২১. অসীতিনিপাতো

[৫৩৩] ১. চূড়হংসজাতকৱণ্ণনা

সুমুখাতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো আযস্মতো আনন্দস্স জীৱিতপৰিচ্চাগং আৰব্ভ কথেসি. দেৱদত্তেন হি তথাগতং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং পযোজিতেসু ধনুগ্গহেসু সব্বপঠমং পেসিতেন আগন্ত্ৱা ‘‘নাহং, ভন্তে, সক্কোমি তং ভগৱন্তং জীৱিতা ৱোৰোপেতুং, মহিদ্ধিকো সো ভগৱা মহানুভাৱো’’তি ৱুত্তে দেৱদত্তো ‘‘অলং, আৱুসো, মা ত্ৱং সমণং গোতমং জীৱিতা ৱোৰোপেহি, অহমেৱ সমণং গোতমং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সামী’’তি ৱত্ৱা তথাগতে গিজ্ঝকূটপব্বতস্স পচ্ছিমছাযায চঙ্কমন্তে সযং গিজ্ঝকূটং পব্বতং অভিৰুহিত্ৱা যন্তৱেগেন মহতিং সিলং পৱিজ্ঝি, ‘‘ইমায সিলায সমণং গোতমং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সামী’’তি. তদা দ্ৱে পব্বতকূটা সমাগন্ত্ৱা তং সিলং সম্পটিচ্ছিংসু. ততো পপটিকা উপ্পতিত্ৱা ভগৱতো পাদং পহৰিত্ৱা ৰুহিৰং উপ্পাদেসি, বলৱৱেদনা পৱত্তিংসু. জীৱকো তথাগতস্স পাদং সত্থকেন ফালেত্ৱা দুট্ঠলোহিতং ৱমেত্ৱা পূতিমংসং অপনেত্ৱা ধোৱিত্ৱা ভেসজ্জং আলিম্পিত্ৱা নিৰোগমকাসি. সত্থা পুৰিমসদিসমেৱ ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো মহতিযা বুদ্ধলীলায ৱিচৰি.

অথ নং দিস্ৱা দেৱদত্তো চিন্তেসি – ‘‘সমণস্স গোতমস্স ৰূপসোভগ্গপ্পত্তং সৰীৰং দিস্ৱা কোচি মনুস্সভূতো উপসঙ্কমিতুং ন সক্কোতি, ৰঞ্ঞো খো পন নাড়াগিৰি নাম হত্থী চণ্ডো ফৰুসো মনুস্সঘাতকো বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণে ন জানাতি, সো তং জীৱিতক্খযং পাপেস্সতী’’তি. সো গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো তমত্থং আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা হত্থাচৰিযং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সম্ম, স্ৱে নাড়াগিৰিং মত্তং কত্ৱা পাতোৱ সমণেন গোতমেন পটিপন্নৱীথিযং ৱিস্সজ্জেহী’’তি আহ. দেৱদত্তোপি নং ‘‘অঞ্ঞেসু দিৱসেসু হত্থী কিত্তকং সুৰং পিৱতী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অট্ঠ ঘটে, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি স্ৱে ত্ৱং তং সোড়স ঘটে পাযেত্ৱা সমণেন গোতমেন পটিপন্নৱীথিযং অভিমুখং কৰেয্যাসী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. ৰাজা নগৰে ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘স্ৱে নাড়াগিৰিং মত্তং কত্ৱা নগৰে ৱিস্সজ্জেস্সতি, নাগৰা পাতোৱ সব্বকিচ্চানি কত্ৱা অন্তৰৱীথিং মা পটিপজ্জিংসূ’’তি. দেৱদত্তোপি ৰাজনিৱেসনা ওৰুয্হ হত্থিসালং গন্ত্ৱা হত্থিগোপকে আমন্তেত্ৱা ‘‘মযং ভণে উচ্চট্ঠানিযং নীচট্ঠানে, নীচট্ঠানিযং ৱা উচ্চট্ঠানে কাতুং সমত্থা, সচে ৱো যসেন অত্থো, স্ৱে পাতোৱ নাড়াগিৰিং তিখিণসুৰায সোড়স ঘটে পাযেত্ৱা সমণস্স গোতমস্স আগমনৱেলায তুত্ততোমৰেহি ৱিজ্ঝিত্ৱা কুজ্ঝাপেত্ৱা হত্থিসালং ভিন্দাপেত্ৱা সমণেন গোতমেন পটিপন্নৱীথিযং অভিমুখং কত্ৱা সমণং গোতমং জীৱিতক্খযং পাপেথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিংসু.

সা পৱত্তি সকলনগৰে ৱিত্থাৰিকা অহোসি. বুদ্ধধম্মসঙ্ঘমামকা উপাসকা তং সুত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, দেৱদত্তো ৰঞ্ঞা সদ্ধিং একতো হুত্ৱা স্ৱে তুম্হেহি পটিপন্নৱীথিযং নাড়াগিৰিং ৱিস্সজ্জাপেস্সতি, স্ৱে পিণ্ডায অপৱিসিত্ৱা ইধেৱ হোথ, মযং ৱিহাৰেযেৱ বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভিক্খং দস্সামা’’তি ৱদিংসু. সত্থাপি ‘‘স্ৱে পিণ্ডায ন পৱিসিস্সামী’’তি অৱত্ৱাৱ ‘‘অহং স্ৱে নাড়াগিৰিং দমেত্ৱা পাটিহাৰিযং কত্ৱা তিত্থিযে মদ্দিত্ৱা ৰাজগহে পিণ্ডায অচৰিত্ৱাৱ ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নগৰা নিক্খমিত্ৱা ৱেড়ুৱনমেৱ আগমিস্সামি, ৰাজগহৱাসিনোপি বহূনি ভত্তভাজনানি গহেত্ৱা ৱেড়ুৱনমেৱ আগমিস্সন্তি, স্ৱে ৱিহাৰেযেৱ ভত্তগ্গং ভৱিস্সতী’’তি ইমিনা কাৰণেন তেসং অধিৱাসেসি. তে তথাগতস্স অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা ভত্তভাজনানি আহৰিত্ৱা ‘‘ৱিহাৰেযেৱ দানং দস্সামা’’তি পক্কমিংসু.

সত্থাপি পঠমযামে ধম্মং দেসেত্ৱা মজ্ঝিমযামে দেৱতানং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেত্ৱা পচ্ছিমযামস্স পঠমকোট্ঠাসে সীহসেয্যং কপ্পেত্ৱা দুতিযকোট্ঠাসে ফলসমাপত্তিযা ৱীতিনামেত্ৱা ততিযকোট্ঠাসে মহাকৰুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায বোধনেয্যবন্ধৱে ওলোকেন্তো নাড়াগিৰিদমনে চতুৰাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযং দিস্ৱা ৱিভাতায ৰত্তিযা কতসৰীৰপটিজগ্গনো হুত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেত্ৱা, ‘‘আনন্দ, অজ্জ ৰাজগহপৰিৱত্তকেসু অট্ঠাৰসসু মহাৱিহাৰেসু সব্বেসম্পি ভিক্খূনং মযাসদ্ধিং ৰাজগহং পৱিসিতুং আৰোচেহী’’তি আহ. থেৰো তথা অকাসি. সব্বেপি ভিক্খূ ৱেড়ুৱনে সন্নিপতিংসু. সত্থা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ৰাজগহং পাৱিসি. অথ হত্থিমেণ্ডা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিংসু, মহন্তো সমাগমো অহোসি. সদ্ধাসম্পন্না মনুস্সা ‘‘অজ্জ কিৰ বুদ্ধনাগস্স তিৰচ্ছাননাগেন সঙ্গামো ভৱিস্সতি, অনূপমায বুদ্ধলীলায নাড়াগিৰিদমনং পস্সিস্সামা’’তি পাসাদহম্মিযগেহচ্ছদনাদীনি অভিৰুহিত্ৱা অট্ঠংসু. অসদ্ধা পন মিচ্ছাদিট্ঠিকা ‘‘অযং নাড়াগিৰি চণ্ডো ফৰুসো মনুস্সঘাতকো বুদ্ধাদীনং গুণং ন জানাতি, সো অজ্জ সমণস্স গোতমস্স সুৱণ্ণৱণ্ণং সৰীৰং ৱিদ্ধংসেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেস্সতি, অজ্জ পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠিং পস্সিস্সামা’’তি পাসাদাদীসু অট্ঠংসু.

হত্থীপি ভগৱন্তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা মনুস্সে তাসেন্তো গেহানি ৱিদ্ধংসেন্তো সকটানি সংচুণ্ণেন্তো সোণ্ডং উস্সাপেত্ৱা পহট্ঠকণ্ণৱালো পব্বতো ৱিয অজ্ঝোত্থৰন্তো যেন ভগৱা তেনাভিধাৱি. তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অযং, ভন্তে, নাড়াগিৰি চণ্ডো ফৰুসো মনুস্সঘাতকো ইমং ৰচ্ছং পটিপন্নো, ন খো পনাযং বুদ্ধাদিগুণং জানাতি, পটিক্কমতু, ভন্তে, ভগৱা, পটিক্কমতু সুগতো’’তি. মা, ভিক্খৱে, ভাযিত্থ, পটিবলো অহং নাড়াগিৰিং দমেতুন্তি. অথাযস্মা সাৰিপুত্তো সত্থাৰং যাচি – ‘‘ভন্তে, পিতু উপ্পন্নকিচ্চং নাম জেট্ঠপুত্তস্স ভাৰো, অহমেৱ তং দমেমী’’তি. অথ নং সত্থা, ‘‘সাৰিপুত্ত, বুদ্ধবলং নাম অঞ্ঞং, সাৱকবলং অঞ্ঞং, তিট্ঠ ত্ৱ’’ন্তি পটিবাহি. এৱং যেভুয্যেন অসীতি মহাথেৰা যাচিংসু. সত্থা সব্বেপি পটিবাহি. অথ আযস্মা আনন্দো সত্থৰি বলৱসিনেহেন অধিৱাসেতুং অসক্কোন্তো ‘‘অযং হত্থী পঠমং মং মাৰেতূ’’তি তথাগতস্সত্থায জীৱিতং পৰিচ্চজিত্ৱা গন্ত্ৱা সত্থু পুৰতো অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা ‘‘অপেহি, আনন্দ, মা মে পুৰতো অট্ঠাসী’’তি আহ. ‘‘ভন্তে, অযং হত্থী চণ্ডো ফৰুসো মনুস্সঘাতকো কপ্পুট্ঠানগ্গিসদিসো পঠমং মং মাৰেত্ৱা পচ্ছা তুম্হাকং সন্তিকং আগচ্ছতূ’’তি থেৰো অৱচ. যাৱততিযং ৱুচ্চমানোপি তথেৱ অট্ঠাসি ন পটিক্কমি. অথ নং ভগৱা ইদ্ধিবলেন পটিক্কমাপেত্ৱা ভিক্খূনং অন্তৰে ঠপেসি.

তস্মিং খণে একা ইত্থী নাড়াগিৰিং দিস্ৱা মৰণভযভীতা পলাযমানা অঙ্কেন গহিতং দাৰকং হত্থিনো চ তথাগতস্স চ অন্তৰে ছড্ডেত্ৱা পলাযি. হত্থী তং অনুবন্ধিত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা দাৰকস্স সন্তিকং অগমাসি. তদা দাৰকো মহাৰৱং ৰৱি. সত্থা নাড়াগিৰিং ওদিস্সকমেত্তায ফৰিত্ৱা সুমধুৰং ব্ৰহ্মস্সৰং নিচ্ছাৰেত্ৱা ‘‘অম্ভো নাড়াগিৰি তং সোড়স সুৰাঘটে পাযেত্ৱা মত্তং কৰোন্তা ন ‘অঞ্ঞং গণ্হিস্সতী’তি কৰিংসু, ‘মং গণ্হিস্সতী’তি পন কৰিংসু, মা অকাৰণেন জঙ্ঘাযো কিলমেন্তো ৱিচৰি, ইতো এহী’’তি পক্কোসি. সো সত্থু ৱচনং সুত্ৱা অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা ভগৱতো ৰূপসিৰিং ওলোকেত্ৱা পটিলদ্ধসংৱেগো বুদ্ধতেজেন পচ্ছিন্নসুৰামদো সোণ্ডং ওলম্বেন্তো কণ্ণে চালেন্তো আগন্ত্ৱা তথাগতস্স পাদেসু পতি. অথ নং সত্থা, ‘‘নাড়াগিৰি, ত্ৱং তিৰচ্ছানহত্থী, অহং বুদ্ধৱাৰণো, ইতো পট্ঠায মা চণ্ডো ফৰুসো মনুস্সঘাতকো ভৱ, সব্বসত্তেসু মেত্তচিত্তং পটিলভা’’তি ৱত্ৱা দক্খিণহত্থং পসাৰেত্ৱা কুম্ভে পৰামসিত্ৱা –

‘‘মা কুঞ্জৰ নাগমাসদো, দুক্খো হি কুঞ্জৰ নাগমাসদো;

ন হি নাগহতস্স কুঞ্জৰ, সুগতি হোতি ইতো পৰং যতো.

‘‘মা চ মদো মা চ পমাদো, ন হি পমত্তা সুগতিং ৱজন্তি তে;

ত্ৱঞ্ঞেৱ তথা কৰিস্সসি, যেন ত্ৱং সুগতিং গমিস্সসী’’তি. (চূড়ৱ. ৩৪২) –

ধম্মং দেসেসি.

তস্স সকলসৰীৰং পীতিযা নিৰন্তৰং ফুটং অহোসি. সচে কিৰ তিৰচ্ছানগতো নাভৱিস্সা, সোতাপত্তিফলং অধিগমিস্সা. মনুস্সা তং পাটিহাৰিযং দিস্ৱা উন্নদিংসু অপ্ফোটিংসু, সঞ্জাতসোমনস্সা নানাভৰণানি খিপিংসু, তানি হত্থিস্স সৰীৰং পটিচ্ছাদযিংসু. ততো পট্ঠায নাড়াগিৰি ধনপালকো নাম জাতো. তস্মিং খো পন ধনপালকসমাগমে চতুৰাসীতি পাণসহস্সানি অমতং পিৱিংসু. সত্থা ধনপালকং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেসি. সো সোণ্ডায ভগৱতো পাদে পংসূনি গহেত্ৱা উপৰি মুদ্ধনি আকিৰিত্ৱা পটিকুটিতোৱ পটিক্কমিত্ৱা দস্সনূপচাৰে ঠিতো দসবলং ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা হত্থিসালং পাৱিসি. ততো পট্ঠায দন্তসুদন্তো হুত্ৱা ন কঞ্চি ৱিহেঠেতি. সত্থা নিপ্ফন্নমনোৰথো ‘‘যেহি যং ধনং খিত্তং, তেসঞ্ঞেৱ তং হোতূ’’তি অধিট্ঠায ‘‘অজ্জ মযা মহন্তং পাটিহাৰিযং কতং, ইমস্মিং নগৰে পিণ্ডায চৰণং অপ্পটিৰূপ’’ন্তি তিত্থিযে মদ্দিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো জযপ্পত্তো ৱিয খত্তিযো নগৰা নিক্খমিত্ৱা ৱেড়ুৱনমেৱ গতো. নগৰৱাসিনো বহুং অন্নপানখাদনীযং আদায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা মহাদানং পৱত্তযিংসু.

তং দিৱসং সাযন্হসমযে ধম্মসভং পূৰেত্ৱা সন্নিসিন্না ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, আযস্মতা আনন্দেন তথাগতস্সত্থায অত্তনো জীৱিতং পৰিচ্চজন্তেন দুক্কৰং কতং, নাড়াগিৰিং দিস্ৱা সত্থাৰা তিক্খত্তুং পটিবাহিযমানোপি নাপগতো, অহো দুক্কৰকাৰকো, আৱুসো, আযস্মা আনন্দো’’তি. সত্থা ‘‘আনন্দস্স গুণকথা পৱত্ততি, গন্তব্বং মযা এত্থা’’তি গন্ধকুটিতো নিক্খমিত্ৱা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি আনন্দো তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তোপি মমত্থায জীৱিতং পৰিচ্চজিযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে মহিংসকৰট্ঠে সাগলনগৰে সাগলো নাম ৰাজা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. তদা নগৰতো অৱিদূৰে একস্মিং নেসাদগামকে অঞ্ঞতৰো নেসাদো পাসেহি সকুণে বন্ধিত্ৱা নগৰে ৱিক্কিণন্তো জীৱিকং কপ্পেসি. নগৰতো চ অৱিদূৰে আৱট্টতো দ্ৱাদসযোজনো মানুসিযো নাম পদুমসৰো অহোসি পঞ্চৱণ্ণপদুমসঞ্ছন্নো. তত্থ নানপ্পকাৰো সকুণসঙ্ঘো ওতৰি. সো নেসাদো তত্থ অনিযামেন পাসে ওড্ডেসি. তস্মিং কালে ধতৰট্ঠো হংসৰাজা ছন্নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱাৰো চিত্তকূটপব্বতে সুৱণ্ণগুহাযং ৱসতি, সুমুখো নামস্স সেনাপতি অহোসি. অথেকদিৱসং ততো হংসযূথা কতিপযা সুৱণ্ণহংসা মানুসিযং সৰং গন্ত্ৱা পহূতগোচৰে তস্মিং যথাসুখং ৱিচৰিত্ৱা সুহিতা চিত্তকূটং আগন্ত্ৱা ধতৰট্ঠস্স আৰোচেসুং – ‘‘মহাৰাজ, মনুস্সপথে মানুসিযো নাম পদুমসৰো সম্পন্নগোচৰো, তত্থ গোচৰং গণ্হিতুং গচ্ছামা’’তি. সো ‘‘মনুস্সপথো নাম সাসঙ্কো সপ্পটিভযো, মা ৱো ৰুচ্চিত্থা’’তি পটিক্খিপিত্ৱাপি তেহি পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানো ‘‘সচে তুম্হাকং ৰুচ্চতি, গচ্ছামা’’তি সপৰিৱাৰো তং সৰং অগমাসি. সো আকাসা ওতৰন্তো পাদং পাসে পৱেসেন্তোযেৱ ওতৰি. অথস্স পাসো পাদং অযপট্টকেন কড্ঢন্তো ৱিয আবন্ধিত্ৱা গণ্হি. অথস্স ‘‘ছিন্দিস্সামি ন’’ন্তি আকড্ঢন্তস্স পঠমৱাৰে চম্মং ছিজ্জি, দুতিযৱাৰে মংসং ছিজ্জি, ততিযৱাৰে ন্হাৰু ছিজ্জি, পাসো অট্ঠিং আহচ্চ অট্ঠাসি, লোহিতং পগ্ঘৰি, বলৱৱেদনা পৱত্তিংসু.

সো চিন্তেসি – ‘‘সচাহং বদ্ধৰৱং ৰৱিস্সামি, ঞাতকা মে উত্ৰস্তা হুত্ৱা গোচৰং অগ্গণ্হিত্ৱা ছাতজ্ঝত্তাৱ পলাযন্তা দুব্বলতায মহাসমুদ্দে পতিস্সন্তী’’তি. সো ৱেদনং অধিৱাসেত্ৱা ঞাতীনং যাৱদত্থং চৰিত্ৱা হংসানং কীড়নকালে মহন্তেন সদ্দেন বদ্ধৰৱং ৰৱি. তং সুত্ৱা তে হংসা মৰণভযতজ্জিতা ৱগ্গৱগ্গা হুত্ৱা চিত্তকূটাভিমুখা পক্কমিংসু. তেসু পক্কন্তেসু সুমুখো হংসসেনাপতি ‘‘কচ্চি নু খো ইদং ভযং মহাৰাজস্স উপ্পন্নং, জানিস্সামি ন’’ন্তি ৱেগেন পক্খন্দিত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তস্স হংসগণস্স অন্তৰে মহাসত্তং অদিস্ৱা মজ্ঝিমহংসগণং ৱিচিনি, তত্থপি অদিস্ৱা পচ্ছিমহংসগণং ৱিচিনি, তত্থপি অদিস্ৱা ‘‘নিস্সংসযং তস্সেৱেদং ভযং উপ্পন্ন’’ন্তি নিৱত্তিত্ৱা আগচ্ছন্তো মহাসত্তং পাসে বদ্ধং লোহিতমক্খিতং দুক্খাতুৰং পঙ্কপিট্ঠে নিপন্নং দিস্ৱা ‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, অহং মম জীৱিতং পৰিচ্চজিত্ৱা তুম্হে পাসতো মোচেস্সামী’’তি ৱদন্তো ওতৰিত্ৱা মহাসত্তং অস্সাসেন্তোৱ পঙ্কপিট্ঠে নিসীদি. অথ নং ৱীমংসন্তো মহাসত্তো পঠমং গাথমাহ –

১. ‘‘সুমুখ অনুপচিনন্তা, পক্কমন্তি ৱিহঙ্গমা;

গচ্ছ তুৱম্পি মা কঙ্খি, নত্থি বদ্ধে সহাযতা’’তি.

তত্থ অনুপচিনন্তাতি সিনেহেন আলযৱসেন অনোলোকেন্তা. পক্কমন্তীতি এতে ছন্নৱুতি হংসসহস্সা ঞাতিৱিহঙ্গমা মং ছড্ডেত্ৱা গচ্ছন্তি, ত্ৱম্পি গচ্ছ, মা ইধ ৱাসং আকঙ্খি, এৱঞ্হি পাসেন বদ্ধে মযি সহাযতা নাম নত্থি, ন হি তে অহং ইদানি কিঞ্চি সহাযকিচ্চং কাতুং সক্খিস্সামি, কিং তে মযা নিৰূপকাৰেন, পপঞ্চং অকত্ৱা গচ্ছেৱাতি ৱদতি.

ইতো পৰং –

২. ‘‘গচ্ছে ৱাহং ন ৱা গচ্ছে, ন তেন অমৰো সিযং;

সুখিতং তং উপাসিত্ৱা, দুক্খিতং তং কথং জহে.

৩. ‘‘মৰণং ৱা তযা সদ্ধিং, জীৱিতং ৱা তযা ৱিনা;

তদেৱ মৰণং সেয্যো, যঞ্চে জীৱে তযা ৱিনা.

৪. ‘‘নেস ধম্মো মহাৰাজ, যং তং এৱং গতং জহে;

যা গতি তুয্হং সা ময্হং, ৰুচ্চতে ৱিহগাধিপ.

৫. ‘‘কা নু পাসেন বদ্ধস্স, গতি অঞ্ঞা মহানসা;

সা কথং চেতযানস্স, মুত্তস্স তৱ ৰুচ্চতি.

৬. ‘‘কং ৱা ত্ৱং পস্সসে অত্থং, মম তুয্হঞ্চ পক্খিম;

ঞাতীনং ৱাৱসিট্ঠানং, উভিন্নং জীৱিতক্খযে.

৭. ‘‘যং ন কঞ্চনদেপিঞ্ছ, অন্ধেন তমসা গতং;

তাদিসে সঞ্চজং পাণং, কমত্থমভিজোতযে.

৮. ‘‘কথং নু পততং সেট্ঠ, ধম্মে অত্থং ন বুজ্ঝসি;

ধম্মো অপচিতো সন্তো, অত্থং দস্সেতি পাণিনং.

৯. ‘‘সোহং ধম্মং অপেক্খানো, ধম্মা চত্থং সমুট্ঠিতং;

ভত্তিঞ্চ তযি সম্পস্সং, নাৱকঙ্খামি জীৱিতং.

১০. ‘‘অদ্ধা এসো সতং ধম্মো, যো মিত্তো মিত্তমাপদে.

ন চজে জীৱিতস্সাপি, হেতুধম্মমনুস্সৰং.

১১. ‘‘স্ৱাযং ধম্মো চ তে চিণ্ণো, ভত্তি চ ৱিদিতা মযি;

কামং কৰস্সু ময্হেতং, গচ্ছেৱানুমতো মযা.

১২. ‘‘অপি ত্ৱেৱং গতে কালে, যং খণ্ডং ঞাতিনং মযা;

তযা তং বুদ্ধিসম্পন্নং, অস্স পৰমসংৱুতং.

১৩. ‘‘ইচ্চেৱং মন্তযন্তানং, অৰিযানং অৰিযৱুত্তিনং;

পচ্চদিস্সথ নেসাদো, আতুৰানমিৱন্তকো.

১৪. ‘‘তে সত্তুমভিসঞ্চিক্খ, দীঘৰত্তং হিতা দিজা;

তুণ্হীমাসিত্থ উভযো, ন সঞ্চলেসুমাসনা.

১৫. ‘‘ধতৰট্ঠে চ দিস্ৱান, সমুড্ডেন্তে ততো ততো;

অভিক্খমথ ৱেগেন, দিজসত্তু দিজাধিপে.

১৬. ‘‘সো চ ৱেগেনভিক্কম্ম, আসজ্জ পৰমে দিজে;

পচ্চকমিত্থ নেসাদো, বদ্ধা ইতি ৱিচিন্তযং.

১৭. ‘‘একংৱ বদ্ধমাসীনং, অবদ্ধঞ্চ পুনাপৰং;

আসজ্জ বদ্ধমাসীনং, পেক্খমানমদীনৱং.

১৮. ‘‘ততো সো ৱিমতোযেৱ, পণ্ডৰে অজ্ঝভাসথ;

পৱড্ঢকাযে আসীনে, দিজসঙ্ঘগণাধিপে.

১৯. ‘‘যং নু পাসেন মহতা, বদ্ধো ন কুৰুতে দিসং;

অথ কস্মা অবদ্ধো ত্ৱং, বলী পক্খি ন গচ্ছসি.

২০. ‘‘কিং নু ত্যাযং দিজো হোতি, মুত্তো বদ্ধং উপাসসি;

ওহায সকুণা যন্তি, কিং একো অৱহীযসি.

২১. ‘‘ৰাজা মে সো দিজামিত্ত, সখা পাণসমো চ মে;

নেৱ নং ৱিজহিস্সামি, যাৱ কালস্স পৰিযাযং.

২২. ‘‘কথং পনাযং ৱিহঙ্গো, নাদ্দস পাসমোড্ডিতং;

পদঞ্হেতং মহন্তানং, বোদ্ধুমৰহন্তি আপদং.

২৩. ‘‘যদা পৰাভৱো হোতি, পোসো জীৱিতসঙ্খযে;

অথ জালঞ্চ পাসঞ্চ, আসজ্জাপি ন বুজ্ঝতি.

২৪. ‘‘অপি ত্ৱেৱ মহাপঞ্ঞ, পাসা বহুৱিধা ততা;

গুয্হমাসজ্জ বজ্ঝন্তি, অথেৱং জীৱিতক্খযে’’তি. –

ইমাসং গাথানং সম্বন্ধো পাড়িনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

তত্থ গচ্ছে ৱাতি, মহাৰাজ, অহং ইতো গচ্ছেয্যং ৱা ন ৱা, নাহং তেন গমনেন ৱা অগমনেন ৱা অমৰো সিযং, অহঞ্হি ইতো গতোপি অগতোপি মৰণতো অমুত্তোৱ, ইতো পুব্বে পন সুখিতং তং উপাসিত্ৱা ইদানি দুক্খিতং তং কথং জহেয্যন্তি ৱদতি. মৰণং ৱাতি মম অগচ্ছন্তস্স ৱা তযা সদ্ধিং মৰণং ভৱেয্য, গচ্ছন্তস্স ৱা তযা ৱিনা জীৱিতং. তেসু দ্ৱীসু যং তযা সদ্ধিং মৰণং, তদেৱ মে ৱৰং, যং তযা ৱিনা জীৱেয্যং, ন মে তং ৱৰন্তি অত্থো. ৰুচ্চতেতি যা তৱ গতি নিপ্ফত্তি, সাৱ ময্হং ৰুচ্চতি. সা কথন্তি সম্ম সুমুখ মম তাৱ দড়্হেন ৱালপাসেন বদ্ধস্স পৰহত্থং গতস্স সা গতি ৰুচ্চতু, তৱ পন চেতযানস্স সচেতনস্স পঞ্ঞৱতো মুত্তস্স কথং ৰুচ্চতি.

পক্খিমাতি পক্খসম্পন্ন. উভিন্নন্তি অম্হাকং দ্ৱিন্নং জীৱিতক্খযে সতি ত্ৱং মম ৱা তৱ ৱা অৱসিট্ঠঞাতীনং ৱা কং অত্থং পস্সসি. যং নাতি এত্থ ন-কাৰো উপমানে. কঞ্চনদেপিঞ্ছাতি কঞ্চনদ্ৱেপিঞ্ছ, অযমেৱ ৱা পাঠো, কঞ্চনসদিসউভযপক্খাতি অত্থো. তমসাতি তমসি. গতন্তি কতং, অযমেৱ ৱা পাঠো. পুৰিমস্স ন-কাৰস্স ইমিনা সম্বন্ধো, ‘‘ন কত’’ন্তি কতং ৱিযাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – তযি পাণং চজন্তেপি অচজন্তেপি মম জীৱিতস্স অভাৱা যং তৱ পাণসঞ্চজনং, তং অন্ধেন তমসি কতং ৱিয কিঞ্চিদেৱ ৰূপকম্মং অপচ্চক্খগুণং, তাদিসে তৱ অপচ্চক্খগুণে পাণসঞ্চজনে ত্ৱং পাণং সঞ্চজন্তো কমত্থং জোতেয্যাসীতি.

ধম্মো অপচিতো সন্তোতি ধম্মো পূজিতো মানিতো সমানো. অত্থং দস্সেতীতি ৱুদ্ধিং দস্সেতি. অপেক্খানোতি অপেক্খন্তো. ধম্মা চত্থন্তি ধম্মতো চ অত্থং সমুট্ঠিতং পস্সন্তো. ভত্তিন্তি সিনেহং. সতং ধম্মোতি পণ্ডিতানং সভাৱো. যো মিত্তোতি যো মিত্তো আপদাসু মিত্তং ন চজে, তস্স অচজন্তস্স মিত্তস্স এস সভাৱো নাম অদ্ধা সতং ধম্মো. ৱিদিতাতি পাকটা জাতা. কামং কৰস্সূতি এতং মম কামং মযা ইচ্ছিতং মম ৱচনং কৰস্সু. অপি ত্ৱেৱং গতে কালেতি অপি তু এৱং গতে কালে মযি ইমস্মিং ঠানে পাসেন বদ্ধে. পৰমসংৱুতন্তি পৰমপৰিপুণ্ণং.

ইচ্চেৱং মন্তযন্তানন্তি ‘‘গচ্ছ, ন গচ্ছামী’’তি এৱং কথেন্তানং অৰিযানন্তি আচাৰঅৰিযানং. পচ্চদিস্সথাতি কাসাযানি নিৱাসেত্ৱা ৰত্তমালং পিড়ন্ধিত্ৱা মুগ্গৰং আদায আগচ্ছন্তো অদিস্সথ. আতুৰানন্তি গিলানানং মচ্চু ৱিয. অভিসঞ্চিক্খাতি, ভিক্খৱে, তে উভোপি সত্তুং আযন্তং পস্সিত্ৱা. হিতাতি দীঘৰত্তং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হিতা মুদুচিত্তা. ন সঞ্চলেসুমাসনাতি আসনতো ন চলিংসু, যথানিসিন্নাৱ অহেসুং. সুমুখো পন ‘‘অযং নেসাদো আগন্ত্ৱা পহৰন্তো মং পঠমং পহৰতূ’’তি চিন্তেত্ৱা মহাসত্তং পচ্ছতো কত্ৱা নিসীদি.

ধতৰট্ঠেতি হংসে. সমুড্ডেন্তেতি মৰণভযেন ইতো চিতো চ উপ্পতন্তে দিস্ৱা. আসজ্জাতি ইতৰে দ্ৱে জনে উপগন্ত্ৱা. পচ্চকমিত্থাতি ‘‘বদ্ধা, ন বদ্ধা’’তি চিন্তেন্তো উপধাৰেন্তো অকমিত্থ, ৱেগং হাপেত্ৱা সণিকং অগমাসি. আসজ্জ বদ্ধমাসীনন্তি বদ্ধং মহাসত্তং উপগন্ত্ৱা নিসিন্নং সুমুখং. অদীনৱন্তিআদীনৱমেৱ হুত্ৱা মহাসত্তং ওলোকেন্তং দিস্ৱা. ৱিমতোতি কিং নু খো অবদ্ধো বদ্ধস্স সন্তিকে নিসিন্নো, কাৰণং পুচ্ছিস্সামীতি ৱিমতিজাতো হুত্ৱাতি অত্থো. পণ্ডৰেতি হংসে, অথ ৱা পৰিসুদ্ধে নিম্মলে, সম্পহট্ঠকঞ্চনৱণ্ণেতি অত্থো. পৱড্ঢকাযেতি ৱড্ঢিতকাযে মহাসৰীৰে. যং নূতি যং তাৱ এসো মহাপাসেন বদ্ধো. ন কুৰুতে দিসন্তি পলাযনত্থায একং দিসং ন ভজতি, তং যুত্তন্তি অধিপ্পাযো. বলীতি বলসম্পন্নো হুত্ৱাপি. পক্খীতি তং আলপতি. ওহাযাতি ছড্ডেত্ৱা. যন্তীতি সেসসকুণা গচ্ছন্তি. অৱহীযসীতি ওহীযসি.

দিজামিত্তাতি দিজানং অমিত্ত. যাৱ কালস্স পৰিযাযন্তি যাৱ মৰণস্স ৱাৰো আগচ্ছতি. কথং পনাযন্তি ত্ৱং ৰাজা মে সোতি ৱদসি, ৰাজানো চ নাম পণ্ডিতা হোন্তি, ইতিপি পণ্ডিতো সমানো কেন কাৰণেন ওড্ডিতং পাসং ন অদ্দস. পদং হেতন্তি যসমহত্তং ৱা ঞাণমহত্তং ৱা পত্তানং অত্তনো আপদবুজ্ঝনং নাম পদং কাৰণং, তস্মা তে আপদং বোদ্ধুমৰহন্তি. পৰাভৱোতি অৱড্ঢি. আসজ্জাপীতি উপগন্ত্ৱাপি ন বুজ্ঝতি. ততাতি ৱিততা ওড্ডিতা. গুয্হমাসজ্জাতি তেসু পাসেসু যো গুড়্হো পটিচ্ছন্নো পাসো, তং আসজ্জ বজ্ঝন্তি. অথেৱন্তি অথ এৱং জীৱিতক্খযে বজ্ঝন্তেৱাতি অত্থো.

ইতি নং সো কথাসল্লাপেন মুদুহদযং কত্ৱা মহাসত্তস্স জীৱিতং যাচন্তো গাথমাহ –

২৫. ‘‘অপি নাযং তযা সদ্ধিং, সংৱাসস্স সুখুদ্ৰযো;

অপি নো অনুমঞ্ঞাসি, অপি নো জীৱিতং দদে’’তি.

তত্থ অপি নাযন্তি অপি নু অযং. সুখুদ্ৰযোতি সুখফলো. অপি নো অনুমঞ্ঞাসীতি চিত্তকূটং গন্ত্ৱা ঞাতকে পস্সিতুং ত্ৱং অপি নো অনুজানেয্যাসি. অপি নো জীৱিতং দদেতি অপি নো ইমায কথায উপ্পন্নৱিস্সাসো ন মাৰেয্যাসীতি.

সো তস্স মধুৰকথায বজ্ঝিত্ৱা গাথমাহ –

২৬. ‘‘ন চেৱ মে ত্ৱং বদ্ধোসি, নপি ইচ্ছামি তে ৱধং;

কামং খিপ্পমিতো গন্ত্ৱা, জীৱ ত্ৱং অনিঘো চিৰ’’ন্তি.

ততো সুমুখো চতস্সো গাথা অভাসি –

২৭. ‘‘নেৱাহমেতমিচ্ছামি, অঞ্ঞত্ৰেতস্স জীৱিতা;

সচে একেন তুট্ঠোসি, মুঞ্চেতং মঞ্চ ভক্খয.

২৮. ‘‘আৰোহপৰিণাহেন, তুল্যাস্মা ৱযসা উভো;

ন তে লাভেন জীৱত্থি, এতেন নিমিনা তুৱং.

২৯. ‘‘তদিঙ্ঘ সমপেক্খস্সু, হোতু গিদ্ধি তৱম্হসু;

মং পুব্বে বন্ধ পাসেন, পচ্ছা মুঞ্চ দিজাধিপং.

৩০. ‘‘তাৱদেৱ চ তে লাভো, কতাস্স যাচনায চ;

মিত্তি চ ধতৰট্ঠেহি, যাৱজীৱায তে সিযা’’তি.

তত্থ এতন্তি যং অঞ্ঞত্ৰ এতস্স জীৱিতা মম জীৱিতং, এতং অহং নেৱ ইচ্ছামি. তুল্যাস্মাতি সমানা হোম. নিমিনা তুৱন্তি পৰিৱত্তেহি ত্ৱং. তৱম্হসূতি তৱ অম্হেসু গিদ্ধি হোতু, কিং তে এতেন, মযি লোভং উপ্পাদেহীতি ৱদতি. তাৱদেৱাতি তত্তকোযেৱ. যাচনায চাতি যা মম যাচনা, সাৱ কতা অস্সাতি অত্থো.

ইতি সো তায ধম্মদেসনায তেলে পক্খিত্তকপ্পাসপিচু ৱিয মুদুগতহদযো মহাসত্তং তস্স দাযং কত্ৱা দদন্তো আহ –

৩১. ‘‘পস্সন্তু নো মহাসঙ্ঘা, তযা মুত্তং ইতো গতং;

মিত্তামচ্চা চ ভচ্চা চ, পুত্তদাৰা চ বন্ধৱা.

৩২. ‘‘ন চ তে তাদিসা মিত্তা, বহূনং ইধ ৱিজ্জতি;

যথা ত্ৱং ধতৰট্ঠস্স, পাণসাধাৰণো সখা.

৩৩. ‘‘সো তে সহাযং মুঞ্চামি, হোতু ৰাজা তৱানুগো;

কামং খিপ্পমিতো গন্ত্ৱা, ঞাতিমজ্ঝে ৱিৰোচথা’’তি.

তত্থ নোতি নিপাতমত্তং. তযা মুত্তন্তি ইমঞ্হি ত্ৱঞ্ঞেৱ মুঞ্চসি নাম, তস্মা ইমং তযা মুত্তং ইতো চিত্তকূটপব্বতং গতং মহন্তা ঞাতিসঙ্ঘা এতে চ মিত্তাদযো পস্সন্তু. এত্থ চ বন্ধৱাতি একলোহিতসম্বন্ধা. ৱিজ্জতীতি ৱিজ্জন্তি. পাণসাধাৰণোতি সাধাৰণপাণো অৱিভত্তজীৱিকো, যথা ত্ৱং এতস্স সখা, এতাদিসা অঞ্ঞেসং বহূনং মিত্তা নাম ন ৱিজ্জন্তি. তৱানুগোতি এতং দুক্খিতং আদায পুৰতো গচ্ছন্তস্স তৱ অযং অনুগো হোতূতি.

এৱং ৱত্ৱা পন নেসাদপুত্তো মেত্তচিত্তেন মহাসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা বন্ধনং ছিন্দিত্ৱা আলিঙ্গিত্ৱা সৰতো নিক্খামেত্ৱা সৰতীৰে তৰুণদব্বতিণপিট্ঠে নিসীদাপেত্ৱা পাদে বন্ধনপাসং মুদুচিত্তেন সণিকং মোচেত্ৱা দূৰে খিপিত্ৱা মহাসত্তে বলৱসিনেহং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা মেত্তচিত্তেন উদকং আদায লোহিতং ধোৱিত্ৱা পুনপ্পুনং পৰিমজ্জি. তস্স মেত্তচিত্তানুভাৱেন বোধিসত্তস্স পাদে সিৰা সিৰাহি, মংসং মংসেন, চম্মং চম্মেন ঘটিতং, তাৱদেৱ পাদো সংৰুড়্হো সঞ্জাতছৱিসঞ্জাতলোমো অহোসি অবদ্ধপাদেন নিব্বিসেসো. বোধিসত্তো সুখিতো পকতিভাৱেনেৱ নিসীদি. অথ সুমুখো অত্তানং নিস্সায মহাসত্তস্স সুখিতভাৱং দিস্ৱা সঞ্জাতসোমনস্সো নেসাদস্স থুতিমকাসি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

৩৪. ‘‘সো পতীতো পমুত্তেন, ভত্তুনা ভত্তুগাৰৱো;

অজ্ঝভাসথ ৱক্কঙ্গো, ৱাচং কণ্ণসুখং ভণং.

৩৫. ‘‘এৱং লুদ্দক নন্দস্সু, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;

যথাহমজ্জ নন্দামি, মুত্তং দিস্ৱা দিজাধিপ’’ন্তি.

তত্থ ৱক্কঙ্গোতি ৱঙ্কগীৱো.

এৱং লুদ্দস্স থুতিং কত্ৱা সুমুখো বোধিসত্তং আহ – ‘‘মহাৰাজ, ইমিনা অম্হাকং মহাউপকাৰো কতো, অযঞ্হি অম্হাকং ৱচনং অকত্ৱা কীড়াহংসে নো কত্ৱা ইস্সৰানং দেন্তো বহুং ধনং লভেয্য, মাৰেত্ৱা মংসং ৱিক্কিণন্তো মূলম্পি লভেথ, অত্তনো পন জীৱিতং অনোলোকেত্ৱা অম্হাকং ৱচনং অকৰি, ইমং ৰঞ্ঞো সন্তিকং নেত্ৱা সুখজীৱিতং কৰোমা’’তি. মহাসত্তো সম্পটিচ্ছি. সুমুখো অত্তনো ভাসায মহাসত্তেন সদ্ধিং কথেত্ৱা পুন মনুস্সভাসায লুদ্দপুত্তং আমন্তেত্ৱা ‘‘সম্ম, ত্ৱং কিমত্থং পাসে ওড্ডেসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ধনত্থ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘এৱং সন্তে অম্হে আদায নগৰং পৱিসিত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেহি, বহুং তে ধনং দাপেস্সামী’’তি ৱত্ৱা আহ –

৩৬. ‘‘এহি তং অনুসিক্খামি, যথা ত্ৱমপি লচ্ছসে;

লাভং তৱাযং ধতৰট্ঠো, পাপং কিঞ্চি ন দক্খতি.

৩৭. ‘‘খিপ্পমন্তেপুৰং নেত্ৱা, ৰঞ্ঞো দস্সেহি নো উভো;

অবদ্ধে পকতিভূতে, কাজে উভযতো ঠিতে.

৩৮. ‘‘ধতৰট্ঠা মহাৰাজ, হংসাধিপতিনো ইমে;

অযঞ্হি ৰাজা হংসানং, অযং সেনাপতীতৰো.

৩৯. ‘‘অসংসযং ইমং দিস্ৱা, হংসৰাজং নৰাধিপো.

পতীতো সুমনো ৱিত্তো, বহুং দস্সতি তে ধন’’ন্তি.

তত্থ অনুসিক্খামীতি অনুসাসামি. পাপন্তি লামকং. ৰঞ্ঞো দস্সেহি নো উভোতি অম্হে উভোপি ৰঞ্ঞো দস্সেহি. অযং বোধিসত্তস্স পঞ্ঞাপভাৱদস্সনত্থং, অত্তনো মিত্তধম্মস্স আৱিভাৱনত্থং, লুদ্দস্স ধনলাভত্থং, ৰঞ্ঞো সীলেসু পতিট্ঠাপনত্থঞ্চাতি চতূহি কাৰণেহি এৱমাহ. ধতৰট্ঠাতি নেত্ৱা চ পন ৰঞ্ঞো এৱং আচিক্খেয্যাসি, ‘‘মহাৰাজ, ইমে ধতৰট্ঠকুলে জাতা দ্ৱে হংসাধিপতিনো, এতেসু অযং ৰাজা, ইতৰো সেনাপতী’’তি. ইতি নং সিক্খাপেসি. ‘‘পতীতো’’তিআদীনি তীণিপি তুট্ঠাকাৰৱেৱচনানেৱ.

এৱং ৱুত্তে লুদ্দো, ‘‘সামি, মা ৱো ৰাজদস্সনং ৰুচ্চি, ৰাজানো নাম চলচিত্তা, কীড়াহংসে ৱা ৱো কৰেয্যুং মাৰাপেয্যুং ৱা’’তি ৱত্ৱা, ‘‘সম্ম, মা ভাযি, অহং তাদিসং কক্খড়ং লুদ্দং লোহিতপাণিং ধম্মকথায মুদুকং কত্ৱা মম পাদেসু পাতেসিং, ৰাজানো নাম পুঞ্ঞৱন্তো পঞ্ঞৱন্তো চ সুভাসিতদুব্ভাসিতঞ্ঞূ চ, খিপ্পং অম্হে ৰঞ্ঞো দস্সেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি মা ময্হং কুজ্ঝিত্থ, অহং অৱস্সং তুম্হাকং ৰুচিযা নেমী’’তি ৱত্ৱা উভোপি কাজং আৰোপেত্ৱা ৰাজকুলং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেত্ৱা ৰঞ্ঞা পুট্ঠো যথাভূতং আৰোচেসি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

৪০. ‘‘তস্স তং ৱচনং সুত্ৱা, কম্মুনা উপপাদযি;

খিপ্পমন্তেপুৰং গন্ত্ৱা, ৰঞ্ঞো হংসে অদস্সযি;

অবদ্ধে পকতিভূতে, কাজে উভযতো ঠিতে.

৪১. ‘‘ধতৰট্ঠা মহাৰাজ, হংসাধিপতিনো ইমে;

অযঞ্হি ৰাজা হংসানং, অযং সেনাপতীতৰো;

৪২. ‘‘কথং পনিমে ৱিহঙ্গা, তৱ হত্থত্তমাগতা;

কথং লুদ্দো মহন্তানং, ইস্সৰে ইধ অজ্ঝগা.

৪৩. ‘‘ৱিহিতা সন্তিমে পাসা, পল্ললেসু জনাধিপ;

যং যদাযতনং মঞ্ঞে, দিজানং পাণৰোধনং.

৪৪. ‘‘তাদিসং পাসমাসজ্জ, হংসৰাজা অবজ্ঝথ;

তং অবদ্ধো উপাসিনো, মমাযং অজ্ঝভাসথ.

৪৫. ‘‘সুদুক্কৰং অনৰিযেভি, দহতে ভাৱমুত্তমং;

ভত্তুৰত্থে পৰক্কন্তো, ধম্মযুত্তো ৱিহঙ্গমো.

৪৬. ‘‘অত্তনাযং চজিত্ৱান, জীৱিতং জীৱিতাৰহো;

অনুত্থুনন্তো আসীনো, ভত্তু যাচিত্থ জীৱিতং.

৪৭. ‘‘তস্স তং ৱচনং সুত্ৱা, পসাদমহমজ্ঝগা;

ততো নং পামুচিং পাসা, অনুঞ্ঞাসিং সুখেন চ.

৪৮. ‘‘সো পতীতো পমুত্তেন, ভত্তুনা ভত্তুগাৰৱো;

অজ্ঝভাসথ ৱক্কঙ্গো, ৱাচং কণ্ণসুখং ভণং.

৪৯. ‘‘এৱং লুদ্দক নন্দস্সু, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;

যথাহমজ্জ নন্দামি, মুত্তং দিস্ৱা দিজাধিপং.

৫০. ‘‘এহি তং অনুসিক্খামি, যথা ত্ৱমপি লচ্ছসে;

লাভং তৱাযং ধতৰট্ঠো, পাপং কিঞ্চি ন দক্খতি.

৫১. ‘‘খিপ্পমন্তেপুৰং নেত্ৱা, ৰঞ্ঞো দস্সেহি নো উভো;

অবদ্ধে পকতিভূতে, কাজে উভযতো ঠিতে.

৫২. ‘‘ধতৰট্ঠা মহাৰাজ, হংসাধিপতিনো ইমে;

অযঞ্হি ৰাজা হংসানং, অযং সেনাপতীতৰো.

৫৩. ‘‘অসংসযং ইমং দিস্ৱা, হংসৰাজং নৰাধিপো;

পতীতো সুমনো ৱিত্তো, বহুং দস্সতি তে ধনং.

৫৪. ‘‘এৱমেতস্স ৱচনা, আনীতামে উভো মযা;

এত্থেৱ হি ইমে আসুং, উভো অনুমতা মযা.

৫৫. ‘‘সোযং এৱং গতো পক্খী, দিজো পৰমধম্মিকো;

মাদিসস্স হি লুদ্দস্স, জনযেয্যাথ মদ্দৱং.

৫৬. ‘‘উপাযনঞ্চ তে দেৱ, নাঞ্ঞং পস্সামি এদিসং;