২০. সত্ততিনিপাতো

[৫৩১] ১. কুসজাতকৱণ্ণনা

ইদং তে ৰট্ঠন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. একো কিৰ সাৱত্থিৱাসী কুলপুত্তো সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজিতো একদিৱসং সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰন্তো একং অলঙ্কতইত্থিং দিস্ৱা সুভনিমিত্তগ্গাহৱসেন ওলোকেত্ৱা কিলেসাভিভূতো অনভিৰতো ৱিহাসি দীঘকেসনখো কিলিট্ঠচীৱৰো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনীসন্থতগত্তো. যথা হি দেৱলোকা চৱনধম্মানং দেৱপুত্তানং পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি, মালা মিলাযন্তি, ৱত্থানি কিলিস্সন্তি, সৰীৰে দুব্বণ্ণিযং ওক্কমতি, উভোহি কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি, দেৱো দেৱাসনে নাভিৰমতি, এৱমেৱ সাসনা চৱনধম্মানং উক্কণ্ঠিতভিক্খূনং পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি, সদ্ধাপুপ্ফানি মিলাযন্তি, সীলৱত্থানি কিলিস্সন্তি, সৰীৰে মঙ্কুতায চেৱ অযসৱসেন চ দুব্বণ্ণিযং ওক্কমতি, কিলেসসেদা মুচ্চন্তি, অৰঞ্ঞৰুক্খমূলসুঞ্ঞাগাৰেসু নাভিৰমন্তি. তস্সপি তানি পঞ্ঞাযিংসু. অথ নং ভিক্খূ সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা ‘‘অযং, ভন্তে, উক্কণ্ঠিতো’’তি দস্সেসুং. সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি তং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘মা, ভিক্খু, কিলেসৱসিকো হোহি, মাতুগামো নামেস পাপো, তস্মিং পটিবদ্ধচিত্ততং ৱিনোদেহি, সাসনে অভিৰম, মাতুগামে পটিবদ্ধচিত্ততায হি তেজৱন্তোপি পোৰাণকপণ্ডিতা নিত্তেজা হুত্ৱা অনযব্যসনং পাপুণিংসূ’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে মল্লৰট্ঠে কুসাৱতীৰাজধানিযং ওক্কাকো নাম ৰাজা ধম্মেন সমেন ৰজ্জং কাৰেসি. তস্স সোড়সন্নং ইত্থিসহস্সানং জেট্ঠিকা সীলৱতী নাম অগ্গমহেসী অহোসি, সা নেৱ পুত্তং, ন ধীতৰং লভি. অথস্স নাগৰা চেৱ ৰট্ঠৱাসিনো চ ৰাজনিৱেসনদ্ৱাৰে সন্নিপতিত্ৱা ‘‘ৰট্ঠং নস্সিস্সতি, ৰট্ঠং নস্সিস্সতী’’তি উপক্কোসিংসু. ৰাজা সীহপঞ্জৰং উগ্ঘাটেত্ৱা ‘‘মযি ৰজ্জং কাৰেন্তে অধম্মকাৰো নাম নত্থি, কস্মা উপক্কোসথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সচ্চং, দেৱ, অধম্মকাৰো নাম নত্থি, অপিচ ৱংসানুৰক্খকো পন ৱো পুত্তো নত্থি, অঞ্ঞো ৰজ্জং গহেত্ৱা ৰট্ঠং নাসেস্সতি, তস্মা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেতুং সমত্থং পুত্তং পত্থেথা’’তি. ‘‘পুত্তং পত্থেন্তো কিং কৰোমী’’তি? ‘‘পঠমং তাৱ একং সত্তাহং চুল্লনাটকং ধম্মনাটকং কত্ৱা ৱিস্সজ্জেথ, সচে সা পুত্তং লভিস্সতি, সাধু, নো চে, অথ মজ্ঝিমনাটকং ৱিস্সজ্জেথ, ততো জেট্ঠনাটকং, অৱস্সং এত্তকাসু ইত্থীসু একা পুঞ্ঞৱতী পুত্তং লভিস্সতী’’তি. ৰাজা তেসং ৱচনেন তথা কত্ৱা সত্ত দিৱসে যথাসুখং অভিৰমিত্ৱা আগতাগতং পুচ্ছি – ‘‘কচ্চি ৱো পুত্তো লদ্ধো’’তি? সব্বা ‘‘ন লভাম, দেৱা’’তি আহংসু. ৰাজা ‘‘ন মে পুত্তো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি অনত্তমনো অহোসি. নাগৰা পুন তথেৱ উপক্কোসিংসু. ৰাজা ‘‘কিং উপক্কোসথ, মযা তুম্হাকং ৱচনেন নাটকানি ৱিস্সট্ঠানি, একাপি পুত্তং ন লভতি, ইদানি কিং কৰোমা’’তি আহ. ‘‘দেৱ, এতা দুস্সীলা ভৱিস্সন্তি নিপ্পুঞ্ঞা, নত্থি এতাসং পুত্তলাভায পুঞ্ঞং, তুম্হে এতাসু পুত্তং অলভন্তীসুপি মা অপ্পোস্সুক্কতং আপজ্জথ, অগ্গমহেসী ৱো সীলৱতী দেৱী সীলসম্পন্না, তং ৱিস্সজ্জেথ, তস্সা পুত্তো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি.

সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘ইতো কিৰ সত্তমে দিৱসে ৰাজা সীলৱতিং দেৱিং ধম্মনাটকং কত্ৱা ৱিস্সজ্জেস্সতি, পুৰিসা সন্নিপতন্তূ’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা সত্তমে দিৱসে দেৱিং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা ৰাজনিৱেসনা ওতাৰেত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. তস্সা সীলতেজেন সক্কস্স ভৱনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সক্কো ‘‘কিং নু খো’’তি আৱজ্জেন্তো দেৱিযা পুত্তপত্থনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘এতিস্সা মযা পুত্তং দাতুং ৱট্টতি, অত্থি নু খো দেৱলোকে এতিস্সা অনুচ্ছৱিকো পুত্তো’’তি উপধাৰেন্তো বোধিসত্তং অদ্দস. সো কিৰ তদা তাৱতিংসভৱনে আযুং খেপেত্ৱা উপৰিদেৱলোকে নিব্বত্তিতুকামো অহোসি. সক্কো তস্স ৱিমানদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা তং পক্কোসিত্ৱা, ‘‘মাৰিস, তযা মনুস্সলোকং গন্ত্ৱা ওক্কাকৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা অপৰম্পি দেৱপুত্তং ‘‘ত্ৱম্পি এতিস্সা এৱ পুত্তো ভৱিস্সসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘মা খো পনস্সা কোচি সীলং ভিন্দতূ’’তি মহল্লকব্ৰাহ্মণৱেসেন ৰঞ্ঞো নিৱেসনদ্ৱাৰং অগমাসি.

মহাজনোপি ন্হাতো অলঙ্কতো ‘‘অহং দেৱিং গণ্হিস্সামি, অহং দেৱিং গণ্হিস্সামী’’তি ৰাজদ্ৱাৰে সন্নিপতিত্ৱা সক্কঞ্চ দিস্ৱা ‘‘ত্ৱং কস্মা আগতোসী’’তি পৰিহাসমকাসি. সক্কো ‘‘কিং মং তুম্হে গৰহথ, সচেপি মে সৰীৰং জিণ্ণং, ৰাগো পন ন জীৰতি, সচে সীলৱতিং লভিস্সামি, আদায নং গমিস্সামীতি আগতোম্হী’’তি ৱত্ৱা অত্তনো আনুভাৱেন সব্বেসং পুৰতোৱ অট্ঠাসি. অঞ্ঞো কোচি তস্স তেজেন পুৰতো ভৱিতুং নাসক্খি. সো তং সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতং নিৱেসনা নিক্খমন্তিঞ্ঞেৱ হত্থে গহেত্ৱা পক্কামি. অথ নং তত্থ তত্থ ঠিতা গৰহিংসু ‘‘পস্সথ, ভো, মহল্লকব্ৰাহ্মণো এৱং উত্তমৰূপধৰং দেৱিং আদায গচ্ছতি, অত্তনো যুত্তং ন জানাতী’’তি. দেৱীপি ‘‘মহল্লকো মং গহেত্ৱা গচ্ছতী’’তি ন অট্টীযতি ন হৰাযতি. ৰাজাপি ৱাতপানে ঠত্ৱা ‘‘কো নু খো দেৱিং গহেত্ৱা গচ্ছতী’’তি ওলোকেন্তো তং দিস্ৱা অনত্তমনো অহোসি.

সক্কো তং আদায নগৰদ্ৱাৰতো নিক্খমিত্ৱা দ্ৱাৰসমীপে একং ঘৰং মাপেসি ৱিৱটদ্ৱাৰং পঞ্ঞত্তকট্ঠত্থৰিকং. অথ নং সা ‘‘ইদং তে নিৱেসন’’ন্তি পুচ্ছি. সো ‘‘আম, ভদ্দে, পুব্বে পনাহং একো, ইদানিম্হা মযং দ্ৱে জনা, অহং ভিক্খায চৰিত্ৱা তণ্ডুলাদীনি আহৰিস্সামি, ত্ৱং ইমিস্সা কট্ঠত্থৰিকায নিপজ্জাহী’’তি ৱত্ৱা তং মুদুনা হত্থেন পৰামসন্তো দিব্বসম্ফস্সং ফৰাপেত্ৱা তত্থ নিপজ্জাপেসি. সা দিব্বসম্ফস্সফৰণেন সঞ্ঞং ৱিস্সজ্জেসি. অথ নং অত্তনো আনুভাৱেন তাৱতিংসভৱনং নেত্ৱা অলঙ্কতৱিমানে দিব্বসযনে নিপজ্জাপেসি. সা সত্তমে দিৱসে পবুজ্ঝিত্ৱা তং সম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘ন সো ব্ৰাহ্মণো মনুস্সো, সক্কো ভৱিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. সক্কোপি তস্মিং সমযে পাৰিচ্ছত্তকমূলে দিব্বনাটকপৰিৱুতো নিসিন্নো অহোসি. সা সযনা উট্ঠায তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ নং সক্কো ‘‘ৱৰং তে, দেৱি, দদামি, গণ্হাহী’’তি আহ. ‘‘তেন হি, দেৱ, একং পুত্তং মে দেহী’’তি. ‘‘দেৱি, তিট্ঠতু একো পুত্তো, অহং তে দ্ৱে পুত্তে দস্সামি. তেসু পন একো পঞ্ঞৱা ভৱিস্সতি ৱিৰূপৱা, একো ৰূপৱা ন পঞ্ঞৱা. তেসু কতৰং পঠমং ইচ্ছসী’’তি? ‘‘পঞ্ঞৱন্তং, দেৱা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা তস্সা কুসতিণং দিব্বৱত্থং দিব্বচন্দনং পাৰিচ্ছত্তকপুপ্ফং কোকনুদঞ্চ নাম ৱীণং দত্ৱা তং আদায ৰঞ্ঞো সযনঘৰং পৱিসিত্ৱা ৰঞ্ঞা সদ্ধিং একসযনে নিপজ্জাপেত্ৱা অঙ্গুট্ঠকেন তস্সা নাভিং পৰামসি. তস্মিং খণে বোধিসত্তো তস্সা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. সক্কোপি সকট্ঠানমেৱ গতো. পণ্ডিতা দেৱী গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৱং জানি.

অথ নং পবুদ্ধো ৰাজা দিস্ৱা, ‘‘দেৱি, কেন নীতাসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘সক্কেন, দেৱা’’তি. ‘‘অহং পচ্চক্খতো একং মহল্লকব্ৰাহ্মণং তং আদায গচ্ছন্তং অদ্দসং, কস্মা মং ৱঞ্চেসী’’তি? ‘‘সদ্দহথ, দেৱ, সক্কো মং গহেত্ৱা দেৱলোকং নেসী’’তি. ‘‘ন সদ্দহামি, দেৱী’’তি. অথস্স সা সক্কদত্তিযং কুসতিণং দস্সেত্ৱা ‘‘সদ্দহথা’’তি আহ. ৰাজা ‘‘কুসতিণং নাম যতো কুতোচি লব্ভতী’’তি ন সদ্দহি. অথস্স সা দিব্বৱত্থাদীনি দস্সেসি. ৰাজা তানি দিস্ৱা সদ্দহিত্ৱা, ‘‘ভদ্দে, সক্কো তাৱ তং নেতু, পুত্তো পন তে লদ্ধো’’তি পুচ্ছি. ‘‘লদ্ধো মহাৰাজ, গব্ভো মে পতিট্ঠিতো’’তি. সো তুট্ঠো তস্সা গব্ভপৰিহাৰং অদাসি. সা দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৱিজাযি, তস্স অঞ্ঞং নামং অকত্ৱা কুসতিণনামমেৱ অকংসু. কুসকুমাৰস্স পদসা গমনকালে ইতৰো দেৱপুত্তো তস্সা কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. সা দসমাসে পৰিপুণ্ণে পুত্তং ৱিজাযি, তস্স ‘‘জযম্পতী’’তি নামং কৰিংসু. তে মহন্তেন যসেন ৱড্ঢিংসু. বোধিসত্তো পঞ্ঞৱা আচৰিযস্স সন্তিকে কিঞ্চি সিপ্পং অনুগ্গহেত্ৱা অত্তনোৱ পঞ্ঞায সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পাপুণি.

অথস্স সোড়সৱস্সকালে ৰাজা ৰজ্জং দাতুকামো দেৱিং আমন্তেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, পুত্তস্স তে ৰজ্জং দত্ৱা নাটকানি উপট্ঠপেস্সাম, মযং জীৱন্তাযেৱ নং ৰজ্জে পতিট্ঠিতং পস্সিস্সাম, সকলজম্বুদীপে খো পন যস্স ৰঞ্ঞো ধীতৰং ইচ্ছতি, তমস্স আনেত্ৱা অগ্গমহেসিং কৰিস্সাম, চিত্তমস্স জানাহি, কতৰং ৰাজধীতৰং ৰোচেসী’’তি আহ. সা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘কুমাৰস্স ইমং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা চিত্তং জানাহী’’তি একং পৰিচাৰিকং পেসেসি. সা গন্ত্ৱা তস্স তং পৱত্তিং আৰোচেসি. তং সুত্ৱা মহাসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অহং ন ৰূপৱা, ৰূপসম্পন্না ৰাজধীতা আনীতাপি মং দিস্ৱা ‘কিং মে ইমিনা ৱিৰূপেনা’তি পলাযিস্সতি ইতি নো লজ্জিতব্বকং ভৱিস্সতি, কিং মে ঘৰাৱাসেন, ধৰমানে মাতাপিতৰো উপট্ঠহিত্ৱা তেসং অচ্চযেন নিক্খমিত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি. সো ‘‘ময্হং নেৱ ৰজ্জেনত্থো, ন নাটকেহি, অহং মাতাপিতূনং অচ্চযেন পব্বজিস্সামী’’তি আহ. সা গন্ত্ৱা তস্স কথং দেৱিযা আৰোচেসি, দেৱীপি ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা অনত্তমনো হুত্ৱা পুন কতিপাহচ্চযেন সাসনং পেসেসি. সোপি পটিবাহতিযেৱ. এৱং যাৱততিযং পটিবাহিত্ৱা চতুত্থৱাৰে চিন্তেসি – ‘‘মাতাপিতূহি সদ্ধিং একন্তেন পটিপক্খভাৱো নাম ন যুত্তো, একং উপাযং কৰিস্সামী’’তি.

সো কম্মাৰজেট্ঠকং পক্কোসাপেত্ৱা বহুং সুৱণ্ণং দত্ৱা ‘‘একং ইত্থিৰূপকং কৰোহী’’তি উয্যোজেত্ৱা তস্মিং পক্কন্তে অঞ্ঞং সুৱণ্ণং গহেত্ৱা সযম্পি ইত্থিৰূপকং অকাসি. বোধিসত্তানঞ্হি অধিপ্পাযো নাম সমিজ্ঝতি. তং সুৱণ্ণৰূপকং জিৱ্হায অৱণ্ণনীযসোভং অহোসি. অথ নং মহাসত্তো খোমং নিৱাসাপেত্ৱা সিৰিগব্ভে ঠপাপেসি. সো কম্মাৰজেট্ঠকেন আভতৰূপকং দিস্ৱা তং গৰহিত্ৱা ‘‘গচ্ছ অম্হাকং সিৰিগব্ভে ঠপিতৰূপকং আহৰা’’তি আহ. সো সিৰিগব্ভং পৱিট্ঠো তং দিস্ৱা ‘‘কুমাৰেন সদ্ধিং অভিৰমিতুং একা দেৱচ্ছৰা, আগতা ভৱিস্সতী’’তি হত্থং পসাৰেতুং অৱিসহন্তো নিক্খমিত্ৱা ‘‘দেৱ, সিৰিগব্ভে অয্যা একিকাৱ ঠিতা, উপগন্তুং ন সক্কোমী’’তি আহ. ‘‘তাত, গচ্ছ, সুৱণ্ণৰূপকং এতং, আহৰা’’তি পুন পেসিতো আহৰি. কুমাৰো কম্মাৰেন কতং ৰূপকং সুৱণ্ণগব্ভে নিক্খিপাপেত্ৱা অত্তনা কতং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা ৰথে ঠপাপেত্ৱা ‘‘এৱৰূপং লভন্তো গণ্হামী’’তি মাতু সন্তিকং পহিণি.

সা অমচ্চে পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাতা, ময্হং পুত্তো মহাপুঞ্ঞো সক্কদত্তিযো অনুচ্ছৱিকং কুমাৰিকং লভিস্সতি, তুম্হে এৱৰূপং লভন্তা গণ্হিস্সথ, ইমং ৰূপকং পটিচ্ছন্নযানে ঠপেত্ৱা সকলজম্বুদীপং চৰন্তা যস্স ৰঞ্ঞো এৱৰূপং ধীতৰং পস্সথ, তস্সেতং দত্ৱা ‘ওক্কাকৰাজা তুম্হেহি সদ্ধিং আৱাহং কৰিস্সতী’তি দিৱসং ৱৱত্থপেত্ৱা আগচ্ছথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি তং আদায মহন্তেন পৰিৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা ৱিচৰন্তা যং ৰাজধানিং পাপুণন্তি, তত্থ সাযন্হসমযে মহাজনস্স সমোসৰণট্ঠানে তং ৰূপকং ৱত্থপুপ্ফালঙ্কাৰেহি অলঙ্কৰিত্ৱা সুৱণ্ণসিৱিকং আৰোপেত্ৱা তিত্থমগ্গে ঠপেত্ৱা অমচ্চা সযং পটিক্কমিত্ৱা আগতাগতানং কথাসৱনত্থং একমন্তে তিট্ঠন্তি. মহাজনো তং ওলোকেত্ৱা ‘‘সুৱণ্ণৰূপক’’ন্তি সঞ্ঞং অকত্ৱা ‘‘অযং মনুস্সিত্থী সমানাপি দেৱচ্ছৰপটিভাগা অতিৱিয সোভতি, কিং নু খো এত্থ ঠিতা, কুতো ৱা আগতা, অম্হাকং নগৰে এৱৰূপা নত্থী’’তি ৱণ্ণেন্তো পক্কমতি. তং সুত্ৱা অমচ্চা ‘‘সচে ইধ এৱৰূপা দাৰিকা ভৱেয্য, ‘অসুকা ৰাজধীতা ৱিয অসুকা অমচ্চধীতা ৱিযা’তি ৱদেয্যুং, অদ্ধা ইধ এৱৰূপা নত্থী’’তি তং আদায অঞ্ঞং নগৰং গচ্ছন্তি.

তে এৱং ৱিচৰন্তা অনুপুব্বেন মদ্দৰট্ঠে সাগলনগৰং সম্পাপুণিংসু. তত্থ মদ্দৰঞ্ঞো অট্ঠ ধীতৰো উত্তমৰূপধৰা দেৱচ্ছৰপটিভাগা, তাসং সব্বজেট্ঠিকা পভাৱতী নাম. তস্সা সৰীৰতো বালসূৰিযস্স পভা ৱিয পভা নিচ্ছৰন্তি, অন্ধকাৰেপি চতুহত্থে অন্তোগব্ভে পদীপকিচ্চং নত্থি, সব্বো গব্ভো একোভাসোৱ হোতি. ধাতী পনস্সা খুজ্জা, সা পভাৱতিং ভোজেত্ৱা তস্সা সীসন্হাপনত্থং অট্ঠহি ৱণ্ণদাসীহি অট্ঠ ঘটে গাহাপেত্ৱা সাযন্হসমযে উদকত্থায গচ্ছন্তী তিত্থমগ্গে ঠিতং তং ৰূপকং দিস্ৱা ‘‘পভাৱতী’’তি সঞ্ঞায ‘‘অযং দুব্বিনীতা ‘সীসং ন্হাযিস্সামী’তি অম্হে উদকত্থায পেসেত্ৱা পঠমতৰং আগন্ত্ৱা তিত্থমগ্গে ঠিতা’’তি কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘অৰে কুললজ্জাপনিকে অম্হেহি পুৰিমতৰং আগন্ত্ৱা কস্মা ইধ ঠিতাসি, সচে ৰাজা জানিস্সতি, নাসেস্সতি নো’’তি ৱত্ৱা হত্থেন গণ্ডপস্সে পহৰি, হত্থতলং ভিজ্জমানং ৱিয জাতং. ততো ‘‘সুৱণ্ণৰূপক’’ন্তি ঞত্ৱা হসমানা তাসং ৱণ্ণদাসীনং সন্তিকং গচ্ছন্তী ‘‘পস্সথেতং মে কম্মং, মম ধীতাতিসঞ্ঞায পহাৰং অদাসিং, অযং মম ধীতু সন্তিকে কিমগ্ঘতি, কেৱলং মে হত্থো দুক্খাপিতো’’তি আহ.

অথ নং ৰাজদূতা গহেত্ৱা ‘‘ত্ৱং ‘মম ধীতা ইতো অভিৰূপতৰা’তি ৱদন্তী কং নাম কথেসী’’তি আহংসু. ‘‘মদ্দৰঞ্ঞো ধীতৰং পভাৱতিং, ইদং ৰূপকং তস্সা সোড়সিম্পি কলং ন অগ্ঘতী’’তি. তে তুট্ঠমানসা ৰাজদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ‘‘ওক্কাকৰঞ্ঞো দূতা দ্ৱাৰে ঠিতা’’তি পটিহাৰেসুং. ৰাজা আসনা ৱুট্ঠায ঠিতকোৱ ‘‘পক্কোসথা’’তি আহ. তে পৱিসিত্ৱা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, অম্হাকং ৰাজা তুম্হাকং আৰোগ্যং পুচ্ছতী’’তি ৱত্ৱা কতসক্কাৰসম্মানা ‘‘কিমত্থং আগতত্থা’’তি পুট্ঠা ‘‘অম্হাকং ৰঞ্ঞো সীহস্সৰো পুত্তো কুসকুমাৰো নাম, ৰাজা তস্স ৰজ্জং দাতুকামো অম্হে তুম্হাকং সন্তিকং পহিণি, তুম্হাকং কিৰ ধীতা পভাৱতী, তং তস্স দেথ, ইমঞ্চ সুৱণ্ণৰূপকং দেয্যধম্মং গণ্হথা’’তি তং ৰূপকং তস্স অদংসু. সোপি ‘‘এৱৰূপেন মহাৰাজেন সদ্ধিং ৱিৱাহমঙ্গলং ভৱিস্সতী’’তি তুট্ঠচিত্তো সম্পটিচ্ছি. অথ নং দূতা আহংসু – ‘‘মহাৰাজ, অম্হেহি ন সক্কা পপঞ্চং কাতুং, কুমাৰিকায লদ্ধভাৱং ৰঞ্ঞো আৰোচেস্সাম, অথ নং সো আগন্ত্ৱা আদায গমিস্সতী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা তেসং সক্কাৰং কত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. তে গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো চ দেৱিযা চ আৰোচেসুং. ৰাজা মহন্তেন পৰিৱাৰেন কুসাৱতিতো নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন সাগলনগৰং পাপুণি. মদ্দৰাজা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা তং নগৰং পৱেসেত্ৱা মহন্তং সক্কাৰমকাসি.

সীলৱতী দেৱী পণ্ডিতত্তা ‘‘কো জানাতি, কিং ভৱিস্সতী’’তি একাহদ্ৱীহচ্চযেন মদ্দৰাজানং আহ – ‘‘মহাৰাজ, সুণিসং দট্ঠুকামাম্হী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তং পক্কোসাপেসি. পভাৱতী সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা ধাতিগণপৰিৱুতা আগন্ত্ৱা সস্সুং ৱন্দি. সা তং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং কুমাৰিকা অভিৰূপা, ময্হং পুত্তো ৱিৰূপো. সচে এসা তং পস্সিস্সতি, একাহম্পি অৱসিত্ৱা পলাযিস্সতি, উপাযং কৰিস্সামী’’তি. সা মদ্দৰাজানং আমন্তেত্ৱা, ‘‘মহাৰাজ, সুণিসা মে পুত্তস্স অনুচ্ছৱিকা, অপিচ খো পন অম্হাকং কুলপৱেণিযা আগতং চাৰিত্তং অত্থি, সচে অযং তস্মিং চাৰিত্তে ৱত্তিস্সতি, নেস্সামি ন’’ন্তি আহ. ‘‘কিং পন ৱো চাৰিত্ত’’ন্তি. ‘‘অম্হাকং ৱংসে যাৱ একস্স গব্ভস্স পতিট্ঠানং হোতি, তাৱ দিৱা সামিকং পস্সিতুং ন লভতি. সচে এসা তথা কৰিস্সতি, নেস্সামি ন’’ন্তি. ৰাজা ‘‘কিং, অম্ম, সক্খিস্সসি এৱং ৱত্তিতু’’ন্তি ধীতৰং পুচ্ছি. সা ‘‘আম তাতা’’তি আহ. ততো ওক্কাকৰাজা মদ্দৰঞ্ঞো বহুং ধনং দত্ৱা তং আদায পক্কামি. মদ্দৰাজাপি মহন্তেন পৰিৱাৰেন ধীতৰং উয্যোজেসি.

ওক্কাকো কুসাৱতিং গন্ত্ৱা নগৰং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা সব্ববন্ধনানি মোচেত্ৱা পুত্তস্স অভিসেকং কত্ৱা ৰজ্জং দত্ৱা পভাৱতিং অগ্গমহেসিং কাৰেত্ৱা নগৰে ‘‘কুসৰাজস্স আণা’’তি ভেৰিং চৰাপেসি. সকলজম্বুদীপতলে ৰাজানো যেসং ধীতৰো অত্থি, তে কুসৰঞ্ঞো ধীতৰো পহিণিংসু. যেসং পুত্তা অত্থি, তে তেন সদ্ধিং মিত্তভাৱং আকঙ্খন্তা পুত্তে উপট্ঠাকে কত্ৱা পহিণিংসু. বোধিসত্তস্স নাটকপৰিৱাৰো মহা অহোসি, মহন্তেন যসেন ৰজ্জং কাৰেসি. সো পভাৱতিং দিৱা পস্সিতুং ন লভতি, সাপি তং দিৱা পস্সিতুং ন লভতি, উভিন্নং ৰত্তিদস্সনমেৱ হোতি. তত্থ পভাৱতিযা সৰীৰপ্পভাপি অব্বোহাৰিকা অহোসি. বোধিসত্তো সিৰিগব্ভতো ৰত্তিংযেৱ নিক্খমতি.

সো কতিপাহচ্চযেন পভাৱতিং দিৱা দট্ঠুকামো মাতুযা আৰোচেসি. সা ‘‘মা তে তাত, ৰুচ্চি, যাৱ একং পুত্তং লভসি, তাৱ আগমেহী’’তি, পটিক্খিপি. সো পুনপ্পুনং যাচিযেৱ. অথ নং সা আহ – ‘‘তেন হি হত্থিসালং গন্ত্ৱা হত্থিমেণ্ডৱেসেন তিট্ঠ, অহং তং তত্থ আনেস্সামি, অথ নং অক্খীনি পূৰেত্ৱা ওলোকেয্যাসি, মা চ অত্তানং জানাপেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা হত্থিসালং অগমাসি. অথস্স মাতা হত্থিসালং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা পভাৱতিং ‘‘এহি সামিকস্স হত্থিনো পস্সামা’’তি তত্থ নেত্ৱা ‘‘অযং হত্থী অসুকো নাম, অযং হত্থী অসুকো নামা’’তি তস্সা দস্সেসি. তত্থ তং ৰাজা মাতু পচ্ছতো গচ্ছন্তিং দিস্ৱা হত্থিগোপকৱেসেন হত্থিছকণপিণ্ডেন পিট্ঠিযং পহৰি. সা কুদ্ধা ‘‘ৰঞ্ঞো কথেত্ৱা তে হত্থং ছিন্দাপেস্সামী’’তি ৱত্ৱা দেৱিং উজ্ঝাপেসি. ৰাজমাতা ‘‘মা অম্ম কুজ্ঝী’’তি সুণিসং সঞ্ঞাপেত্ৱা পিট্ঠিং পৰিমজ্জি. পুনপি ৰাজা তং দট্ঠুকামো হুত্ৱা অস্সসালায অস্সগোপকৱেসেন তং দিস্ৱা তথেৱ অস্সছকণপিণ্ডেন পহৰি. তদাপি তং কুদ্ধং সস্সু সঞ্ঞাপেসি.

পুনেকদিৱসে পভাৱতী মহাসত্তং পস্সিতুকামা হুত্ৱা সস্সুযা আৰোচেত্ৱা ‘‘অলং মা তে ৰুচ্চী’’তি পটিক্খিত্তাপি পুনপ্পুনং যাচি. অথ নং সা আহ – ‘‘তেন হি স্ৱে মম পুত্তো নগৰং পদক্খিণং কৰিস্সতি, ত্ৱং সীহপঞ্জৰং ৱিৱৰিত্ৱা তং পস্সেয্যাসী’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা পুনদিৱসে নগৰং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা জযম্পতিকুমাৰং ৰাজৱেসং গাহাপেত্ৱা হত্থিপিট্ঠে নিসীদাপেত্ৱা বোধিসত্তং পচ্ছিমাসনে নিসীদাপেত্ৱা নগৰং পদক্খিণং কাৰাপেসি. সা পভাৱতিং আদায সীহপঞ্জৰে ঠত্ৱা ‘‘পস্স তৱ সামিকস্স সিৰিসোভগ্গ’’ন্তি আহ. সা ‘‘অনুচ্ছৱিকো মে সামিকো লদ্ধো’’তি অত্তমনা অহোসি. তং দিৱসং পন মহাসত্তো হত্থিমেণ্ডৱেসেন জযম্পতিস্স পচ্ছিমাসনে নিসীদিত্ৱা যথাধিপ্পাযেন পভাৱতিং ওলোকেন্তো হত্থৱিকাৰাদিৱসেন চিত্তৰুচিযা কেড়িং দস্সেসি. হত্থিম্হি অতিক্কন্তে ৰাজমাতা পভাৱতিং পুচ্ছি – ‘‘দিট্ঠো তে, অম্ম, সামিকো’’তি. ‘‘আম অয্যে, পচ্ছিমাসনে পনস্স নিসিন্নো হত্থিমেণ্ডো অতিৱিয দুব্বিনীতো, ময্হং হত্থৱিকাৰাদীনি দস্সেসি, কস্মা এৱৰূপং অলক্খিকং ৰঞ্ঞো পচ্ছিমাসনে নিসীদাপেসুং, নীহৰাপেহি ন’’ন্তি? ‘‘অম্ম, ৰঞ্ঞো পচ্ছিমাসনে ৰক্খা নাম ইচ্ছিতব্বা’’তি.

সা চিন্তেসি – ‘‘অযং হত্থিমেণ্ডো অতিৱিয নিব্ভযো, ৰাজানং ‘ৰাজা’তিপি ন মঞ্ঞতি, কিং নু খো এসোৱ কুসৰাজা, অদ্ধা হি এসো অতিৱিয ৱিৰূপো এৱ ভৱিস্সতি, তেনেৱ মং ন দস্সেন্তী’’তি. সা খুজ্জং কণ্ণমূলে আহ – ‘‘অম্ম, গচ্ছ তাৱ জানাহি, কিং পুৰিমাসনে নিসিন্নকো ৰাজা, উদাহু পচ্ছিমাসনে’’তি? ‘‘কথং পনাহং জানিস্সামী’’তি. ‘‘সচে হি সো ৰাজা ভৱিস্সতি, পঠমতৰং হত্থিপিট্ঠিতো ওতৰিস্সতি, ইমায সঞ্ঞায জানাহী’’তি. সা গন্ত্ৱা একমন্তে ঠিতা পঠমং মহাসত্তং ওতৰন্তং অদ্দস, পচ্ছা জযম্পতিকুমাৰং. মহাসত্তোপি ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো খুজ্জং দিস্ৱা ‘‘ইমিনা নাম কাৰণেন এসা আগতা ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ইমং অন্তৰং পভাৱতিযা মা কথেহী’’তি দড়্হং ৱত্ৱা উয্যোজেসি. সা গন্ত্ৱা ‘‘পুৰিমাসনে নিসিন্নো পঠমং ওতৰী’’তি আহ. পভাৱতী তস্সা ৱচনং সদ্দহি.

মহাসত্তোপি পুন দট্ঠুকামো হুত্ৱা মাতৰং যাচি. সা পটিক্খিপিতুং অসক্কোন্তী ‘‘তেন হি অঞ্ঞাতকৱেসেন উয্যানং গচ্ছাহী’’তি আহ. সো উয্যানং গন্ত্ৱা পোক্খৰণিযং গলপ্পমাণং উদকং পৱিসিত্ৱা পদুমিনিপত্তেন সীসং ছাদেত্ৱা পুপ্ফিতপদুমেন মুখং আৱৰিত্ৱা অট্ঠাসি. মাতাপিস্স পভাৱতিং উয্যানং নেত্ৱা সাযন্হসমযে ‘‘ইমে ৰুক্খে পস্স, সকুণে পস্স, মিগে পস্সা’’তি পলোভযমানা পোক্খৰণীতীৰং পাযাসি. সা পঞ্চৱিধপদুমসঞ্ছন্নং পোক্খৰণিং দিস্ৱা ন্হাযিতুকামা পৰিচাৰিকাহি সদ্ধিং পোক্খৰণিং ওতৰিত্ৱা কীড়ন্তী তং পদুমং দিস্ৱা ৱিচিনিতুকামা হত্থং পসাৰেসি. অথ নং ৰাজা পদুমিনিপত্তং অপনেত্ৱা ‘‘অহং কুসৰাজা’’তি ৱত্ৱা হত্থে গণ্হি. সা তস্স মুখং দিস্ৱা ‘‘যক্খো মং গণ্হী’’তি ৱিৰৱিত্ৱা তত্থেৱ ৱিসঞ্ঞিতং পত্তা. অথস্সা ৰাজা হত্থং মুঞ্চি. সা সঞ্ঞং পটিলভিত্ৱা ‘‘কুসৰাজা কিৰ মং হত্থে গণ্হি, ইমিনাৱাহং হত্থিসালায হত্থিছকণপিণ্ডেন, অস্সসালায অস্সছকণপিণ্ডেন পহটা, অযমেৱ মং হত্থিস্স পচ্ছিমাসনে নিসীদিত্ৱা উপ্পণ্ডেসি, কিং মে এৱৰূপেন দুম্মুখেন পতিনা, ইমং জহিত্ৱা অহং জীৱন্তী অঞ্ঞং পতিং লভিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা অত্তনা সদ্ধিং আগতে অমচ্চে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মম যানৱাহনং সজ্জং কৰোথ, অজ্জেৱ গমিস্সামী’’তি আহং. তে ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘সচে গন্তুং ন লভিস্সতি, হদযমস্সা ফলিস্সতি, গচ্ছতু পুন তং অত্তনো বলেন আনেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা অথস্সা গমনং অনুজানি. সা পিতুনগৰমেৱ অগমাসি.

মহাসত্তোপি উয্যানতো নগৰং পৱিসিত্ৱা অলঙ্কতপাসাদং অভিৰুহি. বোধিসত্তঞ্হি সা পুব্বপত্থনাৱসেন ন ইচ্ছি, সোপি পুব্বকম্মৱসেনেৱ ৱিৰূপো অহোসি. অতীতে কিৰ বাৰাণসিযং দ্ৱাৰগামে উপৰিমৱীথিযা চ হেট্ঠিমৱীথিযা চ দ্ৱে কুলানি ৱসিংসু. একস্স কুলস্স দ্ৱে পুত্তা অহেসুং. একস্স একাৱ ধীতা অহোসি. দ্ৱীসু পুত্তেসু বোধিসত্তো কনিট্ঠো. তং কুমাৰিকং জেট্ঠকস্স অদংসু. কনিট্ঠো অদাৰভৰণো ভাতু সন্তিকেযেৱ ৱসি. অথেকদিৱসং তস্মিং ঘৰে অতিৰসকপূৱে পচিংসু. বোধিসত্তো অৰঞ্ঞং গতো হোতি. তস্স পূৱং ঠপেত্ৱা অৱসেসে ভাজেত্ৱা খাদিংসু. তস্মিং খণে পচ্চেকবুদ্ধো ভিক্খায ঘৰদ্ৱাৰং অগমাসি. বোধিসত্তস্স ভাতুজাযা ‘‘চূড়পতিনো অঞ্ঞং পূৱং পচিস্সামী’’তি তং গহেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স অদাসি. সোপি তং খণঞ্ঞেৱ অৰঞ্ঞতো আগচ্ছি. অথ নং সা আহ – ‘‘সামি, চিত্তং পসাদেহি, তৱ কোট্ঠাসো পচ্চেকবুদ্ধস্স দিন্নো’’তি. সো ‘‘তৱ কোট্ঠাসং খাদিত্ৱা মম কোট্ঠাসং দেসি, অহং কিং খাদিস্সামী’’তি কুদ্ধো পচ্চেকবুদ্ধং অনুগন্ত্ৱা পত্ততো পূৱং গণ্হি. সা মাতু ঘৰং গন্ত্ৱা নৱৱিলীনং চম্পকপুপ্ফৱণ্ণং সপ্পিং আহৰিত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স পত্তং পূৰেসি, তং ওভাসং মুঞ্চি. সা তং দিস্ৱা পত্থনং পট্ঠপেসি – ‘‘ভন্তে, ইমিনা দানবলেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে মে সৰীৰং ওভাসজাতং হোতু, উত্তমৰূপধৰা চ ভৱেয্যং, ইমিনা চ মে অসপ্পুৰিসেন সদ্ধিং একট্ঠানে ৱাসো মা অহোসী’’তি. ইতি সা ইমিস্সা পুব্বপত্থনায ৱসেন তং ন ইচ্ছি. বোধিসত্তোপি তং পূৱ তস্মিং সপ্পিপত্তে ওসীদাপেত্ৱা পত্থনং পট্ঠপেসি – ‘‘ভন্তে, ইমং যোজনসতে ৱসন্তিম্পি আনেত্ৱা মম পাদপৰিচাৰিকং কাতুং সমত্থো ভৱেয্য’’ন্তি. তত্থ যং সো কুদ্ধো গন্ত্ৱা পূৱং গণ্হি, তস্স পুব্বকম্মস্স ৱসেন ৱিৰূপো অহোসি, পুব্বপত্থনায সা চ তং ন ইচ্ছীতি.

সো পভাৱতিযা গতায সোকপ্পত্তো অহোসি, নানাকাৰেহি পৰিচাৰযমানাপি নং সেসিত্থিযো ওলোকাপেতুম্পি নাসক্খিংসু,, পভাৱতিৰহিতমস্স সকলম্পি নিৱেসনং তুচ্ছং ৱিয খাযি. সো ‘‘ইদানি সাগলনগৰং পত্তা ভৱিস্সতী’’তি পচ্চূসসমযে মাতু সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘অম্ম, অহং পভাৱতিং আনেস্সামি, তুম্হে ৰজ্জং অনুসাসথা’’তি ৱদন্তো পঠমং গাথমাহ –

১. ‘‘ইদং তে ৰট্ঠং সধনং সযোগ্গং, সকাযুৰং সব্বকামূপপন্নং;

ইদং তে ৰজ্জং অনুসাস অম্ম, গচ্ছামহং যত্থ পিযা পভাৱতী’’তি.

তত্থ সযোগ্গন্তি হত্থিযোগ্গাদিসহিতং. সকাযুৰন্তি সপঞ্চৰাজককুধভণ্ডং. অনুসাস, অম্মাতি সো কিৰ পুৰিসস্স ৰজ্জং দত্ৱা পুন গণ্হনং নাম ন যুত্তন্তি পিতু ৱা ভাতু ৱা অনিয্যাদেত্ৱা মাতু নিয্যাদেন্তো এৱমাহ.

সা তস্স কথং সুত্ৱা ‘‘তেন হি, তাত, অপ্পমত্তো ভৱেয্যাসি, মাতুগামো নাম অপৰিসুদ্ধহদযো’’তি ৱত্ৱা নানগ্গৰসভোজনস্স সুৱণ্ণকৰোটিং পূৰেত্ৱা ‘‘ইদং অন্তৰামগ্গে ভুঞ্জেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা উয্যোজেসি. সো তং আদায মাতৰং ৱন্দিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা ‘‘জীৱন্তো পুন তুম্হে পস্সিস্সামী’’তি ৱত্ৱা সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা পঞ্চাৱুধং সন্নয্হিত্ৱা ভত্তকৰোটিযা সদ্ধিং কহাপণসহস্সং পসিব্বকে কত্ৱা কোকনুদঞ্চ ৱীণং আদায নগৰা নিক্খমিত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা মহব্বলো মহাথামো যাৱ মজ্ঝন্হিকা পণ্ণাস যোজনানি গন্ত্ৱা ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা সেসদিৱসভাগেন পুন পণ্ণাস যোজনানি গন্ত্ৱা একাহেনেৱ যোজনসতিকং মগ্গং খেপেত্ৱা সাযন্হসমযে ন্হত্ৱা সাগলনগৰং পাৱিসি. তস্মিং পৱিট্ঠমত্তেযেৱ তস্স তেজেন পভাৱতী সযনপিট্ঠে সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তী ওতৰিত্ৱা ভূমিযং নিপজ্জি. বোধিসত্তং কিলন্তিন্দ্ৰিযং ৱীথিযা গচ্ছন্তং অঞ্ঞতৰা ইত্থী দিস্ৱা পক্কোসাপেত্ৱা নিসীদাপেত্ৱা পাদে ধোৱাপেত্ৱা সযনং দাপেসি. সো কিলন্তকাযো নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দং ওক্কমি.

অথ সা তস্মিং নিদ্দমুপগতে ভত্তং সম্পাদেত্ৱা তং পবোধেত্ৱা ভত্তং ভোজেসি. সো তুট্ঠো তস্সা সদ্ধিং ভত্তকৰোটিযা কহাপণসহস্সং অদাসি. সো পঞ্চাৱুধং তত্থেৱ ঠপেত্ৱা ‘‘গন্তব্বট্ঠানং মে অত্থী’’তি ৱত্ৱা ৱীণং আদায হত্থিসালং গন্ত্ৱা ‘‘অজ্জ মে ইধ ৱসিতুং দেথ, গন্ধব্বং ৱো কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা হত্থিগোপকেহি অনুঞ্ঞাতো একমন্তে নিপজ্জিত্ৱা থোকং নিদ্দাযিত্ৱা পটিপ্পস্সদ্ধদৰথো উট্ঠায ৱীণং মুঞ্চিত্ৱা ‘‘সাগলনগৰৱাসিনো ইমং সদ্দং সুণন্তূ’’তি ৱীণং ৱাদেন্তো গাযি. পভাৱতী ভূমিযং নিপন্না তং সদ্দং সুত্ৱাৱ ‘‘অযং ন অঞ্ঞস্স ৱীণাসদ্দো, নিস্সংসযং কুসৰাজা মমত্থায আগতো’’তি অঞ্ঞাসি. মদ্দৰাজাপি তং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘অতিৱিয মধুৰং ৱাদেতি, স্ৱে এতং পক্কোসাপেত্ৱা মম গন্ধব্বং কাৰেস্সামী’’তি চিন্তেসি.

বোধিসত্তো ‘‘ন সক্কা ইধ ৱসমানেন পভাৱতী দট্ঠুং, অট্ঠানমেত’’ন্তি পাতোৱ নিক্খমিত্ৱা সাযং ভুত্তগেহেযেৱ পাতৰাসং ভুঞ্জিত্ৱা ৱীণং ঠপেত্ৱা ৰাজকুম্ভকাৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তস্স অন্তেৱাসিকভাৱং উপগন্ত্ৱা একদিৱসেনেৱ ঘৰং মত্তিকায পূৰেত্ৱা ‘‘ভাজনানি কৰোমি আচৰিযা’’তি ৱত্ৱা, ‘‘আম, কাৰোহী’’তি ৱুত্তে একং মত্তিকাপিণ্ডং চক্কে ঠপেত্ৱা চক্কং আৱিঞ্ছি, সকিং আৱিদ্ধমেৱ যাৱ মজ্ঝন্হিকাতিক্কমা ভমিযেৱ. সো নানাৱণ্ণানি খুদ্দকমহন্তানি ভাজনানি কত্ৱা পভাৱতিযা অত্থায ভাজনং কৰোন্তো নানাৰূপানি সমুট্ঠাপেসি. বোধিসত্তানঞ্হি অধিপ্পাযো নাম সমিজ্ঝতি, ‘‘তানি ৰূপানি পভাৱতীযেৱ পস্সতূ’’তি অধিট্ঠাসি. সো সব্বভাজনানি সুক্খাপেত্ৱা পচিত্ৱা গেহং পূৰেসি. কুম্ভকাৰো নানাভাজনানি গহেত্ৱা ৰাজকুলং অগমাসি. ৰাজা দিস্ৱা ‘‘কেনিমানি কতানী’’তি পুচ্ছি. ‘‘মযা, দেৱা’’তি. ‘‘অহং তযা কতানি জানামি, কথেহি, কেন কতানী’’তি? ‘‘অন্তেৱাসিকেন মে দেৱা’’তি. ‘‘ন তে সো অন্তেৱাসী, আচৰিযো তে সো, ত্ৱং তস্স সন্তিকে সিপ্পং সিক্খ, ইতো পট্ঠায চ সো মম ধীতানং ভাজনানি কৰোতু, ইমঞ্চস্স সহস্সং দেহী’’তি সহস্সং দাপেত্ৱা ‘‘নানাৱণ্ণানি ইমানি খুদ্দকভাজনানি মম ধীতানং দেহী’’তি আহ.

সো তানি তাসং সন্তিকং নেত্ৱা ‘‘ইমানি ৱো কীড়নত্থায খুদ্দকভাজনানী’’তি আহ. তা সব্বা আগমিংসু. কুম্ভকাৰো মহাসত্তেন পভাৱতিযা অত্থায কতভাজনমেৱ তস্সা অদাসি. সা চ ভাজনং গহেত্ৱা তত্থ অত্তনো চ মহাসত্তস্স চ খুজ্জায চ ৰূপং পস্সিত্ৱা ‘‘ইদং ন অঞ্ঞেন কতং, কুসৰাজেনেৱ কত’’ন্তি ঞত্ৱা কুজ্ঝিত্ৱা ভূমিযং খিপিত্ৱা ‘‘ইমিনা ময্হং অত্থো নত্থি, ইচ্ছন্তানং দেহী’’তি আহ. অথস্সা ভগিনিযো কুদ্ধভাৱং ঞত্ৱা ‘‘খুদ্দকভাজনং কুসৰঞ্ঞা কতন্তি মঞ্ঞসি, ইদং তেন ন কতং, কুম্ভকাৰেনেৱ কতং, গণ্হাহি ন’’ন্তি অৱহসিংসু. সা তেন কতভাৱং তস্স চ আগতভাৱং তাসং ন কথেসি. কুম্ভকাৰো সহস্সং বোধিসত্তস্স দত্ৱা ‘‘তাত, ৰাজা তে তুট্ঠো, ইতো কিৰ পট্ঠায ৰাজধীতানং ভাজনানি কৰেয্যাসি, অহং তাসং হৰিস্সামী’’তি আহ.

সো ‘‘ইধাপি ৱসন্তেন ন সক্কা পভাৱতী দট্ঠু’’ন্তি তং সহস্সং তস্সেৱ দত্ৱা ৰাজুপট্ঠাকস্স নড়কাৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তস্স অন্তেৱাসিকো হুত্ৱা পভাৱতিযা অত্থায তালৱণ্টং কত্ৱা তত্থেৱ সেতচ্ছত্তঞ্চ আপানভূমিঞ্চ ৱত্থং গহেত্ৱা ঠিতং পভাৱতিঞ্চাতি নানাৰূপানি দস্সেসি. নড়কাৰো তঞ্চ অঞ্ঞঞ্চ তেন কতভণ্ডকং আদায ৰাজকুলং অগমাসি. ৰাজা দিস্ৱা ‘‘কেনিমানি কতানী’’তি পুচ্ছিত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ সহস্সং দত্ৱা ‘‘ইমানি নড়কাৰভণ্ডানি মম ধীতানং দেহী’’তি আহ. সোপি বোধিসত্তেন পভাৱতিযা অত্থায কতং তালৱণ্টং তস্সাযেৱ অদাসি. তত্ৰপি ৰূপানি অঞ্ঞো জনো ন পস্সতি, পভাৱতী পন দিস্ৱা কুসৰঞ্ঞা কতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘গণ্হিতুকামা গণ্হন্তূ’’তি কুদ্ধা ভূমিযং খিপি. অথ নং সেসা অৱহসিংসু. নড়কাৰো সহস্সং আহৰিত্ৱা বোধিসত্তস্স দত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসি.

সো ‘‘ইদম্পি ময্হং অৱসনট্ঠান’’ন্তি সহস্সং তস্সেৱ দত্ৱা ৰাজমালাকাৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অন্তেৱাসিকভাৱং উপগন্ত্ৱা নানাৱিধং মালাৱিকতিং গন্থিত্ৱা পভাৱতিযা অত্থায নানাৰূপৱিচিত্ৰং একং চুম্বটকং অকাসি. মালাকাৰো তং সব্বং আদায ৰাজকুলং অগমাসি. ৰাজা দিস্ৱা ‘‘কেনিমানি গন্থিতানী’’তি পুচ্ছি. ‘‘মযা, দেৱা’’তি. ‘‘অহং তযা গন্থিতানি জানামি, কথেহি, কেন গন্থিতানী’’তি? ‘‘অন্তেৱাসিকেন মে, দেৱা’’তি. ‘‘ন সো অন্তেৱাসী, আচৰিযো তে সো, ত্ৱং তস্স সন্তিকে সিপ্পং সিক্খ, ইতো পট্ঠায চ সো মম ধীতানং পুপ্ফানি গন্থতু, ইমঞ্চস্স সহস্সং দেহী’’তি সহস্সং দত্ৱা ‘‘ইমানি পুপ্ফানি মম ধীতানং দেহী’’তি আহ. সোপি বোধিসত্তেন পভাৱতিযা অত্থায কতং চুম্বটকং তস্সাযেৱ অদাসি. সা তত্থ অত্তনো চ ৰঞ্ঞো চ ৰূপেহি সদ্ধিং নানাৰূপানি দিস্ৱা তেন কতভাৱং ঞত্ৱা কুজ্ঝিত্ৱা ভূমিযং খিপি. সেসা ভগিনিযো তং তথেৱ অৱহসিংসু. মালাকাৰোপি সহস্সং আহৰিত্ৱা বোধিসত্তস্স দত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসি.

সো ‘‘ইদম্পি ময্হং অৱসনট্ঠান’’ন্তি সহস্সং তস্সেৱ দত্ৱা ৰঞ্ঞো সূদস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা অন্তেৱাসিকভাৱং উপগচ্ছি. অথেকদিৱসং সূদো ৰঞ্ঞো ভোজনৱিকতিং হৰন্তো অত্তনো অত্থায পচিতুং বোধিসত্তস্স অট্ঠিমংসং অদাসি. সো তং তথা সম্পাদেসি, যথাস্স গন্ধো সকলনগৰং অৱত্থৰি. ৰাজা তং ঘাযিত্ৱা ‘‘কিং তে মহানসে অঞ্ঞম্পি মংসং পচসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘নত্থি, দেৱ, অপিচ খো পন মে অন্তেৱাসিকস্স অট্ঠিমংসং পচনত্থায দিন্নং, তস্সেৱ সো গন্ধো ভৱিস্সতী’’তি. ৰাজা আহৰাপেত্ৱা ততো থোকং জিৱ্হগ্গে ঠপেসি, তাৱদেৱ সত্ত ৰসহৰণিসহস্সানি খোভেন্তং ফৰি. ৰাজা ৰসতণ্হায বজ্ঝিত্ৱা সহস্সং দত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায তৱ অন্তেৱাসিনা মম চ ধীতানঞ্চ মে ভত্তং পচাপেত্ৱা ত্ৱং ময্হং আহৰ, সো মে ধীতানং হৰতূ’’তি আহ. সূদো গন্ত্ৱা তস্স আৰোচেসি. সো তং সুত্ৱা ‘‘ইদানি মে মনোৰথো মত্থকং পত্তো, ইদানি পনাহং পভাৱতিং দট্ঠুং লভিস্সামী’’তি তুট্ঠো তং সহস্সং তস্সেৱ দত্ৱা পুনদিৱসে ভত্তং সম্পাদেত্ৱা ৰঞ্ঞো ভত্তভাজনানি পেসেত্ৱা ৰাজধীতানং ভত্তকাজং সযং গহেত্ৱা পভাৱতিযা ৱসনপাসাদং অভিৰুহি. সা তং ভত্তকাজং আদায পাসাদং অভিৰুহন্তং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং অত্তনো অননুচ্ছৱিকং দাসকম্মকৰেহি কত্তব্বং কৰোতি. সচে পনাহং কতিপাহং তুণ্হী ভৱিস্সামি, ‘ইদানি মং এসা ৰোচতী’তি সঞ্ঞী হুত্ৱা কত্থচি অগন্ত্ৱা মং ওলোকেন্তো ইধেৱ ৱসিস্সতি, ইদানেৱ তং অক্কোসিত্ৱা পৰিভাসিত্ৱা মুহুত্তম্পি ইধ ৱসিতুং অদত্ৱা পলাপেস্সামী’’তি. সা দ্ৱাৰং অড্ঢৱিৱটং কত্ৱা একং হত্থং কৱাটে লগ্গেত্ৱা একেন হত্থেন অগ্গড়ং উপ্পীড়েত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

২. ‘‘অনুজ্জুভূতেন হৰং মহন্তং, দিৱা চ ৰত্তো চ নিসীথকালে;

পটিগচ্ছ ত্ৱং খিপ্পং কুসাৱতিং কুস, নিচ্ছামি দুব্বণ্ণমহং ৱসন্ত’’ন্তি.

তস্সত্থো – মহাৰাজ, ত্ৱং ভত্তকাৰকো হুত্ৱা উজুকেন চিত্তেন যোপি তে সীসং ভিন্দেয্য, তস্সপেতং কম্মং ন কৰোসি, অনুজুভূতেন পন চিত্তেন মমত্থায এতং মহন্তং কাজং হৰন্তো দিৱা চ ৰত্তো চ নিসীথকালে চ মহন্তং দুক্খং অনুভৱিস্সসি, কিং তে তেন অনুভূতেন দুক্খেন, ত্ৱং অত্তনো নগৰং কুসাৱতিমেৱ পটিগচ্ছ, অঞ্ঞং অত্তনা সদিসিং অতিৰসকপূৱসণ্ঠানমুখিং যক্খিনিং অগ্গমহেসিং কত্ৱা ৰজ্জং কাৰেহীতি. নিচ্ছামি দুব্বণ্ণমহং ৱসন্তন্তি অহং পন তং দুব্বণ্ণং দুস্সণ্ঠিতং ইধ ৱসন্তং ন ইচ্ছামীতি.

সো ‘‘পভাৱতিযা মে সন্তিকা কথা লদ্ধা’’তি তুট্ঠচিত্তো তিস্সো গাথা অভাসি –

৩. ‘‘নাহং গমিস্সামি ইতো কুসাৱতিং, পভাৱতী ৱণ্ণপলোভিতো তৱ;

ৰমামি মদ্দস্স নিকেতৰম্মে, হিত্ৱান ৰট্ঠং তৱ দস্সনে ৰতো.

৪. ‘‘পভাৱতী ৱণ্ণপলোভিতো তৱ, সম্মূড়্হৰূপো ৱিচৰামি মেদিনিং;

দিসং ন জানামি কুতোম্হি আগতো, তযম্হি মত্তো মিগমন্দলোচনে.

৫. ‘‘সুৱণ্ণচীৰৱসনে, জাতৰূপসুমেখলে;

সুস্সোণি তৱ কামা হি, নাহং ৰজ্জেন মত্থিকো’’তি.

তত্থ ৰমামীতি অভিৰমামি ন উক্কণ্ঠামি. সম্মূড়্হৰূপোতি কিলেসসম্মূড়্হো হুত্ৱা. তযম্হি মত্তোতি তযি মত্তোম্হি, তযা ৱা মত্তোম্হি. সুৱণ্ণচীৰৱসনেতি সুৱণ্ণখচিতৱত্থৱসনে. নাহং ৰজ্জেন মত্থিকোতি ন অহং ৰজ্জেন অত্থিকো.

এৱং ৱুত্তে সা চিন্তেসি – ‘‘অহং এতং ‘ৱিপ্পটিসাৰী ভৱিস্সতী’তি পৰিভাসামি, অযং পন ৰজ্জিত্ৱাৱ কথেতি, সচে খো পন মং ‘অহং কুসৰাজা’তি ৱত্ৱা হত্থে গণ্হেয্য, কো তং নিৱাৰেয্য, কোচি নো ইমং কথং সুণেয্যা’’তি দ্ৱাৰং থকেত্ৱা সূচিং দত্ৱা অন্তো অট্ঠাসি. সোপি ভত্তকাজং আহৰিত্ৱা ভত্তং ৱড্ঢেত্ৱা ৰাজধীতৰো ভোজেসি. পভাৱতী ‘‘গচ্ছ কুসৰাজেন পক্কভত্তং আহৰা’’তি খুজ্জং পেসেসি. সা আহৰিত্ৱা ‘‘ভুঞ্জাহী’’তি আহ. নাহং তেন পক্কভত্তং ভুঞ্জামি, ত্ৱং ভুঞ্জিত্ৱা অত্তনো লদ্ধনিৱাপং গহেত্ৱা ভত্তং পচিত্ৱা আহৰ, কুসৰঞ্ঞো আগতভাৱঞ্চ মা কস্সচি আৰোচেসীতি. খুজ্জা ততো পট্ঠায তস্সা কোট্ঠাসং আহৰিত্ৱা সযং ভুঞ্জতি, অত্তনো কোট্ঠাসং তস্সা উপনেতি. কুসৰাজাপি ততো পট্ঠায তং পস্সিতুং অলভন্তো চিন্তেসি – ‘‘অত্থি নু খো পভাৱতিযা মযি সিনেহো, উদাহু নত্থি, ৱীমংসিস্সামি ন’’ন্তি. সো পন ৰাজধীতৰো ভোজেত্ৱা ভত্তকাজং আদায নিক্খন্তো তস্সা গব্ভদ্ৱাৰে পাসাদতলং পাদেন পহৰিত্ৱা ভাজনানি ঘট্টেত্ৱা নিত্থুনিত্ৱা ৱিসঞ্ঞী হুত্ৱা ৱিয অৱকুজ্জো পতি. সা তস্স নিত্থুনিতসদ্দেন দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা তং ভত্তকাজেন ওত্থতং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং সকলজম্বুদীপে অগ্গৰাজা মং নিস্সায ৰত্তিন্দিৱং দুক্খং অনুভোতি, সুখুমালতায ভত্তকাজেন অৱত্থতো পততি, জীৱতি নু খো, নো ৱা’’তি. সা গব্ভতো নিক্খমিত্ৱা তস্স নাসৱাতং উপধাৰেতুং গীৱং পসাৰেত্ৱা মুখং ওলোকেসি. সো মুখপূৰং খেড়ং গহেত্ৱা তস্সা সৰীৰে পাতেসি. সা তং পৰিভাসিত্ৱা গব্ভং পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং অড্ঢৱিৱটং থকেত্ৱা ঠিতা গাথমাহ –

৬. ‘‘অব্ভূতি তস্স ভো হোতি, যো অনিচ্ছন্তমিচ্ছতি;

অকামং ৰাজ কামেসি, অকন্তং কন্তুমিচ্ছসী’’তি.

তত্থ অব্ভূতীতি অভূতি, অৱুড্ঢীতি অত্থো.

সো পন পটিবদ্ধচিত্ততায অক্কোসিযমানোপি পৰিভাসিযমানোপি ৱিপ্পটিসাৰং অনুপ্পাদেত্ৱাৱ অনন্তৰং গাথমাহ –

৭. ‘‘অকামং ৱা সকামং ৱা, যো নৰো লভতে পিযং;

লাভমেত্থ পসংসাম, অলাভো তত্থ পাপকো’’তি.

সাপি তস্মিং এৱং কথেন্তেপি অনোসক্কিত্ৱা থদ্ধতৰৱচনং ৱত্ৱা পলাপেতুকামা ইতৰং গাথমাহ –

৮. ‘‘পাসাণসাৰং খণসি, কণিকাৰস্স দাৰুনা;

ৱাতং জালেন বাধেসি, যো অনিচ্ছন্তমিচ্ছসী’’তি.

তত্থ কণিকাৰস্স দাৰুনাতি কণিকাৰকট্ঠেন. বাধেসীতি বন্ধসীতি.

তং সুত্ৱা ৰাজা তিস্সো গাথাযো অভাসি –

৯. ‘‘পাসাণো নূন তে হদযে, ওহিতো মুদুলক্খণে;

যো তে সাতং ন ৱিন্দামি, তিৰোজনপদাগতো.

১০. ‘‘যদা মং ভকুটিং কত্ৱা, ৰাজপুত্তী উদিক্খতি;

আড়াৰিকো তদা হোমি, ৰঞ্ঞো মদ্দস্সন্তেপুৰে.

১১. ‘‘যদা উম্হযমানা মং, ৰাজপুত্তী উদিক্খতি;

নাড়াৰিকো তদা হোমি, ৰাজা হোমি তদা কুসো’’তি.

তত্থ মুদুলক্খণেতি মুদুনা ইত্থিলক্খণেন সমন্নাগতে. যোতি যো অহং তিৰোৰট্ঠা আগতো তৱ সন্তিকে ৱসন্তো পটিসন্থাৰমত্তম্পি সাতং ন লভামি, সো এৱং মঞ্ঞামি, মযি সিনেহুপ্পত্তিনিৱাৰণায নূন তৱ হদযে পাসাণো ঠপিতো. ভকুটিং কত্ৱাতি কোধৱসেন ৱলিৱিসমং নলাটং কত্ৱা. আড়াৰিকোতি ভত্তকাৰকো. তস্মিং খণে অহং মদ্দৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে ভত্তকাৰকদাসো ৱিয হোমীতি ৱদতি. উম্হযমানাতি পহট্ঠাকাৰং দস্সেত্ৱা হসমানা. ৰাজা হোমীতি তস্মিং খণে অহং কুসাৱতীনগৰে ৰজ্জং কাৰেন্তো ৰাজা ৱিয হোমি, কস্মাসি এৱং ফৰুসা, ইতো পট্ঠায মা এৱৰূপং কৰি, ভদ্দেতি.

সা তস্স ৱচনং সুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং অতিৱিয অল্লীযিত্ৱা কথেতি, মুসাৱাদং কত্ৱা উপাযেন নং ইতো পলাপেস্সামী’’তি গাথমাহ –

১২. ‘‘সচে হি ৱচনং সচ্চং, নেমিত্তানং ভৱিস্সতি;

নেৱ মে ত্ৱং পতী অস্স, কামং ছিন্দন্তু সত্তধা’’তি.

তস্সত্থো – মহাৰাজ, মযা ‘‘অযং কুসৰাজা ময্হং পতি ভৱিস্সতি, ন ভৱিস্সতী’’তি বহূ নিমিত্তপাঠকা পুচ্ছিতা, তে ‘‘কামং কিৰ মং সত্তধা ছিন্দন্তু, নেৱ মে ত্ৱং পতি ভৱিস্সসী’’তি ৱদিংসূতি.

তং সুত্ৱা ৰাজা তং পটিবাহন্তো ‘‘ভদ্দে, মযাপি অত্তনো ৰট্ঠে নেমিত্তকা পুচ্ছিতা, তে ‘অঞ্ঞত্ৰ সীহস্সৰকুসৰাজতো তৱ পতি নাম অঞ্ঞো নত্থী’তি ব্যাকৰিংসু, অহম্পি অত্তনো ঞাণবলনিমিত্তেন এৱমেৱ কথেসি’’ন্তি ৱত্ৱা অনন্তৰং গাথমাহ –

১৩. ‘‘সচে হি ৱচনং সচ্চং, অঞ্ঞেসং যদি ৱা মম;

নেৱ তুয্হং পতী অত্থি, অঞ্ঞো সীহস্সৰা কুসা’’তি.

তস্সত্থো – যদি হি অঞ্ঞেসং নেমিত্তানং ৱচনং সচ্চং, যদি ৱা মম ৱচনং সচ্চং, তৱ অঞ্ঞো পতি নাম নত্থীতি.

সা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ন সক্কা ইমং লজ্জাপেতুং ৱা পলাপেতুং ৱা, কিং মে ইমিনা’’তি দ্ৱাৰং পিধায অত্তানং ন দস্সেসি. সোপি কাজং গহেত্ৱা ওতৰি, ততো পট্ঠায তং দট্ঠুং ন লভতি, ভত্তকাৰককম্মং কৰোন্তো অতিৱিয কিলমতি, ভুত্তপাতৰাসো দাৰূনি ফালেতি, ভাজনানি ধোৱতি, কাজেন উদকং আহৰতি, সযন্তো অম্বণপিট্ঠে সযতি, পাতো ৱুট্ঠায যাগুআদীনি পচতি হৰতি ভোজেতি, নন্দিৰাগং নিস্সায অতিদুক্খং অনুভোতি. সো একদিৱসং ভত্তগেহদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তিং খুজ্জং দিস্ৱা পক্কোসি. সা পভাৱতিযা ভযেন তস্স সন্তিকং গন্তুং অৱিসহন্তী তুৰিততুৰিতা ৱিয গচ্ছতি. অথ নং ৱেগেন উপগন্ত্ৱা ‘‘খুজ্জে’’তি আহ.

সা নিৱত্তিত্ৱা ঠিতা ‘‘কো এসো’’তি ৱত্ৱা ‘‘তুম্হাকং সদ্দং ন সুণামী’’তি আহ. অথ নং ‘‘খুজ্জে ত্ৱম্পি সামিনীপি তে উভোপি অতিৱিয থদ্ধা, এত্তকং কালং তুম্হাকং সন্তিকে ৱসন্তো আৰোগ্যসাসনমত্তম্পি ন লভামি, দেয্যধম্মং পন কিং দস্সথ, তিট্ঠতু তাৱেতং, অপি মে পভাৱতিং মুদুকং কত্ৱা দস্সেতুং সক্খিস্সসী’’তি আহ. সা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. অথ নং ‘‘সচে মে তং দস্সেতুং সক্খিস্সসি, খুজ্জভাৱং তে উজুকং কত্ৱা গীৱেয্যকং দস্সামী’’তি পলোভেন্তো পঞ্চ গাথাযো অভাসি –

১৪. ‘‘নেক্খং গীৱং তে কাৰেস্সং, পত্ৱা খুজ্জে কুসাৱতিং;

সচে মং নাগনাসূৰূ, ওলোকেয্য পভাৱতী.

১৫. ‘‘নেক্খং গীৱং তে কাৰেস্সং, পত্ৱা খুজ্জে কুসাৱতিং;

সচে মং নাগনাসূৰূ, আলপেয্য পভাৱতী.

১৬. ‘‘নেক্খং গীৱং তে কাৰেস্সং, পত্ৱা খুজ্জে কুসাৱতিং;

সচে মং নাগনাসূৰূ, উম্হাযেয্য পভাৱতী.

১৭. ‘‘নেক্খং গীৱং তে কাৰেস্সং, পত্ৱা খুজ্জে কুসাৱতিং;

সচে মং নাগনাসূৰূ, পম্হাযেয্য পভাৱতী.

১৮. ‘‘নেক্খং গীৱং তে কাৰেস্সং, পত্ৱা খুজ্জে কুসাৱতিং;

সচে মং নাগনাসূৰূ, পাণীহি উপসম্ফুসে’’তি.

তত্থ নেক্খং গীৱং তেতি তৱ গীৱেয্যং সব্বসুৱণ্ণমযমেৱ কাৰেস্সামীতি অত্থো. ‘‘নেক্খং গীৱং তে কৰিস্সামী’’তিপি পাঠো, তৱ গীৱায নেক্খমযং পিড়ন্ধনং পিড়ন্ধেস্সামীতি অত্থো. ওলোকেয্যাতি সচে তৱ ৱচনেন মং পভাৱতী ওলোকেয্য, সচে মং তায ওলোকাপেতুং সক্খিস্সসীতি অত্থো. ‘‘আলপেয্যা’’তিআদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ পন উম্হাযেয্যাতি মন্দহসিতৱসেন পৰিহাসেয্য. পম্হাযেয্যাতি মহাহসিতৱসেন পৰিহাসেয্য.

সা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘গচ্ছথ তুম্হে, দেৱ, কতিপাহচ্চযেন নং তুম্হাকং ৱসে কৰিস্সামি, পস্সথ মে পৰক্কম’’ন্তি ৱত্ৱা তং কৰণীযং তীৰেত্ৱা পভাৱতিযা সন্তিকং গন্ত্ৱা তস্সা ৱসনগব্ভং সোধেন্তী ৱিয পহৰণযোগ্গং লেড্ডুখণ্ডম্পি অসেসেত্ৱা অন্তমসো পাদুকাপি নীহৰিত্ৱা সকলগব্ভং সম্মজ্জিত্ৱা গব্ভদ্ৱাৰে উম্মাৰং অন্তৰং কত্ৱা উচ্চাসনং পঞ্ঞপেত্ৱা পভাৱতিযা একং নীচপীঠকং অত্থৰিত্ৱা ‘‘এহি, অম্ম, সীসে তে ঊকা ৱিচিনিস্সামী’’তি তং তত্থ পীঠকে নিসীদাপেত্ৱা অত্তনো ঊৰুঅন্তৰে তস্সা সীসং ঠপেত্ৱা থোকং কণ্ডুযিত্ৱা ‘‘অহো ইমিস্সা সীসে বহূ ঊকা’’তি সকসীসতো ঊকা গহেত্ৱা তস্সা হত্থে ঠপেত্ৱা ‘‘পস্স কিত্তকা তে সীসে ঊকা’’তি পিযকথং কথেত্ৱা মহাসত্তস্স গুণং কথেন্তী গাথমাহ –

১৯. ‘‘ন হি নূনাযং ৰাজপুত্তী, কুসে সাতম্পি ৱিন্দতি;

আড়াৰিকে ভতে পোসে, ৱেতনেন অনত্থিকে’’তি.

তস্সত্থো – একংসেন অযং ৰাজপুত্তী পুব্বে কুসাৱতীনগৰে কুসনৰিন্দস্স সন্তিকে মালাগন্ধৱিলেপনৱত্থালঙ্কাৰৱসেন অপ্পমত্তকম্পি সাতং ন ৱিন্দতি ন লভতি, তম্বূলমত্তম্পি এতেন এতিস্সা দিন্নপুব্বং ন ভৱিস্সতি. কিংকাৰণা? ইত্থিযো নাম একদিৱসম্পি অঙ্কং অৱত্থৰিত্ৱা নিপন্নসামিকম্হি হদযং ভিন্দিতুং ন সক্কোন্তি, অযং পন আড়াৰিকে ভতে পোসে আড়াৰিকত্তঞ্চ ভতকত্তঞ্চ উপগতে এতস্মিং পুৰিসে মূলেনপি অনত্থিকে কেৱলং তংযেৱ নিস্সায ৰজ্জং পহায আগন্ত্ৱা এৱং দুক্খং অনুভৱন্তে পটিসন্থাৰমত্তম্পি ন কৰোতি, সচেপি তে, অম্ম, তস্মিং সিনেহো নত্থি, সকলজম্বুদীপে অগ্গৰাজা মং নিস্সায কিলমতীতি তস্স কিঞ্চিদেৱ দাতুং অৰহসীতি.

সা তং সুত্ৱা খুজ্জায কুজ্ঝি. অথ নং খুজ্জা গীৱাযং গহেত্ৱা অন্তোগব্ভে খিপিত্ৱা সযং বহি হুত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায আৱিঞ্ছনৰজ্জুম্হি ওলম্বন্তী অট্ঠাসি. পভাৱতী তং গহেতুং অসক্কোন্তী দ্ৱাৰমূলে ঠত্ৱা অক্কোসন্তী ইতৰং গাথমাহ –

২০. ‘‘ন হি নূনাযং সা খুজ্জা, লভতি জিৱ্হায ছেদনং;

সুনিসিতেন সত্থেন, এৱং দুব্ভাসিতং ভণ’’ন্তি.

তত্থ সুনিসিতেনাতি সুট্ঠু নিসিতেন তিখিণসত্থেন. এৱং দুব্ভাসিতন্তি এৱং অসোতব্বযুত্তকং দুব্ভাসিতং ভণন্তী.

অথ খুজ্জা আৱিঞ্চনৰজ্জুং গহেত্ৱা ঠিতাৱ ‘‘নিপ্পঞ্ঞে দুব্বিনীতে তৱ ৰূপং কিং কৰিস্সতি, কিং মযং তৱ ৰূপং খাদিত্ৱা যাপেস্সামা’’তি ৱত্ৱা তেৰসহি গাথাহি বোধিসত্তস্স গুণং পকাসেন্তী খুজ্জাগজ্জিতং নাম গজ্জি –

২১. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

মহাযসোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

২২. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

মহদ্ধনোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

২৩. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

মহব্বলোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

২৪. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

মহাৰট্ঠোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

২৫. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

মহাৰাজাতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

২৬. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

সীহস্সৰোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

২৭. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

ৱগ্গুস্সৰোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

২৮. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

বিন্দুস্সৰোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

২৯. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

মঞ্জুস্সৰোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

৩০. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

মধুস্সৰোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

৩১. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

সতসিপ্পোতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

৩২. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

খত্তিযোতিপি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিযং.

৩৩. ‘‘মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন পভাৱতি;

কুসৰাজাতি কত্ৱান, কৰস্সু ৰুচিৰে পিয’’ন্তি.

তত্থ মা নং ৰূপেন পামেসি, আৰোহেন, পভাৱতীতি অৰে পভাৱতি, মা ত্ৱং এতং কুসনৰিন্দং অত্তনো ৰূপেন আৰোহপৰিণাহেন পমিনি, এৱং পমাণং গণ্হি. মহাযসোতি মহানুভাৱো সোতি এৱং হদযে কত্ৱান ৰুচিৰে পিযদস্সনে কৰস্সু তস্স পিযং. আনুভাৱোযেৱ হিস্স ৰূপন্তি ৱদতি. এস নযো সব্বত্থ. অপি চ মহাযসোতি মহাপৰিৱাৰো. মহদ্ধনোতি মহাভোগো. মহব্বলোতি মহাথামো. মহাৰট্ঠোতি ৱিপুলৰট্ঠো. মহাৰাজাতি সকলজম্বুদীপে অগ্গৰাজা. সীহস্সৰোতি সীহসদ্দসমানসদ্দো. ৱগ্গুস্সৰোতি লীলাযুত্তস্সৰো. বিন্দুস্সৰোতি সম্পিণ্ডিতঘনস্সৰো. মঞ্জুস্সৰোতি সুন্দৰস্সৰো. মধুস্সৰোতি মধুৰযুত্তস্সৰো. সতসিপ্পোতি পৰেসং সন্তিকে অসিক্খিত্ৱা অত্তনো বলেনেৱ নিপ্ফন্নঅনেকসতসিপ্পো. খত্তিযোতি ওক্কাকপৱেণিযং জাতো অসম্ভিন্নখত্তিযো. কুসৰাজাতি সক্কদত্তিযকুসতিণসমাননামো ৰাজা. এৱৰূপো হি অঞ্ঞো ৰাজা নাম নত্থীতি জানিত্ৱা এতস্স পিযং কৰোহীতি খুজ্জা এত্তকাহি গাথাহি তস্স গুণং কথেসি.

পভাৱতী তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘খুজ্জে অতিৱিয গজ্জসি, হত্থেন পাপুণন্তী সসামিকভাৱং তে জানাপেস্সামী’’তি খুজ্জং তজ্জেসি. সাপি তং ‘‘অহং তং ৰক্খমানা পিতুনো তে কুসৰাজস্স আগতভাৱং নাৰোচেসিং, হোতু, অজ্জ ৰঞ্ঞো আৰোচেস্সামী’’তি মহন্তেন সদ্দেন ভাযাপেসি. সাপি ‘‘কোচিদেৱ সুণেয্যা’’তি খুজ্জং সঞ্ঞাপেসি. বোধিসত্তোপি তং পস্সিতুং অলভন্তো সত্ত মাসে দুব্ভোজনেন দুক্খসেয্যায কিলমন্তো চিন্তেসি – ‘‘কো মে এতায অত্থো, সত্ত মাসে ৱসন্তো এতং পস্সিতুম্পি ন লভামি, অতিৱিয কক্খড়া সাহসিকা, গন্ত্ৱা মাতাপিতৰো পস্সিস্সামী’’তি. তস্মিং খণে সক্কো আৱজ্জেন্তো তস্স উক্কণ্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ৰাজা সত্ত মাসে পভাৱতিং দট্ঠুম্পি ন লভি, লভনাকাৰমস্স কৰিস্সামী’’তি মদ্দৰঞ্ঞো দূতে কত্ৱা সত্তন্নং ৰাজূনং দূতং পাহেন্তো ‘‘পভাৱতী, কুসৰাজং ছড্ডেত্ৱা আগতা, আগচ্ছন্তু পভাৱতিং গণ্হন্তূ’’তি একেকস্স ৱিসুং ৱিসুং সাসনং পহিণি. তে মহাপৰিৱাৰেন গন্ত্ৱা নগৰং পত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আগতকাৰণং ন জানন্তি. তে ‘‘ত্ৱং কস্মা আগতো, ত্ৱং কস্মা আগতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং ঞত্ৱা কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘একং কিৰ ধীতৰং সত্তন্নং দস্সতি, পস্সথস্স অনাচাৰং, উপ্পণ্ডেতি নো, গণ্হথ ন’’ন্তি ‘‘সব্বেসম্পি অম্হাকং পভাৱতিং দেতু যুদ্ধং ৱা’’তি সাসনানি পহিণিত্ৱা নগৰং পৰিৱাৰযিংসু. মদ্দৰাজা সাসনং সুত্ৱা ভীততসিতো অমচ্চে আমন্তেত্ৱা ‘‘কিং কৰোমা’’তি পুচ্ছি. অথ নং অমচ্চা ‘‘দেৱ, সত্তপি ৰাজানো পভাৱতিং নিস্সায আগতা, ‘সচে ন দস্সতি, পাকাৰং ভিন্দিত্ৱা নগৰং পৱিসিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা তং গণ্হিস্সামা’তি ৱদন্তি, পাকাৰে অভিন্নেযেৱ তেসং পভাৱতিং পেসেস্সামা’’তি ৱত্ৱা গাথমাহংসু –

৩৪. ‘‘এতে নাগা উপত্থদ্ধা, সব্বে তিট্ঠন্তি ৱম্মিতা;

পুৰা মদ্দন্তি পাকাৰং, আনেন্তেতং পভাৱতি’’ন্তি.

তত্থ উপত্থদ্ধাতি অতিথদ্ধা দপ্পিতা. আনেন্তেতং পভাৱতিন্তি আনেন্তু এতং পভাৱতিন্তি সাসনানি পহিণিংসু. তস্মা যাৱ এতে নাগা পাকাৰং ন মদ্দন্তি, তাৱ নেসং পভাৱতিং পেসেহি, মহাৰাজাতি.

তং সুত্ৱা ৰাজা ‘‘সচাহং একস্স পভাৱতিং পেসেস্সামি, সেসা যুদ্ধং কৰিস্সন্তি, ন সক্কা একস্স দাতুং, সকলজম্বুদীপে অগ্গৰাজানং ‘ৱিৰূপো’তি ছড্ডেত্ৱা আগতা আগমনস্স ফলং লভতু, ৱধিত্ৱান নং সত্ত খণ্ডানি কত্ৱা সত্তন্নং খত্তিযানং পেসেস্সামী’’তি ৱদন্তো অনন্তৰং গাথমাহ –

৩৫. ‘‘সত্ত বিলে কৰিত্ৱান, অহমেতং পভাৱতিং;

খত্তিযানং পদস্সামি, যে মং হন্তুং ইধাগতা’’তি.

তস্স সা কথা সকলনিৱেসনে পাকটা অহোসি. পৰিচাৰিকা গন্ত্ৱা ‘‘ৰাজা কিৰ তং সত্ত খণ্ডানি কত্ৱা সত্তন্নং ৰাজূনং পেসেস্সতী’’তি পভাৱতিযা আৰোচেসুং. সা মৰণভযভীতা আসনা ৱুট্ঠায ভগিনীহি পৰিৱুতা মাতু সিৰিগব্ভং অগমাসি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

৩৬. ‘‘অৱুট্ঠহি ৰাজপুত্তী, সামা কোসেয্যৱাসিনী;

অস্সুপুণ্ণেহি নেত্তেহি, দাসীগণপুৰক্খতা’’তি.

তত্থ সামাতি সুৱণ্ণৱণ্ণা. কোসেয্যৱাসিনীতি সুৱণ্ণখচিতকোসেয্যনিৱসনা.

সা মাতু সন্তিকং গন্ত্ৱা মাতৰং ৱন্দিত্ৱা পৰিদেৱমানা আহ –

৩৭. ‘‘তং নূন কক্কূপনিসেৱিতং মুখং, আদাসদন্তাথৰুপচ্চৱেক্খিতং;

সুভং সুনেত্তং ৱিৰজং অনঙ্গণং, ছুদ্ধং ৱনে ঠস্সতি খত্তিযেহি.

৩৮. ‘‘তে নূন মে অসিতে ৱেল্লিতগ্গে, কেসে মুদূ চন্দনসাৰলিত্তে;

সমাকুলে সীৱথিকায মজ্ঝে, পাদেহি গিজ্ঝা পৰিকড্ঢিস্সন্তি.

৩৯. ‘‘তা নূন মে তম্বনখা সুলোমা, বাহা মুদূ চন্দনসাৰলিত্তা;

ছিন্না ৱনে উজ্ঝিতা খত্তিযেহি, গয্হ ধঙ্কো গচ্ছতি যেনকামং.

৪০. ‘‘তে নূন তালূপনিভে অলম্বে, নিসেৱিতে কাসিকচন্দনেন;

থনেসু মে লম্বিস্সতি সিঙ্গালো, মাতূৱ পুত্তো তৰুণো তনূজো.

৪১. ‘‘তং নূন সোণিং পুথুলং সুকোট্টিতং, নিসেৱিতং কঞ্চনমেখলাহি;

ছিন্নং ৱনে খত্তিযেহী অৱত্থং, সিঙ্গালসঙ্ঘা পৰিকড্ঢিস্সন্তি.

৪২. ‘‘সোণা ধঙ্কা সিঙ্গালা চ, যে চঞ্ঞে সন্তি দাঠিনো;

অজৰা নূন হেস্সন্তি, ভক্খযিত্ৱা পভাৱতিং.

৪৩. ‘‘সচে মংসানি হৰিংসু, খত্তিযা দূৰগামিনো;

অট্ঠীনি অম্ম যাচিত্ৱা, অনুপথে দহাথ নং.

৪৪. ‘‘খেত্তানি অম্ম কাৰেত্ৱা, কণিকাৰেত্থ ৰোপয;

যদা তে পুপ্ফিতা অস্সু, হেমন্তানং হিমচ্চযে;

সৰেয্যাথ মমং অম্ম, এৱংৱণ্ণা পভাৱতী’’তি.

তত্থ কক্কূপনিসেৱিতন্তিল কক্কূপনিসেৱিতন্তি সাসপকক্কলোণকক্কমত্তিককক্কতিলকক্কহলিদ্দিকক্কমুখচুণ্ণকেহি ইমেহি পঞ্চহি কক্কেহি উপনিসেৱিতং. আদাসদন্তাথৰুপচ্চৱেক্খিতন্তি দন্তমযথৰুম্হি আদাসে পচ্চৱেক্খিতং তত্থ ওলোকেত্ৱা মণ্ডিতং. সুভন্তি সুভমুখং. ৱিৰজন্তি ৱিগতৰজং নিম্মলং. অনঙ্গণন্তি গণ্ডপিড়কাদিদোসৰহিতং. ছুদ্ধন্তি অম্ম এৱৰূপং মম মুখং অদ্ধা ইদানি খত্তিযেহি ছড্ডিতং ৱনে অৰঞ্ঞে ঠস্সতীতি পৰিদেৱতি. অসিতেতি কাড়কে. ৱেল্লিতগ্গেতি উন্নতগ্গে. সীৱথিকাযাতি সুসানম্হি. পৰিকড্ঢিস্সন্তীতি এৱৰূপে মম কেসে মনুস্সমংসখাদকা গিজ্ঝা পাদেহি পহৰিত্ৱা নূন পৰিকড্ঢিস্সন্তি. গয্হ ধঙ্কো গচ্ছতি যেনকামন্তি অম্ম মম এৱৰূপং বাহং নূন ধঙ্কো গহেত্ৱা লুঞ্জিত্ৱা খাদন্তো যেনকামং গচ্ছিস্সতি.

তালূপনিভেতি সুৱণ্ণতালফলসদিসে. কাসিকচন্দনেনাতি সুখুমচন্দনেন নিসেৱিতে. থনেসু মেতি অম্ম মম সুসানে পতিতায এৱৰূপে থনে দিস্ৱা মুখেন ডংসিত্ৱা তেসু মে থনেসু অত্তনো তনুজো মাতু তৰুণপুত্তো ৱিয নূন সিঙ্গালো লম্বিস্সতি. সোণিন্তি কটিং. সুকোট্টিতন্তি গোহনুকেন পহৰিত্ৱা সুৱড্ঢিতং. অৱত্থন্তি ছড্ডিতং. ভক্খযিত্ৱাতি অম্ম এতে এত্তকা নূন মম মংসং খাদিত্ৱা অজৰা ভৱিস্সন্তি.

সচে মংসানি হৰিংসূতি অম্ম সচে তে খত্তিযা মযিং পটিবদ্ধচিত্তা মম মংসানি হৰেয্যুং, অথ তুম্হে অট্ঠীনি যাচিত্ৱা অনুপথে দহাথনং, জঙ্ঘমগ্গমহামগ্গানং অন্তৰে দহেয্যাথাতি ৱদতি. খেত্তানীতি অম্ম মম ঝাপিতট্ঠানে মালাদিৱত্থূনি কাৰেত্ৱা এত্থ এতেসু খেত্তেসু কণিকাৰৰুক্খে ৰোপয. হিমচ্চযেতি হিমপাতাতিক্কমে ফগ্গুণমাসে. সৰেয্যাথাতি তেসং পুপ্ফানং সুৱণ্ণচঙ্কোটকং পূৰেত্ৱা ঊৰূসু ঠপেত্ৱা মম ধীতা পভাৱতী এৱংৱণ্ণাতি সৰেয্যাথ.