১৩. কুসনাড়িৱগ্গো

[১২১] ১. কুসনাড়িজাতকৱণ্ণনা

কৰে সৰিক্খোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অনাথপিণ্ডিকস্স মিত্তং আৰব্ভ কথেসি. অনাথপিণ্ডিকস্স হি মিত্তসুহজ্জঞাতিবন্ধৱা একতো হুত্ৱা ‘‘মহাসেট্ঠি অযং তযা জাতিগোত্তধনধঞ্ঞাদীহি নেৱ সদিসো, ন উত্তৰিতৰো, কস্মা এতেন সদ্ধিং সন্থৱং কৰোসি, মা কৰোহী’’তি পুনপ্পুনং নিৱাৰেসুং. অনাথপিণ্ডিকো পন ‘‘মিত্তসন্থৱো নাম হীনেহিপি সমেহিপি অতিৰেকেহিপি কত্তব্বোযেৱা’’তি তেসং ৱচনং অগ্গহেত্ৱা ভোগগামং গচ্ছন্তো তং কুটুম্বৰক্খকং কত্ৱা অগমাসীতি সব্বং কাড়কণ্ণিৱত্থুস্মিং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ইধ পন অনাথপিণ্ডিকেন অত্তনো ঘৰে পৱত্তিযা আৰোচিতায সত্থা ‘‘গহপতি, মিত্তো নাম খুদ্দকো নত্থি, মিত্তধম্মং ৰক্খিতুং সমত্থভাৱোৱেত্থ পমাণং, মিত্তো নাম অত্তনা সমোপি হীনোপি সেট্ঠোপি গহেতব্বো. সব্বেপি হেতে অত্তনো পত্তভাৰং নিত্থৰন্তিযেৱ, ইদানি তাৱ ত্ৱং অত্তনো নীচমিত্তং নিস্সায কুটুম্বস্স সামিকো জাতো, পোৰাণা পন নীচমিত্তং নিস্সায ৱিমানসামিকা জাতা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ৰঞ্ঞো উয্যানে কুসনাড়িগচ্ছে দেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্মিংযেৱ চ উয্যানে মঙ্গলসিলং নিস্সায উজুগতক্খন্ধো পৰিমণ্ডলসাখাৱিটপসম্পন্নো ৰঞ্ঞো সন্তিকা লদ্ধসম্মানো ৰুচমঙ্গলৰুক্খো অত্থি, ‘‘মুখকো’’তিপি ৱুচ্চতি. তস্মিং একো মহেসক্খো দেৱৰাজা নিব্বত্তি. বোধিসত্তস্স তেন সদ্ধিং মিত্তসন্থৱো অহোসি. তদা ৰাজা একস্মিং একত্থম্ভকে পাসাদে ৱসতি, তস্স সো থম্ভো চলি. অথস্স চলিতভাৱং ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা ৱড্ঢকী পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘তাতা, মম একত্থম্ভকস্স মঙ্গলপাসাদস্স থম্ভো চলিতো, একং সাৰত্থম্ভং আহৰিত্ৱা তং নিচ্চলং কৰোথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধু, দেৱা’’তি ৰঞ্ঞো ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা তদনুচ্ছৱিকং ৰুক্খং পৰিযেসমানা অঞ্ঞত্থ অদিস্ৱা উয্যানং পৱিসিত্ৱা তং মুখকৰুক্খং দিস্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং, তাতা, দিট্ঠো ৱো তদনুচ্ছৱিকো ৰুক্খো’’তি ৱুত্তে ‘‘দিট্ঠো, দেৱ, অপিচ তং ছিন্দিতুং ন ৱিসহামা’’তি আহংসু. ‘‘কিংকাৰণা’’তি? মযঞ্হি অঞ্ঞত্থ ৰুক্খং অপস্সন্তা উয্যানং পৱিসিম্হ, তত্ৰপি ঠপেত্ৱা মঙ্গলৰুক্খং অঞ্ঞং ন পস্সাম. ইতি নং মঙ্গলৰুক্খতায ছিন্দিতুং ন ৱিসহামাতি. গচ্ছথ, তং ছিন্দিত্ৱা পাসাদং থিৰং কৰোথ, মযং অঞ্ঞং মঙ্গলৰুক্খং কৰিস্সামাতি. তে ‘‘সাধূ’’তি বলিকম্মং গহেত্ৱা উয্যানং গন্ত্ৱা ‘‘স্ৱে ছিন্দিস্সামা’’তি ৰুক্খস্স বলিকম্মং কত্ৱা নিক্খমিংসু.

ৰুক্খদেৱতা তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘স্ৱে ময্হং ৱিমানং নাসেস্সন্তি, দাৰকে গহেত্ৱা কুহিং গমিস্সামী’’তি গন্তব্বট্ঠানং অপস্সন্তী পুত্তকে গীৱায গহেত্ৱা পৰোদি. তস্সা সন্দিট্ঠসম্ভত্তা ৰুক্খদেৱতা আগন্ত্ৱা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা তং কাৰণং সুত্ৱা সযম্পি ৱড্ঢকীনং পটিক্কমনূপাযং অপস্সন্তিযো তং পৰিস্সজিত্ৱা ৰোদিতুং আৰভিংসু. তস্মিং সমযে বোধিসত্তো ‘‘ৰুক্খদেৱতং পস্সিস্সামী’’তি তত্থ গন্ত্ৱা তং কাৰণং সুত্ৱা ‘‘হোতু, মা চিন্তযিত্থ, অহং ৰুক্খং ছিন্দিতুং ন দস্সামি, স্ৱে ৱড্ঢকীনং আগতকালে মম কাৰণং পস্সথা’’তি তা দেৱতা সমস্সাসেত্ৱা পুনদিৱসে ৱড্ঢকীনং আগতৱেলায ককণ্টকৱেসং গহেত্ৱা ৱড্ঢকীনং পুৰতো গন্ত্ৱা মঙ্গলৰুক্খস্স মূলন্তৰং পৱিসিত্ৱা তং ৰুক্খং সুসিৰং ৱিয কত্ৱা ৰুক্খমজ্ঝেন অভিৰুহিত্ৱা খন্ধমত্থকেন নিক্খমিত্ৱা সীসং কম্পযমানো নিপজ্জি. মহাৱড্ঢকী তং ককণ্টকং দিস্ৱা ৰুক্খং হত্থেন পহৰিত্ৱা ‘‘সুসিৰৰুক্খো এসো নিস্সাৰো, হিয্যো অনুপধাৰেত্ৱাৱ বলিকম্মং কৰিম্হা’’তি একঘনং মহাৰুক্খং গৰহিত্ৱা পক্কামি. ৰুক্খদেৱতা বোধিসত্তং নিস্সায ৱিমানস্স সামিনী জাতা.

তস্সা পটিসন্থাৰত্থায সন্দিট্ঠসম্ভত্তা বহূ দেৱতা সন্নিপতিংসু. ৰুক্খদেৱতা ‘‘ৱিমানং মে লদ্ধ’’ন্তি তুট্ঠচিত্তা তাসং দেৱতানং মজ্ঝে বোধিসত্তস্স গুণং কথযমানা ‘‘ভো, দেৱতা, মযং মহেসক্খা হুত্ৱাপি দন্ধপঞ্ঞতায ইমং উপাযং ন জানিম্হ, কুসনাড়িদেৱতা পন অত্তনো ঞাণসম্পত্তিযা অম্হে ৱিমানসামিকে অকাসি, মিত্তো নাম সদিসোপি অধিকোপি হীনোপি কত্তব্বোৱ. সব্বেপি হি অত্তনো থামেন সহাযকানং উপ্পন্নং দুক্খং নিত্থৰিত্ৱা সুখে পতিট্ঠাপেন্তিযেৱা’’তি মিত্তধম্মং ৱণ্ণেত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১২১. ‘‘কৰে সৰিক্খো অথ ৱাপি সেট্ঠো, নিহীনকো ৱাপি কৰেয্য একো;

কৰেয্যুমেতে ব্যসনে উত্তমত্থং, যথা অহং কুসনাড়ি ৰুচায’’ন্তি.

তত্থ কৰে সৰিক্খোতি জাতিআদীহি সদিসোপি মিত্তধম্মং কৰেয্য. অথ ৱাপি সেট্ঠোতি জাতিআদীহি অধিকোপি কৰেয্য. নিহীনকো ৱাপি কৰেয্য একোতি একো জাতিআদীহি হীনোপি মিত্তধম্মং কৰেয্য. তস্মা সব্বেপি এতে মিত্তা কাতব্বাযেৱাতি দীপেতি. কিংকাৰণা? কৰেয্যুমেতে ব্যসনে উত্তমত্থন্তি সব্বেপেতে সহাযস্স ব্যসনে উপ্পন্নে অত্তনো অত্তনো পত্তভাৰং ৱহমানা উত্তমত্থং কৰেয্যুং, কাযিকচেতসিকদুক্খতো তং সহাযকং মোচেয্যুমেৱাতি অত্থো. তস্মা হীনোপি মিত্তো কাতব্বোযেৱ, পগেৱ ইতৰে. তত্ৰিদং ওপম্মং – যথা অহং কুসনাড়ি ৰুচাযন্তি, যথা অহং ৰুচাযং নিব্বত্তদেৱতা অযঞ্চ কুসনাড়িদেৱতা, অপ্পেসক্খাপি মিত্তসন্থৱং কৰিম্হ, তত্ৰপাহং মহেসক্খাপি সমানা অত্তনো উপ্পন্নদুক্খং বালতায অনুপাযকুসলতায হৰিতুং নাসক্খিং, ইমং পন অপ্পেসক্খম্পি সমানং পণ্ডিতদেৱতং নিস্সায দুক্খতো মুত্তোম্হি. তস্মা অঞ্ঞেহিপি দুক্খা মুচ্চিতুকামেহি সমৱিসিট্ঠভাৱং অনোলোকেত্ৱা হীনোপি পণ্ডিতো মিত্তো কাতব্বোতি.

ৰুচাদেৱতা ইমায গাথায দেৱসঙ্ঘস্স ধম্মং দেসেত্ৱা যাৱতাযুকং ঠত্ৱা সদ্ধিং কুসনাড়িদেৱতায যথাকম্মং গতা.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰুচাদেৱতা আনন্দো অহোসি, কুসনাড়িদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কুসনাড়িজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[১২২] ২. দুম্মেধজাতকৱণ্ণনা

যসং লদ্ধান দুম্মেধোতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. ধম্মসভাযঞ্হি ভিক্খূ ‘‘আৱুসো দেৱদত্তো, তথাগতস্স পুণ্ণচন্দসস্সিৰিকমুখং অসীতানুব্যঞ্জনদ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণপটিমণ্ডিতং ব্যামপ্পভাপৰিক্খিত্তং আৱেড়াৱেড়াভূতা যমকযমকভূতা ঘনবুদ্ধৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেন্তং পৰমসোভগ্গপ্পত্তং অত্তভাৱঞ্চ ওলোকেত্ৱা চিত্তং পসাদেতুং ন সক্কোতি, উসূযমেৱ কৰোতি. ‘বুদ্ধা নাম এৱৰূপেন সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনেন সমন্নাগতা’তি ৱুচ্চমানে ৱণ্ণং সহিতুং ন সক্কোতি, উসূযমেৱ কৰোতী’’তি দেৱদত্তস্স অগুণকথং কথযিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো মম ৱণ্ণে ভঞ্ঞমানে উসূযং কৰোতি, পুব্বেপি অকাসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে মগধৰট্ঠে ৰাজগহনগৰে একস্মিং মগধৰাজে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হত্থিযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা সব্বসেতো অহোসি হেট্ঠা ৱণ্ণিতসদিসায ৰূপসম্পত্তিযা সমন্নাগতো. অথ নং ‘‘লক্খণসম্পন্নো অয’’ন্তি সো ৰাজা মঙ্গলহত্থিং অকাসি. অথেকস্মিং ছণদিৱসে সকলনগৰং দেৱনগৰং ৱিয অলঙ্কাৰাপেত্ৱা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতং মঙ্গলহত্থিং অভিৰুহিত্ৱা মহন্তেন ৰাজানুভাৱেন নগৰং পদক্খিণং অকাসি. মহাজনো তত্থ তত্থ ঠত্ৱা মঙ্গলহত্থিনো ৰূপসোভগ্গপ্পত্তং সৰীৰং দিস্ৱা ‘‘অহো ৰূপং, অহো গতি, অহো লীড়া, অহো লক্খণসম্পত্তি, এৱৰূপো নাম সব্বসেতৱৰৱাৰণো চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো অনুচ্ছৱিকো’’তি মঙ্গলহত্থিমেৱ ৱণ্ণেসি.

ৰাজা মঙ্গলহত্থিস্স ৱণ্ণং সুত্ৱা সহিতুং অসক্কোন্তো উসূযং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘অজ্জেৱ তং পব্বতপাদে পাতেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেস্সামী’’তি হত্থাচৰিযং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কিন্তি কত্ৱা তযা অযং নাগো সিক্খাপিতো’’তি আহ. ‘‘সুসিক্খাপিতো, দেৱা’’তি. ‘‘ন সুসিক্খিতো, দুসিক্খিতো’’তি. ‘‘সুসিক্খিতো, দেৱা’’তি. ‘‘যদি সুসিক্খিতো, সক্খিস্সসি নং ৱেপুল্লপব্বতমত্থকং আৰোপেতু’’ন্তি. ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি এহী’’তি সযং ওতৰিত্ৱা হত্থাচৰিযং আৰোপেত্ৱা পব্বতপাদং গন্ত্ৱা হত্থাচৰিযেন হত্থিপিট্ঠিযং নিসীদিত্ৱাৱ হত্থিম্হি ৱেপুল্লপব্বতমত্থকং আৰোপিতে সযম্পি অমচ্চগণপৰিৱুতো পব্বতমত্থকং অভিৰুহিত্ৱা হত্থিং পপাতাভিমুখং কাৰেত্ৱা ‘‘ত্ৱং ‘মযা এস সুসিক্খাপিতো’তি ৱদেসি, তীহিযেৱ তাৱ নং পাদেহি ঠপেহী’’তি আহ. হত্থাচৰিযো পিট্ঠিযং নিসীদিত্ৱাৱ ‘‘ভো তীহি পাদেহি তিট্ঠা’’তি হত্থিস্স পণ্হিকায সঞ্ঞং অদাসি, মহাসত্তো তথা অকাসি. পুন ৰাজা ‘‘দ্ৱীহি পুৰিমপাদেহিযেৱ ঠপেহী’’তি আহ, মহাসত্তো দ্ৱে পচ্ছিমপাদে উক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদেহি অট্ঠাসি. ‘‘পচ্ছিমপাদেহিযেৱা’’তি ৱুত্তেপি দ্ৱে পুৰিমপাদে উক্খিপিত্ৱা পচ্ছিমপাদেহি অট্ঠাসি, ‘‘একেনা’’তি ৱুত্তেপি তযো পাদে উক্খিপিত্ৱা একেনেৱ অট্ঠাসি. অথস্স অপতনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘সচে পহোসি, আকাসে নং ঠপেহী’’তি আহ.

আচৰিযো চিন্তেসি – ‘‘সকলজম্বুদীপে ইমিনা সদিসো সুসিক্খিতো হত্থী নাম নত্থি, নিস্সংসযং পনেতং এস পপাতে পাতেত্ৱা মাৰেতুকামো ভৱিস্সতী’’তি. সো তস্স কণ্ণমূলে মন্তেসি ‘‘তাত, অযং ৰাজা তং পপাতে পাতেত্ৱা মাৰেতুকামো, ন ত্ৱং এতস্স অনুচ্ছৱিকো. সচে তে আকাসেন গন্তুং বলং অত্থি, মং যথানিসিন্নংযেৱ আদায ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা বাৰাণসিং গচ্ছা’’তি. পুঞ্ঞিদ্ধিযা সমন্নাগতো মহাসত্তো তঙ্খণঞ্ঞেৱ আকাসে অট্ঠাসি. হত্থাচৰিযো ‘‘মহাৰাজ, অযং হত্থী পুঞ্ঞিদ্ধিযা সমন্নাগতো, ন তাদিসস্স মন্দপুঞ্ঞস্স দুব্বুদ্ধিনো অনুচ্ছৱিকো, পণ্ডিতস্স পুঞ্ঞসম্পন্নস্স ৰঞ্ঞো অনুচ্ছৱিকো, তাদিসা নাম মন্দপুঞ্ঞা এৱৰূপং ৱাহনং লভিত্ৱা তস্স গুণং অজানন্তা তঞ্চেৱ ৱাহনং অৱসেসঞ্চ যসসম্পত্তিং নাসেন্তিযেৱা’’তি ৱত্ৱা হত্থিক্খন্ধে নিসিন্নোৱ ইমং গাথমাহ –

১২২. ‘‘যসং লদ্ধান দুম্মেধো, অনত্থং চৰতি অত্তনো;

অত্তনো চ পৰেসঞ্চ, হিংসায পটিপজ্জতী’’তি.

তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – মহাৰাজ, তাদিসো দুম্মেধো নিপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো পৰিৱাৰসম্পত্তিং লভিত্ৱা অত্তনো অনত্থং চৰতি. কিংকাৰণা? সো হি যসমদমত্তো কত্তব্বাকত্তব্বং অজানন্তো অত্তনো চ পৰেসঞ্চ হিংসায পটিপজ্জতি. হিংসা ৱুচ্চতি কিলমনং দুক্খুপ্পাদনং, তদত্থায এৱ পটিপজ্জতীতি.

এৱং ইমায গাথায ৰঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৱা ‘‘তিট্ঠ দানি ত্ৱ’’ন্তি ৱত্ৱা আকাসে উপ্পতিত্ৱা বাৰাণসিনগৰং গন্ত্ৱা ৰাজঙ্গণে আকাসে অট্ঠাসি. সকলনগৰং সঙ্খুভিত্ৱা ‘‘অম্হাকং ৰঞ্ঞো আকাসেন সেতৱৰৱাৰণো আগন্ত্ৱা ৰাজঙ্গণে ঠিতো’’তি এককোলাহলং অহোসি. ৱেগেন ৰঞ্ঞোপি আৰোচেসুং. ৰাজা নিক্খমিত্ৱা ‘‘সচে ময্হং উপভোগত্থায আগতোসি, ভূমিযং পতিট্ঠাহী’’তি আহ. বোধিসত্তো ভূমিযং পতিট্ঠাসি, আচৰিযো ওতৰিত্ৱা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা ‘‘কুতো আগতোসি, তাতা’’তি ৱুত্তে ‘‘ৰাজগহতো’’তি ৱত্ৱা সব্বং পৱত্তিং আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘মনাপং তে, তাত, কতং ইধাগচ্ছন্তেনা’’তি তুট্ঠহট্ঠো নগৰং সজ্জাপেত্ৱা ৱাৰণং মঙ্গলহত্থিট্ঠানে ঠপেত্ৱা সকলৰজ্জং তযো কোট্ঠাসে কত্ৱা একং বোধিসত্তস্স অদাসি, একং আচৰিযস্স, একং অত্তনা অগ্গহেসি. বোধিসত্তস্স আগতকালতো পট্ঠাযেৱ পন ৰঞ্ঞো সকলজম্বুদীপে ৰজ্জং হত্থগতমেৱ জাতং. সো জম্বুদীপে অগ্গৰাজা হুত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং অগমাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মগধৰাজা দেৱদত্তো অহোসি, বাৰাণসিৰাজা সাৰিপুত্তো, হত্থাচৰিযো আনন্দো, হত্থী পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

দুম্মেধজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[১২৩] ৩. নঙ্গলীসজাতকৱণ্ণনা

অসব্বত্থগামিং ৱাচন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লাড়ুদাযিত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ ধম্মং কথেন্তো ‘‘ইমস্মিং ঠানে ইদং কথেতব্বং, ইমস্মিং ঠানে ইদং ন কথেতব্ব’’ন্তি যুত্তাযুত্তং ন জানাতি, মঙ্গলে অৱমঙ্গলং ৱদন্তো ‘‘তিৰোকুট্টেসু তিট্ঠন্তি, সন্ধিসিঙ্ঘাটকেসু চা’’তি ইদং অৱমঙ্গলং মঙ্গলং কত্ৱা অনুমোদনং কথেতি. অৱমঙ্গলেসু অনুমোদনং কৰোন্তো ‘‘বহূ দেৱা মনুস্সা চ, মঙ্গলানি অচিন্তযু’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘এৱৰূপানং মঙ্গলানং সতম্পি সহস্সম্পি কাতুং সমত্থা হোথা’’তি ৱদতি. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ ‘‘আৱুসো, লাড়ুদাযী যুত্তাযুত্তং ন জানাতি, সব্বত্থ অভাসিতব্বৱাচং ভাসতী’’তি কথং সমুট্ঠাপেসুং. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, লাড়ুদাযী ইদানেৱ দন্ধপৰিসক্কনো যুত্তাযুত্তং ন জানাতি, পুব্বেপি এৱৰূপো অহোসি, নিচ্চং লাড়কোযেৱ এসো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা বাৰাণসিযং দিসাপামোক্খো আচৰিযো হুত্ৱা পঞ্চ মাণৱকসতানি সিপ্পং ৱাচেসি. তদা তেসু মাণৱেসু একো দন্ধপৰিসক্কনো লাড়কো মাণৱো ধম্মন্তেৱাসিকো হুত্ৱা সিপ্পং উগ্গণ্হাতি, দন্ধভাৱেন পন উগ্গণ্হিতুং ন সক্কোতি. বোধিসত্তস্স পন উপকাৰো হোতি, দাসো ৱিয সব্বকিচ্চানি কৰোতি. অথেকদিৱসং বোধিসত্তো সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৱা সযনে নিপন্নো তং মাণৱং হত্থপাদপিট্ঠিপৰিকম্মানি কত্ৱা গচ্ছন্তং আহ ‘‘তাত, মঞ্চপাদে উপত্থম্ভেত্ৱা যাহী’’তি. মাণৱো একং পাদং উপত্থম্ভেত্ৱা একস্স উপত্থম্ভকং অলভন্তো অত্তনো ঊৰুম্হি ঠপেত্ৱা ৰত্তিং খেপেসি.

বোধিসত্তো পচ্চূসসমযে উট্ঠায তং দিস্ৱা ‘‘কিং, তাত, নিসিন্নোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আচৰিয, একস্স মঞ্চপাদস্স উপত্থম্ভকং অলভন্তো ঊৰুম্হি ঠপেত্ৱা নিসিন্নোম্হী’’তি. বোধিসত্তো সংৱিগ্গমানসো হুত্ৱা ‘‘অযং অতি ৱিয ময্হং উপকাৰো, এত্তকানং পন মাণৱকানং অন্তৰে অযমেৱ দন্ধো সিপ্পং সিক্খিতুং ন সক্কোতি, কথং নু খো অহং ইমং পণ্ডিতং কৰেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. অথস্স এতদহোসি ‘‘অত্থেকো উপাযো, অহং ইমং মাণৱং দাৰুঅত্থায পণ্ণত্থায চ ৱনং গন্ত্ৱা আগতং ‘অজ্জ তে কিং দিট্ঠং, কিং কত’ন্তি পুচ্ছিস্সামি. অথ মে ‘ইদং নাম অজ্জ মযা দিট্ঠং, ইদং কত’ন্তি আচিক্খিস্সতি. অথ নং ‘তযা দিট্ঠঞ্চ কতঞ্চ কীদিস’ন্তি পুচ্ছিস্সামি, সো ‘এৱৰূপং নামা’তি উপমায চ কাৰণেন চ কথেস্সতি. ইতি নং নৱং নৱং উপমঞ্চ কাৰণঞ্চ কথাপেত্ৱা ইমিনা উপাযেন পণ্ডিতং কৰিস্সামী’’তি. সো তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘তাত মাণৱ, ইতো পট্ঠায দাৰুঅত্থায ৱা পণ্ণত্থায ৱা গতট্ঠানে যং তে তত্থ দিট্ঠং ৱা সুতং ৱা ভুত্তং ৱা পীতং ৱা খাদিতং ৱা হোতি, তং আগন্ত্ৱা ময্হং আৰোচেয্যাসী’’তি আহ.

সো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা একদিৱসং মাণৱেহি সদ্ধিং দাৰুঅত্থায অৰঞ্ঞং গতো তত্থ সপ্পং দিস্ৱা আগন্ত্ৱা ‘‘আচৰিয, সপ্পো মে দিট্ঠো’’তি আৰোচেসি. ‘‘সপ্পো নাম, তাত, কীদিসো হোতী’’তি? ‘‘সেয্যথাপি নঙ্গলীসা’’তি. ‘‘সাধু, তাত, মনাপা তে উপমা আহটা, সপ্পা নাম নঙ্গলীসসদিসাৱ হোন্তী’’তি. অথ বোধিসত্তো ‘‘মাণৱকেন মনাপা উপমা আহটা, সক্খিস্সামি নং পণ্ডিতং কাতু’’ন্তি চিন্তেসি. মাণৱো পুন একদিৱসং অৰঞ্ঞে হত্থিং দিস্ৱা ‘‘হত্থী মে আচৰিয দিট্ঠো’’তি আহ. ‘‘হত্থী নাম, তাত, কীদিসো’’তি? ‘‘সেয্যথাপি, নঙ্গলীসা’’তি. বোধিসত্তো ‘‘হত্থিস্স সোণ্ডা নঙ্গলীসসদিসা হোন্তি, দন্তাদযো এৱৰূপা চ এৱৰূপা চ. অযং পন বালতায ৱিভজিত্ৱা কথেতুং অসক্কোন্তো সোণ্ডং সন্ধায কথেসি মঞ্ঞে’’তি তুণ্হী অহোসি. অথেকদিৱসং নিমন্তনে উচ্ছুং লভিত্ৱা ‘‘আচৰিয, অজ্জ মযং উচ্ছু খাদিম্হা’’তি আহ. ‘‘উচ্ছু নাম কীদিসো’’তি ৱুত্তে ‘‘সেয্যথাপি নঙ্গলীসা’’তি আহ. আচৰিযো ‘‘থোকং পতিৰূপং কাৰণং কথেসী’’তি তুণ্হী জাতো.

পুনেকদিৱসং নিমন্তনে একচ্চে মাণৱা গুড়ং দধিনা ভুঞ্জিংসু, একচ্চে খীৰেন. সো আগন্ত্ৱা ‘‘আচৰিয, অজ্জ মযং দধিনা খীৰেন চ ভুঞ্জিম্হা’’তি ৱত্ৱা ‘‘দধিখীৰং নাম কীদিসং হোতী’’তি ৱুত্তে ‘‘সেয্যথাপি নঙ্গলীসা’’তি আহ. আচৰিযো ‘‘অযং মাণৱো ‘সপ্পো নঙ্গলীসসদিসো’তি কথেন্তো তাৱ সুকথিতং কথেসি, ‘হত্থী নঙ্গলীসসদিসো’তি কথেন্তেনাপি সোণ্ডং সন্ধায লেসেন কথিতং. ‘উচ্ছু নঙ্গলীসসদিস’ন্তি কথনেপি লেসো অত্থি, ‘দধিখীৰানি পন নিচ্চং পণ্ডৰানি পক্খিত্তভাজনসণ্ঠানানী’তি ইধ সব্বেন সব্বং উপমং ন কথেসি, ন সক্কা ইমং লাড়কং সিক্খাপেতু’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১২৩. ‘‘অসব্বত্থগামিং ৱাচং, বালো সব্বত্থ ভাসতি;

নাযং দধিং ৱেদি ন নঙ্গলীসং, দধিপ্পযং মঞ্ঞতি নঙ্গলীস’’ন্তি.

তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – যা ৱাচা ওপম্মৱসেন সব্বত্থ ন গচ্ছতি, তং অসব্বত্থগামিং ৱাচং বালো দন্ধপুগ্গলো সব্বত্থ ভাসতি, ‘‘দধি নাম কীদিস’’ন্তি পুট্ঠোপি ‘‘সেয্যথাপি, নঙ্গলীসা’’তি ৱদতেৱ. এৱং ৱদন্তো নাযং দধিং ৱেদি ন নঙ্গলীসং. কিংকাৰণা? দধিপ্পযং মঞ্ঞতি নঙ্গলীসং, যস্মা অযং দধিম্পি নঙ্গলীসমেৱ মঞ্ঞতি. অথ ৱা দধীতি দধিমেৱ, পযন্তি খীৰং, দধি চ পযঞ্চ দধিপ্পযং. যস্মা দধিখীৰানিপি অযং নঙ্গলীসমেৱ মঞ্ঞতি, এদিসো চাযং বালো, কিং ইমিনাতি অন্তেৱাসিকানং ধম্মকথং কথেত্ৱা পৰিব্বযং দত্ৱা তং উয্যোজেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা লাড়কমাণৱো লাড়ুদাযী অহোসি, দিসাপামোক্খো আচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

নঙ্গলীসজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[১২৪] ৪. অম্বজাতকৱণ্ণনা

ৱাযমেথেৱ পুৰিসোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং ৱত্তসম্পন্নং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সাৱত্থিৱাসী কুলপুত্তো সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজিতো ৱত্তসম্পন্নো অহোসি, আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তানি পানীযপৰিভোজনীযউপোসথাগাৰজন্তাঘৰাদিৱত্তানি চ সাধুকং কৰোতি, চুদ্দসসু মহাৱত্তেসু অসীতিখন্ধকৱত্তেসু চ পৰিপূৰকাৰীযেৱ হোতি, ৱিহাৰং সম্মজ্জতি, পৰিৱেণং ৱিতক্কমাড়কং ৱিহাৰমগ্গং সম্মজ্জতি, মনুস্সানং পানীযং দেতি. মনুস্সা তস্স ৱত্তসম্পত্তিযং পসীদিত্ৱা পঞ্চসতমত্তানি ধুৱভত্তানি অদংসু, মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি. তং নিস্সায বহূনং ফাসুৱিহাৰো জাতো. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, অসুকো নাম ভিক্খু অত্তনো ৱত্তসম্পত্তিযা মহন্তং লাভসক্কাৰং নিব্বত্তেসি, এতং একং নিস্সায বহূনং ফাসুৱিহাৰো জাতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপাযং ভিক্খু ৱত্তসম্পন্নো, পুব্বেপেতং একং নিস্সায পঞ্চ ইসিসতানি ফলাফলত্থায অৰঞ্ঞং অগন্ত্ৱা এতেনেৱ আনীতফলাফলেহি যাপেসু’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা পঞ্চসতইসিপৰিৱাৰো পব্বতপাদে ৱিহাসি. তদা হিমৱন্তে চণ্ডো নিদাঘো অহোসি, তত্থ তত্থ পানীযানি ছিজ্জিংসু, তিৰচ্ছানা পানীযং অলভমানা কিলমন্তি. অথ তেসু তাপসেসু একো তাপসো তেসং পিপাসদুক্খং দিস্ৱা একং ৰুক্খং ছিন্দিত্ৱা দোণিং কত্ৱা পানীযং উস্সিঞ্চিত্ৱা দোণিং পূৰেত্ৱা তেসং পানীযং অদাসি. বহূসু সন্নিপতিত্ৱা পানীযং পিৱন্তেসু তাপসস্স ফলাফলত্থায গমনোকাসো নাহোসি. সো নিৰাহাৰোপি পানীযং দেতিযেৱ. মিগগণা চিন্তেসুং ‘‘অযং অম্হাকং পানীযং দেন্তো ফলাফলত্থায গন্তুং ওকাসং ন লভতি, নিৰাহাৰতায অতিৱিয কিলমতি, হন্দমযং কতিকং কৰোমা’’তি. তে কতিকং অকংসু ‘‘ইতো পট্ঠায পানীযং পিৱনত্থায আগচ্ছন্তেন অত্তনো বলানুৰূপেন ফলাফলং গহেত্ৱাৱ আগন্তব্ব’’ন্তি. তে ততো পট্ঠায একেকো তিৰচ্ছানো অত্তনো অত্তনো বলানুৰূপেন মধুৰমধুৰানি অম্বজম্বুপনসাদীনিগহেত্ৱাৱ আগচ্ছতি. একস্স অত্থায আভতং ফলাফলং অড্ঢতেয্যসকটভাৰপ্পমাণং অহোসি. পঞ্চসততাপসা তদেৱ পৰিভুঞ্জন্তি. অতিৰেকং ছড্ডিযিত্থ.

বোধিসত্তো তং দিস্ৱা ‘‘একং নাম ৱত্তসম্পন্নং নিস্সায এত্তকানং তাপসানং ফলাফলত্থায অগন্ত্ৱা যাপনং উপ্পন্নং, ৱীৰিযং নাম কাতব্বমেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১২৪. ‘‘ৱাযমেথেৱ পুৰিসো, ন নিব্বিন্দেয্য পণ্ডিতো;

ৱাযামস্স ফলং পস্স, ভুত্তা অম্বা অনীতিহ’’ন্তি.

তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – পণ্ডিতো অত্তনো ৱত্তপূৰণাদিকে কম্মস্মিং ৱাযমেথেৱ, ন উক্কণ্ঠেয্য. কিংকাৰণা? ৱাযামস্স নিপ্ফলতায অভাৱতো. ইতি মহাসত্তো ‘‘ৱাযামো নামেস সফলোৱ হোতী’’তি ইসিগণং আলপন্তো ‘‘ৱাযামস্স ফলং পস্সা’’তি আহ. কীদিসং? ভুত্তা অম্বা অনীতিহং. তত্থ অম্বাতি দেসনামত্তং, তেহি পন নানপ্পকাৰানি ফলাফলানি আভতানি. তেসু সম্পন্নতৰানং উস্সন্নতৰানং ৱা ৱসেন ‘‘অম্বা’’তি ৱুত্তং. যে ইমেহি পঞ্চহি ইসিসতেহি সযং অৰঞ্ঞং অগন্ত্ৱা একস্স অত্থায আনীতা অম্বা ভুত্তা, ইদং ৱাযামস্স ফলং. তঞ্চ খো পন অনীতিহং, ‘‘ইতি আহ ইতি আহা’’তি এৱং ইতিহীতিহেন গহেতব্বং ন হোতি, পচ্চক্খমেৱ তং ফলং পস্সাতি. এৱং মহাসত্তো ইসিগণস্স ওৱাদং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৱত্তসম্পন্নো তাপসো অযং ভিক্খু অহোসি, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অম্বজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[১২৫] ৫. কটাহকজাতকৱণ্ণনা

বহুম্পি সো ৱিকত্থেয্যাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং ৱিকত্থকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তস্স ৱত্থু হেট্ঠা কথিতসদিসমেৱ.

অতীতে পন বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো মহাৱিভৱো সেট্ঠি অহোসি. তস্স ভৰিযা পুত্তং ৱিজাযি, দাসীপিস্স তং দিৱসঞ্ঞেৱ পুত্তং ৱিজাযি. তে একতোৱ ৱড্ঢিংসু. সেট্ঠিপুত্তে লেখং সিক্খন্তে দাসোপিস্স ফলকং ৱহমানো গন্ত্ৱা তেনেৱ সদ্ধিং লেখং সিক্খি, গণনং সিক্খি, দ্ৱে তযো ৱোহাৰে অকাসি. সো অনুক্কমেন ৱচনকুসলো ৱোহাৰকুসলো যুৱা অভিৰূপো অহোসি, নামেন কটাহেকো নাম. সো সেট্ঠিঘৰে ভণ্ডাগাৰিককম্মং কৰোন্তো চিন্তেসি ‘‘ন মং ইমে সব্বকালং ভণ্ডাগাৰিককম্মং কাৰেস্সন্তি, কিঞ্চিদেৱ দোসং দিস্ৱা তাড়েত্ৱা বন্ধিত্ৱা লক্খণেন অঙ্কেত্ৱা দাসপৰিভোগেনপি পৰিভুঞ্জিস্সন্তি. পচ্চন্তে খো পন সেট্ঠিস্স সহাযকো সেট্ঠি অত্থি, যংনূনাহং সেট্ঠিস্স ৱচনেন লেখং আদায তত্থ গন্ত্ৱা ‘অহং সেট্ঠিপুত্তো’তি ৱত্ৱা তং সেট্ঠিং ৱঞ্চেত্ৱা তস্স ধীতৰং গহেত্ৱা সুখং ৱসেয্য’’ন্তি. সো সযমেৱ পণ্ণং গহেত্ৱা ‘‘অহং অসুকং নাম মম পুত্তং তৱ সন্তিকং পহিণিং, আৱাহৱিৱাহসম্বন্ধো নাম ময্হঞ্চ তযা, তুয্হঞ্চ মযা সদ্ধিং পতিৰূপো, তস্মা ত্ৱং ইমস্স দাৰকস্স অত্তনো ধীতৰং দত্ৱা এতং তত্থেৱ ৱসাপেহি, অহম্পি ওকাসং লভিত্ৱা আগমিস্সামী’’তি লিখিত্ৱা সেট্ঠিস্সেৱ মুদ্দিকায লঞ্জেত্ৱা যথাৰুচিতং পৰিব্বযঞ্চেৱ গন্ধৱত্থাদীনি চ গহেত্ৱা পচ্চন্তং গন্ত্ৱা সেট্ঠিং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি.

অথ নং সেট্ঠি ‘‘কুতো আগতোসি, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘বাৰাণসিতো’’তি. ‘‘কস্স পুত্তোসী’’তি? ‘‘বাৰাণসিসেট্ঠিস্সা’’তি. ‘‘কেনত্থেনাগতোসী’’তি? তস্মিং খণে কটাহকো ‘‘ইদং দিস্ৱা জানিস্সথা’’তি পণ্ণং অদাসি. সেট্ঠি পণ্ণং ৱাচেত্ৱা ‘‘ইদানাহং জীৱামি নামা’’তি তুট্ঠচিত্তো ধীতৰং দত্ৱা পতিট্ঠাপেসি. তস্স পৰিৱাৰো মহন্তো অহোসি. সো যাগুখজ্জকাদীসু ৱা ৱত্থগন্ধাদীসু ৱা উপনীতেসু ‘‘এৱম্পি নাম যাগুং পচন্তি, এৱং খজ্জকং, এৱং ভত্তং, অহো পচ্চন্তৱাসিকা নামা’’তি যাগুআদীনি গৰহতি. ‘‘ইমে পচ্চন্তৱাসিভাৱেনেৱ অহতসাটকে ৱড়ঞ্জিতুং ন জানন্তি, গন্ধে পিসিতুং, পুপ্ফানি গন্থিতুং ন জানন্তী’’তি ৱত্থকম্মন্তিকাদযো গৰহতি.

বোধিসত্তোপি দাসং অপস্সন্তো ‘‘কটাহকো ন দিস্সতি, কহং গতো, পৰিযেসথ ন’’ন্তি সমন্তা মনুস্সে পযোজেসি. তেসু একো তত্থ গন্ত্ৱা তং দিস্ৱা সঞ্জানিত্ৱা অত্তানং অজানাপেত্ৱা আগন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স আৰোচেসি. বোধিসত্তো তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘অযুত্তং তেন কতং, গন্ত্ৱা নং গহেত্ৱা আগচ্ছিস্সামী’’তি ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন নিক্খমি. ‘‘সেট্ঠি কিৰ পচ্চন্তং গচ্ছতী’’তি সব্বত্থ পাকটো জাতো. কটাহকো ‘‘সেট্ঠি কিৰ আগচ্ছতী’’তি সুত্ৱা চিন্তেসি ‘‘ন সো অঞ্ঞেন কাৰণেন আগচ্ছিস্সতি, মং নিস্সাযেৱস্স আগমনেন ভৱিতব্বং. সচে পনাহং পলাযিস্সামি, পুন আগন্তুং ন সক্কা ভৱিস্সতি. অত্থি পনেস উপাযো. মম সামিকস্স পটিপথং গন্ত্ৱা দাসকম্মং কত্ৱা তমেৱ আৰাধেস্সামী’’তি. সো ততো পট্ঠায পৰিসমজ্ঝে এৱং ভাসতি ‘‘অঞ্ঞে বালমনুস্সা অত্তনো বালভাৱেন মাতাপিতূনং গুণং অজানন্তা তেসং ভোজনৱেলায অপচিতিকম্মং অকত্ৱা তেহি সদ্ধিংযেৱ ভুঞ্জন্তি, মযং পন মাতাপিতূনং ভোজনকালে পটিগ্গহং উপনেম, খেড়মল্লকং উপনেম, ভাজনানি উপনেম, পানীযম্পি বীজনিম্পি গহেত্ৱা উপতিট্ঠামা’’তি যাৱ সৰীৰৱড়ঞ্জনকালে উদককলসং আদায পটিচ্ছন্নট্ঠানগমনা সব্বং দাসেহি সামিকানং কত্তব্বকিচ্চং পকাসেসি.

সো এৱং পৰিসং উগ্গণ্হাপেত্ৱা বোধিসত্তস্স পচ্চন্তসমীপং আগতকালে সসুৰং অৱোচ ‘‘তাত, মম কিৰ পিতা তুম্হাকং দস্সনত্থায আগচ্ছতি, তুম্হে খাদনীযভোজনীযং পটিযাদাপেথ, অহং পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা পটিপথং গমিস্সামী’’তি. সো ‘‘সাধু, তাতা’’তি সম্পটিচ্ছি. কটাহকো বহুং পণ্ণাকাৰমাদায মহন্তেন পৰিৱাৰেন গন্ত্ৱা বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা পণ্ণাকাৰং অদাসি. বোধিসত্তোপি পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা পাতৰাসকালে খন্ধাৱাৰং নিৱাসেত্ৱা সৰীৰৱড়ঞ্জনত্থায পটিচ্ছন্নট্ঠানং পাৱিসি. কটাহকো অত্তনো পৰিৱাৰং নিৱত্তেত্ৱা কলসং আদায বোধিসত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা উদককিচ্চপৰিযোসানে পাদেসু পতিত্ৱা ‘‘সামি, অহং তুম্হাকং যত্তকং ইচ্ছথ, তত্তকং ধনং দস্সামি, মা মে যসং অন্তৰধাপযিত্থা’’তি আহ. বোধিসত্তো তস্স ৱত্তসম্পদায পসীদিত্ৱা ‘‘মা ভাযি, নত্থি তে মম সন্তিকা অন্তৰাযো’’তি সমস্সাসেত্ৱা পচ্চন্তনগৰং পাৱিসি. মহন্তো সক্কাৰো অহোসি, কটাহকোপিস্স নিৰন্তৰং দাসেন কত্তব্বকিচ্চং কৰোতি. অথ নং একায ৱেলায সুখনিসিন্নং পচ্চন্তসেট্ঠি আহ ‘‘মহাসেট্ঠি, মযা তুম্হাকং পণ্ণং দিস্ৱাৱ তুম্হাকং পুত্তস্স দাৰিকা দিন্না’’তি বোধিসত্তো কটাহকং পুত্তমেৱ কত্ৱা তদনুচ্ছৱিকং পিযৱচনং ৱত্ৱা সেট্ঠিং তোসেসি. ততো পট্ঠায কটাহকস্স মুখং উল্লোকেতুং সমত্থো নাম নাহোসি.

অথেকদিৱসং মহাসত্তো সেট্ঠিধীতৰং পক্কোসিত্ৱা ‘‘এহি, অম্ম, সীসে মে ঊকা ৱিচিনাহী’’তি ৱত্ৱা তং আগন্ত্ৱা ঊকা গহেত্ৱা ঠিতং পিযৱচনং ৱত্ৱা ‘‘কথেহি, অম্ম, কচ্চি তে মম পুত্তো সুখদুক্খেসু অপ্পমত্তো, উভো জনা সম্মোদমানা সমগ্গৱাসং ৱসথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘তাত, মহাসেট্ঠি তুম্হাকং পুত্তস্স অঞ্ঞো দোসো নত্থি, কেৱলং আহাৰং গৰহতী’’তি. ‘‘অম্ম, নিচ্চকালমেস দুক্খসীলোৱ, অপিচ তে অহং তস্স মুখবন্ধনমন্তং দস্সামি, তং ত্ৱং সাধুকং উগ্গণ্হিত্ৱা মম পুত্তস্স ভোজনকালে গৰহন্তস্স উগ্গহিতনিযামেনেৱ পুৰতো ঠত্ৱা ৱদেয্যাসী’’তি গাথং উগ্গণ্হাপেত্ৱা কতিপাহং ৱসিত্ৱা বাৰাণসিমেৱ অগমাসি. কটাহকোপি বহুং খাদনীযভোজনীযং আদায অনুমগ্গং গন্ত্ৱা বহুধনং দত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তি. সো বোধিসত্তস্স গতকালতো পট্ঠায অতিৰেকমানী অহোসি. সো একদিৱসং সেট্ঠিধীতায নানগ্গৰসভোজনং উপনেত্ৱা কটচ্ছুং আদায পৰিৱিসন্তিযা ভত্তং গৰহিতুং আৰভি. সেট্ঠিধীতা বোধিসত্তস্স সন্তিকে উগ্গহিতনিযামেনেৱ ইমং গাথমাহ –

১২৫. ‘‘বহুম্পি সো ৱিকত্থেয্য, অঞ্ঞং জনপদং গতো;

অন্ৱাগন্ত্ৱান দূসেয্য, ভুঞ্জ ভোগে কটাহকা’’তি.

তত্থ বহুম্পি সো ৱিকত্থেয্য, অঞ্ঞং জনপদং গতোতি যো অত্তনো জাতিভূমিতো অঞ্ঞং জনপদং গতো হোতি, যত্থস্স জাতিং ন জানন্তি, সো বহুম্পি ৱিকত্থেয্য, ৱম্ভনৱচনং ৱঞ্চনৱচনং ৱদেয্য. অন্ৱাগন্ত্ৱান দূসেয্যাতি ইমং তাৱ ৱাৰং সামিকস্স পটিপথং গন্ত্ৱা দাসকিচ্চস্স কতত্তা কসাহি পহৰিত্ৱা পিট্ঠিচম্মুপ্পাটনতো চ লক্খণাহননতো চ মুত্তোসি. সচে অনাচাৰং কৰোসি, পুন অঞ্ঞস্মিং আগমনৱাৰে তৱ সামিকো অন্ৱাগন্ত্ৱান দূসেয্য, ইমং গেহং অনুআগন্ত্ৱা কসাভিঘাতেহি চেৱ লক্খণাহননেন চ জাতিপ্পকাসনেন চ তং দূসেয্য উপহনেয্য. তস্মা ইমং অনাচাৰং পহায ভুঞ্জ ভোগে কটাহক, মা পচ্ছা অত্তনো দাসভাৱং পাকটং কাৰেত্ৱা ৱিপ্পটিসাৰী অহোসীতি অযমেত্থ সেট্ঠিনো অধিপ্পাযো.

সেট্ঠিধীতা পন এতমত্থং অজানন্তী উগ্গহিতনিযামেন ব্যঞ্জনমেৱ পযিৰুদাহাসি. কটাহকো ‘‘অদ্ধা সেট্ঠিনা মম কুলং আচিক্খিত্ৱা এতিস্সা সব্বং কথিতং ভৱিস্সতী’’তি ততো পট্ঠায পুন ভত্তং গৰহিতুং ন ৱিসহি, নিহতমানো যথালদ্ধং ভুঞ্জিত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা কটাহকো ৱিকত্থকভিক্খু অহোসি, বাৰাণসিসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কটাহকজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[১২৬] ৬. অসিলক্খণজাতকৱণ্ণনা

তথেৱেকস্স কল্যাণন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰঞ্ঞো অসিলক্খণপাঠকং ব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ কম্মাৰেহি ৰঞ্ঞো অসীনং আহটকালে অসিং উপসিঙ্ঘিত্ৱা অসিলক্খণং উদাহৰতি. সো যেসং হত্থতো লাভং লভতি, তেসং অসিং ‘‘লক্খণসম্পন্নো মঙ্গলসংযুত্তো’’তি ৱদতি. যেসং হত্থতো লাভং ন লভতি, তেসং অসিং ‘‘অৱলক্খণো’’তি গৰহতি. অথেকো কম্মাৰো অসিং কত্ৱা কোসিযং সুখুমং মৰিচচুণ্ণং পক্খিপিত্ৱা ৰঞ্ঞো অসিং আহৰি. ৰাজা ব্ৰাহ্মণং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘অসিং ৱীমংসা’’তি আহ. ব্ৰাহ্মণস্স অসিং আকড্ঢিত্ৱা উপসিঙ্ঘন্তস্স মৰিচচুণ্ণানি নাসং পৱিসিত্ৱা খিপিতুকামতং উপ্পাদেসুং. তস্স খিপন্তস্স নাসিকা অসিধাৰায পটিহতা দ্ৱিধা ছিজ্জি. তস্সেৱং নাসিকায ছিন্নভাৱো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, ৰঞ্ঞো কিৰ অসিলক্খণপাঠকো অসিং উপসিঙ্ঘন্তো নাসিকং ছিন্দাপেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ সো ব্ৰাহ্মণো অসিং উপসিঙ্ঘন্তো নাসিকাছেদং পত্তো, পুব্বেপি পত্তোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে তস্স অসিলক্খণপাঠকো ব্ৰাহ্মণো অহোসীতি সব্বং পচ্চুপ্পন্নৱত্থুসদিসমেৱ. ৰাজা পন তস্স ৱেজ্জে দত্ৱা নাসিকাকোটিং ফাসুকং কাৰাপেত্ৱা লাখায পটিনাসিকং কাৰেত্ৱা পুন তং উপট্ঠাকমেৱ অকাসি. বাৰাণসিৰঞ্ঞো পন পুত্তো নত্থি, একা ধীতা চেৱ ভাগিনেয্যো চ অহেসুং. সো উভোপি তে অত্তনো সন্তিকেযেৱ ৱড্ঢাপেসি. তে একতো ৱড্ঢন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিবদ্ধচিত্তা অহেসুং. ৰাজাপি অমচ্চে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ময্হং ভাগিনেয্যোপি ইমস্স ৰজ্জস্স সামিকোৱ, ধীতৰং এতস্সেৱ দত্ৱা অভিসেকমস্স কৰোমী’’তি ৱত্ৱা পুন চিন্তেসি ‘‘ময্হং ভাগিনেয্যো সব্বথাপি ঞাতকোযেৱ, এতস্স অঞ্ঞং ৰাজধীতৰং আনেত্ৱা অভিসেকং কত্ৱা ধীতৰং অঞ্ঞস্স ৰঞ্ঞো দস্সামি, এৱং নো ঞাতকা বহূ ভৱিস্সন্তি, দ্ৱিন্নম্পি ৰজ্জানং মযমেৱ সামিকা ভৱিস্সামা’’তি. সো অমচ্চেহি সদ্ধিং সম্মন্তেত্ৱা ‘‘উভোপেতে ৱিসুং কাতুং ৱট্টতী’’তি ভাগিনেয্যং অঞ্ঞস্মিং নিৱেসনে, ধীতৰং অঞ্ঞস্মিং ৱাসেসি.

তে সোড়সৱস্সুদ্দেসিকভাৱং পত্তা অতিৱিয পটিবদ্ধচিত্তা অহেসুং. ৰাজকুমাৰো ‘‘কেন নু খো উপাযেন মাতুলধীতৰং ৰাজগেহা নীহৰাপেতুং সক্কা ভৱেয্যা’’তি চিন্তেন্তো ‘‘অত্থেকো উপাযো’’তি মহাইক্খণিকং পক্কোসাপেত্ৱা তস্সা সহস্সভণ্ডিকং দত্ৱা ‘‘কিং মযা কত্তব্ব’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অম্ম, তযি কৰোন্তিযা অনিপ্ফত্তি নাম নত্থি, কিঞ্চিদেৱ কাৰণং ৱত্ৱা যথা মম মাতুলো ৰাজা ধীতৰং অন্তোগেহা নীহৰাপেতি, তথা কৰোহী’’তি আহ. সাধু, সামি, অহং ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱক্খামি ‘‘দেৱ, ৰাজধীতায উপৰি কাড়কণ্ণী অত্থি, এত্তকং কালং নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তোপি নত্থি, অহং ৰাজধীতৰং অসুকদিৱসে নাম ৰথং আৰোপেত্ৱা বহুআৱুধহত্থে পুৰিসে আদায মহন্তেন পৰিৱাৰেন সুসানং গন্ত্ৱা মণ্ডলপীঠিকায হেট্ঠামঞ্চে মতমনুস্সং নিপজ্জাপেত্ৱা উপৰিমঞ্চে ৰাজধীতৰং ঠপেত্ৱা গন্ধোদকঘটানং অট্ঠুত্তৰসতেন ন্হাপেত্ৱা কাড়কণ্ণিং পৱাহেস্সামী’’তি এৱং ৱত্ৱা ৰাজধীতৰং সুসানং নেস্সামি, ত্ৱং অম্হাকং তত্থ গমনদিৱসে অম্হেহি পুৰেতৰমেৱ থোকং মৰিচচুণ্ণং আদায আৱুধহত্থেহি অত্তনো মনুস্সেহি পৰিৱুতো ৰথং অভিৰুয্হ সুসানং গন্ত্ৱা ৰথং সুসানদ্ৱাৰে একপদেসে ঠপেত্ৱা আৱুধহত্থে মনুস্সে সুসানৱনং পেসেত্ৱা সযং সুসানে মণ্ডলপীঠিকং পসাৰেত্ৱা মতকো ৱিয পটিকুজ্জো হুত্ৱা নিপজ্জ. অহং তত্থ আগন্ত্ৱা তৱ উপৰি মঞ্চকং অত্থৰিত্ৱা ৰাজধীতৰং উক্খিপিত্ৱা মঞ্চে সযাপেস্সামি, ত্ৱং তস্মিং খণে মৰিচচুণ্ণং নাসিকায পক্খিপিত্ৱা দ্ৱে তযো ৱাৰে খিপেয্যাসি. তযা খিপিতকালে মযং ৰাজধীতৰং পহায পলাযিস্সাম. অথ ত্ৱং ৰাজধীতৰং সীসং ন্হাপেত্ৱা সযম্পি সীসং ন্হাযিত্ৱা তং আদায অত্তনো নিৱেসনং গচ্ছেয্যাসীতি. সো ‘‘সাধু সুন্দৰো উপাযো’’তি সম্পটিচ্ছি.

সাপি গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো তমত্থং আৰোচেসি, ৰাজাপি সম্পটিচ্ছি. ৰাজধীতাযপি তং অন্তৰং আচিক্খি, সাপি সম্পটিচ্ছি. সা নিক্খমনদিৱসে কুমাৰস্স সঞ্ঞং দত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন সুসানং গচ্ছন্তী আৰক্খমনুস্সানং ভযজননত্থং আহ – ‘‘মযা ৰাজধীতায মঞ্চে ঠপিতকালে হেট্ঠামঞ্চে মতপুৰিসো খিপিস্সতি, খিপিত্ৱা চ হেট্ঠামঞ্চা নিক্খমিত্ৱা যং পঠমং পস্সিস্সতি, তমেৱ গহেস্সতি, অপ্পমত্তা ভৱেয্যাথা’’তি. ৰাজকুমাৰো পুৰেতৰং গন্ত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ তত্থ নিপজ্জি. মহাইক্খণিকা ৰাজধীতৰং উক্খিপিত্ৱা মণ্ডলপীঠিকাঠানং গচ্ছন্তী ‘‘মা ভাযী’’তি সঞ্ঞাপেত্ৱা মঞ্চে ঠপেসি. তস্মিং খণে কুমাৰো মৰিচচুণ্ণং নাসায পক্খিপিত্ৱা খিপি. তেন খিপিতমত্তেযেৱ মহাইক্খণিকা ৰাজধীতৰং পহায মহাৰৱং ৰৱমানা সব্বপঠমং পলাযি, তস্সা পলাতকালতো পট্ঠায একোপি ঠাতুং সমত্থো নাম নাহোসি, গহিতগহিতানি আৱুধানি ছড্ডেত্ৱা সব্বে পলাযিংসু. কুমাৰো যথাসম্মন্তিতং সব্বং কত্ৱা ৰাজধীতৰং আদায অত্তনো নিৱেসনং অগমাসি.

ইক্খণিকা গন্ত্ৱা তং কাৰণং ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘পকতিযাপি সা মযা তস্সেৱত্থায পুট্ঠা, পাযাসে ছড্ডিতসপ্পি ৱিয জাত’’ন্তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা অপৰভাগে ভাগিনেয্যস্স ৰজ্জং দত্ৱা ধীতৰং মহাদেৱিং কাৰেসি. সো তায সদ্ধিং সমগ্গৱাসং ৱসমানো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. সোপি অসিলক্খণপাঠকো তস্সেৱ উপট্ঠাকো অহোসি. তস্সেকদিৱসং ৰাজূপট্ঠানং আগন্ত্ৱা পটিসূৰিযং ঠত্ৱা উপট্ঠহন্তস্স লাখা ৱিলীযি, পটিনাসিকা ভূমিযং পতি. সো লজ্জায অধোমুখো অট্ঠাসি. অথ নং ৰাজা পৰিহসন্তো ‘‘আচৰিয, মা চিন্তযিত্থ, খিপিতং নাম একস্স কল্যাণং হোতি, একস্স পাপকং. তুম্হেহি খিপিতেন নাসিকা ছিজ্জীযিত্থ, মযং পন খিপন্তা মাতুলধীতৰং লভিত্ৱা ৰজ্জং পাপুণিম্হা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১২৬. ‘‘তথেৱেকস্স কল্যাণং, তথেৱেকস্স পাপকং;

তস্মা সব্বং ন কল্যাণং, সব্বং ৱাপি ন পাপক’’ন্তি.

তত্থ তথেৱেকস্সাতি তদেৱেকস্স. অযমেৱ ৱা পাঠো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো.

ইতি সো ইমায গাথায তং কাৰণং আহৰিত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা যথাকম্মং গতো.

সত্থা ইমায দেসনায লোকসম্মতানং কল্যাণপাপকানং অনেকংসিকভাৱং পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অসিলক্খণপাঠকোৱ এতৰহি অসিলক্খণপাঠকো, ভাগিনেয্যৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অসিলক্খণজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.

[১২৭] ৭. কলণ্ডুকজাতকৱণ্ণনা

তে দেসা তানি ৱত্থূনীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং ৱিকত্থকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তত্থ দ্ৱেপি ৱত্থূনি কটাহকজাতকসদিসানেৱ.

ইধ পনেস বাৰাণসিসেট্ঠিনো দাসো কলণ্ডুকো নাম অহোসি. তস্স পলাযিত্ৱা পচ্চন্তৱাসিসেট্ঠিনো ধীতৰং গহেত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন ৱসনকালে বাৰাণসিসেট্ঠি পৰিযেসাপেত্ৱাপি তস্স গতট্ঠানং অজানন্তো ‘‘গচ্ছ, কলণ্ডুকং পৰিযেসা’’তি অত্তনা পুট্ঠং সুকপোতকং পেসেসি. সুকপোতকো ইতো চিতো চ ৱিচৰন্তো তং নগৰং পাপুণি. তস্মিঞ্চ কালে কলণ্ডুকো নদীকীড়ং কীড়িতুকামো বহুং মালাগন্ধৱিলেপনঞ্চেৱ খাদনীযভোজনীযানি চ গাহাপেত্ৱা নদিং গন্ত্ৱা সেট্ঠিধীতায সদ্ধিং নাৱং আৰুয্হ উদকে কীড়তি. তস্মিঞ্চ পদেসে নদীকীড়ং কীড়ন্তা ইস্সৰজাতিকা তিখিণভেসজ্জপৰিভাৱিতং খীৰং পিৱন্তি, তেন তেসং দিৱসভাগম্পি উদকে কীড়ন্তানং সীতং ন বাধতি. অযং পন কলণ্ডুকো খীৰগণ্ডূসং গহেত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা তং খীৰং নুট্ঠুভতি. নুট্ঠুভন্তোপি উদকে অনুট্ঠুভিত্ৱা সেট্ঠিধীতায সীসে নুট্ঠুভতি. সুকপোতকোপি নদীতীৰং গন্ত্ৱা একিস্সা উদুম্বৰসাখায নিসীদিত্ৱা ওলোকেত্ৱা কলণ্ডুকং সঞ্জানিত্ৱা সেট্ঠিধীতায সীসে নুট্ঠুভন্তং দিস্ৱা ‘‘অৰে, কলণ্ডুক দাস, অত্তনো জাতিঞ্চ ৱসনট্ঠানঞ্চ অনুস্সৰ, খীৰগণ্ডূসং গহেত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা জাতিসম্পন্নায সুখসংৱড্ঢায সেট্ঠিধীতায সীসে মা নুট্ঠুভি, অত্তনো পমাণং ন জানাসী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১২৭. ‘‘তে দেসা তানি ৱত্থূনি, অহঞ্চ ৱনগোচৰো;

অনুৱিচ্চ খো তং গণ্হেয্যুং, পিৱ খীৰং কলণ্ডুকা’’তি.

তত্থ তে দেসা তানি ৱত্থূনীতি মাতুকুচ্ছিং সন্ধায ৱদতি. অযমেত্থাধিপ্পাযো – যত্থ তে ৱসিতং, ন তে খত্তিযধীতাদীনং কুচ্ছিদেসা. যত্থ ৱাসি পতিট্ঠিতো, ন তানি খত্তিযধীতাদীনং কুচ্ছিৱত্থূনি. অথ খো দাসিকুচ্ছিযং ত্ৱং ৱসি চেৱ পতিট্ঠিতো চাতি. অহঞ্চ ৱনগোচৰোতি তিৰচ্ছানভূতোপি এতমত্থং জানামীতি দীপেতি. অনুৱিচ্চ খো তং গণ্হেয্যুন্তি এৱং অনাচাৰং চৰমানং মযা গন্ত্ৱা আৰোচিতে অনুৱিচ্চ জানিত্ৱা তৱ সামিকা তাড়েত্ৱা চেৱ লক্খণাহতঞ্চ কত্ৱা তং গণ্হেয্যুং, গহেত্ৱা গমিস্সন্তি, তস্মা অত্তনো পমাণং ঞত্ৱা সেট্ঠিধীতায সীসে অনুট্ঠুভিত্ৱা পিৱ খীৰং. কলণ্ডুকাতি তং নামেনালপতি.

কলণ্ডুকোপি সুৱপোতকং সঞ্জানিত্ৱা ‘‘মং পাকটং কৰেয্যা’’তি ভযেন ‘‘এহি, সামি, কদা আগতোসী’’তি আহ. সুকো ‘‘ন এস মং হিতকামতায পক্কোসতি, গীৱং পন মে ৱট্টেত্ৱা মাৰেতুকামো’’তি ঞত্ৱাৱ ‘‘ন মে তযা অত্থো’’তি ততো উপ্পতিত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা যথাদিট্ঠং সেট্ঠিনো ৱিত্থাৰেন কথেসি. সেট্ঠি ‘‘অযুত্তং তেন কত’’ন্তি ৱত্ৱা গন্ত্ৱা তস্স আণং কাৰেত্ৱা বাৰাণসিমেৱ নং আনেত্ৱা দাসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কলণ্ডুকো অযং ভিক্খু অহোসি, বাৰাণসিসেট্ঠি পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কলণ্ডুকজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.

[১২৮] ৮. বিড়াৰৱতজাতকৱণ্ণনা

যো ৱে ধম্মং ধজং কত্ৱাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং কুহকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তদা হি সত্থা তস্স কুহকভাৱে আৰোচিতে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস কুহকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো মূসিকযোনিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা ৱুড্ঢিমন্ৱায মহাসৰীৰো সূকৰচ্ছাপকসদিসো হুত্ৱা অনেকসতমূসিকাহি পৰিৱুতো অৰঞ্ঞে ৱিহৰতি. অথেকো সিঙ্গালো ইতো চিতো চ ৱিচৰন্তো তং মূসিকযূথং দিস্ৱা ‘‘ইমা মূসিকা ৱঞ্চেত্ৱা খাদিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা মূসিকানং আসযস্স অৱিদূৰে সূৰিযাভিমুখো ৱাতং পিৱন্তো একেন পাদেন অট্ঠাসি. বোধিসত্তো গোচৰায চৰমানো তং দিস্ৱা ‘‘সীলৱা এসো ভৱিস্সতী’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ভন্তে, ত্ৱং কো নামো’’তি পুচ্ছি. ‘‘ধম্মিকো নামা’’তি. ‘‘চত্তাৰো পাদে ভূমিযং অঠপেত্ৱা কস্মা একেনেৱ ঠিতোসী’’তি. ‘‘মযি চত্তাৰো পাদে পথৱিযং ঠপেন্তে পথৱী ৱহিতুং ন সক্কোতি, তস্মা একেনেৱ তিট্ঠামী’’তি. ‘‘মুখং ৱিৱৰিত্ৱা কস্মা ঠিতোসী’’তি? ‘‘মযং অঞ্ঞং ন ভক্খযাম, ৱাতমেৱ ভক্খযামা’’তি. ‘‘অথ কস্মা সূৰিযাভিমুখো তিট্ঠসী’’তি? ‘‘সূৰিযং নমস্সামী’’তি. বোধিসত্তো তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘সীলৱা এসো ভৱিস্সতী’’তি ততো পট্ঠায মূসিকগণেন সদ্ধিং সাযং পাতং তস্স উপট্ঠানং গচ্ছতি.

অথস্স উপট্ঠানং কত্ৱা গমনকালে সিঙ্গালো সব্বপচ্ছিমং মূসিকং গহেত্ৱা মংসং খাদিত্ৱা অজ্ঝোহৰিত্ৱা মুখং পুঞ্ছিত্ৱা তিট্ঠতি. অনুপুব্বেন মূসিকগণো তনুকো জাতো. মূসিকা ‘‘পুব্বে অম্হাকং অযং আসযো নপ্পহোতি, নিৰন্তৰা তিট্ঠাম. ইদানি সিথিলা, এৱম্পি আসযো ন পূৰতেৱ, কিং নু খো এত’’ন্তি বোধিসত্তস্স তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. বোধিসত্তো ‘‘কেন নু খো কাৰণেন মুসিকা তনুত্তং গতা’’তি চিন্তেন্তো সিঙ্গালে আসঙ্কং ঠপেত্ৱা ‘‘ৱীমংসিস্সামি ন’’ন্তি উপট্ঠানকালে সেসমূসিকা পুৰতো কত্ৱা সযং পচ্ছতো অহোসি. সিঙ্গালো তস্স উপৰি পক্খন্দি, বোধিসত্তো অত্তনো গহণত্থায তং পক্খন্দন্তং দিস্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ‘‘ভো সিঙ্গাল, ইদং তে ৱতসমাদানং ন ধম্মসুধম্মতায, পৰেসং পন ৱিহিংসনত্থায ধম্মং ধজং কত্ৱা চৰসী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১২৮. ‘‘যো ৱে ধম্মং ধজং কত্ৱা, নিগূড়্হো পাপমাচৰে;

ৱিস্সাসযিত্ৱা ভূতানি, বিড়াৰং নাম তং ৱত’’ন্তি.

তত্থ যো ৱেতি খত্তিযাদীসু যো কোচিদেৱ. ধম্মং ধজং কত্ৱাতি দসকুসলকম্মপথধম্মং ধজং কৰিত্ৱা, কূটং কৰোন্তো ৱিয উস্সাপেত্ৱা দস্সেন্তোতি অত্থো. ৱিস্সাসযিত্ৱাতি ‘‘সীলৱা অয’’ন্তি সঞ্ঞায সঞ্জাতৱিস্সাসানি কত্ৱা. বিড়াৰং নাম তং ৱতন্তি তং এৱং ধম্মং ধজং কত্ৱা ৰহো পাপানি কৰোন্তস্স ৱতং কেৰাটিকৱতং নাম হোতীতি অত্থো.

মূসিকৰাজা কথেন্তোৱ উপ্পতিত্ৱা তস্স গীৱাযং পতিত্ৱা হনুকস্স হেট্ঠা অন্তোগলনাড়িযং ডংসিত্ৱা গলনাড়িং ফালেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. মূসিকগণো নিৱত্তিত্ৱা সিঙ্গালং ‘‘মুৰু মুৰূ’’তি খাদিত্ৱা অগমাসি. পঠমাগতাৱ কিৰস্স মংসং লভিংসু, পচ্ছা আগতা ন লভিংসু. ততো পট্ঠায মূসিকগণো নিব্ভযো জাতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো কুহকভিক্খু অহোসি, মূসিকৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

বিড়াৰৱতজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.

[১২৯] ৯. অগ্গিকভাৰদ্ৱাজজাতকৱণ্ণনা

নাযং সিখা পুঞ্ঞহেতূতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কুহকঞ্ঞেৱ ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি.

অতীতস্মিঞ্হি বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো মূসিকৰাজা হুত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱসতি. অথেকো সিঙ্গালো দৱডাহে উট্ঠিতে পলাযিতুং অসক্কোন্তো একস্মিং ৰুক্খে সীসং আহচ্চ অট্ঠাসি. তস্স সকলসৰীৰে লোমানি ঝাযিংসু, ৰুক্খং আহচ্চ ঠিতট্ঠানে পন মত্থকে চূড়া ৱিয থোকানি লোমানি অট্ঠংসু. সো একদিৱসং সোণ্ডিযং পানীযং পিৱন্তো ছাযং ওলোকেন্তো চূড়ং দিস্ৱা ‘‘উপ্পন্নং দানি মে ভণ্ডমূল’’ন্তি অৰঞ্ঞে ৱিচৰন্তো তং মূসিকাদৰিং দিস্ৱা ‘‘ইমা মূসিকা ৱঞ্চেত্ৱা খাদিস্সামী’’তি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অৱিদূৰে অট্ঠাসি. অথ নং বোধিসত্তো গোচৰায চৰন্তো দিস্ৱা ‘‘সীলৱা অয’’ন্তি সঞ্ঞায উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ত্ৱং কিন্নামোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং অগ্গিকভাৰদ্ৱাজো নামা’’তি. ‘‘অথ কস্মা আগতোসী’’তি? ‘‘তুম্হাকং ৰক্খনত্থাযা’’তি. ‘‘কিন্তি কত্ৱা অম্হে ৰক্খিস্সসী’’তি? ‘‘অহং অঙ্গুট্ঠগণনং নাম জানামি, তুম্হাকং পাতোৱ নিক্খমিত্ৱা গোচৰায গমনকালে ‘এত্তকা’তি গণেত্ৱা পচ্চাগমনকালেপি গণেস্সামি, এৱং সাযং পাতং গণেন্তো ৰক্খিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি ৰক্খ মাতুলা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা নিক্খমনকালে ‘‘একো দ্ৱে তযো’’তি গণেত্ৱা পচ্চাগমনকালেপি তথেৱ গণেত্ৱা সব্বপচ্ছিমং গহেত্ৱা খাদতি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ.

ইধ পন মূসিকৰাজা নিৱত্তিত্ৱা ঠিতো ‘‘ভো অগ্গিকভাৰদ্ৱাজ, নাযং তৱ ধম্মসুধম্মতায মত্থকে চূড়া ঠপিতা, কুচ্ছিকাৰণা পন ঠপিতা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১২৯. ‘‘নাযং সিখা পুঞ্ঞহেতু, ঘাসহেতু অযং সিখা;

নাগুট্ঠিগণনং যাতি, অলং তে হোতু অগ্গিকা’’তি.

তত্থ নাগুট্ঠিগণনং যাতীতি ‘‘অঙ্গুট্ঠিগণনা’’তি অঙ্গুট্ঠগণনা ৱুচ্চতি, অযং মূসিকগণো অঙ্গুট্ঠগণনং ন গচ্ছতি ন উপেতি ন পূৰেতি, পৰিক্খযং গচ্ছতীতি অত্থো. অলং তে হোতু অগ্গিকাতি সিঙ্গালং নামেন আলপন্তো আহ. এত্তাৱতা তে অলং হোতু, ন ইতো পৰং মূসিকে খাদিস্সসি. অম্হেহি ৱা তযা সদ্ধিং সংৱাসো অলং হোতু, ন মযং ইদানি তযা সদ্ধিং ৱসিস্সামাতিপি অত্থো. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা সিঙ্গালো অযং ভিক্খু অহোসি, মূসিকৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অগ্গিকভাৰদ্ৱাজজাতকৱণ্ণনা নৱমা.

[১৩০] ১০. কোসিযজাতকৱণ্ণনা

যথা ৱাচা চ ভুঞ্জস্সূতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং সাৱত্থিযং মাতুগামং আৰব্ভ কথেসি. সা কিৰেকস্স সদ্ধাসম্পন্নস্স উপাসকব্ৰাহ্মণস্স ব্ৰাহ্মণী দুস্সীলা পাপধম্মা ৰত্তিং অতিচৰিত্ৱা দিৱা কিঞ্চি কম্মং অকত্ৱা গিলানালযং দস্সেত্ৱা নিত্থুনমানা নিপজ্জতি. অথ নং ব্ৰাহ্মণো ‘‘কিং তে ভদ্দে অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ৱাতা মে ৱিজ্ঝন্তী’’তি. ‘‘অথ কিং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘সিনিদ্ধমধুৰানি পণীতপণীতানি যাগুভত্ততেলাদীনী’’তি. ব্ৰাহ্মণো যং যং সা ইচ্ছতি, তং তং আহৰিত্ৱা দেতি, দাসো ৱিয সব্বকিচ্চানি কৰোতি. সা পন ব্ৰাহ্মণস্স গেহং পৱিট্ঠকালে নিপজ্জতি, বহি নিক্খন্তকালে জাৰেহি সদ্ধিং ৱীতিনামেতি.

অথ ব্ৰাহ্মণো ‘‘ইমিস্সা সৰীৰে ৱিজ্ঝনৱাতানং পৰিযন্তো ন পঞ্ঞাযতী’’তি একদিৱসং গন্ধমালাদীনি আদায জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিত্ৱা ‘‘কিং, ব্ৰাহ্মণ, ন পঞ্ঞাযসী’’তি ৱুত্তে ‘‘ভন্তে, ব্ৰাহ্মণিযা কিৰ মে সৰীৰে ৱাতা ৱিজ্ঝন্তি, স্ৱাহং তস্সা সপ্পিতেলাদীনি চেৱ পণীতপণীতভোজনানি চ পৰিযেসামি, সৰীৰমস্সা ঘনং ৱিপ্পসন্নচ্ছৱিৱণ্ণং জাতং, ৱাতৰোগস্স পন পৰিযন্তো ন পঞ্ঞাযতি. অহং তং পটিজগ্গন্তোৱ ইধাগমনস্স ওকাসং ন লভামী’’তি আহ. সত্থা ব্ৰাহ্মণিযা পাপভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ব্ৰাহ্মণ, ‘এৱং নিপন্নস্স মাতুগামস্স ৰোগে অৱূপসমন্তে ইদঞ্চিদঞ্চ ভেসজ্জং কাতুং ৱট্টতী’তি পুব্বেপি তে পণ্ডিতেহি কথিতং, ভৱসঙ্খেপগতত্তা পন ন সল্লক্খেসী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা বাৰাণসিযং দিসাপামোক্খো আচৰিযো অহোসি. একসতৰাজধানীসু খত্তিযকুমাৰা চ ব্ৰাহ্মণকুমাৰা চ যেভুয্যেন তস্সেৱ সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি. অথেকো জনপদৱাসী ব্ৰাহ্মণমাণৱো বোধিসত্তস্স সন্তিকে তযো ৱেদে অট্ঠাৰস চ ৱিজ্জাট্ঠানানি উগ্গণ্হিত্ৱা বাৰাণসিযংযেৱ কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা দিৱসে দিৱসে দ্ৱত্তিক্খত্তুং বোধিসত্তস্স সন্তিকং আগচ্ছতি. তস্স ব্ৰাহ্মণী দুস্সীলা অহোসি পাপধম্মাতি সব্বং পচ্চুপ্পন্নৱত্থুসদিসমেৱ.

বোধিসত্তো পন ‘‘ইমিনা কাৰণেন ওৱাদগহণায ওকাসং ন লভামী’’তি ৱুত্তে ‘‘সা মাণৱিকা ইমং ৱঞ্চেত্ৱা নিপজ্জতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘তস্সা ৰোগানুচ্ছৱিকং ভেসজ্জং আচিক্খিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা আহ ‘‘তাত, ত্ৱং ইতো পট্ঠায তস্সা সপ্পিখীৰৰসাদীনি মা অদাসি, গোমুত্তে পন পঞ্চপণ্ণানি ফলাদীনি চ পক্খিপিত্ৱা কোট্টেত্ৱা নৱতম্বলোহভাজনে পক্খিপিত্ৱা লোহগন্ধং গাহাপেত্ৱা ৰজ্জুং ৱা যোত্তং ৱা ৰুক্খং ৱা লতং ৱা গহেত্ৱা ‘ইদং তে ৰোগস্স অনুচ্ছৱিকভেসজ্জং, ইদং ৱা পিৱ, উট্ঠায ৱা তযা ভুত্তভত্তস্স অনুচ্ছৱিকং কম্মং কৰোহী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথং ৱদেয্যাসি. ‘‘সচে ভেসজ্জং ন পিৱতি, অথ নং ৰজ্জুযা ৱা যোত্তেন ৱা ৰুক্খেন ৱা লতায ৱা কতিচি পহাৰে পহৰিত্ৱা কেসেসু গহেত্ৱা আকড্ঢিত্ৱা কপ্পৰেন পোথেয্যাসি, সা তঙ্খণঞ্ঞেৱ উট্ঠায কম্মং কৰিস্সতী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৱুত্তনিযামেনেৱ ভেসজ্জং কত্ৱা ‘‘ভদ্দে, ইমং ভেসজ্জং পিৱা’’তি আহ. ‘‘কেন তে ইদং আচিক্খিত’’ন্তি? ‘‘আচৰিযেন, ভদ্দে’’তি. ‘‘অপনেহি তং, ন পিৱিস্সামী’’তি. মাণৱো ‘‘ন ত্ৱং অত্তনো ৰুচিযা পিৱিস্সসী’’তি ৰজ্জুং গহেত্ৱা ‘‘অত্তনো ৰোগস্স অনুচ্ছৱিকং ভেসজ্জং ৱা পিৱ, যাগুভত্তানুচ্ছৱিকং কম্মং ৱা কৰোহী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

১৩০. ‘‘যথাৱাচা চ ভুঞ্জস্সু, যথাভুত্তঞ্চ ব্যাহৰ;

উভযং তে ন সমেতি, ৱাচা ভুত্তঞ্চ কোসিযে’’তি.

তত্থ যথাৱাচা চ ভুঞ্জস্সূতি যথা তে ৱাচা, তথা ভুঞ্জস্সু, ‘‘ৱাতা মে ৱিজ্ঝন্তী’’তি ৱাচায অনুচ্ছৱিকমেৱ কত্ৱা ভুঞ্জস্সূতি অত্থো. ‘‘যথাৱাচং ৱা’’তিপি পাঠো যুজ্জতি, ‘‘যথাৱাচাযা’’তিপি পঠন্তি, সব্বত্থ অযমেৱ অত্থো. যথাভুত্তঞ্চ ব্যাহৰাতি যং যথা তে ভুত্তং, তস্স অনুচ্ছৱিকমেৱ ব্যাহৰ, ‘‘অৰোগম্হী’’তি ৱত্ৱা গেহে কত্তব্বং কৰোসীতি অত্থো. ‘‘যথাভূতঞ্চা’’তিপি পাঠো, অথ ৱা অৰোগম্হীতি যথাভূতমেৱ ৱত্ৱা কম্মং কৰোহীতি অত্থো. উভযং তে ন সমেতি, ৱাচাভুত্তঞ্চ কোসিযেতি যা চ তে অযং ৱাচা ‘‘ৱাতা মং ৱিজ্ঝন্তী’’তি যঞ্চ তে ইদং পণীতভোজনং ভুত্তং, ইদং উভযম্পি তুয্হং ন সমেতি, তস্মা উট্ঠায কম্মং কৰোহি. ‘‘কোসিযে’’তি তং গোত্তেনালপতি.

এৱং ৱুত্তে কোসিযব্ৰাহ্মণধীতা ‘‘আচৰিযেন উস্সুক্কং আপন্নকালতো পট্ঠায ন সক্কা মযা এস ৱঞ্চেতুং, উট্ঠায কম্মং কৰিস্সামী’’তি উট্ঠায কম্মং অকাসি. ‘‘আচৰিযেন মে দুস্সীলভাৱো ঞাতো, ইদানি ন সক্কা ইতো পট্ঠায পুন এৱৰূপং কাতু’’ন্তি আচৰিযে গাৰৱেন পাপকম্মতোপি ৱিৰমিত্ৱা সীলৱতী অহোসি. সাপি ব্ৰাহ্মণী ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেন কিৰম্হি ঞাতা’’তি সত্থৰিপি গাৰৱেন ন পুন অনাচাৰং অকাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা জযম্পতিকা ইদানি জযম্পতিকাৱ, আচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

কোসিযজাতকৱণ্ণনা দসমা.

কুসনাড়িৱগ্গো তেৰসমো.

তস্সুদ্দানং –

কুসনাড়ি চ দুম্মেধং, নঙ্গলীসম্বকটাহং;

অসিলক্খণকলণ্ডুকং, বিড়াৰগ্গিককোসিযন্তি.