১৪. অসম্পদানৱগ্গো

[১৩১] ১. অসম্পদানজাতকৱণ্ণনা

অসম্পদানেনিতৰীতৰস্সাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি কালে ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো দেৱদত্তো, অকতঞ্ঞূ তথাগতস্স গুণং ন জানাতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো অকতঞ্ঞূ, পুব্বেপি অকতঞ্ঞূযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে মগধৰট্ঠে ৰাজগহে একস্মিং মগধৰঞ্ঞে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্সেৱ সেট্ঠি অহোসি অসীতিকোটিৱিভৱো সঙ্খসেট্ঠীতি নামেন. বাৰাণসিযং পীড়িযসেট্ঠি নাম অসীতিকোটিৱিভৱোৱ অহোসি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সহাযকা অহেসুং. তেসু বাৰাণসিযং পীড়িযসেট্ঠিস্স কেনচিদেৱ কাৰণেন মহন্তং ভযং উপ্পজ্জি, সব্বং সাপতেয্যং পৰিহাযি. সো দলিদ্দো অপ্পটিসৰণো হুত্ৱা ভৰিযং আদায সঙ্খসেট্ঠিং পচ্চযং কত্ৱা বাৰাণসিতো নিক্খমিত্ৱা পদসাৱ ৰাজগহং পত্ৱা সঙ্খসেট্ঠিস্স নিৱেসনং অগমাসি. সো তং দিস্ৱাৱ ‘‘সহাযো মে আগতো’’তি পৰিস্সজিত্ৱা সক্কাৰসম্মানং কত্ৱা কতিপাহং ৱীতিনামেত্ৱা একদিৱসং ‘‘সম্ম, কেনট্ঠেন আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভযং মে, সম্ম, উপ্পন্নং, সব্বং ধনং পৰিক্খীণং, উপত্থম্ভো মে হোহী’’তি. ‘‘সাধু সম্ম, মা ভাযী’’তি ভণ্ডাগাৰং ৱিৱৰাপেত্ৱা চত্তালীস হিৰঞ্ঞকোটিযো দাপেত্ৱা সেসম্পি পৰিচ্ছদপৰিৱাৰং সব্বং অত্তনো সন্তকং সৱিঞ্ঞাণকং অৱিঞ্ঞাণকং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা উপড্ঢমেৱ অদাসি. সো তং ৱিভৱং আদায পুন বাৰাণসিং গন্ত্ৱা নিৱাসং কপ্পেসি.

অপৰভাগে সঙ্খসেট্ঠিস্সপি তাদিসমেৱ ভযং উপ্পজ্জি. সো অত্তনো পটিসৰণং উপধাৰেন্তো ‘‘সহাযস্স মে মহাউপকাৰো কতো, উপড্ঢৱিভৱো দিন্নো. ন সো মং দিস্ৱা পৰিচ্চজিস্সতি, তস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ভৰিযং আদায পদসাৱ বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ভৰিযং আহ ‘‘ভদ্দে, তৱ মযা সদ্ধিং অন্তৰৱীথিযা গমনং নাম ন যুত্তং, মযা পেসিতযানমাৰুয্হ মহন্তেন পৰিৱাৰেন পচ্ছা আগমিস্সসি. যাৱ যানং পেসেমি, তাৱ ইধেৱ হোহী’’তি ৱত্ৱা তং সালায ঠপেত্ৱা সযং নগৰং পৱিসিত্ৱা সেট্ঠিস্স ঘৰং গন্ত্ৱা ‘‘ৰাজগহনগৰতো তুম্হাকং সহাযো সঙ্খসেট্ঠি নাম আগতো’’তি আৰোচাপেসি. সো ‘‘আগচ্ছতূ’’তি পক্কোসাপেত্ৱা তং দিস্ৱা নেৱ আসনা ৱুট্ঠাসি, ন পটিসন্থাৰং অকাসি, কেৱলং ‘‘কিমত্থং আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘তুম্হাকং দস্সনত্থং আগতোম্হী’’তি. ‘‘নিৱাসো তে কহং গহিতো’’তি? ‘‘ন তাৱ নিৱাসট্ঠানং অত্থি, সেট্ঠিঘৰণিম্পি সালায ঠপেত্ৱাৱ আগতোম্হী’’তি. ‘‘তুম্হাকং ইধ নিৱাসট্ঠানং নত্থি, নিৱাপং গহেত্ৱা একস্মিং ঠানে পচাপেত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা গচ্ছথ, পুন অম্হাকং ঘৰং মা পৱিসথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘ময্হং সহাযস্স দুস্সন্তে বন্ধিত্ৱা একং বহলপলাপতুম্বং দেহী’’তি দাসং আণাপেসি. তং দিৱসং কিৰ সো ৰত্তসালীনং সকটসহস্সমত্তং ওফুনাপেত্ৱা কোট্ঠাগাৰং পূৰাপেসি, চত্তালীসকোটিধনং গহেত্ৱা আগতো অকতঞ্ঞূ মহাচোৰো সহাযকস্স তুম্বমত্তে পলাপে দাপেসি. দাসো পচ্ছিযং একং পলাপতুম্বং পক্খিপিত্ৱা বোধিসত্তস্স সন্তিকং অগমাসি.

বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অযং অসপ্পুৰিসো মম সন্তিকা চত্তালীসকোটিধনং লভিত্ৱা ইদানি পলাপতুম্বং দাপেসি, গণ্হামি নু খো, ন গণ্হামী’’তি? অথস্স এতদহোসি ‘‘অযং তাৱ অকতঞ্ঞূ মিত্তদুব্ভী কতৱিনাসকভাৱেন মযা সদ্ধিং মিত্তভাৱং ভিন্দি. সচাহং এতেন দিন্নং পলাপতুম্বং লামকত্তা ন গণ্হিস্সামি, অহম্পি মিত্তভাৱং ভিন্দিস্সামি. অন্ধবালা পৰিত্তকং লদ্ধং অগ্গণ্হন্তা মিত্তভাৱং ৱিনাসেন্তি, অহং পন এতেন দিন্নং পলাপতুম্বং গহেত্ৱা মম ৱসেন মিত্তভাৱং পতিট্ঠাপেস্সামী’’তি. সো পলাপতুম্বং দুস্সন্তে বন্ধিত্ৱা পাসাদা ওৰুয্হ সালং অগমাসি. অথ নং ভৰিযা ‘‘কিং তে, অয্য, লদ্ধ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ভদ্দে অম্হাকং সহাযো পীড়িযসেট্ঠি পলাপতুম্বং দত্ৱা অম্হে অজ্জেৱ ৱিস্সজ্জেসী’’তি. সা ‘‘অয্য, কিমত্থং অগ্গহেসি, কিং এতং চত্তালীসকোটিধনস্স অনুচ্ছৱিক’’ন্তি ৰোদিতুং আৰভি. বোধিসত্তোপি ‘‘ভদ্দে, মা ৰোদি, অহং তেন সদ্ধিং মিত্তভাৱভেদনভযেন মম ৱসেন মিত্তভাৱং পতিট্ঠাপেতুং গণ্হিং, ত্ৱং কিংকাৰণা ৰোদসী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১৩১. ‘‘অসম্পদানেনিতৰীতৰস্স, বালস্স মিত্তানি কলীভৱন্তি;

তস্মা হৰামি ভুসং অড্ঢমানং, মা মে মিত্তি জীযিত্থ সস্সতায’’ন্তি.

তত্থ অসম্পদানেনাতি অসম্পাদানেন. অকাৰলোপে সন্ধি, অগ্গহণেনাতি অত্থো. ইতৰীতৰস্সাতি যস্স কস্সচি লামকালামকস্স. বালস্স মিত্তানি কলীভৱন্তীতি দন্ধস্স অপঞ্ঞস্স মিত্তানি কলীনি কাড়কণ্ণিসদিসানি হোন্তি, ভিজ্জন্তীতি অত্থো. তস্মা হৰামি ভুসং অড্ঢমানন্তি তেন কাৰণেন অহং সহাযেন দিন্নং একপলাপতুম্বং হৰামি গণ্হামীতি দস্সেতি. ‘‘মান’’ন্তি হি অট্ঠন্নং নাড়ীনং নামং, চতুন্নং অড্ঢমানং, চতস্সো চ নাড়িযো তুম্বো নাম. তেন ৱুত্তং ‘‘পলাপতুম্ব’’ন্তি. মা মে মিত্তি জীযিত্থ সস্সতাযন্তি মম সহাযেন সদ্ধিং মিত্তি মা ভিজ্জিত্থ, সস্সতাৱ অযং হোতূতি অত্থো.

এৱং ৱুত্তেপি সেট্ঠিভৰিযা ৰোদতেৱ. তস্মিং খণে সঙ্খসেট্ঠিনা পীড়িযসেট্ঠিস্স দিন্নো কম্মন্তদাসো সালাদ্ৱাৰেন আগচ্ছন্তো সেট্ঠিভৰিযায ৰোদনসদ্দং সুত্ৱা সালং পৱিসিত্ৱা অত্তনো সামিকে দিস্ৱা পাদেসু নিপতিত্ৱা ৰোদিত্ৱা কন্দিত্ৱা ‘‘কিমত্থং ইধাগতত্থ, সামী’’তি পুচ্ছি. সেট্ঠি সব্বং আৰোচেসি. কম্মন্তদাসো ‘‘হোতু, সামি, মা চিন্তযিত্থা’’তি উভোপি অস্সাসেত্ৱা অত্তনো গেহং নেত্ৱা গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৱা ভোজেত্ৱা ‘‘সামিকা, ৱো আগতা’’তি সেসদাসে সন্নিপাতেত্ৱা দস্সেত্ৱা কতিপাহং ৱীতিনামেত্ৱা সব্বে দাসে গহেত্ৱা ৰাজঙ্গণং গন্ত্ৱা উপৰৱং অকাসি. ৰাজা পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি, তে সব্বং তং পৱত্তিং ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং.

ৰাজা তেসং ৱচনং সুত্ৱা উভোপি সেট্ঠী পক্কোসাপেত্ৱা সঙ্খসেট্ঠিং পুচ্ছি ‘‘সচ্চং কিৰ তযা মহাসেট্ঠি পীড়িযসেট্ঠিস্স চত্তালীসকোটিধনং দিন্ন’’ন্তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, মম সহাযস্স মং তক্কেত্ৱা ৰাজগহং আগতস্স ন কেৱলং ধনং, সব্বং ৱিভৱজাতং সৱিঞ্ঞাণকং অৱিঞ্ঞাণকং দ্ৱে কোট্ঠাসে কত্ৱা সমভাগে অদাসিন্তি. ৰাজা ‘‘সচ্চমেত’’ন্তি পীড়িযসেট্ঠিং পুচ্ছি. ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘তযা পনস্স তঞ্ঞেৱ তক্কেত্ৱা আগতস্স অত্থি কোচি সক্কাৰো ৱা সম্মানো ৱা কতো’’তি. সো তুণ্হী অহোসি. অপি পন তে এতস্স পলাপতুম্বমত্তং দুস্সন্তে পক্খিপাপেত্ৱা দাপিতং অত্থীতি. তম্পি সুত্ৱা তুণ্হীযেৱ অহোসি. ৰাজা ‘‘কিং কাতব্ব’’ন্তি অমচ্চেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা তং পৰিভাসিত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, পীড়িযসেট্ঠিস্স ঘৰে সব্বং ৱিভৱং সঙ্খসেট্ঠিস্স দেথা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘মহাৰাজ, ময্হং পৰসন্তকেন অত্থো নত্থি, মযা দিন্নমত্তমেৱ পন দাপেথা’’তি আহ. ৰাজা বোধিসত্তস্স সন্তকং দাপেসি. বোধিসত্তো সব্বং অত্তনো দিন্নৱিভৱং পটিলভিত্ৱা দাসপৰিৱুতো ৰাজগহমেৱ গন্ত্ৱা কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পীড়িযসেট্ঠি দেৱদত্তো অহোসি, সঙ্খসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অসম্পদানজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[১৩২] ২. ভীৰুকজাতকৱণ্ণনা

কুসলূপদেসে ধিতিযা দড়্হায চাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অজপালনিগ্ৰোধে মাৰধীতানং পলোভনসুত্তন্তং আৰব্ভ কথেসি. ভগৱতা হি আদিতো পট্ঠায ৱুত্তং –

‘‘দদ্দল্লমানা আগঞ্ছুং, তণ্হা চ অৰতী ৰগা;

তা তত্থ পনুদী সত্থা, তূলং ভট্ঠংৱ মালুতো’’তি. (সং. নি. ১.১৬১);

এৱং যাৱ পৰিযোসানা তস্স সুত্তন্তস্স কথিতকালে ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, সম্মাসম্বুদ্ধো মাৰধীতৰো অনেকসতানিপি দিব্বৰূপানি মাপেত্ৱা পলোভনত্থায উপসঙ্কমন্তিযো অক্খীনিপি উম্মীলেত্ৱা ন ওলোকেসি, অহো বুদ্ধবলং নাম অচ্ছৰিয’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ ময্হং সব্বাসৱে খেপেত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং সম্পত্তস্স মাৰধীতানং অনোলোকনং নাম অচ্ছৰিযং, অহঞ্হি পুব্বে বোধিঞাণং পৰিযেসমানো সকিলেসকালেপি অভিসঙ্খতং দিব্বৰূপং ইন্দ্ৰিযানি ভিন্দিত্ৱা কিলেসৱসেন অনোলোকেত্ৱাৱ গন্ত্ৱা মহাৰজ্জং পাপুণি’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ভাতিকসতস্স কনিট্ঠো অহোসীতি সব্বং হেট্ঠা তক্কসিলাজাতকে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং. তদা পন তক্কসিলানগৰৱাসীহি বহিনগৰে সালাযং বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা যাচিত্ৱা ৰজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৱা অভিসেকে কতে তক্কসিলানগৰৱাসিনো নগৰং দেৱনগৰং ৱিয, ৰাজভৱনঞ্চ ইন্দভৱনং ৱিয অলঙ্কৰিংসু. তদা বোধিসত্তো নগৰং পৱিসিত্ৱা ৰাজভৱনে পাসাদে মহাতলে সমুস্সিতসেতচ্ছত্তং ৰতনৱৰপল্লঙ্কং অভিৰুয্হ দেৱৰাজলীলায নিসীদি, অমচ্চা চ ব্ৰাহ্মণগহপতিকাদযো চ খত্তিযকুমাৰা চ সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠংসু, দেৱচ্ছৰাপটিভাগা সোড়সসহস্সনাটকিত্থিযো নচ্চগীতৱাদিতকুসলা উত্তমৱিলাসসম্পন্না নচ্চগীতৱাদিতানি পযোজেসুং. গীতৱাদিতসদ্দেন ৰাজভৱনং মেঘত্থনিতপূৰিতা মহাসমুদ্দকুচ্ছি ৱিয একনিন্নাদং অহোসি. বোধিসত্তো তং অত্তনো সিৰিসোভগ্গং ওলোকযমানোৱ চিন্তেসি ‘‘সচাহং তাসং যক্খিনীনং অভিসঙ্খতং দিব্বৰূপং ওলোকেস্সং, জীৱিতক্খযং পত্তো অভৱিস্সং, ইমং সিৰিসোভগ্গং ন ওলোকেস্সং. পচ্চেকবুদ্ধানং পন ওৱাদে ঠিতভাৱেন ইদং মযা সম্পত্ত’’ন্তি. এৱঞ্চ পন চিন্তেত্ৱা উদানং উদানেন্তো ইমং গাথমাহ –

১৩২. ‘‘কুসলূপদেসে ধিতিযা দড়্হায চ, অনিৱত্তিতত্তা ভযভীৰুতায চ;

ন ৰক্খসীনং ৱসমাগমিম্হসে, স সোত্থিভাৱো মহতা ভযেন মে’’তি.

তত্থ কুসলূপদেসেতি কুসলানং উপদেসে, পচ্চেকবুদ্ধানং ওৱাদেতি অত্থো. ধিতিযা দড়্হায চাতি দড়্হায ধিতিযা চ, থিৰেন অব্বোচ্ছিন্ননিৰন্তৰৱীৰিযেন চাতি অত্থো. অনিৱত্তিতত্তা ভযভীৰুতায চাতি ভযভীৰুতায অনিৱত্তিততায চ. তত্থ ভযন্তি চিত্তুত্ৰাসমত্তং পৰিত্তভযং. ভীৰুতাতি সৰীৰকম্পনপ্পত্তং মহাভযং. ইদং উভযম্পি মহাসত্তস্স ‘‘যক্খিনিযো নামেতা মনুস্সখাদিকা’’তি ভেৰৱাৰম্মণং দিস্ৱাপি নাহোসি. তেনাহ ‘‘অনিৱত্তিতত্তা ভযভীৰুতায চা’’তি. ভযভীৰুতায অভাৱেনেৱ ভেৰৱাৰম্মণং দিস্ৱাপি অনিৱত্তনভাৱেনাতি অত্থো. ন ৰক্খসীনং ৱসমাগমিম্হসেতি যক্খকন্তাৰে তাসং ৰক্খসীনং ৱসং ন অগমিম্হ. যস্মা অম্হাকং কুসলূপদেসে ধিতি চ দড়্হা অহোসি, ভযভীৰুতাভাৱেন চ অনিৱত্তনসভাৱা অহুম্হা, তস্মা ৰক্খসীনং ৱসং ন অগমিম্হাতি ৱুত্তং হোতি. স সোত্থিভাৱো মহতা ভযেন মেতি সো ময্হং অযং অজ্জ মহতা ভযেন ৰক্খসীনং সন্তিকা পত্তব্বেন দুক্খদোমনস্সেন সোত্থিভাৱো খেমভাৱো পীতিসোমনস্সভাৱোযেৱ জাতোতি.

এৱং মহাসত্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘অহং তেন সমযেন তক্কসিলং গন্ত্ৱা ৰজ্জপ্পত্তকুমাৰো অহোসি’’ন্তি.

ভীৰুকজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[১৩৩] ৩. ঘতাসনজাতকৱণ্ণনা

খেমং যহিন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো হি ভিক্খু সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা পচ্চন্তং গন্ত্ৱা একং গামকং উপনিস্সায অৰঞ্ঞসেনাসনে ৱস্সং উপগঞ্ছি. তস্স পঠমমাসেযেৱ পিণ্ডায পৱিট্ঠস্স পণ্ণসালা ঝাযিত্থ. সো ৱসনট্ঠানাভাৱেন কিলমন্তো উপট্ঠাকানং আচিক্খি. তে ‘‘হোতু, ভন্তে, পণ্ণসালং কৰিস্সাম, কসাম তাৱ, ৱপাম তাৱা’’তিআদীনি ৱদন্তা তেমাসং ৱীতিনামেসুং. সো সেনাসনসপ্পাযাভাৱেন কম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেতুং নাসক্খি. সো নিমিত্তমত্তম্পি অনুপ্পাদেত্ৱা ৱুত্থৱস্সো জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. সত্থা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কিং নু খো তে, ভিক্খু, কম্মট্ঠানং সপ্পাযং জাত’’ন্তি পুচ্ছি. সো আদিতো পট্ঠায অসপ্পাযভাৱং কথেসি. সত্থা ‘‘পুব্বে খো, ভিক্খু, তিৰচ্ছানাপি অত্তনো সপ্পাযাসপ্পাযং ঞত্ৱা সপ্পাযকালে ৱসিত্ৱা অসপ্পাযকালে ৱসনট্ঠানং পহায অঞ্ঞত্থ অগমংসু, ত্ৱং কস্মা অত্তনো সপ্পাযাসপ্পাযং ন অঞ্ঞাসী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সকুণযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্ৱা সোভগ্গপ্পত্তো সকুণৰাজা হুত্ৱা একস্মিং অৰঞ্ঞাযতনে জাতস্সৰতীৰে সাখাৱিটপসম্পন্নং বহলপত্তপলাসং মহাৰুক্খং উপনিস্সায সপৰিৱাৰো ৱাসং কপ্পেসি. বহূ সকুণা তস্স ৰুক্খস্স উদকমত্থকে পত্থটসাখাসু ৱসন্তা সৰীৰৱড়ঞ্জং উদকে পাতেন্তি. তস্মিঞ্চ জাতস্সৰে চণ্ডো নাগৰাজা ৱসতি. তস্স এতদহোসি ‘‘ইমে সকুণা ময্হং নিৱাসে জাতস্সৰে সৰীৰৱড়ঞ্জং পাতেন্তি, যংনূনাহং উদকতো অগ্গিং উট্ঠাপেত্ৱা ৰুক্খং ঝাপেত্ৱা এতে পলাপেয্য’’ন্তি. সো কুদ্ধমানসো ৰত্তিভাগে সব্বেসং সকুণানং সন্নিপতিত্ৱা ৰুক্খসাখাসু নিপন্নকালে পঠমং তাৱ উদ্ধনাৰোপিতং ৱিয উদকং পক্কুধাপেত্ৱা দুতিযৱাৰে ধূমং উট্ঠাপেত্ৱা ততিযৱাৰে তালক্খন্ধপ্পমাণং জালং উট্ঠাপেসি. বোধিসত্তো উদকতো জালং উট্ঠহমানং দিস্ৱা ‘‘ভো, সকুণা, অগ্গিনা আদিত্তং নাম উদকেন নিব্বাপেন্তি, ইদানি পন উদকমেৱ আদিত্তং. ন সক্কা অম্হেহি ইধ ৱসিতুং, অঞ্ঞত্থ গমিস্সামা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১৩৩. ‘‘খেমং যহিং তত্থ অৰী উদীৰিতো, দকস্স মজ্ঝে জলতে ঘতাসনো;

ন অজ্জ ৱাসো মহিযা মহীৰুহে, দিসা ভজৱ্হো সৰণাজ্জ নোভয’’ন্তি.

তত্থ খেমং যহিং তত্থ অৰী উদীৰিতোতি যস্মিং উদকপিট্ঠে খেমভাৱো নিব্ভযভাৱো, তস্মিং অত্তপচ্চত্থিকো সপত্তো উট্ঠিতো. দকস্সাতি উদকস্স. ঘতাসনোতি অগ্গি. সো হি ঘতং অস্নাতি, তস্মা ‘‘ঘতাসনো’’তি ৱুচ্চতি. ন অজ্জ ৱাসোতি অজ্জ নো ৱাসো নত্থি. মহিযা মহীৰুহেতি মহিৰুহো ৱুচ্চতি ৰুক্খো, তস্মিং ইমিস্সা মহিযা জাতে ৰুক্খেতি অত্থো. দিসা ভজৱ্হোতি দিসা ভজথ গচ্ছথ. সৰণাজ্জ নো ভযন্তি অজ্জ অম্হাকং সৰণতো ভযং জাতং, পটিসৰণট্ঠানতো ভযং উপ্পন্নন্তি অত্থো.

এৱং ৱত্ৱা বোধিসত্তো অত্তনো ৱচনকৰে সকুণে আদায উপ্পতিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গতো. বোধিসত্তস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱা ঠিতসকুণা জীৱিতক্খযং পত্তা.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো ভিক্খু অৰহত্তে পতিট্ঠাসি.

তদা বোধিসত্তস্স ৱচনকৰা সকুণা বুদ্ধপৰিসা অহেসুং, সকুণৰাজা পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

ঘতাসনজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[১৩৪] ৪. ঝানসোধনজাতকৱণ্ণনা

যে সঞ্ঞিনোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সঙ্কস্সনগৰদ্ৱাৰে অত্তনা সংখিত্তেন পুচ্ছিতপঞ্হস্স ধম্মসেনাপতিনো ৱিত্থাৰব্যাকৰণং আৰব্ভ কথেসি. তত্ৰিদং অতীতৱত্থু – অতীতে কিৰ বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অৰঞ্ঞাযতনে কালং কৰোন্তো অন্তেৱাসিকেহি পুচ্ছিতো ‘‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী’’তি আহ…পে… তাপসা জেট্ঠন্তেৱাসিকস্স কথং ন গণ্হিংসু. বোধিসত্তো আভস্সৰতো আগন্ত্ৱা আকাসে ঠত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১৩৪. ‘‘যে সঞ্ঞিনো তেপি দুগ্গতা, যেপি অসঞ্ঞিনো তেপি দুগ্গতা;

এতং উভযং ৱিৱজ্জয, তং সমাপত্তিসুখং অনঙ্গণ’’ন্তি.

তত্থ যে সঞ্ঞিনোতি ঠপেত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনলাভিনো অৱসেসে সচিত্তকসত্তে দস্সেতি. তেপি দুগ্গতাতি তস্সা সমাপত্তিযা অলাভতো তেপি দুগ্গতা নাম. যেপি অসঞ্ঞিনোতি অসঞ্ঞভৱে নিব্বত্তে অচিত্তকসত্তে দস্সেতি. তেপি দুগ্গতাতি তেপি ইমিস্সাযেৱ সমাপত্তিযা অলাভতো দুগ্গতাযেৱ নাম. এতং উভযং ৱিৱজ্জযাতি এতং উভযম্পি সঞ্ঞিভৱঞ্চ অসঞ্ঞিভৱঞ্চ ৱিৱজ্জয পজহাতি অন্তেৱাসিকং ওৱদতি. তং সমাপত্তিসুখং অনঙ্গণন্তি তং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিলাভিনো সন্তট্ঠেন ‘‘সুখ’’ন্তি সঙ্খং গতং ঝানসুখং অনঙ্গণং নিদ্দোসং বলৱচিত্তেকগ্গতাসভাৱেনপি তং অনঙ্গণং নাম জাতং.

এৱং বোধিসত্তো ধম্মং দেসেত্ৱা অন্তেৱাসিকস্স গুণং কথেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকমেৱ অগমাসি. তদা সেসতাপসা জেট্ঠন্তেৱাসিকস্স সদ্দহিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা জেট্ঠন্তেৱাসিকো সাৰিপুত্তো, মহাব্ৰহ্মা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ঝানসোধনজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[১৩৫] ৫. চন্দাভজাতকৱণ্ণনা

চন্দাভন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সঙ্কস্সনগৰদ্ৱাৰে থেৰস্সেৱ পঞ্হব্যাকৰণং আৰব্ভ কথেসি. অতীতে কিৰ বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অৰঞ্ঞাযতনে কালং কৰোন্তো অন্তেৱাসিকেহি পুচ্ছিতো ‘‘চন্দাভং সূৰিযাভ’’ন্তি ৱত্ৱা আভস্সৰে নিব্বত্তো. তাপসা জেট্ঠন্তেৱাসিকস্স ন সদ্দহিংসু. বোধিসত্তো আভস্সৰতো আগন্ত্ৱা আকাসে ঠিতো ইমং গাথমাহ –

১৩৫. ‘‘চন্দাভং সূৰিযাভঞ্চ, যোধ পঞ্ঞায গাধতি;

অৱিতক্কেন ঝানেন, হোতি আভস্সৰূপগো’’তি.

তত্থ চন্দাভন্তি ওদাতকসিণং দস্সেতি. সূৰিযাভন্তি পীতকসিণং. যোধ পঞ্ঞায গাধতীতি যো পুগ্গলো ইধ সত্তলোকে ইদং কসিণদ্ৱযং পঞ্ঞায গাধতি, আৰম্মণং কত্ৱা অনুপৱিসতি, তত্থেৱ পতিট্ঠহতি. অথ ৱা চন্দাভং সূৰিযাভঞ্চ, যোধ পঞ্ঞায গাধতীতি যত্তকং ঠানং চন্দাভা চ সূৰিযাভা চ পত্থটা, তত্থকে ঠানে পটিভাগকসিণং ৱড্ঢেত্ৱা তং আৰম্মণং কত্ৱা ঝানং নিব্বত্তেন্তো উভযম্পেতং আভং পঞ্ঞায গাধতি নাম. তস্মা অযম্পেত্থ অত্থোযেৱ. অৱিতক্কেন ঝানেন, হোতি আভস্সৰূপগোতি সো পুগ্গলো তথা কত্ৱা পটিলদ্ধেন দুতিযেন ঝানেন আভস্সৰব্ৰহ্মলোকূপগো হোতীতি.

এৱং বোধিসত্তো তাপসে বোধেত্ৱা জেট্ঠন্তেৱাসিকস্স গুণং কথেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকমেৱ গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা জেট্ঠন্তেৱাসিকো সাৰিপুত্তো, মহাব্ৰহ্মা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

চন্দাভজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[১৩৬] ৬. সুৱণ্ণহংসজাতকৱণ্ণনা

যং লদ্ধং তেন তুট্ঠব্বন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো থুল্লনন্দং ভিক্খুনিং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযঞ্হি অঞ্ঞতৰো উপাসকো ভিক্খুনিসঙ্ঘং লসুণেন পৱাৰেত্ৱা খেত্তপালং আণাপেসি ‘‘সচে ভিক্খুনিযো আগচ্ছন্তি, একেকায ভিক্খুনিযা দ্ৱে তযো ভণ্ডিকে দেহী’’তি. ততো পট্ঠায ভিক্খুনিযো তস্স গেহম্পি খেত্তম্পি লসুণত্থায গচ্ছন্তি. অথেকস্মিং উস্সৱদিৱসে তস্স গেহে লসুণং পৰিক্খযং অগমাসি. থুল্লনন্দা ভিক্খুনী সপৰিৱাৰা গেহং গন্ত্ৱা ‘‘লসুণেনাৱুসো অত্থো’’তি ৱত্ৱা ‘‘নত্থয্যে, যথাভতং লসুণং পৰিক্খীণং, খেত্তং গচ্ছথা’’তি ৱুত্তা খেত্তং গন্ত্ৱা ন মত্তং জানিত্ৱা লসুণং আহৰাপেসি. খেত্তপালো উজ্ঝাযি ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খুনিযো ন মত্তং জানিত্ৱা লসুণং হৰাপেস্সন্তী’’তি? তস্স কথং সুত্ৱা যা তা ভিক্খুনিযো অপ্পিচ্ছা, তাপি, তাসং সুত্ৱা ভিক্খূপি, উজ্ঝাযিংসু. উজ্ঝাযিত্ৱা চ পন ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ভগৱা থুল্লনন্দং ভিক্খনিং গৰহিত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, মহিচ্ছো পুগ্গলো নাম ৱিজাতমাতুযাপি অপ্পিযো হোতি অমনাপো, অপ্পসন্নে পসাদেতুং, পসন্নানং ৱা ভিয্যোসোমত্তায পসাদং জনেতুং, অনুপ্পন্নং ৱা লাভং উপ্পাদেতুং, উপ্পন্নং ৱা পন লাভং থিৰং কাতুং ন সক্কোতি. অপ্পিচ্ছো পন পুগ্গলো অপ্পসন্নে পসাদেতুং, পসন্নানং ৱা ভিয্যোসোমত্তায পসাদং জনেতুং, অনুপ্পন্নং ৱা লাভং উপ্পাদেতুং, উপ্পন্নং ৱা পন লাভং থিৰং কাতুং সক্কোতী’’তিআদিনা নযেন ভিক্খূনং তদনুচ্ছৱিকং ধম্মং কথেত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, থুল্লনন্দা ইদানেৱ মহিচ্ছা, পুব্বেপি মহিচ্ছাযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অঞ্ঞতৰস্মিং ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তি. তস্স ৱযপ্পত্তস্স সমানজাতিকা কুলা পজাপতিং আহৰিংসু. তস্সা নন্দা নন্দাৱতী সুন্দৰীনন্দাতি তিস্সো ধীতৰো অহেসুং. তাসু পতিকুলং অগতাসুযেৱ বোধিসত্তো কালং কত্ৱা সুৱণ্ণহংসযোনিযং নিব্বত্তি, জাতিস্সৰঞাণঞ্চস্স উপ্পজ্জি. সো ৱযপ্পত্তো সুৱণ্ণসঞ্ছন্নং সোভগ্গপ্পত্তং মহন্তং অত্তভাৱং দিস্ৱা ‘‘কুতো নু খো চৱিত্ৱা অহং ইধূপপন্নো’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘মনুস্সলোকতো’’তি ঞত্ৱা পুন ‘‘কথং নু খো মে ব্ৰাহ্মণী চ ধীতৰো চ জীৱন্তী’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘পৰেসং ভতিং কত্ৱা কিচ্ছেন জীৱন্তী’’তি ঞত্ৱা চিন্তেসি ‘‘ময্হং সৰীৰে সোৱণ্ণমযানি পত্তানি কোট্টনঘট্টনখমানি, ইতো তাসং একেকং পত্তং দস্সামি, তেন মে পজাপতি চ ধীতৰো চ সুখং জীৱিস্সন্তী’’তি. সো তত্থ গন্ত্ৱা পিট্ঠিৱংসকোটিযং নিলীযি, ব্ৰাহ্মণী চ ধীতৰো চ বোধিসত্তং দিস্ৱা ‘‘কুতো আগতোসি, সামী’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘অহং তুম্হাকং পিতা কালং কত্ৱা সুৱণ্ণহংসযোনিযং নিব্বত্তো তুম্হে দট্ঠুং আগতো. ইতো পট্ঠায তুম্হাকং পৰেসং ভতিং কত্ৱা দুক্খজীৱিকায জীৱনকিচ্চং নত্থি, অহং ৱো একেকং পত্তং দস্সামি, তং ৱিক্কিণিত্ৱা সুখেন জীৱথা’’তি একং পত্তং দত্ৱা অগমাসি. সো এতেনেৱ নিযামেন অন্তৰন্তৰা আগন্ত্ৱা একেকং পত্তং দেতি, ব্ৰাহ্মণী চ ধীতৰো চ অড্ঢা সুখিতা অহেসুং.

অথেকদিৱসং সা ব্ৰাহ্মণী ধীতৰো আমন্তেসি ‘‘অম্মা, তিৰচ্ছানানং নাম চিত্তং দুজ্জানং. কদাচি ৱো পিতা ইধ নাগচ্ছেয্য, ইদানিস্স আগতকালে সব্বানি পত্তানিপি লুঞ্চিত্ৱা গণ্হামা’’তি. তা ‘‘এৱং নো পিতা কিলমিস্সতী’’তি ন সম্পটিচ্ছিংসু. ব্ৰাহ্মণী পন মহিচ্ছতায পুন একদিৱসং সুৱণ্ণহংসৰাজস্স আগতকালে ‘‘এহি তাৱ, সামী’’তি ৱত্ৱা তং অত্তনো সন্তিকং উপগতং উভোহি হত্থেহি গহেত্ৱা সব্বপত্তানি লুঞ্চি. তানি পন বোধিসত্তস্স ৰুচিং ৱিনা বলক্কাৰেন গহিতত্তা সব্বানি বকপত্তসদিসানি অহেসুং. বোধিসত্তো পক্খে পসাৰেত্ৱা গন্তুং নাসক্খি. অথ নং সা মহাচাটিযং পক্খিপিত্ৱা পোসেসি. তস্স পুন উট্ঠহন্তানি পত্তানি সেতানি সম্পজ্জিংসু. সো সঞ্জাতপত্তো উপ্পতিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ গন্ত্ৱা ন পুন আগমাসি.

সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, থুল্লনন্দা ইদানেৱ মহিচ্ছা, পুব্বেপি মহিচ্ছাযেৱ, মহিচ্ছতায চ পন সুৱণ্ণম্হা পৰিহীনা. ইদানি পন অত্তনো মহিচ্ছতায এৱ লসুণম্হাপি পৰিহাযিস্সতি, তস্মা ইতো পট্ঠায লসুণং খাদিতুং ন লভিস্সতি. যথা চ থুল্লনন্দা, এৱং তং নিস্সায সেসভিক্খুনিযোপি. তস্মা বহুং লভিত্ৱাপি পমাণমেৱ জানিতব্বং, অপ্পং লভিত্ৱা পন যথালদ্ধেনেৱ সন্তোসো কাতব্বো, উত্তৰি ন পত্থেতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১৩৬. ‘‘যং লদ্ধং তেন তুট্ঠব্বং, অতিলোভো হি পাপকো;

হংসৰাজং গহেত্ৱান, সুৱণ্ণা পৰিহাযথা’’তি.

তত্থ তুট্ঠব্বন্তি তুস্সিতব্বং.

ইদং পন ৱত্ৱা সত্থা অনেকপৰিযাযেন গৰহিত্ৱা ‘‘যা পন ভিক্খুনী লসুণং খাদেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৭৯৪) সিক্খাপদং পঞ্ঞাপেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্ৰাহ্মণী অযং থুল্লনন্দা অহোসি, তিস্সো ধীতৰো ইদানি তিস্সোযেৱ ভগিনিযো, সুৱণ্ণহংসৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সুৱণ্ণহংসজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[১৩৭] ৭. বব্বুজাতকৱণ্ণনা

যত্থেকো লভতে বব্বূতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কাণমাতুসিক্খাপদং (পাচি. ২৩০ আদযো) আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযঞ্হি কাণমাতা নাম ধীতুৱসেন পাকটনামা উপাসিকা অহোসি সোতাপন্না অৰিযসাৱিকা. সা ধীতৰং কাণং অঞ্ঞতৰস্মিং গামকে সমানজাতিকস্স পুৰিসস্স অদাসি. কাণা কেনচিদেৱ কৰণীযেন মাতু ঘৰং অগমাসি. অথস্সা সামিকো কতিপাহচ্চযেন দূতং পাহেসি ‘‘আগচ্ছতু কাণা, ইচ্ছামি কাণায আগমন’’ন্তি. কাণা দূতস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘অম্ম, গমিস্সামী’’তি মাতৰং আপুচ্ছি. কাণমাতা ‘‘এত্তকং কালং ৱসিত্ৱা কথং তুচ্ছহত্থাৱ গমিস্সসী’’তি পূৱং পচি. তস্মিংযেৱ খণে একো পিণ্ডচাৰিকো ভিক্খু তস্সা নিৱেসনং অগমাসি, উপাসিকা তং নিসীদাপেত্ৱা পত্তপূৰং পূৱং দাপেসি. সো ভিক্খু নিক্খমিত্ৱা অঞ্ঞস্স আচিক্খি, তস্সপি তথেৱ দাপেসি. সোপি নিক্খমিত্ৱা অঞ্ঞস্স আচিক্খি, তস্সপি তথেৱাতি এৱং চতুন্নং জনানং দাপেসি. যথাপটিযত্তং পূৱং পৰিক্খযং অগমাসি, কাণায গমনং ন সম্পজ্জি. অথস্সা সামিকো দুতিযম্পি, ততিযম্পি দূতং পাহেসি. ততিযং পাহেন্তো চ ‘‘সচে কাণা নাগচ্ছিস্সতি, অহং অঞ্ঞং পজাপতিং আনেস্সামী’’তি পাহেসি. তযোপি ৱাৰে তেনেৱ উপাযেন গমনং ন সম্পজ্জি, কাণায সামিকো অঞ্ঞং পজাপতিং আনেসি. কাণা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ৰোদমানা অট্ঠাসি.

সত্থা তং কাৰণং ঞত্ৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায কাণমাতায নিৱেসনং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৱা কাণমাতৰং পুচ্ছি ‘‘কিস্সাযং কাণা ৰোদতী’’তি? ‘‘ইমিনা নাম কাৰণেনা’’তি চ সুত্ৱা কাণমাতৰং সমস্সাসেত্ৱা ধম্মিং কথং কথেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং অগমাসি. অথ তেসং চতুন্নং ভিক্খূনং তযো ৱাৰে যথাপটিযত্তপূৱং গহেত্ৱা কাণায গমনস্স উপচ্ছিন্নভাৱো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, চতূহি নাম ভিক্খূহি তযো ৱাৰে কাণমাতায পক্কপূৱং খাদিত্ৱা কাণায গমনন্তৰাযং কত্ৱা সামিকেন পৰিচ্চত্তং ধীতৰং নিস্সায মহাউপাসিকায দোমনস্সং উপ্পাদিত’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ তে চত্তাৰো ভিক্খূ কাণমাতায সন্তকং খাদিত্ৱা তস্সা দোমনস্সং উপ্পাদেসুং, পুব্বেপি উপ্পাদেসুংযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো পাসাণকোট্টককুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো পৰিযোদাতসিপ্পো অহোসি. কাসিৰট্ঠে একস্মিং নিগমে একো মহাৱিভৱো সেট্ঠি অহোসি, তস্স নিধানগতাযেৱ চত্তালীস হিৰঞ্ঞকোটিযো অহেসুং. অথস্স ভৰিযা কালং কত্ৱা ধনসিনেহেন গন্ত্ৱা ধনপিট্ঠিযং মূসিকা হুত্ৱা নিব্বত্তি. এৱং অনুক্কমেন সব্বম্পি তং কুলং অব্ভত্থং অগমাসি, ৱংসো উপচ্ছিজ্জি. সো গামোপি ছড্ডিতো অপণ্ণত্তিকভাৱং অগমাসি. তদা বোধিসত্তো তস্মিং পুৰাণগামট্ঠানে পাসাণে উপ্পাটেত্ৱা কোট্টেতি. অথ সা মূসিকা গোচৰায চৰমানা বোধিসত্তং পুনপ্পুনং পস্সন্তী উপ্পন্নসিনেহা হুত্ৱা চিন্তেসি ‘‘ময্হং ধনং বহু নিক্কাৰণেন নস্সিস্সতি, ইমিনা সদ্ধিং একতো হুত্ৱা ইদং ধনং দত্ৱা মংসং ৱিক্কিণাপেত্ৱা খাদিস্সামী’’তি. সা একদিৱসং একং কহাপণং মুখেন ডংসিত্ৱা বোধিসত্তস্স সন্তিকং অগমাসি. সো তং দিস্ৱা পিযৱাচায সমালপন্তো ‘‘কিং নু খো, অম্ম, কহাপণং গহেত্ৱা আগতাসী’’তি আহ. তাত, ইমং গহেত্ৱা অত্তনাপি পৰিভুঞ্জ, ময্হম্পি মংসং আহৰাতি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা কহাপণং আদায ঘৰং গন্ত্ৱা একেন মাসকেন মংসং কিণিত্ৱা আহৰিত্ৱা তস্সা অদাসি. সা তং গহেত্ৱা অত্তনো নিৱাসট্ঠানং গন্ত্ৱা যথাৰুচিযা খাদি. ততো পট্ঠায ইমিনাৱ নিযামেন দিৱসে দিৱসে বোধিসত্তস্স কহাপণং দেতি, সোপিস্সা মংসং আহৰতি.

অথেকদিৱসং তং মূসিকং বিড়াৰো অগ্গহেসি. অথ নং সা এৱমাহ ‘‘মা, সম্ম, মং মাৰেসী’’তি. কিংকাৰণা ন মাৰেস্সামি? অহঞ্হি ছাতো মংসং খাদিতুকামো, ন সক্কা মযা ন মাৰেতুন্তি. কিং পন একদিৱসমেৱ মংসং খাদিতুকামোসি, উদাহু নিচ্চকালন্তি? ‘‘লভমানো নিচ্চকালম্পি খাদিতুকামোম্হী’’তি. ‘‘যদি এৱং অহং তে নিচ্চকালং মংসং দস্সামি, ৱিস্সজ্জেহি ম’’ন্তি. অথ নং বিড়াৰো ‘‘তেন হি অপ্পমত্তা হোহী’’তি ৱিস্সজ্জেসি. ততো পট্ঠায সা অত্তনো আভতং মংসং দ্ৱে কোট্ঠাসে কত্ৱা একং বিড়াৰস্স দেতি, একং সযং খাদতি. অথ নং একদিৱসং অঞ্ঞোপি বিড়াৰো অগ্গহেসি, তম্পি তথেৱ সঞ্ঞাপেত্ৱা অত্তানং ৱিস্সজ্জাপেসি. ততো পট্ঠায তযো কোট্ঠাসে কত্ৱা খাদন্তি. পুন অঞ্ঞো অগ্গহেসি, তম্পি তথেৱ সঞ্ঞাপেত্ৱা অত্তানং মোচাপেসি. ততো পট্ঠায চত্তাৰো কোট্ঠাসে কত্ৱা খাদন্তি. পুন অঞ্ঞো অগ্গহেসি, তম্পি তথেৱ সঞ্ঞাপেত্ৱা অত্তানং মোচাপেসি. ততো পট্ঠায পঞ্চ কোট্ঠাসে কত্ৱা খাদন্তি. সা পঞ্চমং কোট্ঠাসং খাদমানা অপ্পাহাৰতায কিলন্তা কিসা অহোসি অপ্পমংসলোহিতা

বোধিসত্তো তং দিস্ৱা ‘‘অম্ম, কস্মা মিলাতাসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ইমিনা নাম কাৰণেনা’’তি ৱুত্তে ‘‘ত্ৱং এত্তকং কালং কস্মা ময্হং নাচিক্খি, অহমেত্থ কাতব্বং জানিস্সামী’’তি তং সমস্সাসেত্ৱা সুদ্ধফলিকপাসাণেন গুহং কত্ৱা আহৰিত্ৱা ‘‘অম্ম, ত্ৱং ইমং গুহং পৱিসিত্ৱা নিপজ্জিত্ৱা আগতাগতানং ফৰুসাহি ৱাচাহি সন্তজ্জেয্যাসী’’তি আহ. সা গুহং পৱিসিত্ৱা নিপজ্জি. অথেকো বিড়াৰো আগন্ত্ৱা ‘‘দেহি, অজ্জ মে মংস’’ন্তি আহ. অথ নং মূসিকা ‘‘অৰে, দুট্ঠবিড়াৰ, কিং তে অহং মংসহাৰিকা, অত্তনো পুত্তানং মংসং খাদা’’তি তজ্জেসি. বিড়াৰো ফলিকগুহায নিপন্নভাৱং অজানন্তো কোধৱসেন মূসিকং গণ্হিস্সামী’’তি সহসাৱ পক্খন্দিত্ৱা হদযেন ফলিকগুহাযং পহৰি. তাৱদেৱস্স হদযং ভিজ্জি, অক্খীনি নিক্খমনাকাৰপ্পত্তানি জাতানি. সো তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পত্ৱা একমন্তং পটিচ্ছন্নট্ঠানে পতি. এতেনূপাযেন অপৰোপি অপৰোপীতি চত্তাৰোপি জনা জীৱিতক্খযং পাপুণিংসু. ততো পট্ঠায মূসিকা নিব্ভযা হুত্ৱা বোধিসত্তস্স দেৱসিকং দ্ৱে তযো কহাপণে দেতি. এৱং অনুক্কমেন সব্বম্পি ধনং বোধিসত্তস্সেৱ অদাসি. তে উভোপি যাৱজীৱং মেত্তিং অভিন্দিত্ৱা যথাকম্মং গতা.

সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১৩৭. ‘‘যত্থেকো লভতে বব্বু, দুতিযো তত্থ জাযতি;

ততিযো চ চতুত্থো চ, ইদং তে বব্বুকা বিল’’ন্তি.

তত্থ যত্থাতি যস্মিং ঠানে. বব্বূতি বিড়াৰো. দুতিযো তত্থ জাযতীতি যত্থ একো মূসিকং ৱা মংসং ৱা লভতি, দুতিযোপি তত্থ বিড়াৰো জাযতি উপ্পজ্জতি, তথা ততিযো চ চতুত্থো চ. এৱং তে তদা চত্তাৰো বিড়াৰা অহেসুং. হুত্ৱা চ পন দিৱসে দিৱসে মংসং খাদন্তা তে বব্বুকা ইদং ফলিকমযং বিলং উৰেন পহৰিত্ৱা সব্বেপি জীৱিতক্খযং পত্তাতি.

এৱং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা চত্তাৰো বিড়াৰা চত্তাৰো ভিক্খূ অহেসুং, মূসিকা কাণমাতা, পাসাণকোট্টকমণিকাৰো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

বব্বুজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[১৩৮] ৮. গোধাজাতকৱণ্ণনা

কিং তে জটাহি দুম্মেধাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুহকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু হেট্ঠা কথিতসদিসমেৱ.

অতীতে পন বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো গোধাযোনিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. তদা একো পঞ্চাভিঞ্ঞো উগ্গতপো তাপসো একং পচ্চন্তগামং নিস্সায অৰঞ্ঞাযতনে পণ্ণসালাযং ৱসতি, গামৱাসিনো তাপসং সক্কচ্চং উপট্ঠহন্তি. বোধিসত্তো তস্স চঙ্কমনকোটিযং একস্মিং ৱম্মিকে ৱসতি, ৱসন্তো চ পন দিৱসে দিৱসে দ্ৱে তযো ৱাৰে তাপসং উপসঙ্কমিত্ৱা ধম্মূপসংহিতং অত্থূপসংহিতঞ্চ ৱচনং সুত্ৱা তাপসং ৱন্দিত্ৱা ৱসনট্ঠানমেৱ গচ্ছতি. অপৰভাগে তাপসো গামৱাসিনো আপুচ্ছিত্ৱা পক্কামি. পক্কমন্তে চ পন তস্মিং সীলৱতসম্পন্নে তাপসে অঞ্ঞো কূটতাপসো আগন্ত্ৱা তস্মিং অস্সমপদে ৱাসং কপ্পেসি. বোধিসত্তো ‘‘অযম্পি সীলৱা’’তি সল্লক্খেত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ তস্স সন্তিকং অগমাসি.

অথেকদিৱসং নিদাঘসমযে অকালমেঘে ৱুট্ঠে ৱম্মিকেহি মক্খিকা নিক্খমিংসু, তাসং খাদনত্থং গোধা আহিণ্ডিংসু. গামৱাসিনো নিক্খমিত্ৱা মক্খিকাখাদকা গোধা গহেত্ৱা সিনিদ্ধসম্ভাৰসংযুত্তং অম্বিলানম্বিলং গোধামংসং সম্পাদেত্ৱা তাপসস্স অদংসু. তাপসো গোধামংসং খাদিত্ৱা ৰসতণ্হায বদ্ধো ‘‘ইদং মংসং অতিমধুৰং, কিস্স মংসং নামেত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘গোধামংস’’ন্তি সুত্ৱা ‘‘মম সন্তিকং মহাগোধা আগচ্ছতি, তং মাৰেত্ৱা মংসং খাদিস্সামী’’তি চিন্তেসি. চিন্তেত্ৱা চ পন ভাজনঞ্চ সপ্পিলোণাদীনি চ আহৰাপেত্ৱা একমন্তে ঠপেত্ৱা মুগ্গৰমাদায কাসাৱেন পটিচ্ছাদেত্ৱা পণ্ণসালাদ্ৱাৰে বোধিসত্তস্স আগমনং ওলোকযমানো উপসন্তূপসন্তো ৱিয হুত্ৱা নিসীদি বোধিসত্তো সাযন্হসমযে ‘‘তাপসস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৱা উপসঙ্কমন্তোৱ তস্স ইন্দ্ৰিযৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা চিন্তেসি ‘‘নাযং তাপসো অঞ্ঞেসু দিৱসেসু নিসীদনাকাৰেন নিসিন্নো, অজ্জেস মং ওলোকেন্তোপি দুট্ঠিন্দ্ৰিযো হুত্ৱা ওলোকেতি, পৰিগ্গণ্হিস্সামি ন’’ন্তি. সো তাপসস্স হেট্ঠাৱাতে ঠত্ৱা গোধামংসগন্ধং ঘাযিত্ৱা ‘‘ইমিনা কূটতাপসেন অজ্জ গোধামংসং খাদিতং ভৱিস্সতি, তেনেস ৰসতণ্হায বদ্ধো অজ্জ মং অত্তনো সন্তিকং উপসঙ্কমন্তং মুগ্গৰেন পহৰিত্ৱা মংসং পচিত্ৱা খাদিতুকামো ভৱিস্সতী’’তি তস্স সন্তিকং অনুপগন্ত্ৱাৱ পটিক্কমিত্ৱা ৱিচৰতি.

তাপসো বোধিসত্তস্স অনাগমনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইমিনা ‘অযং মং পহৰিতুকামো’তি ঞাতং ভৱিস্সতি, তেন কাৰণেন নাগচ্ছতি, অনাগচ্ছন্তস্সাপিস্স কুতো মুত্তী’’তি মুগ্গৰং নীহৰিত্ৱা খিপি. সো তস্স অগ্গনঙ্গুট্ঠমেৱ আসাদেসি. বোধিসত্তো ৱেগেন ৱম্মিকং পৱিসিত্ৱা অঞ্ঞেন ছিদ্দেন সীসং উক্খিপিত্ৱা ‘‘অম্ভো কূটজটিল, অহং তৱ সন্তিকং উপসঙ্কমন্তো ‘সীলৱা’তি সঞ্ঞায উপসঙ্কমিং, ইদানি পন তে মযা কূটভাৱো ঞাতো, তাদিসস্স মহাচোৰস্স কিং ইমিনা পব্বজ্জালিঙ্গেনা’’তি ৱত্ৱা তং গৰহন্তো ইমং গাথমাহ –

১৩৮. ‘‘কিং তে জটাহি দুম্মেধ, কিং তে অজিনসাটিযা;

অব্ভন্তৰং তে গহনং, বাহিৰং পৰিমজ্জসী’’তি.

তত্থ কিং তে জটাহি দুম্মেধাতি অম্ভো দুম্মেধ, নিপ্পঞ্ঞ এতা পব্বজিতেন ধাৰেতব্বা জটা, পব্বজ্জাগুণৰহিতস্স কিং তে তাহি জটাহীতি অত্থো. কিং তে অজিনসাটিযাতি অজিনসাটিযা অনুচ্ছৱিকস্স সংৱৰস্স অভাৱকালতো পট্ঠায কিং তে অজিনসাটিযা. অব্ভন্তৰং তে গহনন্তি তৱ অব্ভন্তৰং হদযং ৰাগদোসমোহগহনেন গহনং পটিচ্ছন্নং. বাহিৰং পৰিমজ্জসীতি সো ত্ৱং অব্ভন্তৰে গহনে ন্হানাদীহি চেৱ লিঙ্গগহনেন চ বাহিৰং পৰিমজ্জসি, তং পৰিমজ্জন্তো কঞ্জিকপূৰিতলাবু ৱিয ৱিসপূৰিতচাটি ৱিয আসীৱিসপূৰিতৱম্মিকো ৱিয গূথপূৰিতচিত্তঘটো ৱিয চ বহিমট্ঠোৱ হোসি, কিং তযা চোৰেন ইধ ৱসন্তেন, সীঘং ইতো পলাযাহি, নো চে পলাযসি, গামৱাসীনং তে আচিক্খিত্ৱা নিগ্গহং কাৰাপেস্সামীতি.

এৱং বোধিসত্তো কূটতাপসং তজ্জেত্ৱা ৱম্মিকমেৱ পাৱিসি, কূটতাপসোপি ততো পক্কামি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কূটতাপসো অযং কুহকো অহোসি, পুৰিমো সীলৱন্ততাপসো সাৰিপুত্তো, গোধাপণ্ডিতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

গোধাজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.

[১৩৯] ৯. উভতোভট্ঠজাতকৱণ্ণনা

অক্খী ভিন্না পটো নট্ঠোতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. তদা কিৰ ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, সেয্যথাপি নাম ছৱালাতং উভতোপদিত্তং মজ্ঝে গূথগতং নেৱাৰঞ্ঞে কট্ঠত্থং ফৰতি, ন গামে কট্ঠত্থং ফৰতি, এৱমেৱ দেৱদত্তো এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা উভতো ভট্ঠো উভতো পৰিবাহিৰো জাতো, গিহিপৰিভোগা চ পৰিহীনো, সামঞ্ঞত্থঞ্চ ন পৰিপূৰেতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ উভতো ভট্ঠো হোতি, অতীতেপি উভতো ভট্ঠো অহোসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তদা একস্মিং গামকে বাড়িসিকা ৱসন্তি. অথেকো বাড়িসিকো বড়িসং আদায দহৰেন পুত্তেন সদ্ধিং যস্মিং সোব্ভে পকতিযাপি বাড়িসিকা মচ্ছে গণ্হন্তি, তত্থ গন্ত্ৱা বড়িসং খিপি. বড়িসো উদকপটিচ্ছন্নে একস্মিং খাণুকে লগ্গি. বাড়িসিকো তং আকড্ঢিতুং অসক্কোন্তো চিন্তেসি ‘‘অযং বড়িসো মহামচ্ছে লগ্গো ভৱিস্সতি, পুত্তকং মাতু সন্তিকং পেসেত্ৱা পটিৱিস্সকেহি সদ্ধিং কলহং কাৰাপেমি, এৱং ইতো ন কোচি কোট্ঠাসং পচ্চাসীসিস্সতী’’তি. সো পুত্তং আহ ‘‘গচ্ছ, তাত, অম্হেহি মহামচ্ছস্স লদ্ধভাৱং মাতু আচিক্খাহি, ‘পটিৱিস্সকেহি কিৰ সদ্ধিং কলহং কৰোহী’তি ৱদেহী’’তি. সো পুত্তং পেসেত্ৱা বড়িসং আকড্ঢিতুং অসক্কোন্তো ৰজ্জুচ্ছেদনভযেন উত্তৰিসাটকং থলে ঠপেত্ৱা উদকং ওতৰিত্ৱা মচ্ছলোভেন মচ্ছং উপধাৰেন্তো খাণুকেহি পহৰিত্ৱা দ্ৱেপি অক্খীনি ভিন্দি. থলে ঠপিতসাটকংপিস্স চোৰো হৰি. সো ৱেদনাপ্পত্তো হুত্ৱা হত্থেন অক্খীনি উপ্পীড়যমানো গহেত্ৱা উদকা উত্তৰিত্ৱা কম্পমানো সাটকং পৰিযেসতি.

সাপিস্স ভৰিযা ‘‘কলহং কত্ৱা কস্সচি অপচ্চাসীসনভাৱং কৰিস্সামী’’তি একস্মিংযেৱ কণ্ণে তালপণ্ণং পিড়ন্ধিত্ৱা একং অক্খিং উক্খলিমসিযা অঞ্জেত্ৱা কুক্কুৰং অঙ্কেনাদায পটিৱিস্সকঘৰং অগমাসি. অথ নং একা সহাযিকা এৱমাহ ‘‘একস্মিংযেৱ তে কণ্ণে তালপণ্ণং পিড়ন্ধিতং, একং অক্খি অঞ্জিতং, পিযপুত্তং ৱিয কুক্কুৰং অঙ্কেনাদায ঘৰতো ঘৰং গচ্ছসি, কিং উম্মত্তিকাসি জাতা’’তি. ‘‘নাহং উম্মত্তিকা, ত্ৱং পন মং অকাৰণেন অক্কোসসি পৰিভাসসি, ইদানি তং গামভোজকস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অট্ঠ কহাপণে দণ্ডাপেস্সামী’’তি এৱং কলহং কত্ৱা উভোপি গামভোজকস্স সন্তিকং অগমংসু. কলহে ৱিসোধিযমানে তস্সাযেৱ মত্থকে দণ্ডো পতি. অথ নং বন্ধিত্ৱা ‘‘দণ্ডং দেহী’’তি পোথেতুং আৰভিংসু.

ৰুক্খদেৱতা গামে তস্সা ইমং পৱত্তিং, অৰঞ্ঞে চস্সা পতিনো তং ব্যসনং দিস্ৱা খন্ধন্তৰে ঠিতা ‘‘ভো পুৰিস, তুয্হং উদকেপি কম্মন্তো পদুট্ঠো থলেপি, উভতোভট্ঠো জাতো’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১৩৯. ‘‘অক্খী ভিন্না পটো নট্ঠো, সখিগেহে চ ভণ্ডনং;

উভতো পদুট্ঠা কম্মন্তা, উদকম্হি থলম্হি চা’’তি.

তত্থ সখিগেহে চ ভণ্ডনন্তি সখী নাম সহাযিকা, তস্সা চ গেহে তৱ ভৰিযায ভণ্ডনং কতং, ভণ্ডনং কত্ৱা বন্ধিত্ৱা পোথেত্ৱা দণ্ডং দাপিযতি. উভতো পদুট্ঠা কম্মন্তাতি এৱং তৱ দ্ৱীসুপি ঠানেসু কম্মন্তা পদুট্ঠাযেৱ ভিন্নাযেৱ. কতৰেসু দ্ৱীসু? উদকম্হি থলম্হি চাতি, অক্খিভেদেন পটনাসেন চ উদকে কম্মন্তা পদুট্ঠা, সখিগেহে ভণ্ডনেন থলে কম্মন্তা পদুট্ঠাতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা বাড়িসিকো দেৱদত্তো অহোসি, ৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

উভতোভট্ঠজাতকৱণ্ণনা নৱমা.

[১৪০] ১০. কাকজাতকৱণ্ণনা

নিচ্চং উব্বিগ্গহদযাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ঞাতত্থচৰিযং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু দ্ৱাদসকনিপাতে ভদ্দসালজাতকে (জা. ১.১২.১৩ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাকযোনিযং নিব্বত্তি. অথেকদিৱসং ৰঞ্ঞো পুৰোহিতো বহিনগৰে নদিযং ন্হাযিত্ৱা গন্ধে ৱিলিম্পিত্ৱা মালং পিড়ন্ধিত্ৱা ৱৰৱত্থনিৱত্থো নগৰং পাৱিসি. নগৰদ্ৱাৰতোৰণে দ্ৱে কাকা নিসিন্না হোন্তি. তেসু একো একং আহ – ‘‘সম্ম, অহং ইমস্স ব্ৰাহ্মণস্স মত্থকে সৰীৰৱড়ঞ্জং পাতেস্সামী’’তি. ইতৰো ‘‘মা তে এতং ৰুচ্চি, অযং ব্ৰাহ্মণো ইস্সৰো, ইস্সৰজনেন চ সদ্ধিং ৱেৰং নাম পাপকং. অযঞ্হি কুদ্ধো সব্বেপি কাকে ৱিনাসেয্যা’’তি. ‘‘ন সক্কা মযা ন কাতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি পঞ্ঞাযিস্সসী’’তি ৱত্ৱা ইতৰো কাকো পলাযি. সো তোৰণস্স হেট্ঠাভাগং সম্পত্তে ব্ৰাহ্মণে ওলম্বকং চালেন্তো ৱিয তস্স মত্থকে ৱচ্চং পাতেসি. ব্ৰাহ্মণো কুজ্ঝিত্ৱা কাকেসু ৱেৰং বন্ধি.

তস্মিং কালে একা ভতিযা ৱীহিকোট্টিকদাসী ৱীহিং গেহদ্ৱাৰে আতপে পত্থৰিত্ৱা ৰক্খন্তী নিসিন্নাৱ নিদ্দং ওক্কমি. তস্সা পমাদং ঞত্ৱা একো দীঘলোমকো এড়কো আগন্ত্ৱা ৱীহিং খাদি, সা পবুজ্ঝিত্ৱা তং দিস্ৱা পলাপেসি. এড়কো দুতিযম্পি, ততিযম্পি তস্সা তথেৱ নিদ্দাযনকালে আগন্ত্ৱা ৱীহিং খাদি. সাপি তং তিক্খত্তুং পলাপেত্ৱা চিন্তেসি ‘‘অযং পুনপ্পুনং খাদন্তো উপড্ঢৱীহিং খাদিস্সতি, বহু মে ছেদো ভৱিস্সতি, ইদানিস্স পুন অনাগমনকাৰণং কৰিস্সামী’’তি. সা অলাতং গহেত্ৱা নিদ্দাযমানা ৱিয নিসীদিত্ৱা ৱীহিখাদনত্থায এড়কে সম্পত্তে উট্ঠায অলাতেন এড়কং পহৰি, লোমানি অগ্গিং গণ্হিংসু. সো সৰীৰে ঝাযন্তে ‘‘অগ্গিং নিব্বাপেস্সামী’’তি ৱেগেন গন্ত্ৱা হত্থিসালায সমীপে একিস্সা তিণকুটিযা সৰীৰং ঘংসি, সা পজ্জলি. ততো উট্ঠিতা জালা হত্থিসালং গণ্হি. হত্থিসালাসু ঝাযন্তীসু হত্থিপিট্ঠানি ঝাযিংসু, বহূ হত্থী ৱণিতসৰীৰা অহেসুং. ৱেজ্জা হত্থী অৰোগে কাতুং অসক্কোন্তা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা পুৰোহিতং আহ ‘‘আচৰিয, হত্থিৱেজ্জা হত্থী তিকিচ্ছিতুং ন সক্কোন্তি, অপি কিঞ্চি ভেসজ্জং জানাসী’’তি. ‘‘জানামি, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কিং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘কাকৱসা, মহাৰাজা’’তি. ৰাজা ‘‘তেন হি কাকে মাৰেত্ৱা ৱসং আহৰথা’’তি আহ. ততো পট্ঠায কাকে মাৰেত্ৱা ৱসং অলভিত্ৱা তত্থ তত্থেৱ ৰাসিং কৰোন্তি, কাকানং মহাভযং উপ্পজ্জি.

তদা বোধিসত্তো অসীতিকাকসহস্সপৰিৱাৰো মহাসুসানে ৱসতি. অথেকো কাকো গন্ত্ৱা কাকানং উপ্পন্নভযং বোধিসত্তস্স আৰোচেসি. সো চিন্তেসি ‘‘ঠপেত্ৱা মং অঞ্ঞো ময্হং ঞাতকানং উপ্পন্নভযং হৰিতুং সমত্থো নাম নত্থি, হৰিস্সামি ন’’ন্তি দস পাৰমিযো আৱজ্জেত্ৱা মেত্তাপাৰমিং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা একৱেগেন পক্খন্দিত্ৱা ৱিৱটমহাৱাতপানেন পৱিসিত্ৱা ৰঞ্ঞো আসনস্স হেট্ঠা পাৱিসি. অথ নং একো মনুস্সো গহিতুকামো অহোসি. ৰাজা ‘‘সৰণং পৱিট্ঠো, মা গণ্হী’’তি ৱাৰেসি. মহাসত্তো থোকং ৱিস্সমিত্ৱা মেত্তাপাৰমিং আৱজ্জেত্ৱা হেট্ঠাসনা নিক্খমিত্ৱা ৰাজানং আহ – ‘‘মহাৰাজ, ৰঞ্ঞা নাম ছন্দাদিৱসেন অগন্ত্ৱা ৰজ্জং কাৰেতুং ৱট্টতি. যং যং কম্মং কত্তব্বং হোতি, সব্বং নিসম্ম উপধাৰেত্ৱা কাতুং ৱট্টতি. যঞ্চ কযিৰমানং নিপ্ফজ্জতি, তদেৱ কাতুং ৱট্টতি, ন ইতৰং. সচে হি ৰাজানো যং কযিৰমানং ন নিপ্ফজ্জতি, তং কৰোন্তি, মহাজনস্স মৰণভযপৰিযোসানং মহাভযং উপ্পজ্জতি. পুৰোহিতো ৱেৰৱসিকো হুত্ৱা মুসাৱাদং অভাসি, কাকানং ৱসা নাম নত্থী’’তি. তং সুত্ৱা ৰাজা পসন্নচিত্তো বোধিসত্তস্স কঞ্চনভদ্দপীঠং দাপেত্ৱা তত্থ নিসিন্নস্স পক্খন্তৰানি সতপাকসহস্সপাকতেলেহি মক্খাপেত্ৱা কঞ্চনতট্টকে ৰাজাৰহং সুভোজনং ভোজাপেত্ৱা পানীযং পাযেত্ৱা সুহিতং ৱিগতদৰথং মহাসত্তং এতদৱোচ ‘‘পণ্ডিত, ত্ৱং ‘কাকানং ৱসা নাম নত্থী’তি ৱদেসি, কেন কাৰণেন নেসং ৱসা ন হোতী’’তি বোধিসত্তো ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কাৰণেনা’’তি সকলনিৱেসনং একৰৱং কত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১৪০. ‘‘নিচ্চং উব্বিগ্গহদযা, সব্বলোকৱিহেসকা;

তস্মা নেসং ৱসা নত্থি, কাকানম্হাক ঞাতিন’’ন্তি.

তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – মহাৰাজ, কাকা নাম নিচ্চং উব্বিগ্গমানসা ভযপ্পত্তাৱ ৱিহৰন্তি, সব্বলোকস্স চ ৱিহেসকা, খত্তিযাদযো মনুস্সেপি ইত্থিপুৰিসেপি কুমাৰকুমাৰিকাদযোপি ৱিহেঠেন্তা কিলমেন্তাৱ ৱিচৰন্তি, তস্মা ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি নেসং অম্হাকং ঞাতীনং কাকানং ৱসা নাম নত্থি. অতীতেপি ন ভূতপুব্বা, অনাগতেপি ন ভৱিস্সতীতি.

এৱং মহাসত্তো ইমং কাৰণং উত্তানং কত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, ৰঞ্ঞা নাম অনিসম্ম অনুপধাৰেত্ৱা কম্মং ন কত্তব্ব’’ন্তি ৰাজানং বোধেসি. ৰাজা তুস্সিত্ৱা বোধিসত্তং ৰজ্জেন পূজেসি. বোধিসত্তো ৰজ্জং ৰঞ্ঞোযেৱ পটিদত্ৱা ৰাজানং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা সব্বসত্তানং অভযং যাচি. ৰাজা তস্স ধম্মদেসনং সুত্ৱা সব্বসত্তানং অভযং দত্ৱা কাকানং নিবদ্ধদানং পট্ঠপেসি. দিৱসে দিৱসে তণ্ডুলম্বণস্স ভত্তং পচিত্ৱা নানগ্গৰসেহি ওমদ্দিত্ৱা কাকানং দীযতি, মহাসত্তস্স পন ৰাজভোজনমেৱ দীযিত্থ.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বাৰাণসিৰাজা আনন্দো অহোসি, কাকৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কাকজাতকৱণ্ণনা দসমা.

অসম্পদানৱগ্গো চুদ্দসমো.

তস্সুদ্দানং –

অসম্পদানভীৰুকং, ঘতাসনঝানসোধং;

চন্দাভং সুৱণ্ণহংসং, বব্বুগোধুভতোভট্ঠং;

কাকৰাজাতি তে দসাতি.