২. সীলৱগ্গো
[১১] ১. লক্খণমিগজাতকৱণ্ণনা
হোতি সীলৱতং অত্থোতি ইদং সত্থা ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. দেৱদত্তস্স ৱত্থু যাৱ অভিমাৰপ্পযোজনা খণ্ডহালজাতকে আৱিভৱিস্সতি, যাৱ ধনপালকৱিস্সজ্জনা পন চূড়হংসজাতকে আৱিভৱিস্সতি, যাৱ পথৱিপ্পৱেসনা দ্ৱাদসনিপাতে সমুদ্দৱাণিজজাতকে আৱিভৱিস্সতি.
একস্মিঞ্হি সমযে দেৱদত্তো পঞ্চ ৱত্থূনি যাচিত্ৱা অলভন্তো সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা পঞ্চ ভিক্খুসতানি আদায গযাসীসে ৱিহৰতি. অথ তেসং ভিক্খূনং ঞাণং পৰিপাকং অগমাসি. তং ঞত্ৱা সত্থা দ্ৱে অগ্গসাৱকে আমন্তেসি ‘‘সাৰিপুত্তা, তুম্হাকং নিস্সিতকা পঞ্চসতা ভিক্খূ দেৱদত্তস্স লদ্ধিং ৰোচেত্ৱা তেন সদ্ধিং গতা, ইদানি পন তেসং ঞাণং পৰিপাকং গতং, তুম্হে বহূহি ভিক্খূহি সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৱা তেসং ধম্মং দেসেত্ৱা তে ভিক্খূ মগ্গফলেহি পবোধেত্ৱা গহেত্ৱা আগচ্ছথা’’তি. তে তথেৱ গন্ত্ৱা তেসং ধম্মং দেসেত্ৱা মগ্গফলেহি পবোধেত্ৱা পুনদিৱসে অৰুণুগ্গমনৱেলায তে ভিক্খূ আদায ৱেড়ুৱনমেৱ আগমংসু. আগন্ত্ৱা চ পন সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা ঠিতকালে ভিক্খূ থেৰং পসংসিত্ৱা ভগৱন্তং আহংসু – ‘‘ভন্তে, অম্হাকং জেট্ঠভাতিকো ধম্মসেনাপতি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পৰিৱুতো আগচ্ছন্তো অতিৱিয সোভতি, দেৱদত্তো পন পৰিহীনপৰিৱাৰো জাতো’’তি. ন, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো ইদানেৱ ঞাতিসঙ্ঘপৰিৱুতো আগচ্ছন্তো সোভতি, পুব্বেপি সোভিযেৱ. দেৱদত্তোপি ন ইদানেৱ গণতো পৰিহীনো, পুব্বেপি পৰিহীনোযেৱাতি. ভিক্খূ তস্সত্থস্সাৱিভাৱত্থায ভগৱন্তং যাচিংসু, ভগৱা ভৱন্তৰেন পটিচ্ছন্নং কাৰণং পাকটং অকাসি.
অতীতে মগধৰট্ঠে ৰাজগহনগৰে একো মগধৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. তদা বোধিসত্তো মিগযোনিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা ৱুদ্ধিপ্পত্তো মিগসহস্সপৰিৱাৰো অৰঞ্ঞে ৱসতি. তস্স লক্খণো চ কাড়ো চাতি দ্ৱে পুত্তা অহেসুং. সো অত্তনো মহল্লককালে ‘‘তাতা, অহং ইদানি মহল্লকো, তুম্হে ইমং গণং পৰিহৰথা’’তি পঞ্চ পঞ্চ মিগসতানি একেকং পুত্তং পটিচ্ছাপেসি. ততো পট্ঠায তে দ্ৱে জনা মিগগণং পৰিহৰন্তি. মগধৰট্ঠস্মিঞ্চ সস্সপাকসমযে কিট্ঠসম্বাধে অৰঞ্ঞে মিগানং পৰিপন্থো হোতি. মনুস্সা সস্সখাদকানং মিগানং মাৰণত্থায তত্থ তত্থ ওপাতং খণন্তি, সূলানি ৰোপেন্তি, পাসাণযন্তানি সজ্জেন্তি, কূটপাসাদযো পাসে ওড্ডেন্তি, বহূ মিগা ৱিনাসং আপজ্জন্তি. বোধিসত্তো কিট্ঠসম্বাধসমযং ঞত্ৱা দ্ৱে পুত্তে পক্কোসাপেত্ৱা আহ – ‘‘তাতা, অযং কিট্ঠসম্বাধসমযো, বহূ মিগা ৱিনাসং পাপুণন্তি, মযং মহল্লকা যেন কেনচি উপাযেন একস্মিং ঠানে ৱীতিনামেস্সাম, তুম্হে তুম্হাকং মিগগণে গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে পব্বতপাদং পৱিসিত্ৱা সস্সানং উদ্ধটকালে আগচ্ছেয্যাথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি পিতু ৱচনং সুত্ৱা সপৰিৱাৰা নিক্খমিংসু. তেসং পন গমনমগ্গং মনুস্সা জানন্তি ‘‘ইমস্মিং কালে মিগা পব্বতমাৰোহন্তি, ইমস্মিং কালে ওৰোহন্তী’’তি. তে তত্থ তত্থ পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিলীনা বহূ মিগে ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰেন্তি.
কাড়মিগো অত্তনো দন্ধতায ‘‘ইমায নাম ৱেলায গন্তব্বং, ইমায ৱেলায ন গন্তব্ব’’ন্তি অজানন্তো মিগগণং আদায পুব্বণ্হেপি সাযন্হেপি পদোসেপি পচ্চূসেপি গামদ্ৱাৰেন গচ্ছতি. মনুস্সা তত্থ তত্থ পকতিযা ঠিতা চ নিলীনা চ বহূ মিগে ৱিনাসং পাপেন্তি. এৱং সো অত্তনো দন্ধতায বহূ মিগে ৱিনাসং পাপেত্ৱা অপ্পকেহেৱ মিগেহি অৰঞ্ঞং পাৱিসি. লক্খণমিগো পন পণ্ডিতো ব্যত্তো উপাযকুসলো ‘‘ইমায ৱেলায গন্তব্বং, ইমায ৱেলায ন গন্তব্ব’’ন্তি জানাতি. সো গামদ্ৱাৰেনপি ন গচ্ছতি, দিৱাপি ন গচ্ছতি, পদোসেপি ন গচ্ছতি, পচ্চূসেপি ন গচ্ছতি, মিগগণং আদায অড্ঢৰত্তসমযেযেৱ গচ্ছতি. তস্মা একম্পি মিগং অৱিনাসেত্ৱা অৰঞ্ঞং পাৱিসি. তে তত্থ চত্তাৰো মাসে ৱসিত্ৱা সস্সেসু উদ্ধটেসু পব্বতা ওতৰিংসু.
কাড়ো পচ্চাগচ্ছন্তোপি পুৰিমনযেনেৱ অৱসেসমিগে ৱিনাসং পাপেন্তো এককোৱ আগমি. লক্খণো পন একমিগম্পি অৱিনাসেত্ৱা পঞ্চহি মিগসতেহি পৰিৱুতো মাতাপিতূনং সন্তিকং আগমি. বোধিসত্তো দ্ৱেপি পুত্তে আগচ্ছন্তে দিস্ৱা মিগগণেন সদ্ধিং মন্তেন্তো ইমং গাথং সমুট্ঠাপেসি –
১১. ‘‘হোতি সীলৱতং অত্থো, পটিসন্থাৰৱুত্তিনং;
লক্খণং পস্স আযন্তং, ঞাতিসঙ্ঘপুৰক্খতং;
অথ পস্সসিমং কাড়ং, সুৱিহীনংৱ ঞাতিভী’’তি.
তত্থ সীলৱতন্তি সুখসীলতায সীলৱন্তানং আচাৰসম্পন্নানং. অত্থোতি ৱুড্ঢি. পটিসন্থাৰৱুত্তিনন্তি ধম্মপটিসন্থাৰো চ আমিসপটিসন্থাৰো চ এতেসং ৱুত্তীতি পটিসন্থাৰৱুত্তিনো, তেসং পটিসন্থাৰৱুত্তিনং. এত্থ চ পাপনিৱাৰণওৱাদানুসাসনিৱসেন ধম্মপটিসন্থাৰো চ, গোচৰলাভাপনগিলানুপট্ঠানধম্মিকৰক্খাৱসেন আমিসপটিসন্থাৰো চ ৱেদিতব্বো. ইদং ৱুত্তং হোতি – ইমেসু দ্ৱীসু পটিসন্থাৰেসু ঠিতানং আচাৰসম্পন্নানং পণ্ডিতানং ৱুড্ঢি নাম হোতীতি. ইদানি তং ৱুড্ঢিং দস্সেতুং পুত্তমাতৰং আলপন্তো ৱিয ‘‘লক্খণং পস্সা’’তিআদিমাহ. তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – আচাৰপটিসন্থাৰসম্পন্নং অত্তনো পুত্তং একমিগম্পি অৱিনাসেত্ৱা ঞাতিসঙ্ঘেন পুৰক্খতং পৰিৱাৰিতং আগচ্ছন্তং পস্স. তায পন আচাৰপটিসন্থাৰসম্পদায ৱিহীনং দন্ধপঞ্ঞং অথ পস্সসিমং কাড়ং একম্পি ঞাতিং অনৱসেসেত্ৱা সুৱিহীনমেৱ ঞাতীহি এককং আগচ্ছন্তন্তি. এৱং পুত্তং অভিনন্দিত্ৱা পন বোধিসত্তো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যথাকম্মং গতো.
সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো ইদানেৱ ঞাতিসঙ্ঘপৰিৱাৰিতো সোভতি, পুব্বেপি সোভতিযেৱ. ন চ দেৱদত্তো এতৰহিযেৱ গণম্হা পৰিহীনো, পুব্বেপি পৰিহীনোযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং দস্সেত্ৱা দ্ৱে ৱত্থূনি কথেত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কাড়ো দেৱদত্তো অহোসি, পৰিসাপিস্স দেৱদত্তপৰিসাৱ, লক্খণো সাৰিপুত্তো, পৰিসা পনস্স বুদ্ধপৰিসা, মাতা ৰাহুলমাতা, পিতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
লক্খণমিগজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[১২] ২. নিগ্ৰোধমিগজাতকৱণ্ণনা
নিগ্ৰোধমেৱ সেৱেয্যাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কুমাৰকস্সপত্থেৰস্স মাতৰং আৰব্ভ কথেসি. সা কিৰ ৰাজগহনগৰে মহাৱিভৱস্স সেট্ঠিনো ধীতা অহোসি উস্সন্নকুসলমূলা পৰিমদ্দিতসঙ্খাৰা পচ্ছিমভৱিকা, অন্তোঘটে পদীপো ৱিয তস্সা হদযে অৰহত্তূপনিস্সযো জলতি. সা অত্তানং জাননকালতো পট্ঠায গেহে অনভিৰতা পব্বজিতুকামা হুত্ৱা মাতাপিতৰো আহ – ‘‘অম্মতাতা, ময্হং ঘৰাৱাসে চিত্তং নাভিৰমতি, অহং নিয্যানিকে বুদ্ধসাসনে পব্বজিতুকামা, পব্বাজেথ ম’’ন্তি. অম্ম, কিং ৱদেসি, ইদং কুলং বহুৱিভৱং, ত্ৱঞ্চ অম্হাকং একধীতা, ন লব্ভা তযা পব্বজিতুন্তি. সা পুনপ্পুনং যাচিত্ৱাপি মাতাপিতূনং সন্তিকা পব্বজ্জং অলভমানা চিন্তেসি ‘‘হোতু, পতিকুলং গতা সামিকং আৰাধেত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি. সা ৱযপ্পত্তা পতিকুলং গন্ত্ৱা পতিদেৱতা হুত্ৱা সীলৱতী কল্যাণধম্মা অগাৰং অজ্ঝাৱসি.
অথস্সা সংৱাসমন্ৱায কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠহি. সা গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৱং ন অঞ্ঞাসি. অথ তস্মিং নগৰে নক্খত্তং ঘোসযিংসু, সকলনগৰৱাসিনো নক্খত্তং কীড়িংসু, নগৰং দেৱনগৰং ৱিয অলঙ্কতপটিযত্তং অহোসি. সা পন তাৱ উড়াৰাযপি নক্খত্তকীড়ায ৱত্তমানায অত্তনো সৰীৰং ন ৱিলিম্পতি নালঙ্কৰোতি, পকতিৱেসেনেৱ ৱিচৰতি.
অথ নং সামিকো আহ – ‘‘ভদ্দে, সকলনগৰং নক্খত্তনিস্সিতং, ত্ৱং পন সৰীৰং নপ্পটিজগ্গসী’’তি. অয্যপুত্ত, দ্ৱত্তিংসায মে কুণপেহি পূৰিতং সৰীৰং, কিং ইমিনা অলঙ্কতেন, অযঞ্হি কাযো নেৱ দেৱনিম্মিতো, ন ব্ৰহ্মনিম্মিতো, ন সুৱণ্ণমযো, ন মণিমযো, ন হৰিচন্দনমযো, ন পুণ্ডৰীককুমুদুপ্পলগব্ভসম্ভূতো, ন অমতোসধপূৰিতো, অথ খো কুণপে জাতো, মাতাপেত্তিকসম্ভৱো, অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মো, কটসিৱড্ঢনো, তণ্হূপাদিন্নো, সোকানং নিদানং, পৰিদেৱানং ৱত্থু, সব্বৰোগানং আলযো, কম্মকৰণানং পটিগ্গহো, অন্তোপূতি, বহি নিচ্চপগ্ঘৰণো, কিমিকুলানং আৱাসো, সিৱথিকপযাতো, মৰণপৰিযোসানো, সব্বলোকস্স চক্খুপথে ৱত্তমানোপি –
‘‘অট্ঠিনহাৰুসংযুত্তো, তচমংসাৱলেপনো;
ছৱিযা কাযো পটিচ্ছন্নো, যথাভূতং ন দিস্সতি.
‘‘অন্তপূৰো উদৰপূৰো, যকনপেড়স্স ৱত্থিনো;
হদযস্স পপ্ফাসস্স, ৱক্কস্স পিহকস্স চ.
‘‘সিঙ্ঘাণিকায খেড়স্স, সেদস্স চ মেদস্স চ;
লোহিতস্স লসিকায, পিত্তস্স চ ৱসায চ.
‘‘অথস্স নৱহি সোতেহি, অসুচী সৱতি সব্বদা;
অক্খিম্হা অক্খিগূথকো, কণ্ণম্হা কণ্ণগূথকো.
‘‘সিঙ্ঘাণিকা চ নাসতো, মুখেন ৱমতেকদা;
পিত্তং সেম্হঞ্চ ৱমতি, কাযম্হা সেদজল্লিকা.
‘‘অথস্স সুসিৰং সীসং, মত্থলুঙ্গস্স পূৰিতং;
সুভতো নং মঞ্ঞতি বালো, অৱিজ্জায পুৰক্খতো. (সু. নি. ১৯৬-২০১);
‘‘অনন্তাদীনৱো কাযো, ৱিসৰুক্খসমূপমো;
আৱাসো সব্বৰোগানং, পুঞ্জো দুক্খস্স কেৱলো. (অপ. থেৰ ২.৫৪.৫৫);
‘‘সচে ইমস্স কাযস্স, অন্তো বাহিৰকো সিযা;
দণ্ডং নূন গহেত্ৱান, কাকে সোণে চ ৱাৰযে.
‘‘দুগ্গন্ধো অসুচি কাযো, কুণপো উক্কৰূপমো;
নিন্দিতো চক্খুভূতেহি, কাযো বালাভিনন্দিতো.
‘‘অল্লচম্মপটিচ্ছন্নো, নৱদ্ৱাৰো মহাৱণো;
সমন্ততো পগ্ঘৰতি, অসুচী পূতিগন্ধিযো’’তি. (ৱিসুদ্ধি. ১.১২২);
অয্যপুত্ত, ইমং কাযং অলঙ্কৰিত্ৱা কিং কৰিস্সামি? ননু ইমস্স অলঙ্কতকৰণং গূথপুণ্ণঘটস্স বহি চিত্তকম্মকৰণং ৱিয হোতীতি? সেট্ঠিপুত্তো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা আহ ‘‘ভদ্দে, ত্ৱং ইমস্স সৰীৰস্স ইমে দোসে পস্সমানা কস্মা ন পব্বজসী’’তি? ‘‘অয্যপুত্ত, অহং পব্বজ্জং লভমানা অজ্জেৱ পব্বজেয্য’’ন্তি. সেট্ঠিপুত্তো ‘‘সাধু, অহং তং পব্বাজেস্সামী’’তি ৱত্ৱা মহাদানং পৱত্তেত্ৱা মহাসক্কাৰং কত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন ভিক্খুনুপস্সযং নেত্ৱা তং পব্বাজেন্তো দেৱদত্তপক্খিযানং ভিক্খুনীনং সন্তিকে পব্বাজেসি. সা পব্বজ্জং লভিত্ৱা পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পা অত্তমনা অহোসি.
অথস্সা গব্ভে পৰিপাকং গচ্ছন্তে ইন্দ্ৰিযানং অঞ্ঞথত্তং হত্থপাদপিট্ঠীনং বহলত্তং উদৰপটলস্স চ মহন্ততং দিস্ৱা ভিক্খুনিযো তং পুচ্ছিংসু ‘‘অয্যে, ত্ৱং গব্ভিনী ৱিয পঞ্ঞাযসি, কিং এত’’ন্তি? অয্যে, ‘‘ইদং নাম কাৰণ’’ন্তি ন জানামি, সীলং পন মে পৰিপুণ্ণন্তি. অথ নং তা ভিক্খুনিযো দেৱদত্তস্স সন্তিকং নেত্ৱা দেৱদত্তং পুচ্ছিংসু ‘‘অয্য, অযং কুলধীতা কিচ্ছেন সামিকং আৰাধেত্ৱা পব্বজ্জং লভি, ইদানি পনস্সা গব্ভো পঞ্ঞাযতি, মযং ইমস্স গব্ভস্স গিহিকালে ৱা পব্বজিতকালে ৱা লদ্ধভাৱং ন জানাম, কিংদানি কৰোমা’’তি? দেৱদত্তো অত্তনো অবুদ্ধভাৱেন চ খন্তিমেত্তানুদ্দযানঞ্চ নত্থিতায এৱং চিন্তেসি ‘‘দেৱদত্তপক্খিকা ভিক্খুনী কুচ্ছিনা গব্ভং পৰিহৰতি, দেৱদত্তো চ তং অজ্ঝুপেক্খতিযেৱাতি ময্হং গৰহা উপ্পজ্জিস্সতি, মযা ইমং উপ্পব্বাজেতুং ৱট্টতী’’তি. সো অৱীমংসিত্ৱাৱ সেলগুড়ং পৱট্টযমানো ৱিয পক্খন্দিত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, ইমং উপ্পব্বাজেথা’’তি আহ. তা তস্স ৱচনং সুত্ৱা উট্ঠায ৱন্দিত্ৱা উপস্সযং গতা.
অথ সা দহৰা তা ভিক্খুনিযো আহ – ‘‘অয্যে, ন দেৱদত্তত্থেৰো বুদ্ধো, নাপি ময্হং তস্স সন্তিকে পব্বজ্জা, লোকে পন অগ্গপুগ্গলস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে ময্হং পব্বজ্জা, সা চ পন মে দুক্খেন লদ্ধা, মা নং অন্তৰধাপেথ, এথ মং গহেত্ৱা সত্থু সন্তিকং জেতৱনং গচ্ছথা’’তি. তা তং আদায ৰাজগহা পঞ্চচত্তালীসযোজনিকং মগ্গং অতিক্কম্ম অনুপুব্বেন জেতৱনং পত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা তমত্থং আৰোচেসুং. সত্থা চিন্তেসি – ‘‘কিঞ্চাপি গিহিকালে এতিস্সা গব্ভো পতিট্ঠিতো, এৱং সন্তেপি ‘সমণো গোতমো দেৱদত্তেন জহিতং আদায চৰতী’তি তিত্থিযানং ওকাসো ভৱিস্সতি. তস্মা ইমং কথং পচ্ছিন্দিতুং সৰাজিকায পৰিসায মজ্ঝে ইমং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি. পুনদিৱসে ৰাজানং পসেনদিকোসলং মহাঅনাথপিণ্ডিকং চূড়অনাথপিণ্ডিকং ৱিসাখং মহাউপাসিকং অঞ্ঞানি চ অভিঞ্ঞাতানি মহাকুলানি পক্কোসাপেত্ৱা সাযন্হসমযে চতূসু পৰিসাসু সন্নিপতিতাসু উপালিত্থেৰং আমন্তেসি ‘‘গচ্ছ, ত্ৱং চতুপৰিসমজ্ঝে ইমিস্সা দহৰভিক্খুনিযা কম্মং সোধেহী’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেৰো পৰিসমজ্ঝং গন্ত্ৱা অত্তনো পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৱা ৰঞ্ঞো পুৰতো ৱিসাখং উপাসিকং পক্কোসাপেত্ৱা ইমং অধিকৰণং পটিচ্ছাপেসি ‘‘গচ্ছ ৱিসাখে, ‘অযং দহৰা অসুকমাসে অসুকদিৱসে পব্বজিতা’তি তথতো ঞত্ৱা ইমস্স গব্ভস্স পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা লদ্ধভাৱং জানাহী’’তি. উপাসিকা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা সাণিং পৰিক্খিপাপেত্ৱা অন্তোসাণিযং দহৰভিক্খুনিযা হত্থপাদনাভিউদৰপৰিযোসানাদীনি ওলোকেত্ৱা মাসদিৱসে সমানেত্ৱা গিহিভাৱে গব্ভস্স লদ্ধভাৱং তথতো ঞত্ৱা থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তমত্থং আৰোচেসি. থেৰো চতুপৰিসমজ্ঝে তং ভিক্খুনিং সুদ্ধং অকাসি. সা সুদ্ধা হুত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ সত্থাৰঞ্চ ৱন্দিত্ৱা ভিক্খুনীহি সদ্ধিং উপস্সযমেৱ গতা. সা গব্ভপৰিপাকমন্ৱায পদুমুত্তৰপাদমূলে পত্থিতপত্থনং মহানুভাৱং পুত্তং ৱিজাযি.
অথেকদিৱসং ৰাজা ভিক্খুনুপস্সযসমীপেন গচ্ছন্তো দাৰকসদ্দং সুত্ৱা অমচ্চে পুচ্ছি. অমচ্চা তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘দেৱ, দহৰভিক্খুনী পুত্তং ৱিজাতা, তস্সেসো সদ্দো’’তি আহংসু. ‘‘ভিক্খুনীনং, ভণে, দাৰকপটিজগ্গনং নাম পলিবোধো, মযং নং পটিজগ্গিস্সামা’’তি ৰাজা তং দাৰকং নাটকিত্থীনং দাপেত্ৱা কুমাৰপৰিহাৰেন ৱড্ঢাপেসি. নামগ্গহণদিৱসে চস্স ‘‘কস্সপো’’তি নামং অকংসু. অথ নং কুমাৰপৰিহাৰেন ৱড্ঢিতত্তা ‘‘কুমাৰকস্সপো’’তি সঞ্জানিংসু. সো সত্তৱস্সিককালে সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা পৰিপুণ্ণৱস্সো উপসম্পদং লভিত্ৱা গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ধম্মকথিকেসু চিত্ৰকথী অহোসি. অথ নং সত্থা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং চিত্তকথিকানং যদিদং কুমাৰকস্সপো’’তি (অ. নি. ১.২০৯, ২১৭) এতদগ্গে ঠপেসি. সো পচ্ছা ৱম্মিকসুত্তে (ম. নি. ১.২৪৯ আদযো) অৰহত্তং পাপুণি. মাতাপিস্স ভিক্খুনী ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অগ্গফলং পত্তা. কুমাৰকস্সপত্থেৰো বুদ্ধসাসনে গগনমজ্ঝে পুণ্ণচন্দো ৱিয পাকটো জাতো.
অথেকদিৱসং তথাগতো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ভিক্খূনং ওৱাদং দত্ৱা গন্ধকুটিং পাৱিসি. ভিক্খূ ওৱাদং গহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেসু দিৱসভাগং খেপেত্ৱা সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং সন্নিপতিত্ৱা ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তেন অত্তনো অবুদ্ধভাৱেন চেৱ খন্তিমেত্তাদীনঞ্চ অভাৱেন কুমাৰকস্সপত্থেৰো চ থেৰী চ উভো নাসিতা, সম্মাসম্বুদ্ধো পন অত্তনো ধম্মৰাজতায চেৱ খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পত্তিযা চ উভিন্নম্পি তেসং পচ্চযো জাতো’’তি বুদ্ধগুণে ৱণ্ণযমানা নিসীদিংসু. সত্থা বুদ্ধলীলায ধম্মসভং আগন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, তুম্হাকমেৱ গুণকথাযা’’তি সব্বং আৰোচযিংসু. ন, ভিক্খৱে, তথাগতো ইদানেৱ ইমেসং উভিন্নং পচ্চযো চ পতিট্ঠা চ জাতো, পুব্বেপি অহোসিযেৱাতি. ভিক্খূ তস্সত্থস্সাৱিভাৱত্থায ভগৱন্তং যাচিংসু. ভগৱা ভৱন্তৰেন পটিচ্ছন্নং কাৰণং পাকটং অকাসি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰযমানে বোধিসত্তো মিগযোনিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. সো মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তো সুৱণ্ণৱণ্ণো অহোসি, অক্খীনি পনস্স মণিগুড়সদিসানি অহেসুং, সিঙ্গানি ৰজতৱণ্ণানি, মুখং ৰত্তকম্বলপুঞ্জৱণ্ণং, হত্থপাদপৰিযন্তা লাখাৰসপৰিকম্মকতা ৱিয, ৱালধি চমৰস্স ৱিয অহোসি, সৰীৰং পনস্স মহন্তং অস্সপোতকপ্পমাণং অহোসি. সো পঞ্চসতমিগপৰিৱাৰো অৰঞ্ঞে ৱাসং কপ্পেসি নামেন নিগ্ৰোধমিগৰাজা নাম. অৱিদূৰে পনস্স অঞ্ঞোপি পঞ্চসতমিগপৰিৱাৰো সাখমিগো নাম ৱসতি, সোপি সুৱণ্ণৱণ্ণোৱ অহোসি.
তেন সমযেন বাৰাণসিৰাজা মিগৱধপ্পসুতো হোতি, ৱিনা মংসেন ন ভুঞ্জতি, মনুস্সানং কম্মচ্ছেদং কত্ৱা সব্বে নেগমজানপদে সন্নিপাতেত্ৱা দেৱসিকং মিগৱং গচ্ছতি. মনুস্সা চিন্তেসুং – ‘‘অযং ৰাজা অম্হাকং কম্মচ্ছেদং কৰোতি, যংনূন মযং উয্যানে মিগানং নিৱাপং ৱপিত্ৱা পানীযং সম্পাদেত্ৱা বহূ মিগে উয্যানং পৱেসেত্ৱা দ্ৱাৰং বন্ধিত্ৱা ৰঞ্ঞো নিয্যাদেয্যামা’’তি. তে সব্বে উয্যানে মিগানং নিৱাপতিণানি ৰোপেত্ৱা উদকং সম্পাদেত্ৱা দ্ৱাৰং যোজেত্ৱা ৱাগুৰানি আদায মুগ্গৰাদিনানাৱুধহত্থা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা মিগে পৰিযেসমানা ‘‘মজ্ঝে ঠিতে মিগে গণ্হিস্সামা’’তি যোজনমত্তং ঠানং পৰিক্খিপিত্ৱা সঙ্খিপমানা নিগ্ৰোধমিগসাখমিগানং ৱসনট্ঠানং মজ্ঝে কত্ৱা পৰিক্খিপিংসু. অথ নং মিগগণং দিস্ৱা ৰুক্খগুম্বাদযো চ ভূমিঞ্চ মুগ্গৰেহি পহৰন্তা মিগগণং গহনট্ঠানতো নীহৰিত্ৱা অসিসত্তিধনুআদীনি আৱুধানি উগ্গিৰিত্ৱা মহানাদং নদন্তা তং মিগগণং উয্যানং পৱেসেত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘দেৱ, নিবদ্ধং মিগৱং গচ্ছন্তা অম্হাকং কম্মং নাসেথ, অম্হেহি অৰঞ্ঞতো মিগে আনেত্ৱা তুম্হাকং উয্যানং পূৰিতং, ইতো পট্ঠায তেসং মংসানি খাদথা’’তি ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা পক্কমিংসু.
ৰাজা তেসং ৱচনং সুত্ৱা উয্যানং গন্ত্ৱা মিগে ওলোকেন্তো দ্ৱে সুৱণ্ণমিগে দিস্ৱা তেসং অভযং অদাসি. ততো পট্ঠায পন কদাচি সযং গন্ত্ৱা একং মিগং ৱিজ্ঝিত্ৱা আনেতি, কদাচিস্স ভত্তকাৰকো গন্ত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা আহৰতি. মিগা ধনুং দিস্ৱাৱ মৰণভযেন তজ্জিতা পলাযন্তি, দ্ৱে তযো পহাৰে লভিত্ৱা কিলমন্তিপি, গিলানাপি হোন্তি, মৰণম্পি পাপুণন্তি. মিগগণো তং পৱত্তিং বোধিসত্তস্স আৰোচেসি. সো সাখং পক্কোসাপেত্ৱা আহ – ‘‘সম্ম, বহূ মিগা নস্সন্তি, একংসেন মৰিতব্বে সতি ইতো পট্ঠায মা কণ্ডেন মিগে ৱিজ্ঝন্তু, ধম্মগণ্ডিকট্ঠানে মিগানং ৱাৰো হোতু. একদিৱসং মম পৰিসায ৱাৰো পাপুণাতু, একদিৱসং তৱ পৰিসায, ৱাৰপ্পত্তো মিগো গন্ত্ৱা ধম্মগণ্ডিকায গীৱং ঠপেত্ৱা নিপজ্জতু, এৱং সন্তে মিগা কিলন্তা ন ভৱিস্সন্তী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. ততো পট্ঠায ৱাৰপ্পত্তোৱ মিগো গন্ত্ৱা ধম্মগণ্ডিকায গীৱং ঠপেত্ৱা নিপজ্জতি, ভত্তকাৰকো আগন্ত্ৱা তত্থ নিপন্নকমেৱ গহেত্ৱা গচ্ছতি.
অথেকদিৱসং সাখমিগস্স পৰিসায একিস্সা গব্ভিনিমিগিযা ৱাৰো পাপুণি. সা সাখং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সামি, অহং গব্ভিনী, পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা দ্ৱে জনা ৱাৰং গমিস্সাম, ময্হং ৱাৰং অতিক্কামেহী’’তি আহ. সো ‘‘ন সক্কা তৱ ৱাৰং অঞ্ঞেসং পাপেতুং, ত্ৱমেৱ তুয্হং ৱাৰং জানিস্সসি, গচ্ছাহী’’তি আহ. সা তস্স সন্তিকা অনুগ্গহং অলভমানা বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা তমত্থং আৰোচেসি. সো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘হোতু গচ্ছ ত্ৱং, অহং তে ৱাৰং অতিক্কামেস্সামী’’তি সযং গন্ত্ৱা ধম্মগণ্ডিকায সীসং কত্ৱা নিপজ্জি. ভত্তকাৰকো তং দিস্ৱা ‘‘লদ্ধাভযো মিগৰাজা ধম্মগণ্ডিকায নিপন্নো, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি ৱেগেন গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি.
ৰাজা তাৱদেৱ ৰথং আৰুয্হ মহন্তেন পৰিৱাৰেন আগন্ত্ৱা বোধিসত্তং দিস্ৱা আহ ‘‘সম্ম মিগৰাজ, ননু মযা তুয্হং অভযং দিন্নং, কস্মা ত্ৱং ইধ নিপন্নো’’তি. মহাৰাজ, গব্ভিনী মিগী আগন্ত্ৱা ‘‘মম ৱাৰং অঞ্ঞস্স পাপেহী’’তি আহ, ন সক্কা খো পন মযা একস্স মৰণদুক্খং অঞ্ঞস্স উপৰি নিক্খিপিতুং, স্ৱাহং অত্তনো জীৱিতং তস্সা দত্ৱা তস্সা সন্তকং মৰণং গহেত্ৱা ইধ নিপন্নো, মা অঞ্ঞং কিঞ্চি আসঙ্কিত্থ, মহাৰাজাতি. ৰাজা আহ – ‘‘সামি, সুৱণ্ণৱণ্ণমিগৰাজ, মযা ন তাদিসো খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নো মনুস্সেসুপি দিট্ঠপুব্বো, তেন তে পসন্নোস্মি, উট্ঠেহি, তুয্হঞ্চ তস্সা চ অভযং দম্মী’’তি. ‘‘দ্ৱীহি অভযে লদ্ধে অৱসেসা কিং কৰিস্সন্তি, নৰিন্দা’’তি? ‘‘অৱসেসানম্পি অভযং দম্মি, সামী’’তি. ‘‘মহাৰাজ, এৱম্পি উয্যানেযেৱ মিগা অভযং লভিস্সন্তি, সেসা কিং কৰিস্সন্তী’’তি? ‘‘এতেসম্পি অভযং দম্মি, সামী’’তি. ‘‘মহাৰাজ, মিগা তাৱ অভযং লভন্তু, সেসা চতুপ্পদা কিং কৰিস্সন্তী’’তি? ‘‘এতেসম্পি অভযং দম্মি, সামী’’তি. ‘‘মহাৰাজ, চতুপ্পদা তাৱ অভযং লভন্তু, দিজগণা কিং কৰিস্সন্তী’’তি? ‘‘এতেসম্পি অভযং দম্মি, সামী’’তি. ‘‘মহাৰাজ, দিজগণা তাৱ অভযং লভন্তু, উদকে ৱসন্তা মচ্ছা কিং কৰিস্সন্তী’’তি? ‘‘এতেসম্পি অভযং দম্মি, সামী’’তি. এৱং মহাসত্তো ৰাজানং সব্বসত্তানং অভযং যাচিত্ৱা উট্ঠায ৰাজানং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘ধম্মং চৰ, মহাৰাজ, মাতাপিতূসু পুত্তধীতাসু ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু নেগমজানপদেসু ধম্মং চৰন্তো সমং চৰন্তো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং গমিস্সসী’’তি ৰঞ্ঞো বুদ্ধলীলায ধম্মং দেসেত্ৱা কতিপাহং উয্যানে ৱসিত্ৱা ৰঞ্ঞো ওৱাদং দত্ৱা মিগগণপৰিৱুতো অৰঞ্ঞং পাৱিসি. সাপি খো মিগধেনু পুপ্ফকণ্ণিকসদিসং পুত্তং ৱিজাযি. সো কীড়মানো সাখমিগস্স সন্তিকং গচ্ছতি. অথ নং মাতা তস্স সন্তিকং গচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘পুত্ত, ইতো পট্ঠায মা এতস্স সন্তিকং গচ্ছ, নিগ্ৰোধস্সেৱ সন্তিকং গচ্ছেয্যাসী’’তি ওৱদন্তী ইমং গাথমাহ –
১২. ‘‘নিগ্ৰোধমেৱ সেৱেয্য, ন সাখমুপসংৱসে;
নিগ্ৰোধস্মিং মতং সেয্যো, যঞ্চে সাখস্মি জীৱিত’’ন্তি.
তত্থ নিগ্ৰোধমেৱ সেৱেয্যাতি তাত ত্ৱং ৱা অঞ্ঞো ৱা অত্তনো হিতকামো নিগ্ৰোধমেৱ সেৱেয্য ভজেয্য উপসঙ্কমেয্য, ন সাখমুপসংৱসেতি সাখমিগং পন ন উপসংৱসে উপগম্ম ন সংৱসেয্য, এতং নিস্সায জীৱিকং ন কপ্পেয্য. নিগ্ৰোধস্মিং মতং সেয্যোতি নিগ্ৰোধৰঞ্ঞো পাদমূলে মৰণম্পি সেয্যো ৱৰং উত্তমং. যঞ্চে সাখস্মি জীৱিতন্তি যং পন সাখস্স সন্তিকে জীৱিতং, তং নেৱ সেয্যো ন ৱৰং ন উত্তমন্তি অত্থো.
ততো পট্ঠায চ পন অভযলদ্ধকা মিগা মনুস্সানং সস্সানি খাদন্তি, মনুস্সা ‘‘লদ্ধাভযা ইমে মিগা’’তি মিগে পহৰিতুং ৱা পলাপেতুং ৱা ন ৱিসহন্তি, তে ৰাজঙ্গণে সন্নিপতিত্ৱা ৰঞ্ঞো তমত্থং আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘মযা পসন্নেন নিগ্ৰোধমিগৰাজস্স ৱৰো দিন্নো, অহং ৰজ্জং জহেয্যং, ন চ তং পটিঞ্ঞং ভিন্দামি, গচ্ছথ ন কোচি মম ৱিজিতে মিগে পহৰিতুং লভতী’’তি আহ. নিগ্ৰোধমিগো তং পৱত্তিং সুত্ৱা মিগগণং সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায পৰেসং সস্সং খাদিতুং ন লভিস্সথা’’তি মিগে ওৱদিত্ৱা মনুস্সানং আৰোচাপেসি ‘‘ইতো পট্ঠায সস্সকাৰকা মনুস্সা সস্সৰক্খণত্থং ৱতিং মা কৰোন্তু, খেত্তং পন আৱিজ্ঝিত্ৱা পণ্ণসঞ্ঞং বন্ধন্তূ’’তি. ততো পট্ঠায কিৰ খেত্তেসু পণ্ণবন্ধনসঞ্ঞা উদপাদি. ততো পট্ঠায পণ্ণসঞ্ঞং অতিক্কমনমিগো নাম নত্থি. অযং কিৰ নেসং বোধিসত্ততো লদ্ধওৱাদো. এৱং মিগগণং ওৱদিত্ৱা বোধিসত্তো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা সদ্ধিং মিগেহি যথাকম্মং গতো, ৰাজাপি বোধিসত্তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.
সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱাহং থেৰিযা চ কুমাৰকস্সপস্স চ অৱস্সযো, পুব্বেপি অৱস্সযো এৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা চতুসচ্চধম্মদেসনং ৱিনিৱট্টেত্ৱা দ্ৱে ৱত্থূনি কথেত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা সাখমিগো দেৱদত্তো অহোসি, পৰিসাপিস্স দেৱদত্তপৰিসাৱ, মিগধেনু থেৰী অহোসি, পুত্তো কুমাৰকস্সপো, ৰাজা আনন্দো, নিগ্ৰোধমিগৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
নিগ্ৰোধমিগজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[১৩] ৩. কণ্ডিজাতকৱণ্ণনা
ধিৰত্থু কণ্ডিনং সল্লন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুৰাণদুতিযিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. তং অট্ঠকনিপাতে ইন্দ্ৰিযজাতকে আৱিভৱিস্সতি. ভগৱা পন তং ভিক্খুং এতদৱোচ ‘‘ভিক্খু, পুব্বেপি ত্ৱং এতং মাতুগামং নিস্সায জীৱিতক্খযং পত্ৱা ৱীতচ্চিতেসু অঙ্গাৰেসু পক্কো’’তি. ভিক্খূ তস্সত্থস্সাৱিভাৱত্থায ভগৱন্তং যাচিংসু, ভগৱা ভৱন্তৰেন পটিচ্ছন্নকাৰণং পাকটং অকাসি. ইতো পৰং পন ভিক্খূনং যাচনং ভৱন্তৰপটিচ্ছন্নতঞ্চ অৱত্ৱা ‘‘অতীতং আহৰী’’তি এত্তকমেৱ ৱক্খাম, এত্তকে ৱুত্তেপি যাচনঞ্চ ৱলাহকগব্ভতো চন্দনীহৰণূপমায ভৱন্তৰপটিচ্ছন্নকাৰণভাৱো চাতি সব্বমেতং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বং.
অতীতে মগধৰট্ঠে ৰাজগহে মগধৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. মগধৱাসিকানং সস্সসমযে মিগানং মহাপৰিপন্থো হোতি. তে অৰঞ্ঞে পব্বতপাদং পৱিসন্তি. তত্থ একো অৰঞ্ঞৱাসী পব্বতেয্যমিগো একায গামন্তৱাসিনিযা মিগপোতিকায সদ্ধিং সন্থৱং কত্ৱা তেসং মিগানং পব্বতপাদতো ওৰুয্হ পুন গামন্তং ওতৰণকালে মিগপোতিকায পটিবদ্ধচিত্তত্তা তেহি সদ্ধিংযেৱ ওতৰি. অথ নং সা আহ – ‘‘ত্ৱং খোসি, অয্য, পব্বতেয্যো বালমিগো, গামন্তো চ নাম সাসঙ্কো সপ্পটিভযো, মা অম্হেহি সদ্ধিং ওতৰী’’তি. সো তস্সা পটিবদ্ধচিত্তত্তা অনিৱত্তিত্ৱা সদ্ধিংযেৱ অগমাসি. মগধৱাসিনো ‘‘ইদানি মিগানং পব্বতপাদা ওতৰণকালো’’তি ঞত্ৱা মগ্গে পটিচ্ছন্নকোট্ঠকেসু তিট্ঠন্তি. তেসম্পি দ্ৱিন্নং আগমনমগ্গে একো লুদ্দকো পটিচ্ছন্নকোট্ঠকে ঠিতো হোতি. মিগপোতিকা মনুস্সগন্ধং ঘাযিত্ৱা ‘‘একো লুদ্দকো ঠিতো ভৱিস্সতী’’তি তং বালমিগং পুৰতো কত্ৱা সযং পচ্ছতো অহোসি. লুদ্দকো একেনেৱ সৰপ্পহাৰেন মিগং তত্থেৱ পাতেতি. মিগপোতিকা তস্স ৱিদ্ধভাৱং ঞত্ৱা উপ্পতিত্ৱা ৱাতগতিযাৱ পলাযি. লুদ্দকো কোট্ঠকতো নিক্খমিত্ৱা মিগং ওক্কন্তিত্ৱা অগ্গিং কত্ৱা ৱীতচ্চিতেসু অঙ্গাৰেসু মধুৰমংসং পচিত্ৱা খাদিত্ৱা পানীযং পিৱিত্ৱা অৱসেসং লোহিতবিন্দূহি পগ্ঘৰন্তেহি কাজেনাদায দাৰকে তোসেন্তো ঘৰং অগমাসি.
তদা বোধিসত্তো তস্মিং ৱনসণ্ডে ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তো হোতি. সো তং কাৰণং দিস্ৱা ‘‘ইমস্স বালমিগস্স মৰণং নেৱ মাতৰং নিস্সায, ন পিতৰং নিস্সায, অথ খো কামং নিস্সায. কামনিমিত্তঞ্হি সত্তা সুগতিযং হত্থচ্ছেদাদিকং, দুগ্গতিযঞ্চ পঞ্চৱিধবন্ধনাদিনানপ্পকাৰকং দুক্খং পাপুণন্তি, পৰেসং মৰণদুক্খুপ্পাদনম্পি নাম ইমস্মিং লোকে গৰহিতমেৱ. যং জনপদং মাতুগামো ৱিচাৰেতি অনুসাসতি, সো ইত্থিপৰিণাযকো জনপদোপি গৰহিতোযেৱ. যে সত্তা মাতুগামস্স ৱসং গচ্ছন্তি, তেপি গৰহিতাযেৱা’’তি একায গাথায তীণি গৰহৱত্থূনি দস্সেত্ৱা ৱনদেৱতাসু সাধুকাৰং দত্ৱা গন্ধপুপ্ফাদীহি পূজযমানাসু মধুৰেন সৰেন তং ৱনসণ্ডং উন্নাদেন্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেসি –
১৩. ‘‘ধিৰত্থু কণ্ডিনং সল্লং, পুৰিসং গাড়্হৱেধিনং;
ধিৰত্থু তং জনপদং, যত্থিত্থী পৰিণাযিকা;
তে চাপি ধিক্কিতা সত্তা, যে ইত্থীনং ৱসং গতা’’তি.
তত্থ ধিৰত্থূতি গৰহণত্থে নিপাতো, স্ৱাযমিধ উত্তাসুব্বেগৱসেন গৰহণে দট্ঠব্বো. উত্তসিতুব্বিগ্গো হি হোন্তো বোধিসত্তো এৱমাহ. কণ্ডমস্স অত্থীতি কণ্ডী, তং কণ্ডিনং. তং পন কণ্ডং অনুপৱিসনট্ঠেন ‘‘সল্ল’’ন্তি ৱুচ্চতি, তস্মা কণ্ডিনং সল্লন্তি এত্থ সল্লকণ্ডিনন্তি অত্থো. সল্লং ৱা অস্সত্থীতিপি সল্লো, তং সল্লং. মহন্তং ৱণমুখং কত্ৱা বলৱপ্পহাৰং দেন্তো গাড়্হং ৱিজ্ঝতীতি গাড়্হৱেধী, তং গাড়্হৱেধিনং. নানপ্পকাৰেন কণ্ডেন, কুমুদপত্তসণ্ঠানথলেন উজুকগমনেনেৱ সল্লেন চ সমন্নাগতং গাড়্হৱেধিনং পুৰিসং ধিৰত্থূতি অযমেত্থ অত্থো. পৰিণাযিকাতি ইস্সৰা সংৱিধাযিকা. ধিক্কিতাতি গৰহিতা. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. ইতো পৰং পন এত্তকম্পি অৱত্ৱা যং যং অনুত্তানং, তং তদেৱ ৱণ্ণযিস্সাম. এৱং একায গাথায তীণি গৰহৱত্থূনি দস্সেত্ৱা বোধিসত্তো ৱনং উন্নাদেত্ৱা বুদ্ধলীলায ধম্মং দেসেসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সত্থা দ্ৱে ৱত্থূনি কথেত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি. ইতো পৰং পন ‘‘দ্ৱে ৱত্থূনি কথেত্ৱা’’তি ইদং অৱত্ৱা ‘‘অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা’’তি এত্তকমেৱ ৱক্খাম, অৱুত্তম্পি পন হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ যোজেত্ৱা গহেতব্বং.
তদা পব্বতেয্যমিগো উক্কণ্ঠিতভিক্খু অহোসি, মিগপোতিকা পুৰাণদুতিযিকা, কামেসু দোসং দস্সেত্ৱা ধম্মদেসকদেৱতা পন অহমেৱ অহোসিন্তি.
কণ্ডিজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[১৪] ৪. ৱাতমিগজাতকৱণ্ণনা
ন কিৰত্থি ৰসেহি পাপিযোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো চূড়পিণ্ডপাতিকতিস্সত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. সত্থৰি কিৰ ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে তিস্সকুমাৰো নাম মহাৱিভৱস্স সেট্ঠিকুলস্স পুত্তো একদিৱসং ৱেড়ুৱনং গন্ত্ৱা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পব্বজিতুকামো পব্বজ্জং যাচিত্ৱা মাতাপিতূহি অননুঞ্ঞাতত্তা পটিক্খিত্তো সত্তাহং ভত্তচ্ছেদং কত্ৱা ৰট্ঠপালত্থেৰো ৱিয মাতাপিতৰো অনুজানাপেত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজি. সত্থা তং পব্বাজেত্ৱা অড্ঢমাসমত্তং ৱেড়ুৱনে ৱিহৰিত্ৱা জেতৱনং অগমাসি. তত্ৰাযং কুলপুত্তো তেৰস ধুতঙ্গানি সমাদায সাৱত্থিযং সপদানং পিণ্ডায চৰমানো কালং ৱীতিনামেতি, ‘‘চূড়পিণ্ডপাতিকতিস্সত্থেৰো নামা’’তি ৱুত্তে গগনতলে পুণ্ণচন্দো ৱিয বুদ্ধসাসনে পাকটো পঞ্ঞাতো অহোসি.
তস্মিং কালে ৰাজগহে নক্খত্তকীড়ায ৱত্তমানায থেৰস্স মাতাপিতৰো যং তস্স গিহিকালে অহোসি আভৰণভণ্ডকং, তং ৰতনচঙ্কোটকে নিক্খিপিত্ৱা উৰে ঠপেত্ৱা ‘‘অঞ্ঞাসু নক্খত্তকীড়াসু অম্হাকং পুত্তো ইমিনা অলঙ্কাৰেন অলঙ্কতো নক্খত্তং কীড়তি, তং নো একপুত্তং গহেত্ৱা সমণো গোতমো সাৱত্থিনগৰং গতো, কহং নু খো সো এতৰহি নিসিন্নো, কহং ঠিতো’’তি ৱত্ৱা ৰোদন্তি.
অথেকা ৱণ্ণদাসী তং কুলং গন্ত্ৱা সেট্ঠিভৰিযং ৰোদন্তিং দিস্ৱা পুচ্ছি ‘‘কিং পন, অয্যে, ৰোদসী’’তি? ‘‘সা তমত্থং আৰোচেসি’’. ‘‘কিং পন, অয্যে, অয্যপুত্তো পিযাযতী’’তি? ‘‘অসুকঞ্চ অসুকঞ্চা’’তি. ‘‘সচে তুম্হে ইমস্মিং গেহে সব্বং ইস্সৰিযং ময্হং দেথ, অহং ৱো পুত্তং আনেস্সামী’’তি. সেট্ঠিভৰিযা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা পৰিব্বযং দত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন তং উয্যোজেসি ‘‘গচ্ছ, অত্তনো বলেন মম পুত্তং আনেহী’’তি. সা পটিচ্ছন্নযানে নিসিন্না সাৱত্থিং গন্ত্ৱা থেৰস্স ভিক্খাচাৰৱীথিযং নিৱাসং গহেত্ৱা সেট্ঠিকুলা আগতে মনুস্সে থেৰস্স অদস্সেত্ৱা অত্তনো পৰিৱাৰেনেৱ পৰিৱুতা থেৰস্স পিণ্ডায পৱিট্ঠস্স আদিতোৱ উড়ুঙ্কযাগুঞ্চ ৰসকভিক্খঞ্চ দত্ৱা ৰসতণ্হায বন্ধিত্ৱা অনুক্কমেন গেহে নিসীদাপেত্ৱা ভিক্খং দদমানা চ অত্তনো ৱসং উপগতভাৱং ঞত্ৱা গিলানালযং দস্সেত্ৱা অন্তোগব্ভে নিপজ্জি. থেৰোপি ভিক্খাচাৰৱেলায সপদানং চৰন্তো গেহদ্ৱাৰং অগমাসি. পৰিজনো থেৰস্স পত্তং গহেত্ৱা থেৰং ঘৰে নিসীদাপেসি. থেৰো নিসীদিত্ৱাৱ ‘‘কহং উপাসিকা’’তি পুচ্ছি. ‘‘গিলানা, ভন্তে, তুম্হাকং দস্সনং ইচ্ছতী’’তি. সো ৰসতণ্হায বদ্ধো অত্তনো ৱতসমাদানং ভিন্দিত্ৱা তস্সা নিপন্নট্ঠানং পাৱিসি. সা অত্তনো আগতকাৰণং কথেত্ৱা তং পলোভেত্ৱা ৰসতণ্হায বন্ধিত্ৱা উপ্পব্বাজেত্ৱা অত্তনো ৱসে ঠপেত্ৱা যানে নিসীদাপেত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন ৰাজগহমেৱ অগমাসি. সা পৱত্তি পাকটা জাতা.
ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না ‘‘চূড়পিণ্ডপাতিকতিস্সত্থেৰং কিৰ একা ৱণ্ণদাসী ৰসতণ্হায বন্ধিত্ৱা আদায গতা’’তি কথং সমুট্ঠাপেসুং. সত্থা ধম্মসভং উপগন্ত্ৱা অলঙ্কতধম্মাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি আহ. তে তং পৱত্তিং কথযিংসু. ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ এসো ভিক্খু ৰসতণ্হায বজ্ঝিত্ৱা তস্সা ৱসং গতো, পুব্বেপি তস্সা ৱসং গতোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ৰঞ্ঞো ব্ৰহ্মদত্তস্স সঞ্জযো নাম উয্যানপালো অহোসি. অথেকো ৱাতমিগো তং উয্যানং আগন্ত্ৱা সঞ্জযং দিস্ৱা পলাযতি, সঞ্জযোপি ন তং তজ্জেত্ৱা নীহৰতি. সো পুনপ্পুনং আগন্ত্ৱা উয্যানেযেৱ চৰতি. উয্যানপালো উয্যানে নানপ্পকাৰানি পুপ্ফফলানি গহেত্ৱা দিৱসে দিৱসে ৰঞ্ঞো অভিহৰতি. অথ নং একদিৱসং ৰাজা পুচ্ছি ‘‘সম্ম উয্যানপাল, উয্যানে কিঞ্চি অচ্ছৰিযং পস্সসী’’তি? ‘‘দেৱ, অঞ্ঞং ন পস্সামি, একো পন ৱাতমিগো আগন্ত্ৱা উয্যানে চৰতি, এতং পস্সামী’’তি. ‘‘সক্খিস্সতি পন তং গহেতু’’ন্তি. ‘‘থোকং মধুং লভন্তো অন্তো ৰাজনিৱেসনম্পি নং আনেতুং সক্খিস্সামি, দেৱা’’তি. ৰাজা তস্স মধুং দাপেসি. সো তং গহেত্ৱা উয্যানং গন্ত্ৱা ৱাতমিগস্স চৰণট্ঠানে তিণানি মধুনা মক্খেত্ৱা নিলীযি. মিগো আগন্ত্ৱা মধুমক্খিতানি তিণানি খাদিত্ৱা ৰসতণ্হায বদ্ধো অঞ্ঞত্ৰ অগন্ত্ৱা উয্যানমেৱ আগচ্ছতি. উয্যানপালো তস্স মধুমক্খিততিণেসু পলুদ্ধভাৱং ঞত্ৱা অনুক্কমেন অত্তানং দস্সেসি. সো তং দিস্ৱা কতিপাহং পলাযিত্ৱা পুনপ্পুনং পস্সন্তো ৱিস্সাসং আপজ্জিত্ৱা অনুক্কমেন উয্যানপালস্স হত্থে ঠিততিণানি খাদিতুং আৰভি.
সো তস্স ৱিস্সাসং আপন্নভাৱং ঞত্ৱা যাৱ ৰাজনিৱেসনা ৱীথিং কিলঞ্জেহি পৰিক্খিপিত্ৱা তহিং তহিং সাখাভঙ্গং পাতেত্ৱা মধুলাবুকং অংসে লগ্গেত্ৱা তিণকলাপং উপকচ্ছকে ঠপেত্ৱা মধুমক্খিতানি তিণানি মিগস্স পুৰতো পুৰতো ৱিকিৰন্তো অন্তোৰাজনিৱেসনংযেৱ অগমাসি. মিগে অন্তো পৱিট্ঠে দ্ৱাৰং পিদহিংসু. মিগো মনুস্সে দিস্ৱা কম্পমানো মৰণভযতজ্জিতো অন্তোনিৱেসনঙ্গণে আধাৱতি পৰিধাৱতি. ৰাজা পাসাদা ওৰুয্হ তং কম্পমানং দিস্ৱা ‘‘ৱাতমিগো নাম মনুস্সানং দিট্ঠট্ঠানং সত্তাহং ন গচ্ছতি, তজ্জিতট্ঠানং যাৱজীৱং ন গচ্ছতি, সো এৱৰূপো গহননিস্সিতো ৱাতমিগো ৰসতণ্হায বদ্ধো ইদানি এৱৰূপং ঠানং আগতো, নত্থি ৱত ভো লোকে ৰসতণ্হায পাপতৰং নামা’’তি ইমায গাথায ধম্মদেসনং পট্ঠপেসি –
১৪. ‘‘ন কিৰত্থি ৰসেহি পাপিযো, আৱাসেহিৱ সন্থৱেহি ৱা;
ৱাতমিগং গহননিস্সিতং, ৱসমানেসি ৰসেহি সঞ্জযো’’তি.
তত্থ কিৰাতি অনুস্সৱনত্থে নিপাতো. ৰসেহীতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যেহি মধুৰম্বিলাদীহি. পাপিযোতি পাপতৰো. আৱাসেহিৱ সন্থৱেহি ৱাতি নিবদ্ধৱসনট্ঠানসঙ্খাতেসু হি আৱাসেসুপি মিত্তসন্থৱেসুপি ছন্দৰাগো পাপকোৱ, তেহি পন সচ্ছন্দৰাগপৰিভোগেহি আৱাসেহি ৱা মিত্তসন্থৱেহি ৱা সতগুণেন চ সহস্সগুণেন চ সতসহস্সগুণেন চ ধুৱপটিসেৱনট্ঠেন আহাৰং ৱিনা জীৱিতিন্দ্ৰিযপালনায অভাৱেন চ সচ্ছন্দৰাগপৰিভোগৰসাৱ পাপতৰাতি. বোধিসত্তো পন অনুস্সৱাগতং ৱিয ইমমত্থং কত্ৱা ‘‘ন কিৰত্থি ৰসেহি পাপিযো, আৱাসেহিৱ সন্থৱেহি ৱা’’তি আহ. ইদানি তেসং পাপিযভাৱং দস্সেন্তো ‘‘ৱাতমিগ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ গহননিস্সিতন্তি গহনট্ঠাননিস্সিতং. ইদং ৱুত্তং হোতি – পস্সথ ৰসানং পাপিযভাৱং, ইদং নাম অৰঞ্ঞাযতনে গহননিস্সিতং ৱাতমিগং সঞ্জযো উয্যানপালো মধুৰসেহি অত্তনো ৱসং আনেসি, সব্বথাপি সচ্ছন্দৰাগপৰিভোগেহি ৰসেহি নাম অঞ্ঞং পাপতৰং লামকতৰং নত্থীতি ৰসতণ্হায আদীনৱং কথেসি. কথেত্ৱা চ পন তং মিগং অৰঞ্ঞমেৱ পেসেসি.
সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৱে, সা ৱণ্ণদাসী ইদানেৱ এতং ৰসতণ্হায বন্ধিত্ৱা অত্তনো ৱসে কৰোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি. ‘‘তদা সঞ্জযো অযং ৱণ্ণদাসী অহোসি, ৱাতমিগো চূড়পিণ্ডপাতিকো, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱাতমিগজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[১৫] ৫. খৰাদিযজাতকৱণ্ণনা
অট্ঠক্খুৰং খৰাদিযেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং দুব্বচভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ ভিক্খু দুব্বচো ওৱাদং ন গণ্হাতি. অথ নং সত্থা পুচ্ছি ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু দুব্বচো ওৱাদং ন গণ্হাসী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি. সত্থা ‘‘পুব্বেপি ত্ৱং দুব্বচতায পণ্ডিতানং ওৱাদং অগ্গহেত্ৱা পাসেন বদ্ধো জীৱিতক্খযং পত্তো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো মিগো হুত্ৱা মিগগণপৰিৱুতো অৰঞ্ঞে ৱসতি. অথস্স ভগিনিমিগী পুত্তকং দস্সেত্ৱা ‘‘ভাতিক, অযং তে ভাগিনেয্যো, এতং মিগমাযং উগ্গণ্হাপেহী’’তি পটিচ্ছাপেসি. সো তং ভাগিনেয্যং ‘‘অসুকৱেলায নাম আগন্ত্ৱা উগ্গণ্হাহী’’তি আহ. সো ৱুত্তৱেলায নাগচ্ছতি. যথা চ একদিৱসং, এৱং সত্ত দিৱসে সত্তোৱাদে অতিক্কন্তো সো মিগমাযং অনুগ্গণ্হিত্ৱাৱ ৱিচৰন্তো পাসে বজ্ঝি. মাতাপিস্স ভাতৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কিং তে, ভাতিক, ভাগিনেয্যো মিগমাযং উগ্গণ্হাপিতো’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো চ ‘‘তস্স অনোৱাদকস্স মা চিন্তযি, ন তে পুত্তেন মিগমাযা উগ্গহিতা’’তি ৱত্ৱা ইদানিপি তং অনোৱদিতুকামোৱ হুত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৫. ‘‘অট্ঠক্খুৰং খৰাদিযে, মিগং ৱঙ্কাতিৱঙ্কিনং;
সত্তহি কালাতিক্কন্তং, ন নং ওৱদিতুস্সহে’’তি.
তত্থ অট্ঠক্খুৰন্তি একেকস্মিং পাদে দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং ৱসেন অট্ঠক্খুৰং. খৰাদিযেতি তং নামেন আলপতি. মিগন্তি সব্বসঙ্গাহিকৱচনং. ৱঙ্কাতিৱঙ্কিনন্তি মূলে ৱঙ্কানি, অগ্গে অতিৱঙ্কানীতি ৱঙ্কাতিৱঙ্কানি, তাদিসানি সিঙ্গানি অস্স অত্থীতি ৱঙ্কাতিৱঙ্কী, তং ৱঙ্কাতিৱঙ্কিনং. সত্তহি কালাতিক্কন্তন্তি সত্তহি ওৱাদকালেহি ওৱাদং অতিক্কন্তং. ন নং ওৱদিতুস্সহেতি এতং দুব্বচমিগং অহং ওৱদিতুং ন উস্সহামি, এতস্স মে ওৱাদত্থায চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জতীতি দস্সেতি. অথ নং দুব্বচমিগং পাসে বদ্ধং লুদ্দো মাৰেত্ৱা মংসং আদায পক্কামি.
সত্থাপি ‘‘ন ত্ৱং ভিক্খু ইদানেৱ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি. ‘‘তদা ভাগিনেয্যো মিগো দুব্বচভিক্খু অহোসি, ভগিনী উপ্পলৱণ্ণা, ওৱাদমিগো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
খৰাদিযজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[১৬] ৬. তিপল্লত্থমিগজাতকৱণ্ণনা
মিগং তিপল্লত্থন্তি ইদং সত্থা কোসম্বিযং বদৰিকাৰামে ৱিহৰন্তো সিক্খাকামং ৰাহুলত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. একস্মিঞ্হি কালে সত্থৰি আড়ৱিনগৰং উপনিস্সায অগ্গাড়ৱে চেতিযে ৱিহৰন্তে বহূ উপাসকা উপাসিকা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো চ ৱিহাৰং ধম্মস্সৱনত্থায গচ্ছন্তি, দিৱা ধম্মস্সৱনং হোতি. গচ্ছন্তে পন কালে উপাসিকাযো ভিক্খুনিযো চ ন গচ্ছিংসু, ভিক্খূ চেৱ উপাসকা চ অহেসুং. ততো পট্ঠায ৰত্তিং ধম্মস্সৱনং জাতং. ধম্মস্সৱনপৰিযোসানে থেৰা ভিক্খূ অত্তনো অত্তনো ৱসনট্ঠানানি গচ্ছন্তি. দহৰা সামণেৰা চ উপাসকেহি সদ্ধিং উপট্ঠানসালাযং সযন্তি. তেসু নিদ্দং উপগতেসু একচ্চে ঘুৰুঘুৰুপস্সাসা কাকচ্ছমানা দন্তে খাদন্তা নিপজ্জিংসু, একচ্চে মুহুত্তং নিদ্দাযিত্ৱা উট্ঠহিংসু. তে তং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা ভগৱতো আৰোচেসুং. ভগৱা ‘‘যো পন ভিক্খু অনুপসম্পন্নেন সহসেয্যং কপ্পেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৪৯) সিক্খাপদং পঞ্ঞপেত্ৱা কোসম্বিং অগমাসি.
তত্থ ভিক্খূ আযস্মন্তং ৰাহুলং আহংসু – ‘‘আৱুসো ৰাহুল, ভগৱতা সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, ইদানি ত্ৱং অত্তনো ৱসনট্ঠানং জানাহী’’তি. পুব্বে পন তে ভিক্খূ ভগৱতি চ গাৰৱং তস্স চাযস্মতো সিক্খাকামতং পটিচ্চ তং অত্তনো ৱসনট্ঠানং আগতং অতিৱিয সঙ্গণ্হন্তি, খুদ্দকমঞ্চকং পঞ্ঞপেত্ৱা উস্সীসককৰণত্থায চীৱৰং দেন্তি. তং দিৱসং পন সিক্খাপদভযেন ৱসনট্ঠানম্পি ন অদংসু. ৰাহুলভদ্দোপি ‘‘পিতা মে’’তি দসবলস্স ৱা, ‘‘উপজ্ঝাযো মে’’তি ধম্মসেনাপতিনো ৱা, ‘‘আচৰিযো মে’’তি মহামোগ্গল্লানস্স ৱা, ‘‘চূড়পিতা মে’’তি আনন্দত্থেৰস্স ৱা সন্তিকং অগন্ত্ৱা দসবলস্স ৱড়ঞ্জনৱচ্চকুটিং ব্ৰহ্মৱিমানং পৱিসন্তো ৱিয পৱিসিত্ৱা ৱাসং কপ্পেসি. বুদ্ধানঞ্হি ৱড়ঞ্জনকুটিযং দ্ৱাৰং সুপিহিতং হোতি, গন্ধপৰিভণ্ডকতা ভূমি, গন্ধদামমালাদামানি ওসাৰিতানেৱ হোন্তি, সব্বৰত্তিং দীপো ঝাযতি. ৰাহুলভদ্দো পন ন তস্সা কুটিযা ইমং সম্পত্তিং পটিচ্চ তত্থ ৱাসং উপগতো, ভিক্খূহি পন ‘‘ৱসনট্ঠানং জানাহী’’তি ৱুত্তত্তা ওৱাদগাৰৱেন সিক্খাকামতায তত্থ ৱাসং উপগতো. অন্তৰন্তৰা হি ভিক্খূ তং আযস্মন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং দিস্ৱা তস্স ৱীমংসনত্থায মুট্ঠিসম্মজ্জনিং ৱা কচৱৰছড্ডনকং ৱা বহি খিপিত্ৱা তস্মিং আগতে ‘‘আৱুসো, ইমং কেন ছড্ডিত’’ন্তি ৱদন্তি. তত্থ কেহিচি ‘‘ৰাহুলো ইমিনা মগ্গেন গতো’’তি ৱুত্তে সো আযস্মা ‘‘নাহং, ভন্তে, এতং জানামী’’তি অৱত্ৱাৱ তং পটিসামেত্ৱা ‘‘খমথ মে, ভন্তে’’তি খমাপেত্ৱা গচ্ছতি. এৱমেস সিক্খাকামো.
সো তং সিক্খাকামতংযেৱ পটিচ্চ তত্থ ৱাসং উপগতো. অথ সত্থা পুৰেঅৰুণংযেৱ ৱচ্চকুটিদ্ৱাৰে ঠত্ৱা উক্কাসি, সোপাযস্মা উক্কাসি. ‘‘কো এসো’’তি? ‘‘অহং ৰাহুলো’’তি নিক্খমিত্ৱা ৱন্দি. ‘‘কস্মা ত্ৱং ৰাহুল ইধ নিপন্নোসী’’তি? ‘‘ৱসনট্ঠানস্স অভাৱতো’’. ‘‘পুব্বে হি, ভন্তে, ভিক্খূ মম সঙ্গহং কৰোন্তি, ইদানি অত্তনো আপত্তিভযেন ৱসনট্ঠানং ন দেন্তি, স্ৱাহং ‘ইদং অঞ্ঞেসং অসঙ্ঘট্টনট্ঠান’ন্তি ইমিনা কাৰণেন ইধ নিপন্নোস্মীতি. অথ ভগৱতো ‘‘ৰাহুলং তাৱ ভিক্খূ এৱং পৰিচ্চজন্তি, অঞ্ঞে কুলদাৰকে পব্বাজেত্ৱা কিং কৰিস্সন্তী’’তি ধম্মসংৱেগো উদপাদি.
অথ ভগৱা পাতোৱ ভিক্খূ সন্নিপাতাপেত্ৱা ধম্মসেনাপতিং পুচ্ছি ‘‘জানাসি পন ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, অজ্জ কত্থচি ৰাহুলস্স ৱুত্থভাৱ’’ন্তি? ‘‘ন জানামি, ভন্তে’’তি. ‘‘সাৰিপুত্ত, অজ্জ ৰাহুলো ৱচ্চকুটিযং ৱসি, সাৰিপুত্ত, তুম্হে ৰাহুলং এৱং পৰিচ্চজন্তা অঞ্ঞে কুলদাৰকে পব্বাজেত্ৱা কিং কৰিস্সথ? এৱঞ্হি সন্তে ইমস্মিং সাসনে পব্বজিতা ন পতিট্ঠা ভৱিস্সন্তি, ইতো দানি পট্ঠায অনুপসম্পন্নেন একং দ্ৱে দিৱসে অত্তনো সন্তিকে ৱসাপেত্ৱা ততিযদিৱসে তেসং ৱসনট্ঠানং ঞত্ৱা বহি ৱাসেথা’’তি ইমং অনুপঞ্ঞত্তিং কত্ৱা পুন সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি.
তস্মিং সমযে ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না ভিক্খূ ৰাহুলস্স গুণকথং কথেন্তি ‘‘পস্সথাৱুসো, যাৱ সিক্খাকামো ৱতাযং ৰাহুলো, ‘তৱ ৱসনট্ঠানং জানাহী’তি ৱুত্তো নাম ‘অহং দসবলস্স পুত্তো, তুম্হাকং সেনাসনস্মা তুম্হেযেৱ নিক্খমথা’তি একং ভিক্খুম্পি অপ্পটিপ্ফৰিত্ৱা ৱচ্চকুটিযং ৱাসং কপ্পেসী’’তি. এৱং তেসু কথযমানেসু সত্থা ধম্মসভং গন্ত্ৱা অলঙ্কতাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি আহ. ‘‘ভন্তে, ৰাহুলস্স সিক্খাকামকথায, ন অঞ্ঞায কথাযা’’তি. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৰাহুলো ইদানেৱ সিক্খাকামো, পুব্বে তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তোপি সিক্খাকামোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে ৰাজগহে একো মগধৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি. তদা বোধিসত্তো মিগযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা মিগগণপৰিৱুতো অৰঞ্ঞে ৱসতি. অথস্স ভগিনী অত্তনো পুত্তকং উপনেত্ৱা ‘‘ভাতিক, ইমং তে ভাগিনেয্যং মিগমাযং সিক্খাপেহী’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা ‘‘গচ্ছ, তাত, অসুকৱেলায নাম আগন্ত্ৱা সিক্খেয্যাসী’’তি আহ. সো মাতুলেন ৱুত্তৱেলং অনতিক্কমিত্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা মিগমাযং সিক্খি. সো একদিৱসং ৱনে ৱিচৰন্তো পাসেন বদ্ধো বদ্ধৰৱং ৰৱি, মিগগণো পলাযিত্ৱা ‘‘পুত্তো তে পাসেন বদ্ধো’’তি তস্স মাতুযা আৰোচেসি. সা ভাতু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ভাতিক, ভাগিনেয্যো তে মিগমাযং সিক্খাপিতো’’তি পুচ্ছি. বোধিসত্তো ‘‘মা ত্ৱং পুত্তস্স কিঞ্চি পাপকং আসঙ্কি, সুগ্গহিতা তেন মিগমাযা, ইদানি তং হাসযমানো আগচ্ছিস্সতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৬. ‘‘মিগং তিপল্লত্থমনেকমাযং, অট্ঠক্খুৰং অড্ঢৰত্তাপপাযিং;
একেন সোতেন ছমাস্সসন্তো, ছহি কলাহিতিভোতি ভাগিনেয্যো’’তি.
তত্থ মিগন্তি ভাগিনেয্যমিগং. তিপল্লত্থন্তি পল্লত্থং ৱুচ্চতি সযনং, উভোহি পস্সেহি উজুকমেৱ চ নিপন্নকৱসেনাতি তীহাকাৰেহি পল্লত্থং অস্স, তীণি ৱা পল্লত্থানি অস্সাতি তিপল্লত্থো, তং তিপল্লত্থং. অনেকমাযন্তি বহুমাযং বহুৱঞ্চনং. অট্ঠক্খুৰন্তি একেকস্মিং পাদে দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং ৱসেন অট্ঠহি খুৰেহি সমন্নাগতং. অড্ঢৰত্তাপপাযিন্তি পুৰিমযামং অতিক্কমিত্ৱা মজ্ঝিমযামে অৰঞ্ঞতো আগম্ম পানীযস্স পিৱনতো অড্ঢৰত্তে আপং পিৱতীতি অড্ঢৰত্তাপপাযী. তং অড্ঢৰত্তে অপাযিন্তি অত্থো. মম ভাগিনেয্যং মিগং অহং সাধুকং মিগমাযং উগ্গণ্হাপেসিং. কথং? যথা একেন সোতেন ছমাস্সসন্তো, ছহি কলাহিতিভোতি ভাগিনেয্যোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – অহঞ্হি তৱ পুত্তং তথা উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একস্মিং উপৰিমনাসিকাসোতে ৱাতং সন্নিৰুম্ভিত্ৱা পথৱিযা অল্লীনেন একেন হেট্ঠিমসোতেন তত্থেৱ ছমাযং অস্সসন্তো ছহি কলাহি লুদ্দকং অতিভোতি, ছহি কোট্ঠাসেহি অজ্ঝোত্থৰতি ৱঞ্চেতীতি অত্থো. কতমাহি ছহি? চত্তাৰো পাদে পসাৰেত্ৱা একেন পস্সেন সেয্যায, খুৰেহি তিণপংসুখণনেন, জিৱ্হানিন্নামনেন উদৰস্স উদ্ধুমাতভাৱকৰণেন, উচ্চাৰপস্সাৱৱিস্সজ্জনেন, ৱাতসন্নিৰুম্ভনেনাতি.
অপৰো নযো – পাদেন পংসুং গহেত্ৱা অভিমুখাকড্ঢনেন, পটিপণামনেন, উভোসু পস্সেসু সঞ্চৰণেন, উদৰং উদ্ধং পক্খিপনেন, অধো অৱক্খিপনেনাতি ইমাহি ছহি কলাহি যথা অতিভোতি, ‘‘মতো অয’’ন্তি সঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা ৱঞ্চেতি, এৱং তং মিগমাযং উগ্গণ্হাপেসিন্তি দীপেতি.
অপৰো নযো – তথা নং উগ্গণ্হাপেসিং, যথা একেন সোতেন ছমাস্সসন্তো ছহি কলাহিতি দ্ৱীসুপি নযেসু দস্সিতেহি ছহি কাৰণেহি কলাহিতি কলাযিস্সতি, লুদ্দং ৱঞ্চেস্সতীতি অত্থো. ভোতীতি ভগিনিং আলপতি. ভাগিনেয্যোতি এৱং ছহি কাৰণেহি ৱঞ্চনকং ভাগিনেয্যং নিদ্দিসতি. এৱং বোধিসত্তো ভাগিনেয্যস্স মিগমাযায সাধুকং উগ্গহিতভাৱং দস্সেন্তো ভগিনিং সমস্সাসেতি.
সোপি মিগপোতকো পাসে বদ্ধো অৱিপ্ফন্দিত্ৱাযেৱ ভূমিযং মহাফাসুকপস্সেন পাদে পসাৰেত্ৱা নিপন্নো পাদানং আসন্নট্ঠানে খুৰেহেৱ পহৰিত্ৱা পংসুঞ্চ তিণানি চ উপ্পাটেত্ৱা উচ্চাৰপস্সাৱং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সীসং পাতেত্ৱা জিৱ্হং নিন্নামেত্ৱা সৰীৰং খেড়কিলিন্নং কত্ৱা ৱাতগ্গহণেন উদৰং উদ্ধুমাতকং কত্ৱা অক্খীনি পৰিৱত্তেত্ৱা হেট্ঠা নাসিকাসোতেন ৱাতং সঞ্চৰাপেন্তো উপৰিমনাসিকাসোতেন ৱাতং সন্নিৰুম্ভিত্ৱা সকলসৰীৰং থদ্ধভাৱং গাহাপেত্ৱা মতাকাৰং দস্সেসি. নীলমক্খিকাপি নং সম্পৰিৱাৰেসুং, তস্মিং তস্মিং ঠানে কাকা নিলীযিংসু. লুদ্দো আগন্ত্ৱা উদৰং হত্থেন পহৰিত্ৱা ‘‘অতিপাতোৱ বদ্ধো ভৱিস্সতি, পূতিকো জাতো’’তি তস্স বন্ধনৰজ্জুকং মোচেত্ৱা ‘‘এত্থেৱদানি নং উক্কন্তিত্ৱা মংসং আদায গমিস্সামী’’তি নিৰাসঙ্কো হুত্ৱা সাখাপলাসং গহেতুং আৰদ্ধো. মিগপোতকোপি উট্ঠায চতূহি পাদেহি ঠত্ৱা কাযং ৱিধুনিত্ৱা গীৱং পসাৰেত্ৱা মহাৱাতেন ছিন্নৱলাহকো ৱিয ৱেগেন মাতু সন্তিকং অগমাসি.
সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৰাহুলো ইদানেৱ সিক্খাকামো, পুব্বেপি সিক্খাকামোযেৱা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ভাগিনেয্যমিগপোতকো ৰাহুলো অহোসি, মাতা উপ্পলৱণ্ণা, মাতুলমিগো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
তিপল্লত্থমিগজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[১৭] ৭. মালুতজাতকৱণ্ণনা
কাড়ে ৱা যদি ৱা জুণ্হেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দ্ৱে ৱুড্ঢপব্বজিতে আৰব্ভ কথেসি. তে কিৰ কোসলজনপদে একস্মিং অৰঞ্ঞাৱাসে ৱসন্তি. একো কাড়ত্থেৰো নাম, একো জুণ্হত্থেৰো নাম. অথেকদিৱসং জুণ্হো কাড়ং পুচ্ছি ‘‘ভন্তে কাড়, সীতং নাম কস্মিং কালে হোতী’’তি. সো ‘‘কাড়ে হোতী’’তি আহ. অথেকদিৱসং কাড়ো জুণ্হং পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে জুণ্হ, সীতং নাম কস্মিং কালে হোতী’’তি. সো ‘‘জুণ্হে হোতী’’তি আহ. তে উভোপি অত্তনো কঙ্খং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, সীতং নাম কস্মিং কালে হোতী’’তি পুচ্ছিংসু. সত্থা তেসং কথং সুত্ৱা ‘‘পুব্বেপি অহং, ভিক্খৱে, তুম্হাকং ইমং পঞ্হং কথেসিং, ভৱসঙ্খেপগতত্তা পন ন সল্লক্খযিত্থা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে একস্মিং পব্বতপাদে সীহো চ ব্যগ্ঘো চ দ্ৱে সহাযা একিস্সাযেৱ গুহায ৱসন্তি. তদা বোধিসত্তোপি ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তস্মিংযেৱ পব্বতপাদে ৱসতি. অথেকদিৱসং তেসং সহাযকানং সীতং নিস্সায ৱিৱাদো উদপাদি. ব্যগ্ঘো ‘‘কাড়েযেৱ সীতং হোতী’’তি আহ. সীহো ‘‘জুণ্হেযেৱ সীতং হোতী’’তি আহ. তে উভোপি অত্তনো কঙ্খং ছিন্দিতুং অসক্কোন্তা বোধিসত্তং পুচ্ছিংসু. বোধিসত্তো ইমং গাথমাহ –
১৭. ‘‘কাড়ে ৱা যদি ৱা জুণ্হে, যদা ৱাযতি মালুতো;
ৱাতজানি হি সীতানি, উভোত্থমপৰাজিতা’’তি.
তত্থ কাড়ে ৱা যদি ৱা জুণ্হেতি কাড়পক্খে ৱা জুণ্হপক্খে ৱা. যদা ৱাযতি মালুতোতি যস্মিং সমযে পুৰত্থিমাদিভেদো ৱাতো ৱাযতি, তস্মিং সমযে সীতং হোতি. কিংকাৰণা? ৱাতজানি হি সীতানি, যস্মা ৱাতে ৱিজ্জন্তেযেৱ সীতানি হোন্তি, কাড়পক্খো ৱা জুণ্হপক্খো ৱা এত্থ অপমাণন্তি ৱুত্তং হোতি. উভোত্থমপৰাজিতাতি উভোপি তুম্হে ইমস্মিং পঞ্হে অপৰাজিতাতি. এৱং বোধিসত্তো তে সহাযকে সঞ্ঞাপেসি.
সত্থাপি ‘‘ভিক্খৱে, পুব্বেপি মযা তুম্হাকং অযং পঞ্হো কথিতো’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপৰিযোসানে দ্ৱেপি থেৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. সত্থা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা ব্যগ্ঘো কাড়ো অহোসি, সীহো জুণ্হো, পঞ্হৱিস্সজ্জনকতাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
মালুতজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[১৮] ৮. মতকভত্তজাতকৱণ্ণনা
এৱং চে সত্তা জানেয্যুন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মতকভত্তং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি কালে মনুস্সা বহূ অজেড়কাদযো মাৰেত্ৱা কালকতে ঞাতকে উদ্দিস্স মতকভত্তং নাম দেন্তি. ভিক্খূ তে মনুস্সে তথা কৰোন্তে দিস্ৱা সত্থাৰং পুচ্ছিংসু ‘‘এতৰহি, ভন্তে, মনুস্সা বহূ পাণে জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা মতকভত্তং নাম দেন্তি. অত্থি নু খো, ভন্তে, এত্থ ৱুড্ঢী’’তি? সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ‘মতকভত্তং দস্সামা’তি কতেপি পাণাতিপাতে কাচি ৱুড্ঢি নাম অত্থি, পুব্বে পণ্ডিতা আকাসে নিসজ্জ ধম্মং দেসেত্ৱা এত্থ আদীনৱং কথেত্ৱা সকলজম্বুদীপৱাসিকে এতং কম্মং জহাপেসুং. ইদানি পন ভৱসঙ্খেপগতত্তা পুন পাতুভূত’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে একো তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ দিসাপামোক্খো আচৰিযব্ৰাহ্মণো ‘‘মতকভত্তং দস্সামী’’তি একং এড়কং গাহাপেত্ৱা অন্তেৱাসিকে আহ – ‘‘তাতা, ইমং এড়কং নদিং নেত্ৱা ন্হাপেত্ৱা কণ্ঠে মালং পৰিক্খিপিত্ৱা পঞ্চঙ্গুলিকং দত্ৱা মণ্ডেত্ৱা আনেথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা তং আদায নদিং গন্ত্ৱা ন্হাপেত্ৱা মণ্ডেত্ৱা নদীতীৰে ঠপেসুং. সো এড়কো অত্তনো পুব্বকম্মং দিস্ৱা ‘‘এৱৰূপা নাম দুক্খা অজ্জ মুচ্চিস্সামী’’তি সোমনস্সজাতো মত্তিকাঘটং ভিন্দন্তো ৱিয মহাহসিতং হসিত্ৱা পুন ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো মং ঘাতেত্ৱা মযা লদ্ধদুক্খং লভিস্সতী’’তি ব্ৰাহ্মণে কাৰুঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা মহন্তেন সদ্দেন পৰোদি.
অথ নং তে মাণৱা পুচ্ছিংসু ‘‘সম্ম এড়ক, ত্ৱং মহাসদ্দেন হসি চেৱ ৰোদি চ, কেন নু খো কাৰণেন হসি, কেন কাৰণেন পৰোদী’’তি? ‘‘তুম্হে মং ইমং কাৰণং অত্তনো আচৰিযস্স সন্তিকে পুচ্ছেয্যাথা’’তি. তে তং আদায গন্ত্ৱা ইদং কাৰণং আচৰিযস্স আৰোচেসুং. আচৰিযো তেসং ৱচনং সুত্ৱা এড়কং পুচ্ছি ‘‘কস্মা ত্ৱং এড়ক, হসি, কস্মা ৰোদী’’তি? এড়কো অত্তনা কতকম্মং জাতিস্সৰঞাণেন অনুস্সৰিত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স কথেসি ‘‘অহং, ব্ৰাহ্মণ, পুব্বে তাদিসোৱ মন্তজ্ঝাযকব্ৰাহ্মণো হুত্ৱা ‘মতকভত্তং দস্সামী’তি একং এড়কং মাৰেত্ৱা মতকভত্তং অদাসিং, স্ৱাহং একস্স এড়কস্স ঘাতিতত্তা একেনূনেসু পঞ্চসু অত্তভাৱসতেসু সীসচ্ছেদং পাপুণিং, অযং মে কোটিযং ঠিতো পঞ্চসতিমো অত্তভাৱো, স্ৱাহং ‘অজ্জ এৱৰূপা দুক্খা মুচ্চিস্সামী’তি সোমনস্সজাতো ইমিনা কাৰণেন হসিং. ৰোদন্তো পন ‘অহং তাৱ একং এড়কং মাৰেত্ৱা পঞ্চ জাতিসতানি সীসচ্ছেদদুক্খং পত্ৱা অজ্জ তম্হা দুক্খা মুচ্চিস্সামি, অযং পন ব্ৰাহ্মণো মং মাৰেত্ৱা অহং ৱিয পঞ্চ জাতিসতানি সীসচ্ছেদদুক্খং লভিস্সতী’তি তযি কাৰুঞ্ঞেন ৰোদি’’ন্তি. ‘‘এড়ক, মা ভাযি, নাহং তং মাৰেস্সামী’’তি. ‘‘ব্ৰাহ্মণ, কিং ৱদেসি, তযি মাৰেন্তেপি অমাৰেন্তেপি ন সক্কা অজ্জ মযা মৰণা মুচ্চিতু’’ন্তি. ‘‘এড়ক, মা ভাযি, অহং তে আৰক্খং গহেত্ৱা তযা সদ্ধিংযেৱ ৱিচৰিস্সামী’’তি. ‘‘ব্ৰাহ্মণ, অপ্পমত্তকো তৱ আৰক্খো, মযা কতপাপং পন মহন্তং বলৱ’’ন্তি.
ব্ৰাহ্মণো এড়কং মুঞ্চিত্ৱা ‘‘ইমং এড়কং কস্সচিপি মাৰেতুং ন দস্সামী’’তি অন্তেৱাসিকে আদায এড়কেনেৱ সদ্ধিং ৱিচৰি. এড়কো ৱিস্সট্ঠমত্তোৱ একং পাসাণপিট্ঠিং নিস্সায জাতগুম্বে গীৱং উক্খিপিত্ৱা পণ্ণানি খাদিতুং আৰদ্ধো. তঙ্খণঞ্ঞেৱ তস্মিং পাসাণপিট্ঠে অসনি পতি, ততো একা পাসাণসকলিকা ছিজ্জিত্ৱা এড়কস্স পসাৰিতগীৱায পতিত্ৱা সীসং ছিন্দি, মহাজনো সন্নিপতি. তদা বোধিসত্তো তস্মিং ঠানে ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তো. সো পস্সন্তস্সেৱ তস্স মহাজনস্স দেৱতানুভাৱেন আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা ‘‘ইমে সত্তা এৱং পাপস্স ফলং জানমানা অপ্পেৱনাম পাণাতিপাতং ন কৰেয্যু’’ন্তি মধুৰস্সৰেন ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৮. ‘‘এৱং চে সত্তা জানেয্যুং, দুক্খাযং জাতিসম্ভৱো;
ন পাণো পাণিনং হঞ্ঞে, পাণঘাতী হি সোচতী’’তি.
তত্থ এৱং চে সত্তা জানেয্যুন্তি ইমে সত্তা এৱং চে জানেয্যুং. কথং? দুক্খাযং জাতিসম্ভৱোতি অযং তত্থ তত্থ জাতি চ জাতস্স অনুক্কমেন ৱড্ঢিসঙ্খাতো সম্ভৱো চ জৰাব্যাধিমৰণঅপ্পিযসম্পযোগপিযৱিপ্পযোগহত্থপাদচ্ছেদাদীনং দুক্খানং ৱত্থুভূতত্তা ‘‘দুক্খো’’তি যদি জানেয্যুং. ন পাণো পাণিনং হঞ্ঞেতি ‘‘পৰং ৱধন্তো জাতিসম্ভৱে ৱধং লভতি, পীড়েন্তো পীড়ং লভতী’’তি জাতিসম্ভৱস্স দুক্খৱত্থুতায দুক্খভাৱং জানন্তো কোচি পাণো অঞ্ঞং পাণিনং ন হঞ্ঞে, সত্তো সত্তং ন হনেয্যাতি অত্থো. কিংকাৰণা? পাণঘাতী হি সোচতীতি, যস্মা সাহত্থিকাদীসু ছসু পযোগেসু যেন কেনচি পযোগেন পৰস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদনেন পাণঘাতী পুগ্গলো অট্ঠসু মহানিৰযেসু সোড়সসু উস্সদনিৰযেসু নানপ্পকাৰায তিৰচ্ছানযোনিযা পেত্তিৱিসযে অসুৰকাযেতি ইমেসু চতূসু অপাযেসু মহাদুক্খং অনুভৱমানো দীঘৰত্তং অন্তোনিজ্ঝাযনলক্খণেন সোকেন সোচতি. যথা ৱাযং এড়কো মৰণভযেন সোচতি, এৱং দীঘৰত্তং সোচতীতিপি ঞত্ৱা ন পাণো পাণিনং হঞ্ঞে, কোচি পাণাতিপাতকম্মং নাম ন কৰেয্য. মোহেন পন মূড়্হা অৱিজ্জায অন্ধীকতা ইমং আদীনৱং অপস্সন্তা পাণাতিপাতং কৰোন্তীতি.
এৱং মহাসত্তো নিৰযভযেন তজ্জেত্ৱা ধম্মং দেসেসি. মনুস্সা তং ধম্মদেসনং সুত্ৱা নিৰযভযভীতা পাণাতিপাতা ৱিৰমিংসু. বোধিসত্তোপি ধম্মং দেসেত্ৱা মহাজনং সীলে পতিট্ঠাপেত্ৱা যথাকম্মং গতো, মহাজনোপি বোধিসত্তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা দেৱনগৰং পূৰেসি. সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘অহং তেন সমযেন ৰুক্খদেৱতা অহোসি’’ন্তি.
মতকভত্তজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[১৯] ৯. আযাচিতভত্তজাতকৱণ্ণনা
সচে মুচ্চে পেচ্চ মুচ্চেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱতানং আযাচনবলিকম্মং আৰব্ভ কথেসি. তদা কিৰ মনুস্সা ৱণিজ্জায গচ্ছন্তা পাণে ৱধিত্ৱা দেৱতানং বলিকম্মং কত্ৱা ‘‘মযং অনন্তৰাযেন অত্থসিদ্ধিং পত্ৱা আগন্ত্ৱা পুন তুম্হাকং বলিকম্মং কৰিস্সামা’’তি আযাচিত্ৱা গচ্ছন্তি. তত্থানন্তৰাযেন অত্থসিদ্ধিং পত্ৱা আগতা ‘‘দেৱতানুভাৱেন ইদং জাত’’ন্তি মঞ্ঞমানা বহূ পাণে ৱধিত্ৱা আযাচনতো মুচ্চিতুং বলিকম্মং কৰোন্তি, তং দিস্ৱা ভিক্খূ ‘‘অত্থি নু খো, ভন্তে, এত্থ অত্থো’’তি ভগৱন্তং পুচ্ছিংসু. ভগৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে কাসিৰট্ঠে একস্মিং গামকে কুটুম্বিকো গামদ্ৱাৰে ঠিতনিগ্ৰোধৰুক্খে দেৱতায বলিকম্মং পটিজানিত্ৱা অনন্তৰাযেন আগন্ত্ৱা বহূ পাণে ৱধিত্ৱা ‘‘আযাচনতো মুচ্চিস্সামী’’তি ৰুক্খমূলং গতো. ৰুক্খদেৱতা খন্ধৱিটপে ঠত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১৯. ‘‘সচে মুচ্চে পেচ্চ মুচ্চে, মুচ্চমানো হি বজ্ঝতি;
ন হেৱং ধীৰা মুচ্চন্তি, মুত্তি বালস্স বন্ধন’’ন্তি.
তত্থ সচে মুচ্চে পেচ্চ মুচ্চেতি ভো পুৰিস, ত্ৱং সচে মুচ্চে যদি মুচ্চিতুকামোসি. পেচ্চ মুচ্চেতি যথা পৰলোকে ন বজ্ঝসি, এৱং মুচ্চাহি. মুচ্চমানো হি বজ্ঝতীতি যথা পন ত্ৱং পাণং ৱধিত্ৱা মুচ্চিতুং ইচ্ছসি, এৱং মুচ্চমানো হি পাপকম্মেন বজ্ঝতি. তস্মা ন হেৱং ধীৰা মুচ্চন্তীতি যে পণ্ডিতপুৰিসা, তে এৱং পটিস্সৱতো ন মুচ্চন্তি. কিংকাৰণা? এৱৰূপা হি মুত্তি বালস্স বন্ধনং, এসা পাণাতিপাতং কত্ৱা মুত্তি নাম বালস্স বন্ধনমেৱ হোতীতি ধম্মং দেসেসি. ততো পট্ঠায মনুস্সা এৱৰূপা পাণাতিপাতকম্মা ৱিৰতা ধম্মং চৰিত্ৱা দেৱনগৰং পূৰযিংসু.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘অহং তেন সমযেন ৰুক্খদেৱতা অহোসি’’ন্তি.
আযাচিতভত্তজাতকৱণ্ণনা নৱমা.
[২০] ১০. নড়পানজাতকৱণ্ণনা
দিস্ৱা পদমনুত্তিণ্ণন্তি ইদং সত্থা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো নড়কপানগামং পত্ৱা নড়কপানপোক্খৰণিযং কেতকৱনে ৱিহৰন্তো নড়দণ্ডকে আৰব্ভ কথেসি. তদা কিৰ ভিক্খূ নড়কপানপোক্খৰণিযং ন্হত্ৱা সূচিঘৰত্থায সামণেৰেহি নড়দণ্ডকে গাহাপেত্ৱা তে সব্বত্থকমেৱ ছিদ্দে দিস্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, মযং সূচিঘৰত্থায নড়দণ্ডকে গণ্হাপেম, তে মূলতো যাৱ অগ্গা সব্বত্থকমেৱ ছিদ্দা, কিং নু খো এত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. সত্থা ‘‘ইদং, ভিক্খৱে, ময্হং পোৰাণকঅধিট্ঠান’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
পুব্বে কিৰ সো ৱনসণ্ডো অৰঞ্ঞো অহোসি. তস্সাপি পোক্খৰণিযা একো দকৰক্খসো ওতিণ্ণোতিণ্ণে খাদতি. তদা বোধিসত্তো ৰোহিতমিগপোতকপ্পমাণো কপিৰাজা হুত্ৱা অসীতিসহস্সমত্তৱানৰপৰিৱুতো যূথং পৰিহৰন্তো তস্মিং অৰঞ্ঞে ৱসতি. সো ৱানৰগণস্স ওৱাদং অদাসি ‘‘তাতা, ইমস্মিং অৰঞ্ঞে ৱিসৰুক্খাপি অমনুস্সপৰিগ্গহিতপোক্খৰণিযোপি হোন্তি, তুম্হে অখাদিতপুব্বং ফলাফলং খাদন্তা ৱা অপীতপুব্বং পানীযং পিৱন্তা ৱা মং পটিপুচ্ছেয্যাথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা একদিৱসং অগতপুব্বট্ঠানং গতা তত্থ বহুদেৱ দিৱসং চৰিত্ৱা পানীযং গৱেসমানা একং পোক্খৰণিং দিস্ৱা পানীযং অপিৱিত্ৱাৱ বোধিসত্তস্সাগমনং ওলোকযমানা নিসীদিংসু. বোধিসত্তো আগন্ত্ৱা ‘‘কিং তাতা, পানীযং ন পিৱথা’’তি আহ. ‘‘তুম্হাকং আগমনং ওলোকেমা’’তি. ‘‘সুট্ঠু, তাতা’’তি বোধিসত্তো পোক্খৰণিং আৱিজ্ঝিত্ৱা পদং পৰিচ্ছিন্দন্তো ওতিণ্ণমেৱ পস্সি, ন উত্তিণ্ণং. সো ‘‘নিস্সংসযং এসা অমনুস্সপৰিগ্গহিতা’’তি ঞত্ৱা ‘‘সুট্ঠু ৱো কতং, তাতা, পানীযং অপিৱন্তেহি, অমনুস্সপৰিগ্গহিতা অয’’ন্তি আহ.
দকৰক্খসোপি তেসং অনোতৰণভাৱং ঞত্ৱা নীলোদৰো পণ্ডৰমুখো সুৰত্তহত্থপাদো বীভচ্ছদস্সনো হুত্ৱা উদকং দ্ৱিধা কত্ৱা নিক্খমিত্ৱা ‘‘কস্মা নিসিন্নাত্থ, ওতৰিত্ৱা পানীযং পিৱথা’’তি আহ. অথ নং বোধিসত্তো পুচ্ছি ‘‘ত্ৱং ইধ নিব্বত্তদকৰক্খসোসী’’তি? ‘‘আম, অহ’’ন্তি. ‘‘ত্ৱং পোক্খৰণিং ওতিণ্ণকে লভসী’’তি? ‘‘আম, লভামি, অহং ইধোতিণ্ণং অন্তমসো সকুণিকং উপাদায ন কিঞ্চি মুঞ্চামি, তুম্হেপি সব্বে খাদিস্সামী’’তি. ‘‘ন মযং অত্তানং তুয্হং খাদিতুং দস্সামা’’তি. ‘‘পানীযং পন পিৱিস্সথা’’তি. ‘‘আম, পানীযং পিৱিস্সাম, ন চ তে ৱসং গমিস্সামা’’তি. ‘‘অথ কথং পানীযং পিৱিস্সথা’’তি? কিং পন ত্ৱং মঞ্ঞসি ‘‘ওতৰিত্ৱা পিৱিস্সন্তী’’তি. ‘‘মযঞ্হি অনোতৰিত্ৱা অসীতিসহস্সানিপি একমেকং নড়দণ্ডকং গহেত্ৱা উপ্পলনাড়েন উদকং পিৱন্তা ৱিয তৱ পোক্খৰণিযা পানীযং পিৱিস্সাম, এৱং নো ত্ৱং খাদিতুং ন সক্খিস্সসী’’তি. এতমত্থং ৱিদিত্ৱা সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমিস্সা গাথায পুৰিমপদদ্ৱযং অভাসি –
২০. ‘‘দিস্ৱা পদমনুত্তিণ্ণং, দিস্ৱানোতৰিতং পদ’’ন্তি.
তস্সত্থো – ভিক্খৱে, সো কপিৰাজা তস্সা পোক্খৰণিযা একম্পি উত্তিণ্ণপদং নাদ্দস, ওতৰিতং পন ওতিণ্ণপদমেৱ অদ্দস. এৱং দিস্ৱা পদং অনুত্তিণ্ণং দিস্ৱান ওতৰিতং পদং ‘‘অদ্ধাযং পোক্খৰণী অমনুস্সপৰিগ্গহিতা’’তি ঞত্ৱা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো সপৰিসো আহ –
‘‘নড়েন ৱাৰিং পিস্সামা’’তি;
তস্সত্থো – মযং তৱ পোক্খৰণিযং নড়েন পানীযং পিৱিস্সামাতি. পুন মহাসত্তো আহ –
‘‘নেৱ মং ত্ৱং ৱধিস্সসী’’তি;
এৱং নড়েন পানীযং পিৱন্তং সপৰিসম্পি মং ত্ৱং নেৱ ৱধিস্সসীতি অত্থো.
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা বোধিসত্তো একং নড়দণ্ডকং আহৰাপেত্ৱা পাৰমিযো আৱজ্জেত্ৱা সচ্চকিৰিযং কত্ৱা মুখেন ধমি, নড়ো অন্তো কিঞ্চি গণ্ঠিং অসেসেত্ৱা সব্বত্থকমেৱ সুসিৰো অহোসি. ইমিনা নিযামেন অপৰম্পি অপৰম্পি আহৰাপেত্ৱা মুখেন ধমিত্ৱা অদাসি. এৱং সন্তেপি ন সক্কা নিট্ঠাপেতুং, তস্মা এৱং ন গহেতব্বং. বোধিসত্তো পন ‘‘ইমং পোক্খৰণিং পৰিৱাৰেত্ৱা জাতা সব্বেপি নড়া একচ্ছিদ্দা হোন্তূ’’তি অধিট্ঠাসি. বোধিসত্তানঞ্হি হিতূপচাৰস্স মহন্ততায অধিট্ঠানং সমিজ্ঝতি. ততো পট্ঠায সব্বেপি তং পোক্খৰণিং পৰিৱাৰেত্ৱা উট্ঠিতনড়া একচ্ছিদ্দা জাতা. ইমস্মিঞ্হি কপ্পে চত্তাৰি কপ্পট্ঠিযপাটিহাৰিযানি নাম. কতমানি চত্তাৰি? চন্দে সসলক্খণং সকলম্পি ইমং কপ্পং ঠস্সতি, ৱট্টকজাতকে অগ্গিনো নিব্বুতট্ঠানং সকলম্পি ইমং কপ্পং অগ্গি ন ঝাযিস্সতি, ঘটীকাৰনিৱেসনট্ঠানং সকলম্পি ইমং কপ্পং অনোৱস্সকং ঠস্সতি, ইমং পোক্খৰণিং পৰিৱাৰেত্ৱা উট্ঠিতনড়া সকলম্পি ইমং কপ্পং একচ্ছিদ্দা ভৱিস্সন্তীতি ইমানি চত্তাৰি কপ্পট্ঠিযপাটিহাৰিযানি নাম.
বোধিসত্তো এৱং অধিট্ঠহিত্ৱা একং নড়ং আদায নিসীদি. তেপি অসীতিসহস্সৱানৰা একেকং আদায পোক্খৰণিং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসু. তেপি বোধিসত্তস্স নড়েন আকড্ঢিত্ৱা পানীযং পিৱনকালে সব্বে তীৰে নিসিন্নাৱ পিৱিংসু. এৱং তেহি পানীযে পিৱিতে দকৰক্খসো কিঞ্চি অলভিত্ৱা অনত্তমনো সকনিৱেসনমেৱ গতো. বোধিসত্তোপি সপৰিৱাৰো অৰঞ্ঞমেৱ পাৱিসি.
সত্থা পন ‘‘ইমেসং, ভিক্খৱে, নড়ানং একচ্ছিদ্দভাৱো নাম ময্হমেৱেতং পোৰাণকঅধিট্ঠান’’ন্তি ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দকৰক্খসো দেৱদত্তো অহোসি, অসীতিসহস্সৱানৰা বুদ্ধপৰিসা, উপাযকুসলো পন কপিৰাজা অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
নড়পানজাতকৱণ্ণনা দসমা.
সীলৱগ্গো দুতিযো.
তস্সুদ্দানং –
নিগ্ৰোধং লক্খণং কণ্ডি, ৱাতমিগং খৰাদিযং;
তিপল্লত্থং মালুতঞ্চ, মতভত্ত অযাচিতং;
নড়পানন্তি তে দসাতি.