১৯. সট্ঠিনিপাতো

[৫২৯] ১. সোণকজাতকৱণ্ণনা

কস্স সুত্ৱা সতং দম্মীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো নেক্খম্মপাৰমিং আৰব্ভ কথেসি. তদা হি ভগৱা ধম্মসভাযং নেক্খম্মপাৰমিং ৱণ্ণযন্তানং ভিক্খূনং মজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি তথাগতো মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে ৰাজগহে মগধৰাজা নাম ৰজ্জং কাৰেসি. বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি, নামগ্গহণদিৱসে চস্স ‘‘অৰিন্দমকুমাৰো’’তি নামং কৰিংসু. তস্স জাতদিৱসেযেৱ পুৰোহিতস্সপি পুত্তো জাযি, ‘‘সোণককুমাৰো’’তিস্স নামং কৰিংসু. তে উভোপি একতোৱ ৱড্ঢিত্ৱা ৱযপ্পত্তা উত্তমৰূপধৰা ৰূপেন নিব্বিসেসা হুত্ৱা তক্কসিলং গন্ত্ৱা উগ্গহিতসিপ্পা ততো নিক্খমিত্ৱা ‘‘সব্বসমযসিপ্পঞ্চ দেসচাৰিত্তঞ্চ জানিস্সামা’’তি অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰন্তা বাৰাণসিং পত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে নগৰং পৱিসিংসু. তং দিৱসঞ্চ একচ্চে মনুস্সা ‘‘ব্ৰাহ্মণৱাচনকং কৰিস্সামা’’তি পাযাসং পটিযাদেত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা আগচ্ছন্তে তে কুমাৰে দিস্ৱা ঘৰং পৱেসেত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেসুং. তত্থ বোধিসত্তস্স পঞ্ঞত্তাসনে সুদ্ধৱত্থং অত্থতং অহোসি, সোণকস্স ৰত্তকম্বলং. সো তং নিমিত্তং দিস্ৱাৱ ‘‘অজ্জ মে পিযসহাযো অৰিন্দমকুমাৰো বাৰাণসিৰাজা ভৱিস্সতি, ময্হং পন সেনাপতিট্ঠানং দস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. তে উভোপি কতভত্তকিচ্চা উয্যানমেৱ অগমংসু.

তদা বাৰাণসিৰঞ্ঞো কালকতস্স সত্তমো দিৱসো হোতি, অপুত্তকং ৰাজকুলং. অমচ্চাদযো পাতোৱ সসীসং ন্হাতা সন্নিপতিত্ৱা ‘‘ৰজ্জাৰহস্স সন্তিকং গমিস্সতী’’তি ফুস্সৰথং যোজেত্ৱা ৱিস্সজ্জেসুং. সো নগৰা নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন ৰাজুয্যানং গন্ত্ৱা উয্যানদ্ৱাৰে নিৱত্তিত্ৱা আৰোহণসজ্জো হুত্ৱা অট্ঠাসি. বোধিসত্তো মঙ্গলসিলাপট্টেসসীসং পাৰুপিত্ৱা নিপজ্জি, সোণককুমাৰো তস্স সন্তিকে নিসীদি. সো তূৰিযসদ্দং সুত্ৱা ‘‘অৰিন্দমস্স ফুস্সৰথো আগচ্ছতি, অজ্জেস ৰাজা হুত্ৱা মম সেনাপতিট্ঠানং দস্সতি, ন খো পন ময্হং ইস্সৰিযেনত্থো, এতস্মিং গতে নিক্খমিত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা একমন্তে পটিচ্ছন্নে অট্ঠাসি. পুৰোহিতো উয্যানং পৱিসিত্ৱা মহাসত্তং নিপন্নকং দিস্ৱা তূৰিযানি পগ্গণ্হাপেসি. মহাসত্তো পবুজ্ঝিত্ৱা পৰিৱত্তিত্ৱা থোকং নিপজ্জিত্ৱা উট্ঠায সিলাপট্টে পল্লঙ্কেন নিসীদি. অথ নং পুৰোহিতো অঞ্জলিং পগ্গণ্হিত্ৱা আহ – ‘‘ৰজ্জং তে, দেৱ, পাপুণাতী’’তি. ‘‘কিং অপুত্তকং ৰাজকুল’’ন্তি? ‘‘এৱং, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি সাধূ’’তি. অথ নং তে তত্থেৱ অভিসিঞ্চিত্ৱা ৰথং আৰোপেত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন নগৰং পৱেসেসুং. সো নগৰং পদক্খিণং কত্ৱা পাসাদং অভিৰূহি. সো যসমহন্ততায সোণককুমাৰং ন সৰি.

সোপি তস্মিং নগৰং পৱিট্ঠে পচ্ছা আগন্ত্ৱা সিলাপট্টে নিসীদি. অথস্স পুৰতো বন্ধনা পৱুত্তং সালৰুক্খতো পণ্ডুপলাসং পতি. সো তং দিস্ৱাৱ ‘‘যথেৱেতং, তথা মমপি সৰীৰং জৰং পত্ৱা পতিস্সতী’’তি অনিচ্চাদিৱসেন ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা পচ্চেকবোধিং পাপুণি. তংখণঞ্ঞেৱস্স গিহিলিঙ্গং অন্তৰধাযি, পব্বজিতলিঙ্গং পাতুৰহোসি. সো ‘‘নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’তি উদানং উদানেন্তো নন্দমূলকপব্ভাৰং অগমাসি. মহাসত্তোপি চত্তালীসমত্তানং সংৱচ্ছৰানং অচ্চযেন সৰিত্ৱা ‘‘কহং নু খো মে সহাযো সোণকো’’তি সোণকং পুনপ্পুনং সৰন্তোপি ‘‘মযা সুতো ৱা দিট্ঠো ৱা’’তি ৱত্তাৰং অলভিত্ৱা অলঙ্কতমহাতলে ৰাজপল্লঙ্কে নিসিন্নো গন্ধব্বনাটকনচ্চগীতাদীহি পৰিৱুতো সম্পত্তিমনুভৱন্তো ‘‘যো মে কস্সচি সন্তিকে সুত্ৱা ‘অসুকট্ঠানে নাম সোণকো ৱসতী’তি আচিক্খিস্সতি, তস্স সতং দস্সামি, যো মে সামং দিস্ৱা আৰোচেস্সতি, তস্স সহস্স’’ন্তি একং উদানং অভিসঙ্খৰিত্ৱা গীতৱসেন উদানেন্তো পঠমং গাথমাহ –

‘‘কস্স সুত্ৱা সতং দম্মি, সহস্সং দিট্ঠ সোণকং;

কো মে সোণকমক্খাতি, সহাযং পংসুকীড়িত’’ন্তি.

অথস্স মুখতো লুঞ্চন্তী ৱিয গহেত্ৱা একা নাটকীত্থী তং গাযি. অথঞ্ঞা অথঞ্ঞাতি ‘‘অম্হাকং ৰঞ্ঞো পিযগীত’’ন্তি সব্বা ওৰোধা গাযিংসু. অনুক্কমেন নগৰৱাসিনোপি জানপদাপি তমেৱ গীতং গাযিংসু. ৰাজাপি পুনপ্পুনং তমেৱ গীতং গাযতি. পণ্ণাসমত্তানং সংৱচ্ছৰানং অচ্চযেন পনস্স বহূ পুত্তধীতৰো অহেসুং, জেট্ঠপুত্তো দীঘাৱুকুমাৰো নাম অহোসি. তদা সোণকপচ্চেকবুদ্ধো ‘‘অৰিন্দমৰাজা মং দট্ঠুকামো, অহং তত্থ গন্ত্ৱা কামেসু আদীনৱং নেক্খম্মে চানিসংসং কথেত্ৱা পব্বজ্জনাকাৰং কৰোমী’’তি চিন্তেত্ৱা ইদ্ধিযা আকাসেনাগন্ত্ৱা উয্যানে নিসীদি. তদা একো সত্তৱস্সিকো পঞ্চচূড়ককুমাৰকো মাতৰা পহিতো গন্ত্ৱা উয্যানৱনে দাৰূনি উদ্ধৰন্তো পুনপ্পুনং তমেৱ গীতং গাযি. অথ নং সো পক্কোসিত্ৱা ‘‘কুমাৰক, ত্ৱং অঞ্ঞং অগাযিত্ৱা একমেৱ গীতং গাযসি, কিং অঞ্ঞং ন জানাসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘জানামি, ভন্তে, অম্হাকং পন ৰঞ্ঞো ইদমেৱ পিযং, তেন নং পুন্নপ্পুনং গাযামী’’তি. ‘‘এতস্স পন তে গীতস্স পটিগীতং গাযন্তো কোচি দিট্ঠপুব্বো’’তি. ‘‘ন দিট্ঠপুব্বো, ভন্তে’’তি. ‘‘অহং তং সিক্খাপেস্সামি, সক্খিস্সসি ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা পটিগীতং গাযিতু’’ন্তি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. অথস্স সো পটিগীতং আচিক্খন্তো ‘‘ময্হং সুত্ৱা’’তিআদিমাহ. উগ্গণ্হাপেত্ৱা চ পন তং উয্যোজেসি – ‘‘গচ্ছ, কুমাৰক, ইমং পটিগীতং ৰঞ্ঞা সদ্ধিং গাযাহি, ৰাজা তে মহন্তং ইস্সৰিযং দস্সতি, কিং তে দাৰূহি, ৱেগেন যাহী’’তি.

সো ‘‘সাধূ’’তি তং পটিগীতং উগ্গণ্হিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, যাৱাহং ৰাজানং আনেমি, তাৱ ইধেৱ হোথা’’তি ৱত্ৱা ৱেগেন মাতু সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘অম্ম, খিপ্পং মং ন্হাপেত্ৱা অলঙ্কৰোথ, অজ্জ তং দলিদ্দভাৱতো মোচেস্সামী’’তি ৱত্ৱা ন্হাতমণ্ডিতো ৰাজদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ‘‘অয্য দোৱাৰিক, ‘একো দাৰকো তুম্হেহি সদ্ধিং পটিগীতং গাযিস্সামীতি আগন্ত্ৱা দ্ৱাৰে ঠিতো’তি ৰঞ্ঞো অৰোচেহী’’তি আহ. সো ৱেগেন গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা ‘‘আগচ্ছতূ’’তি পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাত, ত্ৱং মযা সদ্ধিং পটিগীতং গাযিস্সসী’’তি আহ. ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি গাযস্সূ’’তি. ‘‘দেৱ, ইমস্মিং ঠানে ন গাযামি, নগৰে পন ভেৰিং চৰাপেত্ৱা মহাজনং সন্নিপাতাপেথ, মহাজনমজ্ঝে গাযিস্সামী’’তি. ৰাজা তথা কাৰেত্ৱা অলঙ্কতমণ্ডপে পল্লঙ্কমজ্ঝে নিসীদিত্ৱা তস্সানুৰূপং আসনং দাপেত্ৱা ‘‘ইদানি তৱ গীতং গাযস্সূ’’তি আহ. ‘‘দেৱ, তুম্হে তাৱ গাযথ, অথাহং পটিগীতং গাযিস্সামী’’তি. ততো ৰাজা পঠমং গাযন্তো গাথমাহ –

১. ‘‘কস্স সুত্ৱা সতং দম্মি, সহস্সং দিট্ঠ সোণকং;

সো মে সোণকমক্খাতি, সহাযং পংসুকীড়িত’’ন্তি.

তত্থ সুত্ৱাতি ‘‘অসুকট্ঠানে নাম তে পিযসহাযো সোণকো ৱসতী’’তি তস্স ৱসনট্ঠানং সুত্ৱা আৰোচেন্তস্স কস্স সতং দম্মি. দিট্ঠাতি ‘‘অসুকট্ঠানে নাম মযা দিট্ঠো’’তি দিস্ৱা আৰোচেন্তস্স কস্স সহস্সং দম্মীতি.

এৱং ৰঞ্ঞা পঠমং উদানগাথায গীতায পঞ্চচূড়কদাৰকেন পটিগীতভাৱং পকাসেন্তো সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা দীযড্ঢগাথা অভাসি –

২. ‘‘অথব্ৰৱী মাণৱকো, দহৰো পঞ্চচূড়কো;

ময্হং সুত্ৱা সতং দেহি, সহস্সং দিট্ঠ সোণকং;

অহং তে সোণকক্খিস্সং, সহাযং পংসুকীড়িত’’ন্তি.

তেন ৱুত্তগাথায পন অযমত্থো – মহাৰাজ, যং ত্ৱং ‘‘সুত্ৱা আৰোচেন্তস্স সতং দম্মী’’তি ৱদসি, তম্পি মমেৱ দেহি, যং ‘‘দিস্ৱা আৰোচেন্তস্স সহস্সং দম্মী’’তি ৱদসি, তম্পি ময্হমেৱ দেহি, অহং তে পিযসহাযং ইদানেৱ পচ্চক্খতোৱ ‘‘অযং সোণকো’’তি আচিক্খিস্সন্তি.

ইতো পৰং সুৱিঞ্ঞেয্যা সম্বুদ্ধগাথা পাড়িনযেনেৱ ৱেদিতব্বা –

৩. ‘‘কতমস্মিং সো জনপদে, ৰট্ঠেসু নিগমেসু চ;

কত্থ সোণকমদ্দক্খি, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো.

৪. ‘‘তৱেৱ দেৱ ৱিজিতে, তৱেৱুয্যানভূমিযং;

উজুৱংসা মহাসালা, নীলোভাসা মনোৰমা.

৫. ‘‘তিট্ঠন্তি মেঘসমানা, ৰম্মা অঞ্ঞোঞ্ঞনিস্সিতা;

তেসং মূলম্হি সোণকো, ঝাযতী অনুপাদনো;

উপাদানেসু লোকেসু, ডয্হমানেসু নিব্বুতো.

৬. ‘‘ততো চ ৰাজা পাযাসি, সেনায চতুৰঙ্গিযা;

কাৰাপেত্ৱা সমং মগ্গং, অগমা যেন সোণকো.

৭. ‘‘উয্যানভূমিং গন্ত্ৱান, ৱিচৰন্তো ব্ৰহাৱনে;

আসীনং সোণকং দক্খি, ডয্হমানেসু নিব্বুত’’ন্তি.

তত্থ উজুৱংসাতি উজুক্খন্ধা. মহাসালাতি মহাৰুক্খা. মেঘসমানাতি নীলমেঘসদিসা. ৰম্মাতি ৰমণীযা. অঞ্ঞোঞ্ঞনিস্সিতাতি সাখাহি সাখং, মূলেন মূলং সংসিব্বিত্ৱা ঠিতা. তেসন্তি তেসং এৱৰূপানং তৱ উয্যানৱনে সালানং হেট্ঠা. ঝাযতীতি লক্খণূপনিজ্ঝানআৰম্মণূপনিজ্ঝানসঙ্খাতেহি ঝানেহি ঝাযতি. অনুপাদনোতি কামুপাদানাদিৱিৰহিতো. ডয্হমানেসূতি একাদসহি অগ্গীহি ডয্হমানেসু সত্তেসু. নিব্বুতোতি তে অগ্গী নিব্বাপেত্ৱা সীতলেন হদযেন ঝাযমানো তৱ উয্যানে মঙ্গলসালৰুক্খমূলে সিলাপট্টে নিসিন্নো এস তে সহাযো কঞ্চনপটিমা ৱিয সোভমানো পটিমানেতীতি. ততো চাতি, ভিক্খৱে, ততো সো অৰিন্দমো ৰাজা তস্স ৱচনং সুত্ৱাৱ ‘‘সোণকপচ্চেকবুদ্ধং পস্সিস্সামী’’তি চতুৰঙ্গিনিযা সেনায পাযাসি নিক্খমি. ৱিচৰন্তোতি উজুকমেৱ অগন্ত্ৱা তস্মিং মহন্তে ৱনসণ্ডে ৱিচৰন্তো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং আসীনং অদ্দক্খি.

সো তং অৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিত্ৱা অত্তনো কিলেসাভিৰতত্তা তং ‘‘কপণো’’তি মঞ্ঞমানো ইমং গাথমাহ –

৮. ‘‘কপণো ৱতযং ভিক্খু, মুণ্ডো সঙ্ঘাটিপাৰুতো;

অমাতিকো অপিতিকো, ৰুক্খমূলস্মি ঝাযতী’’তি.

তত্থ ঝাযতীতি নিম্মাতিকো নিপ্পিতিকো কাৰুঞ্ঞপ্পত্তো ঝাযতি.

৯. ‘‘ইমং ৱাক্যং নিসামেত্ৱা, সোণকো এতদব্ৰৱি;

ন ৰাজ কপণো হোতি, ধম্মং কাযেন ফস্সযং.

১০. ‘‘যো চ ধম্মং নিৰংকত্ৱা, অধম্মমনুৱত্ততি;

স ৰাজ কপণো হোতি, পাপো পাপপৰাযণো’’তি.

তত্থ ইমন্তি তস্স কিলেসাভিৰতস্স পব্বজ্জং অৰোচেন্তস্স ইমং পব্বজ্জাগৰহৱচনং সুত্ৱা. এতদব্ৰৱীতি পব্বজ্জায গুণং পকাসেন্তো এতং অব্ৰৱি. ফস্সযন্তি ফস্সযন্তো যেন অৰিযমগ্গধম্মো নামকাযেন ফস্সিতো, সো কপণো নাম ন হোতীতি দস্সেন্তো এৱমাহ. নিৰংকত্ৱাতি অত্তভাৱতো নীহৰিত্ৱা. পাপো পাপপৰাযণোতি সযং পাপানং কৰণেন পাপো, অঞ্ঞেসম্পি কৰোন্তানং পতিট্ঠাভাৱেন পাপপৰাযণোতি.

এৱং সো বোধিসত্তং গৰহি. সো অত্তনো গৰহিতভাৱং অজানন্তো ৱিয হুত্ৱা নামগোত্তং কথেত্ৱা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কৰোন্তো গাথমাহ –

১১. ‘‘অৰিন্দমোতি মে নামং, কাসিৰাজাতি মং ৱিদূ;

কচ্চি ভোতো সুখস্সেয্যা, ইধ পত্তস্স সোণকা’’তি.

তত্থ কচ্চীতি অম্হাকং তাৱ ন কিঞ্চি অফাসুকং, ভোতো পন কচ্চি ইধ পত্তস্স ইমস্মিং উয্যানে ৱসতো সুখৱিহাৰোতি পুচ্ছতি.

অথ নং পচ্চেকবুদ্ধো, ‘‘মহাৰাজ, ন কেৱলং ইধ, অঞ্ঞত্ৰাপি ৱসন্তস্স মে অসুখং নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা তস্স সমণভদ্ৰগাথাযো নাম আৰভি –

১২. ‘‘সদাপি ভদ্ৰমধনস্স, অনাগাৰস্স ভিক্খুনো;

ন তেসং কোট্ঠে ওপেন্তি, ন কুম্ভিং ন কড়োপিযং;

পৰনিট্ঠিতমেসানা, তেন যাপেন্তি সুব্বতা.

১৩. ‘‘দুতিযম্পি ভদ্ৰমধনস্স, অনাগাৰস্স ভিক্খুনো;

অনৱজ্জপিণ্ডো ভোত্তব্বো, ন চ কোচূপৰোধতি.

১৪. ‘‘ততিযম্পি ভদ্ৰমধনস্স, অনাগাৰস্স ভিক্খুনো;

নিব্বুতো পিণ্ডো ভোত্তব্বো, ন চ কোচূপৰোধতি.

১৫. ‘‘চতুত্থম্পি ভদ্ৰমধনস্স, অনাগাৰস্স ভিক্খুনো;

মুত্তস্স ৰট্ঠে চৰতো, সঙ্গো যস্স ন ৱিজ্জতি.

১৬. ‘‘পঞ্চমম্পি ভদ্ৰমধনস্স, অনাগাৰস্স ভিক্খুনো;

নগৰম্হি ডয্হমানম্হি, নাস্স কিঞ্চি অডয্হথ.

১৭. ‘‘ছট্ঠম্পি ভদ্ৰমধনস্স, অনাগাৰস্স ভিক্খুনো;

ৰট্ঠে ৱিলুম্পমানম্হি, নাস্স কিঞ্চি অহীৰথ.

১৮. ‘‘সত্তমম্পি ভদ্ৰমধনস্স, অনাগাৰস্স ভিক্খুনো;

চোৰেহি ৰক্খিতং মগ্গং, যে চঞ্ঞে পৰিপন্থিকা;

পত্তচীৱৰমাদায, সোত্থিং গচ্ছতি সুব্বতো.

১৯. ‘‘অট্ঠমম্পি ভদ্ৰমধনস্স, অনাগাৰস্স ভিক্খুনো;

যং যং দিসং পক্কমতি, অনপেক্খোৱ গচ্ছতী’’তি.

তত্থ অনাগাৰস্সাতি, মহাৰাজ, ঘৰাৱাসং পহায অনাগাৰিযভাৱং পত্তস্স অধনস্স অকিঞ্চনস্স ভিক্খুনো সব্বকালং ভদ্ৰমেৱ. ন তেসন্তি, মহাৰাজ, তেসং অধনানং ভিক্খূনং ন কোট্ঠাগাৰে ধনধঞ্ঞানি ওপেন্তি, ন কুম্ভিযং, ন পচ্ছিযং, তে পন সুব্বতা পৰনিট্ঠিতং পৰেসং ঘৰে পক্কং আহাৰং সঙ্ঘাটিং পাৰুপিত্ৱা কপালমাদায ঘৰপটিপাটিযা এসানা পৰিযেসন্তা তেন ততো লদ্ধেন পিণ্ডেন তং আহাৰং নৱন্নং পাটিকুল্যানং ৱসেন পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা জীৱিতৱুত্তিং যাপেন্তি.

অনৱজ্জপিণ্ডো ভোত্তব্বোতি ৱেজ্জকম্মাদিকায অনেসনায ৱা কুহনা লপনা নেমিত্তিকতা নিপ্পেসিকতা লাভেন লাভং নিজিগীসনতাতি এৱৰূপেন মিচ্ছাজীৱেন ৱা উপ্পাদিতা চত্তাৰো পচ্চযা, ধম্মেন উপ্পাদিতাপি অপচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুত্তা সাৱজ্জপিণ্ডো নাম. অনেসনং পন পহায মিচ্ছাজীৱং ৱজ্জেত্ৱা ধম্মেন সমেন উপ্পাদিতা ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱামী’’তি ৱুত্তনযেনেৱ পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুত্তা অনৱজ্জপিণ্ডো নাম. যেন এৱৰূপো অনৱজ্জপিণ্ডো ভোত্তব্বো পৰিভুঞ্জিতব্বো, যঞ্চ এৱৰূপং অনৱজ্জং পিণ্ডং ভুঞ্জমানানং পচ্চযে নিস্সায কোচি অপ্পমত্তকোপি কিলেসো ন উপৰোধতি ন পীড়েতি, তস্স দুতিযম্পি ভদ্ৰং অধনস্স অনাগাৰস্স ভিক্খুনো.

নিব্বুতোতি পুথুজ্জনভিক্খুনো ধম্মেন উপ্পন্নপিণ্ডোপি পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জিযমানো নিব্বুতপিণ্ডো নাম, একন্ততো পন খীণাসৱস্স পিণ্ডোৱ নিব্বুতপিণ্ডো নাম. কিংকাৰণা? সো হি থেয্যপৰিভোগো, ইণপৰিভোগো, দাযজ্জপৰিভোগো, সামিপৰিভোগোতি ইমেসু চতূসু পৰিভোগেসু সামিপৰিভোগৱসেন তং ভুঞ্জতি, তণ্হাদাসব্যং অতীতো সামী হুত্ৱা পৰিভুঞ্জতি, ন তং তপ্পচ্চযা কোচি অপ্পমত্তকোপি কিলেসো উপৰোধতি.

মুত্তস্স ৰট্ঠে চৰতোতি উপট্ঠাককুলাদীসু অলগ্গমানসস্স ছিন্নৱলাহকস্স ৱিয ৰাহুমুখা পমুত্তস্স ৱিমলচন্দমণ্ডলস্স ৱিয চ যস্স গামনিগমাদীসু চৰন্তস্স ৰাগসঙ্গাদীসু একোপি সঙ্গো নত্থি. একচ্চো হি কুলেহি সংসট্ঠো ৱিহৰতি সহসোকী সহনন্দী, একচ্চো মাতাপিতূসুপি অলগ্গমানসো ৱিচৰতি কোৰুনগৰগামৱাসী দহৰো ৱিয, এৱৰূপস্স পুথুজ্জনস্সপি ভদ্ৰমেৱ.

নাস্স কিঞ্চীতি যো হি বহুপৰিক্খাৰো হোতি, সো ‘‘মা মে চোৰা পৰিক্খাৰে হৰিংসূ’’তি অতিৰেকানি চ চীৱৰাদীনি অন্তোনগৰে উপট্ঠাককুলে নিক্খিপতি, অথ নগৰম্হি ডয্হমানে ‘‘অসুককুলে নাম অগ্গি উট্ঠিতো’’তি সুত্ৱা সোচতি কিলমতি, এৱৰূপস্স ভদ্ৰং নাম নত্থি. যো পন, মহাৰাজ, সকুণৱত্তং পূৰেতি, কাযপটিবদ্ধপৰিক্খাৰোৱ হোতি, তস্স তাদিসস্স ন কিঞ্চি অডয্হথ, তেনস্স পঞ্চমম্পি ভদ্ৰমেৱ.

ৱিলুম্পমানম্হীতি ৱিলুপ্পমানম্হি, অযমেৱ ৱা পাঠো. অহীৰথাতি যথা পব্বতগহনাদীহি নিক্খমিত্ৱা ৰট্ঠং ৱিলুম্পমানেসু চোৰেসু বহুপৰিক্খাৰস্স অন্তোগামে ঠপিতং ৱিলুম্পতি হৰতি, তথা যস্স অধনস্স কাযপটিবদ্ধপৰিক্খাৰস্স ন কিঞ্চি অহীৰথ তস্স ছট্ঠম্পি ভদ্ৰমেৱ.

যে চঞ্ঞে পৰিপন্থিকাতি যে চ অঞ্ঞেপি তেসু তেসু ঠানেসু সুঙ্কগহণত্থায ঠপিতা পৰিপন্থিকা, তেহি চ ৰক্খিতং. পত্তচীৱৰন্তি চোৰানং অনুপকাৰং সুঙ্কিকানং অসুঙ্কাৰহং মত্তিকাপত্তঞ্চেৱ কতদড়্হীকম্মপৰিভণ্ডং পংসুকূলচীৱৰঞ্চ অপ্পগ্ঘানি কাযবন্ধনপৰিস্সাৱনসূচিৱাসিপত্তত্থৱিকানি চাতি সব্বেপি অট্ঠ পৰিক্খাৰে কাযপটিবদ্ধে কত্ৱা মগ্গপ্পটিপন্নো কেনচি অৱিহেঠিযমানো সোত্থিং গচ্ছতি. সুব্বতোতি লোভনীযানি হি চীৱৰাদীনি দিস্ৱা চোৰা হৰন্তি, সুঙ্কিকাপি ‘‘কিং নু খো এতস্স হত্থে’’তি পত্তত্থৱিকাদীনি সোধেন্তি, সুব্বতো পন সল্লহুকৱুত্তি তেসং পস্সন্তানঞ্ঞেৱ সোত্থিং গচ্ছতি, তেনস্স সত্তমম্পি ভদ্ৰমেৱ.

অনপেক্খোৱ গচ্ছতীতি কাযপটিবদ্ধতো অতিৰেকস্স ৱিহাৰে পটিসামিতস্স কস্সচি পৰিক্খাৰস্স অভাৱা ৱসনট্ঠানং নিৱত্তিত্ৱাপি ন ওলোকেতি. যং যং দিসং গন্তুকামো হোতি, তং তং গচ্ছন্তো অনপেক্খোৱ গচ্ছতি অনুৰাধপুৰা নিক্খমিত্ৱা থূপাৰামে পব্বজিতানং দ্ৱিন্নং কুলপুত্তানং ৱুড্ঢতৰো ৱিয.

ইতি সোণকপচ্চেকবুদ্ধো অট্ঠ সমণভদ্ৰকানি কথেসি. ততো উত্তৰিং পন সতম্পি সহস্সম্পি অপৰিমাণানি সমণভদ্ৰকানি এস কথেতুং সমত্থোযেৱ. ৰাজা পন কামাভিৰতত্তা তস্স কথং পচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘ময্হং সমণভদ্ৰকেহি অত্থো নত্থী’’তি অত্তনো কামাধিমুত্ততং পকাসেন্তো আহ –

২০. ‘‘বহূনি সমণভদ্ৰানি, যে ত্ৱং ভিক্খু পসংসসি;

অহঞ্চ গিদ্ধো কামেসু, কথং কাহামি সোণক.

২১. ‘‘পিযা মে মানুসা কামা, অথো দিব্যাপি মে পিযা;

অথ কেন নু ৱণ্ণেন, উভো লোকে লভামসে’’তি.

তত্থ ৱণ্ণেনাতি কাৰণেন.

অথ নং পচ্চেকবুদ্ধো আহ –

২২. ‘‘কামে গিদ্ধা কামৰতা, কামেসু অধিমুচ্চিতা;

নৰা পাপানি কত্ৱান, উপপজ্জন্তি দুগ্গতিং.

২৩. ‘‘যে চ কামে পহন্ত্ৱান, নিক্খন্তা অকুতোভযা;

একোদিভাৱাধিগতা, ন তে গচ্ছন্তি দুগ্গতিং.

২৪. ‘‘উপমং তে কৰিস্সামি, তং সুণোহি অৰিন্দম;

উপমায মিধেকচ্চে, অত্থং জানন্তি পণ্ডিতা.

২৫. ‘‘গঙ্গায কুণপং দিস্ৱা, ৱুয্হমানং মহণ্ণৱে;

ৱাযসো সমচিন্তেসি, অপ্পপঞ্ঞো অচেতসো.

২৬. ‘‘যানঞ্চ ৱতিদং লদ্ধং, ভক্খো চাযং অনপ্পকো;

তত্থ ৰত্তিং তত্থ দিৱা, তত্থেৱ নিৰতো মনো.

২৭. ‘‘খাদং নাগস্স মংসানি, পিৱং ভাগীৰথোদকং;

সম্পস্সং ৱনচেত্যানি, ন পলেত্থ ৱিহঙ্গমো.

২৮. ‘‘তঞ্চ ওতৰণী গঙ্গা, পমত্তং কুণপে ৰতং;

সমুদ্দং অজ্ঝগাহাসি, অগতী যত্থ পক্খিনং.

২৯. ‘‘সো চ ভক্খপৰিক্খীণো, উদপত্ৱা ৱিহঙ্গমো;

ন পচ্ছতো ন পুৰতো, নুত্তৰং নোপি দক্খিণং.

৩০. ‘‘দীপং সো নজ্ঝগাগঞ্ছি, অগতী যত্থ পক্খিনং;

সো চ তত্থেৱ পাপত্থ, যথা দুব্বলকো তথা.

৩১. ‘‘তঞ্চ সামুদ্দিকা মচ্ছা, কুম্ভীলা মকৰা সুসূ;

পসয্হকাৰা খাদিংসু, ফন্দমানং ৱিপক্খকং.

৩২. ‘‘এৱমেৱ তুৱং ৰাজ, যে চঞ্ঞে কামভোগিনো;

গিদ্ধা চে ন ৱমিস্সন্তি, কাকপঞ্ঞাৱ তে ৱিদূ.

৩৩. ‘‘এসা তে উপমা ৰাজ, অত্থসন্দস্সনী কতা;

ত্ৱঞ্চ পঞ্ঞাযসে তেন, যদি কাহসি ৱা ন ৱা’’তি.

তত্থ পাপানীতি, মহাৰাজ, ত্ৱং কামগিদ্ধো, নৰা চ কামে নিস্সায কাযদুচ্চৰিতাদীনি পাপানি কত্ৱা যত্থ সুপিনন্তেপি দিব্বা চ মানুসিকা চ কামা ন লব্ভন্তি, তং দুগ্গতিং উপপজ্জন্তীতি অত্থো. পহন্ত্ৱানাতি খেড়পিণ্ডং ৱিয পহায. অকুতোভযাতি ৰাগাদীসু কুতোচি অনাগতভযা. একোদিভাৱাধিগতাতি একোদিভাৱং একৱিহাৰিকতং অধিগতা. ন তেতি তে এৱৰূপা পব্বজিতা দুগ্গতিং ন গচ্ছন্তি.

উপমং তেতি, মহাৰাজ, দিব্বমানুসকে কামে পত্থেন্তস্স হত্থিকুণপে পটিবদ্ধকাকসদিসস্স তৱ একং উপমং কৰিস্সামি, তং সুণোহীতি অত্থো. কুণপন্তি হত্থিকড়েৱৰং. মহণ্ণৱেতি গম্ভীৰপুথুলে উদকে. একো কিৰ মহাৱাৰণো গঙ্গাতীৰে চৰন্তো গঙ্গাযং পতিত্ৱা উত্তৰিতুং অসক্কেন্তো তত্থেৱ মতো গঙ্গায ৱুয্হি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. ৱাযসোতি আকাসেন গচ্ছন্তো একো কাকো. যানঞ্চ ৱতিদন্তি সো এৱং চিন্তেত্ৱা তত্থ নিলীযিত্ৱা ‘‘ইদং মযা হত্থিযানং লদ্ধং, এত্থ নিলীনো সুখং চৰিস্সামি, অযমেৱ চ মে অনপ্পকো ভক্খো ভৱিস্সতি, ইদানি মযা অঞ্ঞত্থ গন্তুং ন ৱট্টতী’’তি সন্নিট্ঠানমকাসি. তত্থ ৰত্তিন্তি তত্থ ৰত্তিঞ্চ দিৱা চ তত্থেৱ মনো অভিৰতো অহোসি. ন পলেত্থাতি ন উপ্পতিত্ৱা পক্কামি.

ওতৰণীতি সমুদ্দাভিমুখী ওতৰমানা. ‘‘ওহাৰিণী’’তিপি পাঠো, সা সমুদ্দাভিমুখী অৱহাৰিণীতি অত্থো. অগতী যত্থাতি সমুদ্দমজ্ঝং সন্ধাযাহ. ভক্খপৰিক্খীণোতি পৰিক্খীণভক্খো. উদপত্ৱাতি খীণে চম্মে চ মংসে চ অট্ঠিসঙ্ঘাতো ঊমিৱেগেন ভিন্নো উদকে নিমুজ্জি. অথ সো কাকো উদকে পতিট্ঠাতুং অসক্কোন্তো উপ্পতি, এৱং উপ্পতিত্ৱাতি অত্থো. অগতী যত্থ পক্খিনন্তি যস্মিং সমুদ্দমজ্ঝে পক্খীনং অগতি, তত্থ সো এৱং উপ্পতিতো পচ্ছিমং দিসং গন্ত্ৱা তত্থ পতিট্ঠং অলভিত্ৱা পুৰত্থিমং, ততো উত্তৰং, ততো দক্খিণন্তি চতস্সোপি দিসা গন্ত্ৱা অত্তনো পতিট্ঠানং ন অজ্ঝগা নাগঞ্ছীতি অত্থো. অথ ৱা ৱাযসো এৱং উপ্পতিত্ৱা পচ্ছিমাদীসু একেকং দিসং আগঞ্ছি, দীপং পন নজ্ঝাগমাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. পাপত্থাতি পপতিতো. যথা দুব্বলকোতি যথা দুব্বলকো পতেয্য, তথেৱ পতিতো. সুসূতি সুসুনামকা চণ্ডমচ্ছা. পসয্হকাৰাতি অনিচ্ছমানকংযেৱ বলক্কাৰেন. ৱিপক্খকন্তি ৱিদ্ধস্তপক্খকং.

গিদ্ধা চে ন ৱমিস্সন্তীতি যদি গিদ্ধা হুত্ৱা কামে ন ৱমিস্সন্তি, ন ছড্ডেস্সন্তি. কাকপঞ্ঞাৱ তেতি কাকস্স সমানপঞ্ঞা ইতি তে বুদ্ধাদযো পণ্ডিতা ৱিদূ ৱিদন্তি, জানন্তীতি অত্থো. অত্থসন্দস্সনীতি অত্থপ্পকাসিকা. ত্ৱঞ্চ পঞ্ঞাযসেতি ত্ৱঞ্চ পঞ্ঞাযিস্সসি. ইদং ৱুত্তং হোতি – মহাৰাজ, মযা হিতকামেন তৱ ওৱাদো দিন্নো, তং পন ত্ৱং যদি কাহসি, দেৱলোকে নিব্বত্তিস্সসি, যদি ন কাহসি, কামপঙ্কে নিমুগ্গো জীৱিতপৰিযোসানে নিৰযে নিব্বত্তিস্সসীতি এৱং ত্ৱমেৱ তেন কাৰণেন ৱা অকাৰণেন ৱা সগ্গে ৱা নিৰযে ৱা পঞ্ঞাযিস্সসি. অহং পন সব্বভৱেহি মুত্তো অপ্পটিসন্ধিকোতি.

ইমং পন ওৱাদং দেন্তেন পচ্চেকবুদ্ধেন নদী দস্সিতা, তায ৱুয্হমানং হত্থিকুণপং দস্সিতং, কুণপখাদকো কাকো দস্সিতো, তস্স কুণপং খাদিত্ৱা পানীযপিৱনকালো দস্সিতো, ৰমণীযৱনসণ্ডদস্সনকালো দস্সিতো, কুণপস্স নদিযা ৱুয্হমানস্স সমুদ্দপৱেসো দস্সিতো, সমুদ্দমজ্ঝে কাকস্স হত্থিকুণপে পতিট্ঠং অলভিত্ৱা ৱিনাসং পত্তকালো দস্সিতো. তত্থ নদী ৱিয অনমতগ্গো সংসাৰো দট্ঠব্বো, নদিযা ৱুয্হমানং হত্থিকুণপং ৱিয সংসাৰে পঞ্চ কামগুণা, কাকো ৱিয বালপুথুজ্জনো, কাকস্স কুণপং খাদিত্ৱা পানীযপিৱনকালো ৱিয পুথুজ্জনস্স কামগুণে পৰিভুঞ্জিত্ৱা সোমনস্সিককালো, কাকস্স কুণপে লগ্গস্সেৱ ৰমণীযৱনসণ্ডদস্সনং ৱিয পুথুজ্জনস্স কামগুণেসু লগ্গস্সেৱ সৱনৱসেন অট্ঠতিংসাৰম্মণদস্সনং, কুণপে সমুদ্দং পৱিট্ঠে কাকস্স পতিট্ঠং লভিতুং অসক্কোন্তস্স ৱিনাসং পত্তকালো ৱিয বালপুথুজ্জনস্স কামগুণগিদ্ধস্স পাপপৰাযণস্স কুসলধম্মে পতিট্ঠং লভিতুং অসক্কোন্তস্স মহানিৰযে মহাৱিনাসপত্তি দট্ঠব্বাতি.

এৱমস্স সো ইমায উপমায ওৱাদং দত্ৱা ইদানি তমেৱ ওৱাদং থিৰং কত্ৱা পতিট্ঠপেতুং গাথমাহ –

৩৪. ‘‘একৱাচম্পি দ্ৱিৱাচং, ভণেয্য অনুকম্পকো;

ততুত্তৰিং ন ভাসেয্য, দাসোৱয্যস্স সন্তিকে’’তি.

তত্থ ন ভাসেয্যাতি ৱচনং অগ্গণ্হন্তস্স হি ততো উত্তৰিং ভাসমানো সামিকস্স সন্তিকে দাসো ৱিয হোতি. দাসো হি সামিকে কথং গণ্হন্তেপি অগ্গণ্হন্তেপি কথেতিযেৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘ততুত্তৰিং ন ভাসেয্যা’’তি.

৩৫. ‘‘ইদং ৱত্ৱান পক্কামি, সোণকো অমিতবুদ্ধিমা;

ৱেহাসে অন্তলিক্খস্মিং, অনুসাসিত্ৱান খত্তিয’’ন্তি. –

অযং অভিসম্বুদ্ধগাথা.

তত্থ ইদং ৱত্ৱানাতি, ভিক্খৱে, সো পচ্চেকবুদ্ধো অমিতায লোকুত্তৰবুদ্ধিযা অমিতবুদ্ধিমা ইদং ৱত্ৱা ইদ্ধিযা উপ্পতিত্ৱা ‘‘সচে পব্বজিস্সসি, তৱেৱ, নো চে পব্বজিস্সসি, তৱেৱ, দিন্নো তে মযা ওৱাদো, অপ্পমত্তো হোহী’’তি এৱং অনুসাসিত্ৱান খত্তিযং পক্কামি.

বোধিসত্তোপি তং আকাসেন গচ্ছন্তং যাৱ দস্সনপথা ওলোকেন্তো ঠত্ৱা তস্মিং চক্খুপথে অতিক্কন্তে সংৱেগং পটিলভিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো হীনজচ্চো সমানো অসম্ভিন্নে খত্তিযৱংসে জাতস্স মম মত্থকে অত্তনো পাদৰজং ওকিৰন্তো আকাসং উপ্পতিত্ৱা গতো, মযাপি অজ্জেৱ নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতুং ৱট্টতী’’তি. সো ৰজ্জং নিয্যাদেত্ৱা পব্বজিতুকামো গাথাদ্ৱযমাহ –

৩৬. ‘‘কো নুমে ৰাজকত্তাৰো, সুদ্দা ৱেয্যত্তমাগতা;

ৰজ্জং নিয্যাদযিস্সামি, নাহং ৰজ্জেন মত্থিকো.

৩৭. ‘‘অজ্জেৱ পব্বজিস্সামি, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

মাহং কাকোৱ দুম্মেধো, কামানং ৱসমন্ৱগ’’ন্তি.

তত্থ কো নুমেতি কুহিং নু ইমে. ৰাজকত্তাৰোতি যে ৰাজাৰহং অভিসিঞ্চিত্ৱা ৰাজানং কৰোন্তি. সুদ্দা ৱেয্যত্তমাগতাতি সুদ্দা চ যে চ অঞ্ঞে ব্যত্তভাৱং আগতা মুখমঙ্গলিকা. ৰজ্জেন মত্থিকোতি ৰজ্জেন অত্থিকো. কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱেতি মৰণং অজ্জ ৱা সুৱে ৱাতি ইদং কো জানিতুং সমত্থো.

এৱং ৰজ্জং নিয্যাদেন্তস্স সুত্ৱা অমচ্চা আহংসু –

৩৮. ‘‘অত্থি তে দহৰো পুত্তো, দীঘাৱু ৰট্ঠৱড্ঢনো;

তং ৰজ্জে অভিসিঞ্চস্সু, সো নো ৰাজা ভৱিস্সতী’’তি.

ততো পৰং ৰঞ্ঞা ৱুত্তগাথমাদিং কত্ৱা উদানসম্বন্ধগাথা পাড়িনযেনেৱ ৱেদিতব্বা –

৩৯. ‘‘খিপ্পং কুমাৰমানেথ, দীঘাৱুং ৰট্ঠৱড্ঢনং;

তং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিস্সং, সো ৱো ৰাজা ভৱিস্সতি.

৪০. ‘‘ততো কুমাৰমানেসুং, দীঘাৱুং ৰট্ঠৱড্ঢনং;

তং দিস্ৱা আলপী ৰাজা, একপুত্তং মনোৰমং.

৪১. ‘‘সট্ঠি গামসহস্সানি, পৰিপুণ্ণানি সব্বসো;

তে পুত্ত পটিপজ্জসু, ৰজ্জং নিয্যাদযামি তে.

৪২. ‘‘অজ্জেৱ পব্বজিস্সামি, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

মাহং কাকো ৱ দুম্মেধো, কামানং ৱসমন্ৱগং.

৪৩. ‘‘সট্ঠি নাগসহস্সানি, সব্বালঙ্কাৰভূসিতা;

সুৱণ্ণকচ্ছা মাতঙ্গা, হেমকপ্পনৱাসসা.

৪৪. ‘‘আৰূড়্হা গামণীযেভি, তোমৰঙ্কুসপাণিভি;

তে পুত্ত পটিপজ্জস্সু, ৰজ্জং নিয্যাদযামি তে.

৪৫. ‘‘অজ্জেৱ পব্বজিস্সামি, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

মাহং কাকোৱ দুম্মেধো, কামানং ৱসমন্ৱগং.

৪৬. ‘‘সট্ঠি অস্সসহস্সানি, সব্বালঙ্কাৰভূসিতা;

আজানীযাৱ জাতিযা, সিন্ধৱা সীঘৱাহিনো.

৪৭. ‘‘আৰূড়্হা গামণীযেভি, ইল্লিযাচাপধাৰিভি;

তে পুত্ত পটিপজ্জস্সু, ৰজ্জং নিয্যাদযামি তে.

৪৮. ‘‘অজ্জেৱ পব্বজিস্সামি, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;

মাহং কাকোৱ দুম্মেধো, কামানং ৱসমন্ৱগং.

৪৯. ‘‘সট্ঠি ৰথসহস্সানি, সন্নদ্ধা উস্সিতদ্ধজা;

দীপা অথোপি ৱেয্যগ্ঘা, সব্বালঙ্কাৰভূসিতা.

৫০. ‘‘আৰূড়্হা গামণীযেভি, চাপহত্থেহি ৱম্মিভি;

তে পুত্ত পটিপজ্জস্সু, ৰজ্জং নিয্যাদযামি তে.

৫১. ‘‘অজ্জেৱ পব্বজিস্সামি, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;