুয্যানে তে ৱানৰে তথা কৰোন্তে দিস্ৱা এৱমাহ ‘‘ভোন্তো ৱানৰা, কস্মা তুম্হে ৰুক্খপোতকে উপ্পাটেত্ৱা উপ্পাটেত্ৱা মূলপ্পমাণেন উদকং সিঞ্চথা’’তি? তে ‘‘এৱং নো ৱানৰজেট্ঠকো ওৱদতী’’তি আহংসু. সো তং ৱচনং সুত্ৱা ‘‘অহো ৱত ভো বালা অপণ্ডিতা, ‘অত্থং কৰিস্সামা’তি অনত্থমেৱ কৰোন্তী’’তি চিন্তেত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৪৬. ‘‘ন ৱে অনত্থকুসলেন, অত্থচৰিযা সুখাৱহা;
হাপেতি অত্থং দুম্মেধো, কপি আৰামিকো যথা’’তি.
তত্থ ৱেতি নিপাতমত্তং. অনত্থকুসলেনাতি অনত্থে অনাযতনে কুসলেন, অত্থে আযতনে কাৰণে অকুসলেন ৱাতি অত্থো. অত্থচৰিযাতি ৱুড্ঢিকিৰিযা. সুখাৱহাতি এৱৰূপেন অনত্থকুসলেন কাযিকচেতসিকসুখসঙ্খাতস্স অত্থস্স চৰিযা ন সুখাৱহা, ন সক্কা আৱহিতুন্তি অত্থো. কিংকাৰণা? একন্তেনেৱ হি হাপেতি অত্থং দুম্মেধোতি, বালপুগ্গলো ‘‘অত্থং কৰিস্সামী’’তি অত্থং হাপেত্ৱা অনত্থমেৱ কৰোতি. কপি আৰামিকো যথাতি যথা আৰামে নিযুত্তো আৰামৰক্খনকো মক্কটো ‘‘অত্থং কৰিস্সামী’’তি অনত্থমেৱ কৰোতি, এৱং যো কোচি অনত্থকুসলো, তেন ন সক্কা অত্থচৰিযং আৱহিতুং, সো একংসেন অত্থং হাপেতিযেৱাতি. এৱং সো পণ্ডিতো পুৰিসো ইমায গাথায ৱানৰজেট্ঠকং গৰহিত্ৱা অত্তনো পৰিসং আদায উয্যানা নিক্খমি.
সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৱে, এস গামদাৰকো ইদানেৱ আৰামদূসকো, পুব্বেপি আৰামদূসকোযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৱানৰজেট্ঠকো আৰামদূসকগামদাৰকো অহোসি, পণ্ডিতপুৰিসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
আৰামদূসকজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[৪৭] ৭. ৱাৰুণিদূসকজাতকৱণ্ণনা
ন ৱে অনত্থকুসলেনাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৱাৰুণিদূসকং আৰব্ভ কথেসি. অনাথপিণ্ডিকস্স কিৰ সহাযো একো ৱাৰুণিৱাণিজো তিখিণং ৱাৰুণিং যোজেত্ৱা হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি গহেত্ৱা ৱিক্কিণন্তো মহাজনে সন্নিপতিতে ‘‘তাত, ত্ৱং মূলং গহেত্ৱা ৱাৰুণিং দেহী’’তি অন্তেৱাসিকং আণাপেত্ৱা সযং ন্হাযিতুং অগমাসি. অন্তেৱাসিকো মহাজনস্স ৱাৰুণিং দেন্তো মনুস্সে অন্তৰন্তৰা লোণসক্খৰা আহৰাপেত্ৱা খাদন্তে দিস্ৱা ‘‘অযং সুৰা অলোণিকা ভৱিস্সতি, লোণমেত্থ পক্খিপিস্সামী’’তি সুৰাচাটিযং নাড়িমত্তং লোণং পক্খিপিত্ৱা তেসং সুৰং অদাসি. তে মুখং পূৰেত্ৱা পূৰেত্ৱা ছড্ডেত্ৱা ‘‘কিং তে কত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. ‘‘তুম্হে সুৰং পিৱিত্ৱা লোণং আহৰাপেন্তে দিস্ৱা লোণেন যোজেসি’’ন্তি. ‘‘এৱৰূপং নাম মনাপং ৱাৰুণিং নাসেসি বালা’’তি তং গৰহিত্ৱা উট্ঠাযুট্ঠায পক্কন্তা. ৱাৰুণিৱাণিজো আগন্ত্ৱা একম্পি অদিস্ৱা ‘‘ৱাৰুণিপাযকা কহং গতা’’তি পুচ্ছি, সো তমত্থং আৰোচেসি. অথ নং আচৰিযো ‘‘বাল, এৱৰূপা নাম তে সুৰা নাসিতা’’তি গৰহিত্ৱা ইমং কাৰণং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰোচেসি. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘অত্থিদানি মে ইদং কথাপাভত’’ন্তি জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা এতমত্থং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ন এস, গহপতি, ইদানেৱ ৱাৰুণিদূসকো, পুব্বেপি ৱাৰুণিদূসকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো বাৰাণসিযং সেট্ঠি অহোসি. তং উপনিস্সায একো ৱাৰুণিৱাণিজো জীৱতি. সো তিখিণং সুৰং যোজেত্ৱা ‘‘ইমং ৱিক্কিণাহী’’তি অন্তেৱাসিকং ৱত্ৱা ন্হাযিতুং গতো. অন্তেৱাসিকো তস্মিং গতমত্তেযেৱ সুৰায লোণং পক্খিপিত্ৱা ইমিনাৱ নযেন সুৰং ৱিনাসেসি. অথস্স আচৰিযো আগন্ত্ৱা তং কাৰণং ঞত্ৱা সেট্ঠিস্স আৰোচেসি. সেট্ঠি ‘‘অনত্থকুসলা নাম বালা ‘অত্থং কৰিস্সামা’তি অনত্থমেৱ কৰোন্তী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৪৭. ‘‘ন ৱে অনত্থকুসলেন, অত্থচৰিযা সুখাৱহা;
হাপেতি অত্থং দুম্মেধো, কোণ্ডঞ্ঞো ৱাৰুণিং যথা’’তি.
তত্থ কোণ্ডঞ্ঞো ৱাৰুণিং যথাতি যথা অযং কোণ্ডঞ্ঞনামকো অন্তেৱাসিকো ‘‘অত্থং কৰিস্সামী’’তি লোণং পক্খিপিত্ৱা ৱাৰুণিং হাপেসি পৰিহাপেসি ৱিনাসেসি, এৱং সব্বোপি অনত্থকুসলো অত্থং হাপেতীতি বোধিসত্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেসি.
সত্থাপি ‘‘ন এস গহপতি ইদানেৱ ৱাৰুণিদূসকো, পুব্বেপি ৱাৰুণিদূসকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৱাৰুণিদূসকো ইদানিপি ৱাৰুণিদূসকোৱ অহোসি, বাৰাণসিসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱাৰুণিদূসকজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[৪৮] ৮. ৱেদব্বজাতকৱণ্ণনা
অনুপাযেন যো অত্থন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দুব্বচভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভিক্খুং সত্থা ‘‘ন ত্ৱং ভিক্খু ইদানেৱ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৱ, তেনেৱ চ কাৰণেন পণ্ডিতানং ৱচনং অকত্ৱা তিণ্হেন অসিনা দ্ৱিধা কত্ৱা ছিন্নো হুত্ৱা মগ্গে নিপতিত্থ, তঞ্চ এককং নিস্সায পুৰিসসহস্সং জীৱিতক্খযং পত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে একস্মিং গামকে অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণো ৱেদব্বং নাম মন্তং জানাতি. সো কিৰ মন্তো অনগ্ঘো মহাৰহো, নক্খত্তযোগে লদ্ধে তং মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা আকাসে উল্লোকিতে আকাসতো সত্তৰতনৱস্সং ৱস্সতি. তদা বোধিসত্তো তস্স ব্ৰাহ্মণস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হাতি. অথেকদিৱসং ব্ৰাহ্মণো বোধিসত্তং আদায কেনচিদেৱ কৰণীযেন অত্তনো গামা নিক্খমিত্ৱা চেতৰট্ঠং অগমাসি, অন্তৰামগ্গে চ একস্মিং অৰঞ্ঞট্ঠানে পঞ্চসতা পেসনকচোৰা নাম পন্থঘাতং কৰোন্তি. তে বোধিসত্তঞ্চ ৱেদব্বব্ৰাহ্মণঞ্চ গণ্হিংসু. কস্মা পনেতে ‘‘পেসনকচোৰা’’তি ৱুচ্চন্তি? তে কিৰ দ্ৱে জনে গহেত্ৱা একং ধনাহৰণত্থায পেসেন্তি, তস্মা ‘‘পেসনকচোৰা’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চন্তি. তেপি চ পিতাপুত্তে গহেত্ৱা পিতৰং ‘‘ত্ৱং অম্হাকং ধনং আহৰিত্ৱা পুত্তং গহেত্ৱা যাহী’’তি ৱদন্তি. এতেনুপাযেন মাতুধীতৰো গহেত্ৱা মাতৰং ৱিস্সজ্জেন্তি, জেট্ঠকনিট্ঠে গহেত্ৱা জেট্ঠভাতিকং ৱিস্সজ্জেন্তি, আচৰিযন্তেৱাসিকে গহেত্ৱা অন্তেৱাসিকং ৱিস্সজ্জেন্তি. তে তস্মিং কালে ৱেদব্বব্ৰাহ্মণং গহেত্ৱা বোধিসত্তং ৱিস্সজ্জেসুং.
বোধিসত্তো আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা ‘‘অহং একাহদ্ৱীহচ্চযেন আগমিস্সামি, তুম্হে মা ভাযিত্থ, অপিচ খো পন মম ৱচনং কৰোথ, অজ্জ ধনৱস্সাপনকনক্খত্তযোগো ভৱিস্সতি, মা খো তুম্হে দুক্খং অসহন্তা মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা ধনং ৱস্সাপযিত্থ. সচে ৱস্সাপেস্সথ, তুম্হে চ ৱিনাসং পাপুণিস্সথ, ইমে চ পঞ্চসতা চোৰা’’তি এৱং আচৰিযং ওৱদিত্ৱা ধনত্থায অগমাসি. চোৰাপি সূৰিযে অত্থঙ্গতে ব্ৰাহ্মণং বন্ধিত্ৱা নিপজ্জাপেসুং. তঙ্খণঞ্ঞেৱ পাচীনলোকধাতুতো পৰিপুণ্ণচন্দমণ্ডলং উট্ঠহি. ব্ৰাহ্মণো নক্খত্তং ওলোকেন্তো ‘‘ধনৱস্সাপনকনক্খত্তযোগো লদ্ধো, কিং মে দুক্খেন অনুভূতেন, মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা ৰতনৱস্সং ৱস্সাপেত্ৱা চোৰানং ধনং দত্ৱা যথাসুখং গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা চোৰে আমন্তেসি ‘‘ভোন্তো চোৰা, তুম্হে মং কিমত্থায গণ্হথা’’তি? ‘‘ধনত্থায, অয্যা’’তি. ‘‘সচে ৱো, ধনেন অত্থো, খিপ্পং মং বন্ধনা মোচেত্ৱা সীসং ন্হাপেত্ৱা অহতৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা গন্ধেহি ৱিলিম্পাপেত্ৱা পুপ্ফানি পিলন্ধাপেত্ৱা ঠপেথা’’তি. ‘‘চোৰা তস্স কথং সুত্ৱা তথা অকংসু’’.
ব্ৰাহ্মণো নক্খত্তযোগং ঞত্ৱা মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা আকাসং উল্লোকেসি, তাৱদেৱ আকাসতো ৰতনানি পতিংসু. চোৰা তং ধনং সঙ্কড্ঢিত্ৱা উত্তৰাসঙ্গেসু ভণ্ডিকং কত্ৱা পাযিংসু. ব্ৰাহ্মণোপি তেসং পচ্ছতোৱ অগমাসি. অথ তে চোৰে অঞ্ঞে পঞ্চসতা চোৰা গণ্হিংসু. ‘‘কিমত্থং অম্হে গণ্হথা’’তি চ ৱুত্তা ‘‘ধনত্থাযা’’তি আহংসু. ‘‘যদি ৱো ধনেন অত্থো, এতং ব্ৰাহ্মণং গণ্হথ, এসো আকাসং উল্লোকেত্ৱা ধনং ৱস্সাপেসি, অম্হাকম্পেতং এতেনেৱ দিন্ন’’ন্তি. চোৰা চোৰে ৱিস্সজ্জেত্ৱা ‘‘অম্হাকম্পি ধনং দেহী’’তি ব্ৰাহ্মণং গণ্হিংসু. ব্ৰাহ্মণো ‘‘অহং তুম্হাকং ধনং দদেয্যং, ধনৱস্সাপনকনক্খত্তযোগো পন ইতো সংৱচ্ছৰমত্থকে ভৱিস্সতি. যদি ৱো ধনেনত্থো, অধিৱাসেথ, তদা ধনৱস্সং ৱস্সাপেস্সামী’’তি আহ. চোৰা কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘অম্ভো, দুট্ঠব্ৰাহ্মণ, অঞ্ঞেসং ইদানেৱ ধনং ৱস্সাপেত্ৱা অম্হে অঞ্ঞং সংৱচ্ছৰং অধিৱাসাপেসী’’তি তিণ্হেন অসিনা ব্ৰাহ্মণং দ্ৱিধা ছিন্দিত্ৱা মগ্গে ছড্ডেত্ৱা ৱেগেন অনুবন্ধিত্ৱা তেহি চোৰেহি সদ্ধিং যুজ্ঝিত্ৱা তে সব্বেপি মাৰেত্ৱা ধনং আদায পুন দ্ৱে কোট্ঠাসা হুত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং যুজ্ঝিত্ৱা অড্ঢতেয্যানি পুৰিসসতানি ঘাতেত্ৱা এতেন উপাযেন যাৱ দ্ৱে জনা অৱসিট্ঠা অহেসুং, তাৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতযিংসু. এৱং তং পুৰিসসহস্সং ৱিনাসং পত্তং.
তে পন দ্ৱে জনা উপাযেন তং ধনং আহৰিত্ৱা একস্মিং গামসমীপে গহনট্ঠানে ধনং পটিচ্ছাদেত্ৱা একো খগ্গং গহেত্ৱা ৰক্খন্তো নিসীদি, একো তণ্ডুলে গহেত্ৱা ভত্তং পচাপেতুং গামং পাৱিসি. লোভো চ নামেস ৱিনাসমূলমেৱাতি ধনসন্তিকে নিসিন্নো চিন্তেসি ‘‘তস্মিং আগতে ইদং ধনং দ্ৱে কোট্ঠাসা ভৱিস্সন্তি, যংনূনাহং তং আগতমত্তমেৱ খগ্গেন পহৰিত্ৱা ঘাতেয্য’’ন্তি. সো খগ্গং সন্নয্হিত্ৱা তস্স আগমনং ওলোকেন্তো নিসীদি. ইতৰোপি চিন্তেসি ‘‘তং ধনং দ্ৱে কোট্ঠাসা ভৱিস্সন্তি, যংনূনাহং ভত্তে ৱিসং পক্খিপিত্ৱা তং পুৰিসং ভোজেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা এককোৱ ধনং গণ্হেয্য’’ন্তি. সো নিট্ঠিতে ভত্তে সযং ভুঞ্জিত্ৱা সেসকে ৱিসং পক্খিপিত্ৱা তং আদায তত্থ অগমাসি. তং ভত্তং ওতাৰেত্ৱা ঠিতমত্তমেৱ ইতৰো খগ্গেন দ্ৱিধা ছিন্দিত্ৱা তং পটিচ্ছন্নট্ঠানে ছড্ডেত্ৱা তঞ্চ ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা সযম্পি তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পাপুণি. এৱঞ্চ তং ধনং নিস্সায সব্বেৱ ৱিনাসং পাপুণিংসু.
বোধিসত্তোপি খো একাহদ্ৱীহচ্চযেন ধনং আদায আগতো তস্মিং ঠানে আচৰিযং অদিস্ৱা ৱিপ্পকিণ্ণং পন ধনং দিস্ৱা ‘‘আচৰিযেন মম ৱচনং অকত্ৱা ধনং ৱস্সাপিতং ভৱিস্সতি, সব্বেহি ৱিনাসং পত্তেহি ভৱিতব্ব’’ন্তি মহামগ্গেন পাযাসি. গচ্ছন্তো আচৰিযং মহামগ্গে দ্ৱিধা ছিন্নং দিস্ৱা ‘‘মম ৱচনং অকত্ৱা মতো’’তি দাৰূনি উদ্ধৰিত্ৱা চিতকং কত্ৱা আচৰিযং ঝাপেত্ৱা ৱনপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তো জীৱিতক্খযং পত্তে পঞ্চসতে, পুৰতো অড্ঢতেয্যসতেতি অনুক্কমেন অৱসানে দ্ৱে জনে জীৱিতক্খযং পত্তে দিস্ৱা চিন্তেসি ‘‘ইমং দ্ৱীহি ঊনং পুৰিসসহস্সং ৱিনাসং পত্তং, অঞ্ঞেহি দ্ৱীহি চোৰেহি ভৱিতব্বং, তেপি সন্থম্ভিতুং ন সক্খিস্সন্তি, কহং নু খো তে গতা’’তি গচ্ছন্তো তেসং ধনং আদায গহনট্ঠানং পৱিট্ঠমগ্গং দিস্ৱা গচ্ছন্তো ভণ্ডিকবদ্ধস্স ধনস্স ৰাসিং দিস্ৱা একং ভত্তপাতিং অৱত্থৰিত্ৱা মতং অদ্দস. ততো ‘‘ইদং নাম তেহি কতং ভৱিস্সতী’’তি সব্বং ঞত্ৱা ‘‘কহং নু খো সো পুৰিসো’’তি ৱিচিনন্তো তম্পি পটিচ্ছন্নট্ঠানে অপৱিদ্ধং দিস্ৱা ‘‘অম্হাকং আচৰিযো মম ৱচনং অকত্ৱা অত্তনো দুব্বচভাৱেন অত্তনাপি ৱিনাসং পত্তো, অপৰম্পি তেন পুৰিসসহস্সং ৱিনাসিতং, অনুপাযেন ৱত অকাৰণেন অত্তনো ৱুড্ঢিং পত্থযমানা অম্হাকং আচৰিযো ৱিয মহাৱিনাসমেৱ পাপুণিস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৪৮. ‘‘অনুপাযেন যো অত্থং, ইচ্ছতি সো ৱিহঞ্ঞতি;
চেতা হনিংসু ৱেদব্বং, সব্বে তে ব্যসনমজ্ঝগূ’’তি.
তত্থ সো ৱিহঞ্ঞতীতি সো অনুপাযেন ‘‘অত্তনো অত্থং ৱুড্ঢিং সুখং ইচ্ছামী’’তি অকালে ৱাযামং কৰোন্তো পুগ্গলো ৱিহঞ্ঞতি কিলমতি মহাৱিনাসং পাপুণাতি. চেতাতি চেতৰট্ঠৱাসিনো চোৰা. হনিংসু ৱেদব্বন্তি ৱেদব্বমন্তৱসেন ‘‘ৱেদব্বো’’তি লদ্ধনামং ব্ৰাহ্মণং হনিংসু. সব্বে তে ব্যসনমজ্ঝগূতি তেপি চ অনৱসেসা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতযমানা ব্যসনং অধিগচ্ছিংসু পটিলভিংসূতি.
এৱং বোধিসত্তো ‘‘যথা অম্হাকং আচৰিযো অনুপাযেন অট্ঠানে পৰক্কমং কৰোন্তো ধনং ৱস্সাপেত্ৱা অত্তনাপি জীৱিতক্খযং পত্তো, অঞ্ঞেসঞ্চ ৱিনাসপচ্চযো জাতো, এৱমেৱ যো অঞ্ঞোপি অনুপাযেন অত্তনো অত্থং ইচ্ছন্তো ৱাযামং কৰিস্সতি, সব্বো সো অত্তনা চ ৱিনস্সিস্সতি, পৰেসঞ্চ ৱিনাসপচ্চযো ভৱিস্সতী’’তি ৱনং উন্নাদেন্তো দেৱতাসু সাধুকাৰং দদমানাসু ইমায গাথায ধম্মং দেসেত্ৱা তং ধনং উপাযেন অত্তনো গেহং আহৰিত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোন্তো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে সগ্গপথং পূৰযমানো অগমাসি.
সত্থাপি ‘‘ন ত্ৱং ভিক্খু ইদানেৱ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোৱ, দুব্বচত্তা পন মহাৱিনাসং পত্তো’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৱেদব্বব্ৰাহ্মণো দুব্বচভিক্খু অহোসি, অন্তেৱাসিকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱেদব্বজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[৪৯] ৯. নক্খত্তজাতকৱণ্ণনা
নক্খত্তং পতিমানেন্তন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং আজীৱকং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰেকং কুলধীতৰং জনপদে একো কুলপুত্তো অত্তনো পুত্তস্স ৱাৰেত্ৱা ‘‘অসুকদিৱসে নাম গণ্হিস্সামী’’তি দিৱসং ঠপেত্ৱা তস্মিং দিৱসে সম্পত্তে অত্তনো কুলূপকং আজীৱকং পুচ্ছি ‘‘ভন্তে, অজ্জ মযং একং মঙ্গলং কৰিস্সাম, সোভনং নু খো নক্খত্ত’’ন্তি. সো ‘‘অযং মং পঠমং অপুচ্ছিত্ৱাৱ দিৱসং ঠপেত্ৱা ইদানি পটিপুচ্ছতি, হোতু, সিক্খাপেস্সামি ন’’ন্তি কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘অজ্জ অসোভনং নক্খত্তং, মা অজ্জ মঙ্গলং কৰিত্থ, সচে কৰিস্সথ, মহাৱিনাসো ভৱিস্সতী’’তি আহ. তস্মিং কুলে মনুস্সা তস্স সদ্দহিত্ৱা তং দিৱসং ন গচ্ছিংসু. নগৰৱাসিনো সব্বং মঙ্গলকিৰিযং কত্ৱা তেসং অনাগমনং দিস্ৱা ‘‘তেহি অজ্জ দিৱসো ঠপিতো, নো চ খো আগতা, অম্হাকম্পি বহু ৱযকম্মং কতং, কিং নো তেহি, অম্হাকং ধীতৰং অঞ্ঞস্স দস্সামা’’তি যথাকতেনেৱ মঙ্গলেন ধীতৰং অঞ্ঞস্স কুলস্স অদংসু.
ইতৰে পুনদিৱসে আগন্ত্ৱা ‘‘দেথ নো দাৰিক’’ন্তি আহংসু. অথ নে সাৱত্থিৱাসিনো ‘‘জনপদৱাসিনো নাম তুম্হে গহপতিকা পাপমনুস্সা দিৱসং ঠপেত্ৱা অৱঞ্ঞায ন আগতা, আগতমগ্গেনেৱ পটিগচ্ছথ, অম্হেহি অঞ্ঞেসং দাৰিকা দিন্না’’তি পৰিভাসিংসু. তে তেহি সদ্ধিং কলহং কত্ৱা দাৰিকং অলভিত্ৱা যথাগতমগ্গেনেৱ গতা. তেনপি আজীৱকেন তেসং মনুস্সানং মঙ্গলন্তৰাযস্স কতভাৱো ভিক্খূনং অন্তৰে পাকটো জাতো. তে ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ‘‘আৱুসো, আজীৱকেন কুলস্স মঙ্গলন্তৰাযো কতো’’তি কথযমানা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছি. তে ‘‘ইমায নামা’’তি কথযিংসু. ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ আজীৱকো তস্স কুলস্স মঙ্গলন্তৰাযং কৰোতি, পুব্বেপি এস তেসং কুজ্ঝিত্ৱা মঙ্গলন্তৰাযং অকাসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে নগৰৱাসিনো জনপদৱাসীনং ধীতৰং ৱাৰেত্ৱা দিৱসং ঠপেত্ৱা অত্তনো কুলূপকং আজীৱকং পুচ্ছিংসু ‘‘ভন্তে, অজ্জ অম্হাকং একা মঙ্গলকিৰিযা, সোভনং নু খো নক্খত্ত’’ন্তি. সো ‘‘ইমে অত্তনো ৰুচিযা দিৱসং ঠপেত্ৱা ইদানি মং পুচ্ছন্তী’’তি কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘অজ্জ নেসং মঙ্গলন্তৰাযং কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অজ্জ অসোভনং নক্খত্তং, সচে কৰোথ, মহাৱিনাসং পাপুণিস্সথা’’তি আহ. তে তস্স সদ্দহিত্ৱা ন গমিংসু. জনপদৱাসিনো তেসং অনাগমনং ঞত্ৱা ‘‘তে অজ্জ দিৱসং ঠপেত্ৱাপি ন আগতা, কিং নো তেহি, অঞ্ঞেসং ধীতৰং দস্সামা’’তি অঞ্ঞেসং ধীতৰং অদংসু. নগৰৱাসিনো পুনদিৱসে আগন্ত্ৱা দাৰিকং যাচিংসু. জনপদৱাসিনো ‘‘তুম্হে নগৰৱাসিনো নাম ছিন্নহিৰিকা গহপতিকা, দিৱসং ঠপেত্ৱা দাৰিকং ন গণ্হিত্থ, মযং তুম্হাকং অনাগমনভাৱেন অঞ্ঞেসং অদম্হা’’তি. মযং আজীৱকং পটিপুচ্ছিত্ৱা ‘‘‘নক্খত্তং ন সোভন’ন্তি নাগতা, দেথ নো দাৰিক’’ন্তি. ‘‘অম্হেহি তুম্হাকং অনাগমনভাৱেন অঞ্ঞেসং দিন্না, ইদানি দিন্নদাৰিকং কথং পুন আনেস্সামা’’তি.
এৱং তেসু অঞ্ঞমঞ্ঞং কলহং কৰোন্তেসু একো নগৰৱাসী পণ্ডিতপুৰিসো একেন কম্মেন জনপদং গতো তেসং নগৰৱাসীনং ‘‘মযং আজীৱকং পুচ্ছিত্ৱা নক্খত্তস্স অসোভনভাৱেন নাগতা’’তি কথেন্তানং সুত্ৱা ‘‘নক্খত্তেন কো অত্থো, ননু দাৰিকায লদ্ধভাৱোৱ নক্খত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৪৯. ‘‘নক্খত্তং পতিমানেন্তং, অত্থো বালং উপচ্চগা;
অত্থো অত্থস্স নক্খত্তং, কিং কৰিস্সন্তি তাৰকা’’তি.
তত্থ পতিমানেন্তন্তি ওলোকেন্তং, ‘‘ইদানি নক্খত্তং ভৱিস্সতি, ইদানি নক্খত্তং ভৱিস্সতী’’তি আগমযমানং. অত্থো বালং উপচ্চগাতি এতং নগৰৱাসিকং বালং দাৰিকাপটিলাভসঙ্খাতো অত্থো অতিক্কন্তো. অত্থো অত্থস্স নক্খত্তন্তি যং অত্থং পৰিযেসন্তো চৰতি, সো পটিলদ্ধো অত্থোৱ অত্থস্স নক্খত্তং নাম. কিং কৰিস্সন্তি তাৰকাতি ইতৰে পন আকাসে তাৰকা কিং কৰিস্সন্তি, কতৰং অত্থং সাধেস্সন্তীতি অত্থো. নগৰৱাসিনো কলহং কত্ৱা দাৰিকং অলভিত্ৱাৱ অগমংসু.
সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, এস আজীৱকো ইদানেৱ কুলস্স মঙ্গলন্তৰাযং কৰোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা আজীৱকো এতৰহি আজীৱকোৱ অহোসি, তানিপি কুলানি এতৰহি কুলানিযেৱ, গাথং ৱত্ৱা ঠিতো পণ্ডিতপুৰিসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
নক্খত্তজাতকৱণ্ণনা নৱমা.
[৫০] ১০. দুম্মেধজাতকৱণ্ণনা
দুম্মেধানন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লোকত্থচৰিযং আৰব্ভ কথেসি. সা দ্ৱাদসকনিপাতে মহাকণ্হজাতকে (জা. ১.১২.৬১ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তস্স নামগ্গহণদিৱসে ‘‘ব্ৰহ্মদত্তকুমাৰো’’তি নামং অকংসু. সো সোড়সৱস্সুদ্দেসিকো হুত্ৱা তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৱা তিণ্ণং ৱেদানং পাৰং গন্ত্ৱা অট্ঠাৰসন্নং ৱিজ্জট্ঠানানং নিপ্ফত্তিং পাপুণি, অথস্স পিতা ওপৰজ্জং অদাসি. তস্মিং সমযে বাৰাণসিৱাসিনো দেৱতামঙ্গলিকা হোন্তি, দেৱতা নমস্সন্তি, বহূ অজেড়ককুক্কুটভূকৰাদযো ৱধিত্ৱা নানপ্পকাৰেহি পুপ্ফগন্ধেহি চেৱ মংসলোহিতেহি চ বলিকম্মং কৰোন্তি. বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘ইদানি সত্তা দেৱতামঙ্গলিকা, বহুং পাণৱধং কৰোন্তি, মহাজনো যেভুয্যেন অধম্মস্মিংযেৱ নিৱিট্ঠো, অহং পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং লভিত্ৱা একম্পি অকিলমেত্ৱা উপাযেনেৱ পাণৱধং কাতুং ন দস্সামী’’তি. সো একদিৱসং ৰথং অভিৰুয্হ নগৰা নিক্খন্তো অদ্দস একস্মিং মহন্তে ৱটৰুক্খে মহাজনং সন্নিপতিতং, তস্মিং ৰুক্খে নিব্বত্তদেৱতায সন্তিকে পুত্তধীতুযসধনাদীসু যং যং ইচ্ছতি, তং তং পত্থেন্তং. সো তং দিস্ৱা ৰথা ওৰুয্হ তং ৰুক্খং উপসঙ্কমিত্ৱা গন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা উদকেন অভিসেকং কত্ৱা ৰুক্খং পদক্খিণং কত্ৱা দেৱতামঙ্গলিকো ৱিয হুত্ৱা দেৱতং নমস্সিত্ৱা ৰথং অভিৰুয্হ নগৰং পাৱিসি. ততো পট্ঠায ইমিনাৱ নিযামেন অন্তৰন্তৰে তত্থ গন্ত্ৱা দেৱতামঙ্গলিকো ৱিয পূজং কৰোতি.
সো অপৰেন সমযেন পিতু অচ্চযেন ৰজ্জে পতিট্ঠায চতস্সো অগতিযো ৱজ্জেত্ৱা দস ৰাজধম্মে অকোপেন্তো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেন্তো চিন্তেসি ‘‘ময্হং মনোৰথো মত্থকং পত্তো, ৰজ্জে পতিট্ঠিতোম্হি. যং পনাহং পুব্বে একং অত্থং চিন্তযিং, ইদানি তং মত্থকং পাপেস্সামী’’তি অমচ্চে চ ব্ৰাহ্মণগহপতিকাদযো চ সন্নিপাতাপেত্ৱা আমন্তেসি ‘‘জানাথ ভো মযা কেন কাৰণেন ৰজ্জং পত্ত’’ন্তি? ‘‘ন জানাম, দেৱা’’তি. ‘‘অপি ৱোহং অসুকং নাম ৱটৰুক্খং গন্ধাদীহি পূজেত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা নমস্সমানো দিট্ঠপুব্বো’’তি. ‘‘আম, দেৱা’’তি. তদাহং পত্থনং অকাসিং ‘‘সচে ৰজ্জং পাপুণিস্সামি, বলিকম্মং তে কৰিস্সামী’’তি. ‘‘তস্সা মে দেৱতায আনুভাৱেন ইদং ৰজ্জং লদ্ধং, ইদানিস্সা বলিকম্মং কৰিস্সামি, তুম্হে পপঞ্চং অকত্ৱা খিপ্পং দেৱতায বলিকম্মং সজ্জেথা’’তি. ‘‘কিং কিং গণ্হাম, দেৱা’’তি? ভো অহং দেৱতায আযাচমানো ‘‘যে ময্হং ৰজ্জে পাণাতিপাতাদীনি পঞ্চ দুস্সীলকম্মানি দস অকুসলকম্মপথে সমাদায ৱত্তিস্সন্তি, তে ঘাতেত্ৱা অন্তৱট্টিমংসলোহিতাদীহি বলিকম্মং কৰিস্সামী’’তি আযাচিং. তস্মা তুম্হে এৱং ভেৰিং চৰাপেথ ‘‘অম্হাকং ৰাজা উপৰাজকালেযেৱ এৱং আযাচি ‘সচাহং ৰজ্জং পাপুণিস্সামি, যে মে ৰজ্জে দুস্সীলা ভৱিস্সন্তি, তে সব্বে ঘাতেত্ৱা বলিকম্মং কৰিস্সামী’তি, সো ইদানি পঞ্চৱিধং দুস্সীলকম্মং দসৱিধং অকুসলকম্মপথং সমাদায ৱত্তমানানং দুস্সীলানং সহস্সং ঘাতেত্ৱা তেসং হদযমংসাদীনি গাহাপেত্ৱা দেৱতায বলিকম্মং কাতুকামো, এৱং নগৰৱাসিনো জানন্তূ’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ‘‘যেদানি ইতো পট্ঠায দুস্সীলকম্মে ৱত্তিস্সন্তি, তেসং সহস্সং ঘাতেত্ৱা যঞ্ঞং যজিত্ৱা আযাচনতো মুচ্চিস্সামী’’তি এতমত্থং পকাসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৫০. ‘‘দুম্মেধানং সহস্সেন, যঞ্ঞো মে উপযাচিতো;
ইদানি খোহং যজিস্সামি, বহু অধম্মিকো জনো’’তি.
তত্থ দুম্মেধানং সহস্সেনাতি ‘‘ইদং কম্মং কাতুং ৱট্টতি, ইদং ন ৱট্টতী’’তি অজাননভাৱেন, দসসু ৱা পন অকুসলকম্মপথেসু সমাদায ৱত্তনভাৱেন দুট্ঠা মেধা এতেসন্তি দুম্মেধা, তেসং দুম্মেধানং নিপ্পঞ্ঞানং বালপুগ্গলানং গণিত্ৱা গহিতেন সহস্সেন. যঞ্ঞো মে উপযাচিতোতি মযা দেৱতং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘এৱং যজিস্সামী’’তি যঞ্ঞো যাচিতো. ইদানি খোহং যজিস্সামীতি সো অহং ইমিনা আযাচনেন ৰজ্জস্স পটিলদ্ধত্তা ইদানি যজিস্সামি. কিংকাৰণা? ইদানি হি বহু অধম্মিকো জনো, তস্মা ইদানেৱ নং গহেত্ৱা বলিকম্মং কৰিস্সামীতি.
অমচ্চা বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘সাধু, দেৱা’’তি দ্ৱাদসযোজনিকে বাৰাণসিনগৰে ভেৰিং চৰাপেসুং. ভেৰিযা আণং সুত্ৱা একম্পি দুস্সীলকম্মং সমাদায ঠিতো একপুৰিসোপি নাহোসি. ইতি যাৱ বোধিসত্তো ৰজ্জং কাৰেসি, তাৱ একপুগ্গলোপি পঞ্চসু দসসু ৱা দুস্সীলকম্মেসু একম্পি কম্মং কৰোন্তো ন পঞ্ঞাযিত্থ. এৱং বোধিসত্তো একপুগ্গলম্পি অকিলমেন্তো সকলৰট্ঠৱাসিনো সীলং ৰক্খাপেত্ৱা সযম্পি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে অত্তনো পৰিসং আদায দেৱনগৰং পূৰেন্তো অগমাসি.
সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৱে, তথাগতো ইদানেৱ লোকস্স অত্থং চৰতি, পুব্বেপি চৰিযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদাপৰিসা বুদ্ধপৰিসা অহেসুং, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
দুম্মেধজাতকৱণ্ণনা দসমা.
অত্থকামৱগ্গো পঞ্চমো.
তস্সুদ্দানং –
লোসকতিস্সকপোত, ৱেড়ুকং মকসম্পি চ;
ৰোহিণী আৰামদূসং, ৱাৰুণীদূসৱেদব্বং;
নক্খত্তং দুম্মেধং দসাতি.
পঠমো পণ্ণাসকো.