১২. হংচিৱগ্গো
[১১১] ১. গদ্ৰভপঞ্হজাতকৱণ্ণনা
হংচি তুৱং এৱমঞ্ঞসীতি অযম্পি গদ্ৰভপঞ্হো মহাউমঙ্গজাতকেযেৱ (জা. ২.২২.৫৯০ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি.
গদ্ৰভপঞ্হজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[১১২] ২. অমৰাদেৱীপঞ্হজাতকৱণ্ণনা
যেন সত্তুবিলঙ্গা চাতি অযম্পি অমৰাদেৱিপঞ্হো নাম তত্থেৱ আৱি ভৱিস্সতি.
অমৰাদেৱীপঞ্হজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[১১৩] ৩. সিঙ্গালজাতকৱণ্ণনা
সদ্দহাসি সিঙ্গালস্সাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি সমযে ভিক্খূ ধম্মসভাযং সন্নিপতিত্ৱা ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তেন পঞ্চ ভিক্খুসতানি আদায গযাসীসং গন্ত্ৱা ‘যং সমণো গোতমো কৰোতি, ন সো ধম্মো. যমহং কৰোমি, অযমেৱ ধম্মো’তি তে ভিক্খূ অত্তনো লদ্ধিং গাহাপেত্ৱা ঠানপ্পত্তং মুসাৱাদং কত্ৱা সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা একসীমায দ্ৱে উপোসথা কতা’’তি দেৱদত্তস্স অগুণকথং কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱদত্তো ইদানেৱ মুসাৱাদী, পুব্বেপি মুসাৱাদীযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সুসানৱনে ৰুক্খদেৱতা হুত্ৱা নিব্বত্তি. তদা বাৰাণসিযং নক্খত্তং ঘুট্ঠং অহোসি. মনুস্সা ‘‘যক্খবলিকম্মং কৰোমা’’তি তেসু তেসু চচ্চৰৰচ্ছাদিট্ঠানেসু মচ্ছমংসাদীনি ৱিপ্পকিৰিত্ৱা কপালকেসু বহুং সুৰং ঠপযিংসু. অথেকো সিঙ্গালো অড্ঢৰত্তসমযে নিদ্ধমনেন নগৰং পৱিসিত্ৱা মচ্ছমংসং খাদিত্ৱা সুৰং পিৱিত্ৱা পুন্নাগগচ্ছন্তৰং পৱিসিত্ৱা যাৱ অৰুণুগ্গমনা নিদ্দং ওক্কমি. সো পবুজ্ঝিত্ৱা আলোকং দিস্ৱা ‘‘ইদানি নিক্খমিতুং ন সক্কা’’তি মগ্গসমীপং গন্ত্ৱা অদিস্সমানো নিপজ্জিত্ৱা অঞ্ঞে মনুস্সে দিস্ৱাপি কিঞ্চি অৱত্ৱা একং ব্ৰাহ্মণং মুখধোৱনত্থায গচ্ছন্তং দিস্ৱা চিন্তেসি ‘‘ব্ৰাহ্মণা নাম ধনলোলা হোন্তি, ইমং ধনেন পলোভেত্ৱা যথা মং উপকচ্ছকন্তৰে কত্ৱা উত্তৰাসঙ্গেন পটিচ্ছাদেত্ৱা নগৰা নীহৰতি, তথা কৰিস্সামী’’তি. সো মনুস্সভাসায ‘‘ব্ৰাহ্মণা’’তি আহ. সো নিৱত্তিত্ৱা ‘‘কো মং পক্কোসতী’’তি আহ. ‘‘অহং, ব্ৰাহ্মণা’’তি. ‘‘কিংকাৰণা’’তি. ‘‘ব্ৰাহ্মণ, ময্হং দ্ৱে কহাপণসতানি অত্থি. সচে মং উপকচ্ছকন্তৰে কত্ৱা উত্তৰাসঙ্গেন পটিচ্ছাদেত্ৱা যথা ন কোচি পস্সতি, তথা নগৰা নিক্খামেতুং সক্কোসি, তুয্হং তে কহাপণে দস্সামী’’তি. ব্ৰাহ্মণো ধনলোভেন ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তং তথা কত্ৱা আদায নগৰা নিক্খমিত্ৱা থোকং অগমাসি. অথ নং সিঙ্গালো পুচ্ছি ‘‘কতৰট্ঠানং, ব্ৰাহ্মণা’’তি? ‘‘অসুকং নামা’’তি. ‘‘অঞ্ঞং থোকং ঠানং গচ্ছা’’তি. এৱং পুনপ্পুনং ৱদন্তো মহাসুসানং পত্ৱা ‘‘ইধ মং ওতাৰেহী’’তি আহ. তত্থ নং ওতাৰেসি. অথ সিঙ্গালো ‘‘তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, উত্তৰিসাটকং পত্থৰা’’তি আহ. সো ধনলোভেন ‘‘সাধূ’’তি পত্থৰি. অথ নং ‘‘ইমং ৰুক্খমূলং খণাহী’’তি পথৱিখণনে যোজেত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স উত্তৰিসাটকং অভিৰুয্হ চতূসু কণ্ণেসু চ মজ্ঝে চাতি পঞ্চসু ঠানেসু সৰীৰনিস্সন্দং পাতেত্ৱা মক্খেত্ৱা চেৱ তেমেত্ৱা চ সুসানৱনং পাৱিসি. বোধিসত্তো ৰুক্খৱিটপে ঠত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১১৩. ‘‘সদ্দহাসি সিঙ্গালস্স, সুৰাপীতস্স ব্ৰাহ্মণ;
সিপ্পিকানং সতং নত্থি, কুতো কংসসতা দুৱে’’তি.
তত্থ সদ্দহাসীতি সদ্দহসি, অযমেৱ ৱা পাঠো, পত্তিযাযসীতি অত্থো. সিপ্পিকানং সতং নত্থীতি এতস্স হি সিপ্পিকাসতম্পি নত্থি. কুতো কংসসতা দুৱেতি দ্ৱে কহাপণসতানি পনস্স কুতো এৱাতি.
বোধিসত্তো ইমং গাথং ৱত্ৱা ‘‘গচ্ছ, ব্ৰাহ্মণ, তৱ সাটকং ধোৱিত্ৱা ন্হাযিত্ৱা অত্তনো কম্মং কৰোহী’’তি ৱত্ৱা অন্তৰধাযি. ব্ৰাহ্মণো তথা কত্ৱা ‘‘ৱঞ্চিতো ৱতম্হী’’তি দোমনস্সপ্পত্তো পক্কামি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সিঙ্গালো দেৱদত্তো অহোসি, ৰুক্খদেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
সিঙ্গালজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[১১৪] ৪. মিতচিন্তীজাতকৱণ্ণনা
বহুচিন্তী অপ্পচিন্তীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দ্ৱে মহল্লকত্থেৰে আৰব্ভ কথেসি. তে কিৰ জনপদে একস্মিং অৰঞ্ঞাৱাসে ৱস্সং ৱসিত্ৱা ‘‘সত্থু দস্সনত্থায গচ্ছিস্সামা’’তি পাথেয্যং সজ্জেত্ৱা ‘‘অজ্জ গচ্ছাম, স্ৱে গচ্ছামা’’তি মাসং অতিক্কামেত্ৱা পুন পাথেয্যং সজ্জেত্ৱা তথেৱ মাসং, পুন মাসন্তি এৱং অত্তনো কুসীতভাৱেন চেৱ নিৱাসট্ঠানে চ অপেক্খায তযো মাসে অতিক্কামেত্ৱা ততো নিক্খম্ম জেতৱনং গন্ত্ৱা সভাগট্ঠানে পত্তচীৱৰং পটিসামেত্ৱা সত্থাৰং পস্সিংসু. অথ নে ভিক্খূ পুচ্ছিংসু ‘‘চিৰং ৱো, আৱুসো, বুদ্ধুপট্ঠানং অকৰোন্তানং, কস্মা এৱং চিৰাযিত্থা’’তি? তে তমত্থং আৰোচেসুং. অথ নেসং সো আলসিযকুসীতভাৱো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. ধম্মসভাযম্পি তেসং ভিক্খূনমেৱ আলসিযভাৱং নিস্সায কথং সমুট্ঠাপেসুং. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে তে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, অলসা কুসীতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেতে অলসা, পুব্বেপি অলসা চেৱ নিৱাসট্ঠানে চ সালযা সাপেক্খা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বাৰাণসিনদিযং তযো মচ্ছা অহেসুং, বহুচিন্তী, অপ্পচিন্তী, মিতচিন্তীতি তেসং নামানি. তে অৰঞ্ঞতো মনুস্সপথং আগমিংসু. তত্থ মিতচিন্তী ইতৰে দ্ৱে এৱমাহ ‘‘অযং মনুস্সপথো নাম সাসঙ্কো সপ্পটিভযো, কেৱট্টা নানপ্পকাৰানি জালকুমিনাদীনি খিপিত্ৱা মচ্ছে গণ্হন্তি, মযং অৰঞ্ঞমেৱ গচ্ছামা’’তি. ইতৰে দ্ৱে জনা অলসতায চেৱ আমিসগিদ্ধতায চ ‘‘অজ্জ গচ্ছাম, স্ৱে গচ্ছামা’’তি তযো মাসে অতিক্কামেসুং. অথ কেৱট্টা নদিযং জালং খিপিংসু. বহুচিন্তী চ অপ্পচিন্তী চ গোচৰং গণ্হন্তা পুৰতো গচ্ছন্তি. তে অত্তনো অন্ধবালতায জালগন্ধং অসল্লক্খেত্ৱা জালকুচ্ছিমেৱ পৱিসিংসু. মিতচিন্তী পচ্ছতো আগচ্ছন্তো জালগন্ধং সল্লক্খেত্ৱা তেসঞ্চ জালকুচ্ছিং পৱিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইমেসং কুসীতানং অন্ধবালানং জীৱিতদানং দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা বহিপস্সেন জালকুচ্ছিট্ঠানং গন্ত্ৱা জালকুচ্ছিং ফালেত্ৱা নিক্খন্তসদিসো হুত্ৱা উদকং আলুড়েন্তো জালস্স পুৰতো পতিত্ৱা পুন জালকুচ্ছিং পৱিসিত্ৱা পচ্ছিমভাগেন ফালেত্ৱা নিক্খন্তসদিসো উদকং আলুড়েন্তো পচ্ছিমভাগে পতি. কেৱট্টা ‘‘মচ্ছা জালং ফালেত্ৱা গতা’’তি মঞ্ঞমানা জালকোটিযং গহেত্ৱা উক্খিপিংসু. তে দ্ৱেপি মচ্ছা জালতো মুচ্চিত্ৱা উদকে পতিংসু. ইতি তেহি মিতচিন্তিং নিস্সায জীৱিতং লদ্ধং.
সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১১৪. ‘‘বহুচিন্তী অপ্পচিন্তী, উভো জালে অবজ্ঝৰে;
মিতচিন্তী পমোচেসি, উভো তত্থ সমাগতা’’তি.
তত্থ বহুচিন্তীতি বহুচিন্তনতায ৱিতক্কবহুলতায এৱংলদ্ধনামো. ইতৰেসুপি দ্ৱীসু অযমেৱ নযো. উভো তত্থ সমাগতাতি মিতচিন্তিং নিস্সায লদ্ধজীৱিতা তত্থ উদকে পুন উভোপি জনা মিতচিন্তিনা সদ্ধিং সমাগতাতি অত্থো.
এৱং সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে মহল্লকা ভিক্খূ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. তদা বহুচিন্তী চ অপ্পচিন্তী চ ইমে দ্ৱে অহেসুং, মিতচিন্তী পন অহমেৱ অহোসিন্তি.
মিতচিন্তীজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[১১৫] ৫. অনুসাসিকজাতকৱণ্ণনা
যাযঞ্ঞে মনুসাসতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অনুসাসিকং ভিক্খুনিং আৰব্ভ কথেসি. সা কিৰ সাৱত্থিৱাসিনী একা কুলধীতা পব্বজিত্ৱা উপসম্পন্নকালতো পট্ঠায সমণধম্মে অননুযুত্তা আমিসগিদ্ধা হুত্ৱা যত্থ অঞ্ঞা ভিক্খুনিযো ন গচ্ছন্তি, তাদিসে নগৰস্স একদেসে পিণ্ডায চৰতি. অথস্সা মনুস্সা পণীতপিণ্ডপাতং দেন্তি. সা ৰসতণ্হায বজ্ঝিত্ৱা ‘‘সচে ইমস্মিং পদেসে অঞ্ঞাপি ভিক্খুনিযো পিণ্ডায চৰিস্সন্তি, ময্হং লাভো পৰিহাযিস্সতি. যথা এতং পদেসং অঞ্ঞা নাগচ্ছন্তি, এৱং মযা কাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা ভিক্খুনূপস্সযং গন্ত্ৱা ‘‘অয্যে, অসুকট্ঠানে চণ্ডো হত্থী, চণ্ডো অস্সো, চণ্ডো মেণ্ডো, চণ্ডো কুক্কুৰো চৰতি, সপৰিস্সযট্ঠানং, মা তত্থ পিণ্ডায চৰিত্থা’’তি ভিক্খুনিযো অনুসাসতি. তস্সা ৱচনং সুত্ৱা একা ভিক্খুনীপি তং পদেসং গীৱং পৰিৱত্তেত্ৱা ন ওলোকেসি. তস্সা একস্মিং দিৱসে তস্মিং পদেসে পিণ্ডায চৰন্তিযা ৱেগেনেকং গেহং পৱিসন্তিযা চণ্ডো মেণ্ডকো পহৰিত্ৱা ঊৰুট্ঠিকং ভিন্দি. মনুস্সা ৱেগেন উপধাৱিত্ৱা দ্ৱিধা ভিন্নং ঊৰুট্ঠিকং একতো বন্ধিত্ৱা তং ভিক্খুনিং মঞ্চেনাদায ভিক্খুনূপস্সযং নযিংসু. ভিক্খুনিযো ‘‘অযং অঞ্ঞা ভিক্খুনিযো অনুসাসিত্ৱা সযং তস্মিং পদেসে চৰন্তী ঊৰুট্ঠিকং ভিন্দাপেত্ৱা আগতা’’তি পৰিহাসং অকংসু. তম্পি তায কতকাৰণং ন চিৰস্সেৱ ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটং অহোসি.
অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ ‘‘আৱুসো, অসুকা অনুসাসিকা ভিক্খুনী অঞ্ঞং অনুসাসিত্ৱা সযং তস্মিং পদেসে চৰমানা চণ্ডেন মেণ্ডকেন ঊৰুং ভিন্দাপেসী’’তি তস্সা অগুণকথং কথেসুং. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেসা অঞ্ঞে অনুসাসতিযেৱ, সযং পন ন ৱত্ততি, নিচ্চকালং দুক্খমেৱ অনুভোতী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অৰঞ্ঞে সকুণযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো সকুণজেট্ঠকো হুত্ৱা অনেকসকুণসহস্সপৰিৱাৰো হিমৱন্তং পাৱিসি. তস্স তত্থ ৱসনকালে একা চণ্ডসকুণিকা মহাৱত্তনিমগ্গং গন্ত্ৱা গোচৰং গণ্হাতি. সা তত্থ সকটেহি পতিতানি ৱীহিমুগ্গবীজাদীনি লভিত্ৱা ‘‘যথা ইদানি ইমং পদেসং অঞ্ঞে সকুণা নাগচ্ছন্তি, তথা কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা সকুণসঙ্ঘস্স ওৱাদং দেতি ‘‘ৱত্তনিমহামগ্গো নাম সপ্পটিভযো, হত্থিঅস্সাদযো চেৱ চণ্ডগোণযুত্তযানাদীনি চ সঞ্চৰন্তি, সহসা উপ্পতিতুম্পি ন সক্কা হোতি, ন তত্থ গন্তব্ব’’ন্তি. সকুণসঙ্ঘো তস্সা ‘‘অনুসাসিকা’’তেৱ নামং অকাসি.
সা একদিৱসং ৱত্তনিমহামগ্গে চৰন্তী অতিমহাৱেগেন আগচ্ছন্তস্স যানস্স সদ্দং সুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেত্ৱা ‘‘দূৰে তাৱা’’তি চৰতিযেৱ. অথ নং যানং ৱাতৱেগেন সীঘমেৱ সম্পাপুণি, সা উট্ঠাতুং নাসক্খি, চক্কেন দ্ৱিধা ছিন্দিত্ৱা গতা. সকুণজেট্ঠকো সকুণে সমানেন্তো তং অদিস্ৱা ‘‘অনুসাসিকা ন দিস্সতি, উপধাৰেথ ন’’ন্তি আহ. সকুণা উপধাৰেন্তা তং মহামগ্গে দ্ৱিধা ছিন্নং দিস্ৱা সকুণজেট্ঠকস্স আৰোচেসুং. সকুণজেট্ঠকো ‘‘সা অঞ্ঞা সকুণিকা ৱাৰেত্ৱা সযং তত্থ চৰমানা দ্ৱিধা ছিন্না’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১১৫. ‘‘যাযঞ্ঞে মনুসাসতি, সযং লোলুপ্পচাৰিনী;
সাযং ৱিপক্খিকা সেতি, হতা চক্কেন সাসিকা’’তি.
তত্থ যাযঞ্ঞে মনুসাসতীতি যকাৰো পদসন্ধিকৰো, যা অঞ্ঞে অনুসাসতীতি অত্থো. সযং লোলুপ্পচাৰিনীতি অত্তনা লোলুপ্পচাৰিনী সমানা. সাযং ৱিপক্খিকা সেতীতি সা এসা ৱিহতপক্খা হুত্ৱা মহামগ্গে সযতি. হতা চক্কেন সাসিকাতি যানচক্কেন হতা সাসিকা সকুণিকাতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অনুসাসিকা সকুণিকা অযং অনুসাসিকা ভিক্খুনী অহোসি, সকুণজেট্ঠকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অনুসাসিকজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.
[১১৬] ৬. দুব্বচজাতকৱণ্ণনা
অতিকৰমকৰাচৰিযাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং দুব্বচভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. তস্স ৱত্থু নৱকনিপাতে গিজ্ঝজাতকে (জা. ১.৯.১ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং আমন্তেত্ৱা ‘‘ভিক্খু ন ত্ৱং ইদানেৱ দুব্বচো, পুব্বেপি দুব্বচোযেৱ. দুব্বচভাৱেনেৱ পণ্ডিতানং ওৱাদং অকৰোন্তো সত্তিপ্পহাৰেন জীৱিতক্খযং পত্তোসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো লঙ্ঘনটকযোনিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা ৱযপ্পত্তো পঞ্ঞৱা উপাযকুসলো অহোসি. সো একস্স লঙ্ঘনকস্স সন্তিকে সত্তিলঙ্ঘনসিপ্পং সিক্খিত্ৱা আচৰিযেন সদ্ধিং সিপ্পং দস্সেন্তো ৱিচৰতি. আচৰিযো পনস্স চতুন্নংযেৱ সত্তীনং লঙ্ঘনসিপ্পং জানাতি, ন পঞ্চন্নং. সো একদিৱসং একস্মিং গামকে সিপ্পং দস্সেন্তো সুৰামদমত্তো ‘‘পঞ্চ সত্তিযো লঙ্ঘিস্সামী’’তি পটিপাটিযা ঠপেসি. অথ নং বোধিসত্তো আহ ‘‘আচৰিয, ত্ৱং পঞ্চসত্তিলঙ্ঘনসিপ্পং ন জানাসি, একং সত্তিং হৰ. সচে লঙ্ঘিস্সসি, পঞ্চমায সত্তিযা ৱিদ্ধো মৰিস্সসী’’তি. সো সুট্ঠু মত্ততায ‘‘ত্ৱঞ্হি ময্হং পমাণং ন জানাসী’’তি তস্স ৱচনং অনাদিযিত্ৱা চতস্সো লঙ্ঘিত্ৱা পঞ্চমায সত্তিযা দণ্ডকে মধুকপুপ্ফং ৱিয আৱুতো পৰিদেৱমানো নিপজ্জি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘পণ্ডিতানং ৱচনং অকত্ৱা ইমং ব্যসনং পত্তোসী’’তি ইমং গাথমাহ –
১১৬. ‘‘অতিকৰমকৰাচৰিয, ময্হম্পেতং ন ৰুচ্চতি;
চতুত্থে লঙ্ঘযিত্ৱান, পঞ্চমাযসি আৱুতো’’তি.
তত্থ অতিকৰমকৰাচৰিযাতি আচৰিয অজ্জ ত্ৱং অতিকৰং অকৰি, অত্তনো কৰণতো অতিৰেকং কৰণং অকৰীতি অত্থো. ময্হম্পেতং ন ৰুচ্চতীতি ময্হং অন্তেৱাসিকস্সপি সমানস্স এতং তৱ কৰণং ন ৰুচ্চতি, তেন তে অহং পঠমমেৱ কথেসিন্তি দীপেতি. চতুত্থে লঙ্ঘযিত্ৱানাতি চতুত্থে সত্তিথলে অপতিত্ৱা অত্তানং লঙ্ঘযিত্ৱা. পঞ্চমাযসি আৱুতোতি পণ্ডিতানং ৱচনং অগ্গণ্হন্তো ইদানি পঞ্চমায সত্তিযা আৱুতোসীতি. ইদং ৱত্ৱা আচৰিযং সত্তিতো অপনেত্ৱা কত্তব্বযুত্তকং অকাসি.
সত্থা ইমং অতীতং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা আচৰিযো অযং দুব্বচো অহোসি, অন্তেৱাসিকো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
দুব্বচজাতকৱণ্ণনা ছট্ঠা.
[১১৭] ৭. তিত্তিৰজাতকৱণ্ণনা
অচ্চুগ্গতাতিবলতাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোকালিকং আৰব্ভ কথেসি. তস্স ৱত্থু তেৰসকনিপাতে তক্কাৰিযজাতকে (জা. ১.১৩.১০৪ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. সত্থা পন ‘‘ন, ভিক্খৱে, কোকালিকো ইদানেৱ অত্তনো ৱাচং নিস্সায নট্ঠো, পুব্বেপি নট্ঠোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা কামে পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেসি. হিমৱন্তপ্পদেসে সব্বো ইসিগণো সন্নিপতিত্ৱা তং ওৱাদাচৰিযং কত্ৱা পৰিৱাৰেসি. সো পঞ্চন্নং ইসিসতানং ওৱাদাচৰিযো হুত্ৱা ঝানকীড়ং কীড়ন্তো হিমৱন্তে ৱসতি. তদা একো চেত্থ পণ্ডুৰোগী তাপসো কুঠাৰিং গহেত্ৱা কট্ঠং ফালেতি. অথেকো মুখৰতাপসো তস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৱা ‘‘ইধ পহাৰং দেহি, ইধ পহাৰং দেহী’’তি তং তাপসং ৰোসেসি. সো কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘ন দানি মে ত্ৱং দাৰুফালনসিপ্পং সিক্খাপনকাচৰিযো’’তি তিণ্হং কুঠাৰিং উক্খিপিত্ৱা নং একপ্পহাৰেনেৱ জীৱিতক্খযং পাপেসি. বোধিসত্তো তস্স সৰীৰকিচ্চং কাৰেসি. তদা অস্সমতো অৱিদূৰে একস্মিং ৱম্মিকপাদে একো তিত্তিৰো ৱসতি. সো সাযং পাতং তস্মিং ৱম্মিকমত্থকে ঠত্ৱা মহাৱস্সিতং ৱস্সতি. তং সুত্ৱা একো লুদ্দকো ‘‘তিত্তিৰেন ভৱিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৱা সদ্দসঞ্ঞায তত্থ গন্ত্ৱা তং ৱধিত্ৱা আদায গতো.
বোধিসত্তো তস্স সদ্দং অসুণন্তো ‘‘অসুকট্ঠানে তিত্তিৰো ৱসতি, কিং নু খো তস্স সদ্দো ন সূযতী’’তি তাপসে পুচ্ছি. তে তস্স তমত্থং আৰোচেসুং. সো উভোপি তানি কাৰণানি সংসন্দেত্ৱা ইসিগণমজ্ঝে ইমং গাথমাহ –
১১৭. ‘‘অচ্চুগ্গতাতিবলতা, অতিৱেলং পভাসিতা;
ৱাচা হনতি দুম্মেধং, তিত্তিৰং ৱাতিৱস্সিত’’ন্তি.
তত্থ অচ্চুগ্গতাতি অতিউগ্গতা. অতিবলতাতি পুনপ্পুনং ভাসনেন অতিবলসভাৱা. অতিৱেলং পভাসিতাতি অতিক্কন্তৱেলা পমাণাতিক্কমেন ভাসিতা. তিত্তিৰং ৱাতিৱস্সিতন্তি যথা তিত্তিৰং অতিৱস্সিতং হনতি, তথা এৱৰূপা ৱাচা দুম্মেধং বালপুগ্গলং হনতীতি.
এৱং বোধিসত্তো ইসিগণস্স ওৱাদং দত্ৱা চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, কোকালিকো ইদানেৱ অত্তনো ৱচনং নিস্সায নট্ঠো, পুব্বেপি নট্ঠোযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মুখৰতাপসো কোকালিকো অহোসি, ইসিগণো বুদ্ধপৰিসা, গণসত্থা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
তিত্তিৰজাতকৱণ্ণনা সত্তমা.
[১১৮] ৮. ৱট্টজাতকৱণ্ণনা
নাচিন্তযন্তো পুৰিসোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উত্তৰসেট্ঠিপুত্তং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযং কিৰ উত্তৰসেট্ঠি নাম অহোসি মহাৱিভৱো. তস্স ভৰিযায কুচ্ছিযং একো পুঞ্ঞৱা সত্তো ব্ৰহ্মলোকা চৱিত্ৱা পটিসন্ধিং গহেত্ৱা ৱযপ্পত্তো অভিৰূপো পাসাদিকো অহোসি ব্ৰহ্মৱণ্ণী. অথ একদিৱসং সাৱত্থিযং কত্তিকছণে নক্খত্তে ঘুট্ঠে সব্বো লোকো নক্খত্তনিস্সিতো অহোসি. তস্স সহাযকা অঞ্ঞে সেট্ঠিপুত্তা সপজাপতিকা অহেসুং. উত্তৰসেট্ঠিপুত্তস্স পন দীঘৰত্তং ব্ৰহ্মলোকে ৱসিতত্তা কিলেসেসু চিত্তং ন অল্লীযতি. অথস্স সহাযকা ‘‘উত্তৰসেট্ঠিপুত্তস্সপি একং ইত্থিং আনেত্ৱা নক্খত্তং কীড়িস্সামা’’তি সম্মন্তযিত্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সম্ম, ইমস্মিং নগৰে কত্তিকছণো ঘুট্ঠো, তুয্হম্পি একং ইত্থিং আনেত্ৱা নক্খত্তং কীড়িস্সামা’’তি আহংসু. ‘‘ন মে অত্থো ইত্থিযা’’তি চ ৱুত্তেপি পুনপ্পুনং নিবন্ধিত্ৱা সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা একং ৱণ্ণদাসিং সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতং কত্ৱা তস্স ঘৰং নেত্ৱা ‘‘ত্ৱং সেট্ঠিপুত্তস্স সন্তিকং গচ্ছা’’তি সযনিঘৰং পেসেত্ৱা নিক্খমিংসু. তং সযনিঘৰং পৱিট্ঠম্পি সেট্ঠিপুত্তো নেৱ ওলোকেতি, নালপতি. সা চিন্তেসি ‘‘অযং এৱং ৰূপসোভগ্গপ্পত্তং উত্তমৱিলাসসম্পন্নং মং নেৱ ওলোকেতি, নালপতি, ইদানি নং অত্তনো ইত্থিকুত্তলীলায ওলোকাপেস্সামী’’তি ইত্থিলীলং দস্সেন্তী পহট্ঠাকাৰেন অগ্গদন্তে ৱিৱৰিত্ৱা হসিতং অকাসি. সেট্ঠিপুত্তো ওলোকেত্ৱা দন্তট্ঠিকে নিমিত্তং গণ্হি. অথস্স অট্ঠিকসঞ্ঞা উপ্পজ্জি, সকলম্পি তং সৰীৰং অট্ঠিকসঙ্খলিকা ৱিয পঞ্ঞাযি. সো তস্সা পৰিব্বযং দত্ৱা ‘‘গচ্ছা’’তি উয্যোজেসি.
তং তস্স ঘৰা ওতিণ্ণং একো ইস্সৰো অন্তৰৱীথিযং দিস্ৱা পৰিব্বযং দত্ৱা অত্তনো ঘৰং নেসি, সত্তাহে ৱীতিৱত্তে নক্খত্তং ওসিতং. ৱণ্ণদাসিযা মাতা ধীতু আগমনং অদিস্ৱা সেট্ঠিপুত্তানং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কহং সা’’তি পুচ্ছি. তে উত্তৰসেট্ঠিপুত্তস্স ঘৰং গন্ত্ৱা ‘‘কহং সা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘তঙ্খণঞ্ঞেৱ তস্সা পৰিব্বযং দত্ৱা উয্যোজেসি’’ন্তি. অথস্সা মাতা ৰোদন্তী ‘‘ধীতৰং মে ন পস্সামি, ধীতৰং মে সমানেথা’’তি উত্তৰসেট্ঠিপুত্তং আদায ৰঞ্ঞো সন্তিকং অগমাসি. ৰাজা অট্টং ৱিনিচ্ছিনন্তো ‘‘ইমে তে সেট্ঠিপুত্তা ৱণ্ণদাসিং আনেত্ৱা তুয্হং অদংসূ’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘ইদানি সা কহ’’ন্তি? ‘‘ন জানামি, তঙ্খণঞ্ঞেৱ নং উয্যোজেসি’’ন্তি. ‘‘ইদানি তং সমানেতুং সক্কোসী’’তি? ‘‘ন সক্কোমি, দেৱা’’তি. ৰাজা ‘‘সচে সমানেতুং ন সক্কোতি, ৰাজাণমস্স কৰোথা’’তি আহ. অথ নং পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৱা ‘‘ৰাজাণং কৰিস্সামা’’তি গহেত্ৱা পক্কমিংসু. ‘‘সেট্ঠিপুত্তং কিৰ ৱণ্ণদাসিং সমানেতুং অসক্কোন্তং ৰাজা ৰাজাণং কাৰেতী’’তি সকলনগৰং এককোলাহলং অহোসি. মহাজনো উৰে হত্থে ঠপেত্ৱা ‘‘কিং নামেতং, সামি, অত্তনো তে অননুচ্ছৱিকং লদ্ধ’’ন্তি পৰিদেৱতি. সেট্ঠিপি পুত্তস্স পচ্ছতো পচ্ছতো পৰিদেৱন্তো গচ্ছতি.
সেট্ঠিপুত্তো চিন্তেসি ‘‘ইদং ময্হং এৱৰূপং দুক্খং অগাৰে ৱসনভাৱেন উপ্পন্নং. সচে ইতো মুচ্চিস্সামি, মহাগোতমসম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. সাপি খো ৱণ্ণদাসী তং কোলাহলসদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিংসদ্দো নামেসো’’তি পুচ্ছিত্ৱা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ৱেগেন ওতৰিত্ৱা ‘‘উস্সৰথ, উস্সৰথ, সামী, মং ৰাজপুৰিসানং দট্ঠুং দেথা’’তি অত্তানং দস্সেসি. ৰাজপুৰিসা তং দিস্ৱা মাতৰং পটিচ্ছাপেত্ৱা সেট্ঠিপুত্তং মুঞ্চিত্ৱা পক্কমিংসু. সো সহাযকপৰিৱুতোৱ নদিং গন্ত্ৱা সসীসং ন্হাযিত্ৱা গেহং গন্ত্ৱা ভুত্তপাতৰাসো মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৱা চীৱৰসাটকে আদায মহন্তেন পৰিৱাৰেন সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং যাচিত্ৱা পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা অৱিস্সট্ঠকম্মট্ঠানো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা ন চিৰস্সেৱ অৰহত্তে পতিট্ঠাসি.
অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং সন্নিপতিতা ভিক্খূ ‘‘আৱুসো, উত্তৰসেট্ঠিপুত্তো অত্তনো ভযে উপ্পন্নে সাসনস্স গুণং জানিত্ৱা ‘ইমম্হা দুক্খা মুচ্চমানো পব্বজিস্সামী’তি চিন্তেত্ৱা তেন সুচিন্তিতেন মৰণমুত্তো চেৱ, পব্বজিতো চ অগ্গফলে পতিট্ঠিতো’’তি তস্স গুণকথং কথেসুং. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, উত্তৰসেট্ঠিপুত্তোৱ অত্তনো ভযে উপ্পন্নে ‘ইমিনা উপাযেন ইমম্হা দুক্খা মুচ্চিস্সামী’তি চিন্তেত্ৱা মৰণভযা মুত্তো, অতীতে পণ্ডিতাপি অত্তনো ভযে উপ্পন্নে ‘ইমিনা উপাযেন ইমম্হা দুক্খা মুচ্চিস্সামা’তি চিন্তেত্ৱা মৰণভযতো মুচ্চিংসুযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো চুতিপটিসন্ধিৱসেন পৰিৱত্তন্তো ৱট্টকযোনিযং নিব্বত্তি. তদা একো ৱট্টকলুদ্দকো অৰঞ্ঞা বহূ ৱট্টকে আহৰিত্ৱা গেহে ঠপেত্ৱা গোচৰং দত্ৱা মূলং গহেত্ৱা আগতাগতানং হত্থে ৱট্টকে ৱিক্কিণন্তো জীৱিকং কপ্পেতি. সো একদিৱসং বহূহি ৱট্টকেহি সদ্ধিং বোধিসত্তম্পি গহেত্ৱা আনেসি. বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘সচাহং ইমিনা দিন্নং গোচৰঞ্চ পানীযঞ্চ পৰিভুঞ্জিস্সামি, অযং মং গহেত্ৱা আগতানং মনুস্সানং দস্সতি. সচে পন ন পৰিভুঞ্জিস্সামি, অহং মিলাযিস্সামি, অথ মং মিলাযন্তং দিস্ৱা মনুস্সা ন গণ্হিস্সন্তি. এৱং মে সোত্থি ভৱিস্সতি, ইমং উপাযং কৰিস্সামী’’তি. সো তথা কৰোন্তো মিলাযিত্ৱা অট্ঠিচম্মমত্তো অহোসি. মনুস্সা তং দিস্ৱা ন গণ্হিংসু. লুদ্দকো বোধিসত্তং ঠপেত্ৱা সেসেসু ৱট্টকেসু পৰিক্খীণেসু পচ্ছিং নীহৰিত্ৱা দ্ৱাৰে ঠপেত্ৱা বোধিসত্তং হত্থতলে কত্ৱা ‘‘কিং নু খো অযং ৱট্টকো’’তি চিন্তেত্ৱা ওলোকেতুং আৰদ্ধো. অথস্স পমত্তভাৱং ঞত্ৱা বোধিসত্তো পক্খে পসাৰেত্ৱা উপ্পতিত্ৱা অৰঞ্ঞমেৱ গতো. অঞ্ঞে ৱট্টকা তং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো ন পঞ্ঞাযসি, কহং গতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘লুদ্দকেন গহিতোম্হী’’তি ৱুত্তে ‘‘কিন্তি কত্ৱা মুত্তোসী’’তি পুচ্ছিংসু. বোধিসত্তো ‘‘অহং তেন দিন্নং গোচৰং অগ্গহেত্ৱা পানীযং অপিৱিত্ৱা উপাযচিন্তায মুত্তো’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১১৮. ‘‘নাচিন্তযন্তো পুৰিসো, ৱিসেসমধিগচ্ছতি;
চিন্তিতস্স ফলং পস্স, মুত্তোস্মি ৱধবন্ধনা’’তি.
তত্থাযং পিণ্ডত্থো – পুৰিসো দুক্খং পত্ৱা ‘‘ইমিনা নাম উপাযেন ইমম্হা দুক্খা মুচ্চিস্সামী’’তি অচিন্তযন্তো অত্তনো দুক্খা মোক্খসঙ্খাতং ৱিসেসং নাধিগচ্ছতি. ইদানি পন মযা চিন্তিতকম্মস্স ফলং পস্স. তেনেৱ উপাযেন মুত্তোস্মি ৱধবন্ধনা, মৰণতো চ বন্ধনতো চ মুত্তোস্মি অহন্তি. এৱং বোধিসত্তো অত্তনা কতকাৰণং আচিক্খি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মৰণমুত্তো ৱট্টকো অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
ৱট্টজাতকৱণ্ণনা অট্ঠমা.
[১১৯] ৯. অকালৰাৱিজাতকৱণ্ণনা
অমাতাপিতৰসংৱদ্ধোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অকালৰাৱিং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সাৱত্থিৱাসী কুলপুত্তো সাসনে পব্বজিত্ৱা ৱত্তং ৱা সিক্খং ৱা ন উগ্গণ্হি. সো ‘‘ইমস্মিং কালে মযা ৱত্তং কাতব্বং, ইমস্মিং কালে উপট্ঠাতব্বং, ইমস্মিং কালে উগ্গহেতব্বং, ইমস্মিং কালে সজ্ঝাযিতব্ব’’ন্তি ন জানাতি, পঠমযামেপি মজ্ঝিমযামেপি পচ্ছিমযামেপি পবুদ্ধপবুদ্ধক্খণেযেৱ মহাসদ্দং কৰোতি, ভিক্খূ নিদ্দং ন লভন্তি. ধম্মসভাযং ভিক্খূ ‘‘আৱুসো, অসুকো নাম ভিক্খু এৱৰূপে ৰতনসাসনে পব্বজিত্ৱা ৱত্তং ৱা সিক্খং ৱা কালং ৱা অকালং ৱা ন জানাতী’’তি তস্স অগুণকথং কথেসুং. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱেস অকালৰাৱী, পুব্বেপি অকালৰাৱীযেৱ, কালাকালং অজাননভাৱেন চ গীৱায ৱট্টিতায জীৱিতক্খযং পত্তো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো সব্বসিপ্পেসু পাৰং গন্ত্ৱা বাৰাণসিযং দিসাপামোক্খো আচৰিযো হুত্ৱা পঞ্চসতে মাণৱে সিপ্পং ৱাচেতি. তেসং মাণৱানং একো কালৰাৱী কুক্কুটো অত্থি, তে তস্স ৱস্সিতসদ্দেন উট্ঠায সিপ্পং সিক্খন্তি. সো কালমকাসি. তে অঞ্ঞং কুক্কুটং পৰিযেসন্তা চৰন্তি. অথেকো মাণৱকো সুসানৱনে দাৰূনি উদ্ধৰন্তো একং কুক্কুটং দিস্ৱা আনেত্ৱা পঞ্জৰে ঠপেত্ৱা পটিজগ্গতি. সো সুসানে ৱড্ঢিতত্তা ‘‘অসুকৱেলায নাম ৱস্সিতব্ব’’ন্তি অজানন্তো কদাচি অতিৰত্তিং ৱস্সতি, কদাচি অৰুণুগ্গমনে. মাণৱা তস্স অতিৰত্তিং ৱস্সিতকালে সিপ্পং সিক্খন্তা যাৱ অৰুণুগ্গমনা সিক্খিতুং ন সক্কোন্তি, নিদ্দাযমানা গহিতট্ঠানম্পি ন পস্সন্তি. অতিপভাতে ৱস্সিতকালে সজ্ঝাযস্স ওকাসমেৱ ন লভন্তি. মাণৱা ‘‘অযং অতিৰত্তিং ৱা ৱস্সতি অতিপভাতে ৱা, ইমং নিস্সায অম্হাকং সিপ্পং ন নিট্ঠাযিস্সতী’’তি তং গহেত্ৱা গীৱং ৱট্টেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা ‘‘অকালৰাৱী কুক্কুটো অম্হেহি ঘাতিতো’’তি আচৰিযস্স কথেসুং. আচৰিযো ‘‘ওৱাদং অগ্গহেত্ৱা সংৱড্ঢিতভাৱেন মৰণং পত্তো’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১১৯. ‘‘অমাতাপিতৰ-সংৱদ্ধো, অনাচেৰকুলে ৱসং;
নাযং কালং অকালং ৱা, অভিজানাতি কুক্কুটো’’তি.
তত্থ অমাতাপিতৰসংৱদ্ধোতি মাতাপিতৰো নিস্সায তেসং ওৱাদং অগ্গহেত্ৱা সংৱড্ঢো. অনাচেৰকুলে ৱসন্তি আচৰিযকুলেপি অৱসমানো, আচাৰসিক্খাপকং কঞ্চি নিস্সায অৱসিতত্তাতি অত্থো. নাযং কালং অকালং ৱাতি ‘‘ইমস্মিং কালে ৱস্সিতব্বং, ইমস্মিং ন ৱস্সিতব্ব’’ন্তি এৱং ৱস্সিতব্বযুত্তকং কালং ৱা অকালং ৱা এস কুক্কুটো ন জানাতি, অজাননভাৱেনেৱ জীৱিতক্খযং পত্তোতি. ইদং কাৰণং দস্সেত্ৱা বোধিসত্তো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যথাকম্মং গতো.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অকালৰাৱী কুক্কুটো অযং ভিক্খু অহোসি, অন্তেৱাসিকা বুদ্ধপৰিসা, আচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
অকালৰাৱিজাতকৱণ্ণনা নৱমা.
[১২০] ১০. বন্ধনমোক্খজাতকৱণ্ণনা
অবদ্ধা তত্থ বজ্ঝন্তীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো চিঞ্চমাণৱিকং আৰব্ভ কথেসি. তস্সা ৱত্থু দ্ৱাদসকনিপাতে মহাপদুমজাতকে (জা. ১.১২.১০৬ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. তদা পন সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, চিঞ্চমাণৱিকা ইদানেৱ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খতি, পুব্বেপি অব্ভাচিক্খিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো পুৰোহিতস্স গেহে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন তস্সেৱ পুৰোহিতো অহোসি. তেন অগ্গমহেসিযা ৱৰো দিন্নো হোতি ‘‘ভদ্দে, যং ইচ্ছসি, তং ৱদেয্যাসী’’তি. সা এৱমাহ ‘‘ন ময্হং অঞ্ঞো ৱৰো নাম দুল্লভো, ইতো পন তে পট্ঠায অঞ্ঞা ইত্থী কিলেসৱসেন ন ওলোকেতব্বা’’তি. সো পটিক্খিপিত্ৱা পুনপ্পুনং নিপ্পীড়িযমানো তস্সা ৱচনং অতিক্কমিতুং অসক্কোন্তো সম্পটিচ্ছিত্ৱা ততো পট্ঠায সোড়সসু নাটকিত্থিসহস্সেসু কিলেসৱসেন একিত্থিম্পি ন ওলোকেসি.
অথস্স পচ্চন্তো কুপ্পি, পচ্চন্তে ঠিতা যোধা চোৰেহি সদ্ধিং দ্ৱে তযো সঙ্গামে কত্ৱা ‘‘ইতো উত্তৰি মযং ন সক্কোমা’’তি ৰঞ্ঞো পণ্ণং পেসেসুং. ৰাজা তত্থ গন্তুকামো বলকাযং সংহৰিত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, অহং পচ্চন্তং গচ্ছামি, তত্থ নানপ্পকাৰানি যুদ্ধানি হোন্তি, জযপৰাজযোপি অনিবদ্ধো, তাদিসেসু ঠানেসু মাতুগামো দুপ্পৰিহাৰো, ত্ৱং ইধেৱ নিৱত্তাহী’’তি আহ. সা ‘‘ন সক্কা, দেৱ, মযা নিৱত্তিতু’’ন্তি পুনপ্পুনং ৰঞ্ঞা পটিক্খিত্তা আহ ‘‘তেন হি একেকং যোজনং গন্ত্ৱা ময্হং সুখদুক্খজাননত্থং একেকং মনুস্সং পেসেয্যাথা’’তি. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা বোধিসত্তং নগৰে ঠপেত্ৱা মহন্তেন বলকাযেন নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তো যোজনে যোজনে একেকং পুৰিসং ‘‘অম্হাকং আৰোগ্যং আৰোচেত্ৱা দেৱিযা সুখদুক্খং জানিত্ৱা আগচ্ছা’’তি পেসেসি. সা আগতাগতং পুৰিসং ‘‘ৰাজা কিমত্থং তং পেসেতী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘তুম্হাকং সুখদুক্খজাননত্থাযা’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি এহী’’তি তেন সদ্ধিং অসদ্ধম্মং পটিসেৱতি. ৰাজা দ্ৱত্তিংসযোজনমগ্গং গচ্ছন্তো দ্ৱত্তিংস জনে পেসেসি, সা সব্বেহিপি তেহি সদ্ধিং তথেৱ অকাসি.
ৰাজা পচ্চন্তং ৱূপসমেত্ৱা জনপদং সমস্সাসেত্ৱা পুন আগচ্ছন্তোপি তথেৱ দ্ৱত্তিংস জনে পেসেসি, সা তেহিপি সদ্ধিং তথেৱ ৱিপ্পটিপজ্জিযেৱ. ৰাজা আগন্ত্ৱা জযক্খন্ধাৱাৰট্ঠানে ঠত্ৱা ‘‘নগৰং পটিজগ্গাপেতূ’’তি বোধিসত্তস্স পণ্ণং পেসেসি. বোধিসত্তো সকলনগৰং পটিজগ্গাপেত্ৱা ৰাজনিৱেসনং পটিজগ্গাপেন্তো দেৱিযা ৱসনট্ঠানং অগমাসি. সা বোধিসত্তস্স ৰূপসোভগ্গপ্পত্তং কাযং দিস্ৱা সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী ‘‘এহি, ব্ৰাহ্মণ, সযনং অভিৰুহা’’তি আহ. বোধিসত্তো ‘‘মা এৱং অৱচ, ৰাজাপি গৰু, অকুসলম্পি ভাযামি, ন সক্কা মযা এৱং কাতু’’ন্তি আহ. ‘‘চতুসট্ঠিযা পাদমূলিকানং নেৱ ৰাজা গৰু, ন অকুসলং ভাযন্তি. তৱেৱ ৰাজা গৰু, ত্ৱংযেৱ চ অকুসলং ভাযসী’’তি. ‘‘আম, দেৱি, সচে তেসম্পি এৱং ভৱেয্য, ন এৱৰূপং কৰেয্যুং’’. ‘‘অহং পন জানমানো এৱৰূপং সাহসিযকম্মং ন কৰিস্সামী’’তি. ‘‘কিং বহুং ৱিপ্পলপসি, সচে মে ৱচনং ন কৰোসি, সীসং তে ছিন্দাপেস্সামী’’তি. ‘‘তিট্ঠতু তাৱ একস্মিং অত্তভাৱে সীসং, অত্তভাৱসহস্সেপি সীসে ছিজ্জন্তে ন সক্কা মযা এৱৰূপং কাতু’’ন্তি. সা ‘‘হোতু, জানিস্সামী’’তি বোধিসত্তং তজ্জেত্ৱা অত্তনো গব্ভং পৱিসিত্ৱা সৰীৰে নখৱড়ঞ্জং দস্সেত্ৱা তেলেন গত্তানি অব্ভঞ্জিত্ৱা কিলিট্ঠৱত্থং নিৱাসেত্ৱা গিলানালযং কত্ৱা দাসিযো আণাপেসি ‘ৰঞ্ঞা কহং দেৱী’তি ৱুত্তে ‘গিলানা’তি কথেয্যাথা’’তি.
বোধিসত্তোপি ৰঞ্ঞো পটিপথং অগমাসি. ৰাজা নগৰং পদক্খিণং কত্ৱা পাসাদং আৰুয্হ দেৱিং অপস্সন্তো ‘‘কহং, দেৱী’’তি পুচ্ছি. ‘‘গিলানা, দেৱা’’তি. সোপি সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা তস্সা পিট্ঠিং পৰিমজ্জন্তো ‘‘কিং তে, ভদ্দে, অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. সা তুণ্হী অহোসি. ততিযৱাৰে ৰাজানং ওলোকেত্ৱা ‘‘ত্ৱম্পি, মহাৰাজ, জীৱসি নাম, মাদিসাপি ইত্থিযো সস্সামিকাযেৱ নামা’’তি আহ. ‘‘কিং এতং, ভদ্দে’’তি? তুম্হেহি নগৰং ৰক্খনত্থায ঠপিতো পুৰোহিতো ‘‘তুম্হাকং নিৱেসনং পটিজগ্গামী’’তি ইধাগন্ত্ৱা অত্তনো ৱচনং অকৰোন্তিং মং পহৰিত্ৱা অত্তনো মনং পূৰেত্ৱা গতোতি. ৰাজা অগ্গিম্হি পক্খিত্তলোণসক্খৰা ৱিয কোধেন তটতটাযন্তো সিৰিগব্ভা নিক্খমিত্ৱা দোৱাৰিকপাদমূলিকাদযো পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, ভণে, পুৰোহিতং পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৱা ৱজ্ঝভাৱপ্পত্তং কত্ৱা নগৰা নীহৰিত্ৱা আঘাতনং নেত্ৱা সীসমস্স ছিন্দথা’’তি আহ. তে ৱেগেন গন্ত্ৱা তং পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৱা ৱজ্ঝভেৰিং চৰাপেসুং.
বোধিসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অদ্ধা তায দুট্ঠদেৱিযা ৰাজা পুৰেতৰমেৱ পৰিভিন্নো, অজ্জ দানাহং অত্তনো বলেনেৱ অত্তানং মোচেস্সামী’’তি. সো তে পুৰিসে আহ ‘‘ভো, তুম্হে মং মাৰেন্তা ৰঞ্ঞো দস্সেত্ৱাৱ মাৰেথা’’তি. ‘‘কিংকাৰণা’’তি? ‘‘অহং ৰাজকম্মিকো, বহু মে কম্মং কতং, বহূনি মহানিধিট্ঠানানি জানামি, ৰাজকুটুম্বং মযা ৱিচাৰিতং. সচে মং ৰঞ্ঞো ন দস্সেস্সথ, বহুধনং নস্সিস্সতি, মযা ৰঞ্ঞো সাপতেয্যে আচিক্খিতে পচ্ছা কাতব্বং কৰোথা’’তি. তে তং ৰঞ্ঞো দস্সযিংসু. ৰাজা তং দিস্ৱাৱ ‘‘কস্মা ভো, ব্ৰাহ্মণ, মযি লজ্জং ন অকাসি, কস্মা তে এৱৰূপং পাপকম্মং কত’’ন্তি আহ. ‘‘মহাৰাজ, অহং সোত্থিযকুলে জাতো, মযা কুন্থকিপিল্লিকমত্তোপি পাণাতিপাতো ন কতপুব্বো, তিণসলাকমত্তম্পি অদিন্নং নাদিন্নপুব্বং, লোভৱসেন পৰেসং ইত্থী অক্খীনি উম্মীলেত্ৱাপি ন ওলোকিতপুব্বা, হস্সৱসেনাপি মুসা ন ভাসিতপুব্বা, কুসগ্গেনাপি মজ্জং ন পীতপুব্বং, অহং তুম্হেসু নিৰপৰাধো. সা পন বালা লোভৱসেন মং হত্থে গহেত্ৱা মযা পটিক্খিত্তা মং তজ্জেত্ৱা অত্তনা কতং পাপং উত্তানং কত্ৱা মম আচিক্খিত্ৱা অন্তোগব্ভং পৱিট্ঠা. অহং নিৰপৰাধো, পণ্ণং গহেত্ৱা পন আগতা চতুসট্ঠি জনা সাপৰাধা, তে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘তায ৱো ৱচনং কতং, ন কত’’ন্তি পুচ্ছ, দেৱাতি. ৰাজা তে চতুসট্ঠি জনে বন্ধাপেত্ৱা দেৱিং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘তযা এতেহি সদ্ধিং পাপং কতং, ন কত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘কতং, দেৱা’’তি ৱুত্তে তে পচ্ছাবাহং বন্ধাপেত্ৱা ‘‘ইমেসং চতুসট্ঠিজনানং সীসানি ছিন্দথা’’তি আণাপেসি.
অথ নং বোধিসত্তো আহ – ‘‘নত্থি, মহাৰাজ, এতেসং দোসো, দেৱী অত্তনো ৰুচিং কাৰাপেসি. নিৰপৰাধা এতে, তস্মা নেসং খমথ. তস্সাপি দোসো নত্থি, ইত্থিযো নাম মেথুনধম্মেন অতিত্তা. জাতিসভাৱো হি এস. এতাসং খমিতব্বযুত্তমেৱ হোতি. তস্মা এতিস্সাপি খমথা’’তি নানপ্পকাৰেন ৰাজানং সঞ্ঞাপেত্ৱা তে চতুসট্ঠিপি জনে তঞ্চ বালং মোচাপেত্ৱা সব্বেসং যথাসকানি ঠানানি দাপেসি. এৱং তে সব্বে মোচেত্ৱা সকট্ঠানে পতিট্ঠাপেত্ৱা বোধিসত্তো ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, অন্ধবালানং নাম অৱত্থুকেন ৱচনেন অবন্ধিতব্বযুত্তকাপি পণ্ডিতা পচ্ছাবাহং বদ্ধা, পণ্ডিতানং কাৰণযুত্তেন ৱচনেন পচ্ছাবাহং বদ্ধাপি মুত্তা. এৱং বালা নাম অবন্ধিতব্বযুত্তকেপি বন্ধাপেন্তি, পণ্ডিতা বদ্ধেপি মোচেন্তী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১২০. ‘‘অবদ্ধা তত্থ বজ্ঝন্তি, যত্থ বালা পভাসৰে;
বদ্ধাপি তত্থ মুচ্চন্তি, যত্থ ধীৰা পভাসৰে’’তি.
তত্থ অবদ্ধাতি অবন্ধিতব্বযুত্তা. পভাসৰেতি পভাসন্তি ৱদন্তি কথেন্তি.
এৱং মহাসত্তো ইমায গাথায ৰঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৱা ‘‘মযা ইমং দুক্খং অগাৰে ৱসনভাৱেন লদ্ধং, ইদানি মে অগাৰেন কিচ্চং নত্থি, পব্বজ্জং মে অনুজান, দেৱা’’তি পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৱা অস্সুমুখং ঞাতিজনং মহন্তঞ্চ ৱিভৱং পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা হিমৱন্তে ৱসন্তো অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা দুট্ঠদেৱী চিঞ্চমাণৱিকা অহোসি, ৰাজা আনন্দো, পুৰোহিতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
বন্ধনমোক্খজাতকৱণ্ণনা দসমা.
হংচিৱগ্গো দ্ৱাদসমো.
তস্সুদ্দানং –
গদ্ৰভপঞ্হা অমৰা, সিঙ্গালং মিতচিন্তি চ;
অনুসাসিকদুব্বচং, তিত্তিৰং ৱট্টকং পুন;
অকালৰাৱি বন্ধনন্তি.