১৮. পণ্ণাসনিপাতো
[৫২৬] ১. নিড়িনিকাজাতকৱণ্ণনা
উদ্দয্হতে জনপদোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুৰাণদুতিযিকাপলোভনং আৰব্ব কথেসি. কথেন্তো চ তং ভিক্খুং ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘পুৰাণদুতিযিকাযা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন এসা খো, ভিক্খু, ইদানেৱ তৱ অনত্থকাৰিকা, পুব্বেপি ত্ৱং এতং নিস্সায ঝানা পৰিহাযিত্ৱা মহাৱিনাসং পত্তো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো উদিচ্চব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো উগ্গহিতসিপ্পো ইসিপব্বজ্জং পব্বিজিত্ৱা ঝানাভিঞ্ঞা নিব্বত্তেত্ৱা হিমৱন্তপদেসে ৱাসং কপ্পেসি. অলম্বুসাজাতকে ৱুত্তনযেনেৱ তং পটিচ্চ একা মিগী গব্ভং পটিলভিত্ৱা পুত্তং ৱিজাযি, ‘‘ইসিসিঙ্গো’’ত্ৱেৱস্স নামং অহোসি. অথ নং পিতা ৱযপ্পত্তং পব্বাজেত্ৱা কসিণপৰিকম্মং উগ্গণ্হাপেসি. সো নচিৰস্সেৱ ঝানাভিঞ্ঞা উপ্পাদেত্ৱা ঝানসুখেন কীড়ি, ঘোৰতপো পৰমধিতিন্দ্ৰিযো অহোসি. তস্স সীলতেজেন সক্কস্স ভৱনং কম্পি. সক্কো আৱজ্জেন্তো তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘উপাযেনস্স সীলং ভিন্দিস্সামী’’তি তীণি সংৱচ্ছৰানি সকলকাসিৰট্ঠে ৱুট্ঠিং নিৱাৰেসি, ৰট্ঠং অগ্গিদড্ঢং ৱিয অহোসি. সস্সে অসম্পজ্জমানে দুব্ভিক্খপীড়িতা মনুস্সা সন্নিপতিত্ৱা ৰাজঙ্গণে উপক্কোসিংসু. অথ নে ৰাজা ৱাতপানে ঠিতো ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘মহাৰাজ, তীণি সংৱচ্ছৰানি দেৱস্স অৱস্সন্তত্তা সকলৰট্ঠং উদ্দয্হতি, মনুস্সা দুক্খিতা, দেৱং ৱস্সাপেহি, দেৱা’’তি. ৰাজা সীলং সমাদিযিত্ৱা উপোসথং উপৱসন্তোপি ৱস্সং ৱস্সাপেতুং নাসক্খি.
তস্মিং কালে সক্কো অড্ঢৰত্তসমযে তস্স সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা একোভাসং কত্ৱা ৱেহাসে অট্ঠাসি. ৰাজা তং দিস্ৱা ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘সক্কোহমস্মী’’তি. ‘‘কেনত্থেনাগতোসী’’তি? ‘‘ৱস্সতি তে, মহাৰাজ, ৰট্ঠে দেৱো’’তি? ‘‘ন ৱস্সতী’’তি. ‘‘জানাসি পনস্স অৱস্সনকাৰণ’’ন্তি? ‘‘ন জানামি, সক্কা’’তি. ‘‘মহাৰাজ, হিমৱন্তপদেসে ইসিসিঙ্গো নাম তাপসো পটিৱসতি ঘোৰতপো পৰমধিতিন্দ্ৰিযো. সো নিবদ্ধং দেৱে ৱস্সন্তে কুজ্ঝিত্ৱা আকাসং ওলোকেসি, তস্মা দেৱো ন ৱস্সতী’’তি. ‘‘ইদানি পনেত্থ কিং কাতব্ব’’ন্তি? ‘‘তস্স তপে ভিন্নে দেৱো ৱস্সিস্সতী’’তি. ‘‘কো পনস্স তপং ভিন্দিতুং সমত্থো’’তি? ‘‘ধীতা তে, মহাৰাজ, নিড়িনিকা সমত্থা, তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘অসুকট্ঠানং নাম গন্ত্ৱা তাপসস্স তপং ভিন্দাহী’তি পেসেহী’’তি. এৱং সো ৰাজানং অনুসাসিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ অগমাসি. ৰাজা পুনদিৱসে অমচ্চেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা ধীতৰং পক্কোসাপেত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
১. ‘‘উদ্দয্হতে জনপদো, ৰট্ঠঞ্চাপি ৱিনস্সতি;
এহি নিড়িনিকে গচ্ছ, তং মে ব্ৰাহ্মণমানযা’’তি.
তত্থ তং মেতি তং মম অনত্থকাৰিং ব্ৰাহ্মণং অত্তনো ৱসং আনেহি, কিলেসৰতিৱসেনস্স সীলং ভিন্দাহীতি.
তং সুত্ৱা সা দুতিযং গাথমাহ –
২. ‘‘নাহং দুক্খক্খমা ৰাজ, নাহং অদ্ধানকোৱিদা;
কথং অহং গমিস্সামি, ৱনং কুঞ্জৰসেৱিত’’ন্তি.
তত্থ দুক্খক্খমাতি অহং, মহাৰাজ, দুক্খস্স খমা ন হোমি, অদ্ধানম্পি ন জানামি, সাহং কথং গমিস্সামীতি.
ততো ৰাজা দ্ৱে গাথাযো অভাসি –
৩. ‘‘ফীতং জনপদং গন্ত্ৱা, হত্থিনা চ ৰথেন চ;
দাৰুসঙ্ঘাটযানেন, এৱং গচ্ছ নিড়িনিকে.
৪. ‘‘হত্থিঅস্সৰথে পত্তী, গচ্ছেৱাদায খত্তিযে;
তৱেৱ ৱণ্ণৰূপেন, ৱসং তমানযিস্সসী’’তি.
তত্থ দাৰুসঙ্ঘাটযানেনাতি, অম্ম, নিড়িনিকে ন ত্ৱং পদসা গমিস্সসি, ফীতং পন সুভিক্খং খেমং অত্তনো জনপদং হত্থিৱাহনেহি চ ৰথৱাহনেহি চ গন্ত্ৱা ততো পৰম্পি অজ্ঝোকাসে পটিচ্ছন্নেন ৱয্হাদিনা উদকট্ঠানে নাৱাসঙ্খাতেন দাৰুসঙ্ঘাটযানেন গচ্ছ. ৱণ্ণৰূপেনাতি এৱং অকিলমমানা গন্ত্ৱা তৱ ৱণ্ণেন চেৱ ৰূপসম্পদায চ তং ব্ৰাহ্মণং অত্তনো ৱসং আনযিস্সসীতি.
এৱং সো ধীতৰা সদ্ধিং অকথেতব্বম্পি ৰট্ঠপৰিপালনং নিস্সায কথেসি. সাপি ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. অথস্সা সব্বং দাতব্বযুত্তকং দত্ৱা অমচ্চেহি সদ্ধিং উয্যোজেসি. অমচ্চা তং আদায পচ্চন্তং পত্ৱা তত্থ খন্ধাৱাৰং নিৱাসাপেত্ৱা ৰাজধীতৰং উক্খিপাপেত্ৱা ৱনচৰকেন দেসিতেন মগ্গেন হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা পুব্বণ্হসমযে তস্স অস্সমপদস্স সমীপং পাপুণিংসু. তস্মিং খণে বোধিসত্তো পুত্তং অস্সমপদে নিৱাসাপেত্ৱা সযং ফলাফলত্থায অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো হোতি. ৱনচৰকো সযং অস্সমং অগন্ত্ৱা তস্স পন দস্সনট্ঠানে ঠত্ৱা নিড়িনিকায তং দস্সেন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –
৫. ‘‘কদলীধজপঞ্ঞাণো, আভুজীপৰিৱাৰিতো;
এসো পদিস্সতি ৰম্মো, ইসিসিঙ্গস্স অস্সমো.
৬. ‘‘এসো অগ্গিস্স সঙ্খাতো, এসো ধূমো পদিস্সতি;
মঞ্ঞে নো অগ্গিং হাপেতি, ইসিসিঙ্গো মহিদ্ধিকো’’তি.
তত্থ কদলীসঙ্খাতা ধজা পঞ্ঞাণং অস্সাতি কদলীধজপঞ্ঞাণো. আভুজীপৰিৱাৰিতোতি ভুজপত্তৱনপৰিক্খিত্তো. সঙ্খাতোতি এসো অগ্গি অস্স ইসিসিঙ্গস্স ঝানেন সঙ্খাতো পচ্চক্খগতো জলতি. মঞ্ঞে নো অগ্গিন্তি অগ্গিং নো হাপেতি জুহতি পৰিচৰতীতি মঞ্ঞামি.
অমচ্চাপি বোধিসত্তস্স অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠৱেলায অস্সমং পৰিৱাৰেত্ৱা আৰক্খং ঠপেত্ৱা ৰাজধীতৰং ইসিৱেসং গাহাপেত্ৱা সুৱণ্ণচীৰকেন নিৱাসনপাৰুপনং কত্ৱা সব্বালঙ্কাৰেহি অলঙ্কৰিত্ৱা তন্তুবদ্ধং চিত্তগেণ্ডুকং গাহাপেত্ৱা অস্সমপদং পেসেত্ৱা সযং বহি ৰক্খন্তা অট্ঠংসু. সা তেন গেণ্ডুকেন কীড়ন্তী চঙ্কমকোটিযং ওতৰি. তস্মিং খণে ইসিসিঙ্গো পণ্ণসালদ্ৱাৰে পাসাণফলকে নিসিন্নো হোতি. সো তং আগচ্ছন্তিং দিস্ৱা ভীততসিতো উট্ঠায পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা অট্ঠাসি. সাপিস্স পণ্ণসালদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা কীড়িযেৱ. সত্থা তঞ্চ ততো উত্তৰি চ অত্থং পকাসেন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –
৭. ‘‘তঞ্চ দিস্ৱান আযন্তিং, আমুত্তমণিকুণ্ডলং;
ইসিসিঙ্গো পাৱিসি ভীতো, অস্সমং পণ্ণছাদনং.
৮. ‘‘অস্সমস্স চ সা দ্ৱাৰে, গেণ্ডুকেনস্স কীড়তি;
ৱিদংসযন্তী অঙ্গানি, গুয্হং পকাসিতানি চ.
৯. ‘‘তঞ্চ দিস্ৱান কীড়ন্তিং, পণ্ণসালগতো জটী;
অস্সমা নিক্খমিত্ৱান, ইদং ৱচনমব্ৰৱী’’তি.
তত্থ গেণ্ডুকেনস্সাতি অস্স ইসিসিঙ্গস্স অস্সমদ্ৱাৰে গেণ্ডুকেন কীড়তি. ৱিদংসযন্তীতি দস্সেন্তী. গুয্হং পকাসিতানি চাতি গুয্হঞ্চ ৰহস্সঙ্গং পকাসিতানি চ পাকটানি মুখহত্থাদীনি. অব্ৰৱীতি সো কিৰ পণ্ণসালায ঠত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সচাযং যক্খো ভৱেয্য, পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা মং মুৰুমুৰাপেত্ৱা খাদেয্য, নাযং যক্খো, তাপসো ভৱিস্সতী’’তি অস্সমা নিক্খমিত্ৱা পুচ্ছন্তো গাথমাহ –
১০. ‘‘অম্ভো কো নাম সো ৰুক্খো, যস্স তেৱংগতং ফলং;
দূৰেপি খিত্তং পচ্চেতি, ন তং ওহায গচ্ছতী’’তি.
তত্থ যস্স তেৱংগতং ফলন্তি যস্স তৱ ৰুক্খস্স এৱংগতিকং মনোৰমং ফলং. কো নাম সো ৰুক্খোতি চিত্ৰগেণ্ডুকস্স অদিট্ঠপুব্বত্তা ‘‘ৰুক্খফলেন তেন ভৱিতব্ব’’ন্তি মঞ্ঞমানো এৱং পুচ্ছতি.
অথস্স সা ৰুক্খং আচিক্খন্তী গাথমাহ –
১১. ‘‘অস্সমস্স মম ব্ৰহ্মে, সমীপে গন্ধমাদনে;
বহৱো তাদিসা ৰুক্খা, যস্স তেৱংগতং ফলং;
দূৰেপি খিত্তং পচ্চেতি, ন মং ওহায গচ্ছতী’’তি.
তত্থ সমীপে গন্ধমাদনেতি গন্ধমাদনপব্বতে মম অস্সমস্স সমীপে. যস্স তেৱংগতন্তি যস্স এৱংগতং, ত-কাৰো ব্যঞ্জনসন্ধিকৰোতি.
ইতি সা মুসাৱাদং অভাসি. ইতৰোপি সদ্দহিত্ৱা ‘‘তাপসো এসো’’তি সঞ্ঞায পটিসন্থাৰং কৰোন্তো গাথমাহ –
১২. ‘‘এতূ ভৱং অস্সমিমং অদেতু, পজ্জঞ্চ ভক্খঞ্চ পটিচ্ছ দম্মি;
ইদমাসনং অত্ৰ ভৱং নিসীদতু, ইতো ভৱং মূলফলানি ভুঞ্জতূ’’তি.
তত্থ অস্সমিমন্তি অস্সমং ইমং ভৱং পৱিসতু. অদেতূতি যথাসন্নিহিতং আহাৰং পৰিভুঞ্জতু. পজ্জন্তি পাদব্ভঞ্জনং. ভক্খন্তি মধুৰফলাফলং. পটিচ্ছাতি পটিগ্গণ্হ. ইদমাসনন্তি পৱিট্ঠকালে এৱমাহ.
তস্সা পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা কট্ঠত্থৰণে নিসীদন্তিযা সুৱণ্ণচীৰকে দ্ৱিধা গতে সৰীৰং অপ্পটিচ্ছন্নং অহোসি. তাপসো মাতুগামসৰীৰস্স অদিট্ঠপুব্বত্তা তং দিস্ৱা ‘‘ৱণ্ণো এসো’’তি সঞ্ঞায এৱমাহ –
১৩. ‘‘কিং তে ইদং ঊৰূনমন্তৰস্মিং, সুপিচ্ছিতং কণ্হৰিৱপ্পকাসতি;
অক্খাহি মে পুচ্ছিতো এতমত্থং, কোসে নু তে উত্তমঙ্গং পৱিট্ঠ’’ন্তি.
তত্থ সুপিচ্ছিতন্তি দ্ৱিন্নং ঊৰূনং সমাগমকালে সুফুসিতং সিপ্পিপুটমুখসণ্ঠানং. সুভলক্খণেন হি অসমন্নাগতায তং ঠানং আৱাটধাতুকং হোতি, সমন্নাগতায অব্ভুন্নতং সিপ্পিপুটমুখসণ্ঠানং. কণ্হৰিৱপ্পকাসতীতি উভোসু পস্সেসু কাড়কং ৱিয খাযতি. কোসে নু তে উত্তমঙ্গং পৱিট্ঠন্তি তৱ উত্তমঙ্গং লিঙ্গসণ্ঠানং ন পঞ্ঞাযতি, কিং নু তং তৱ সৰীৰসঙ্খাতে কোসে পৱিট্ঠন্তি পুচ্ছতি.
অথ নং সা ৱঞ্চযন্তী গাথাদ্ৱযমাহ –
১৪. ‘‘অহং ৱনে মূলফলেসনং চৰং, আসাদযিং অচ্ছং সুঘোৰৰূপং;
সো মং পতিত্ৱা সহসাজ্ঝপত্তো, পনুজ্জ মং অব্বহি উত্তমঙ্গং.
১৫. ‘‘স্ৱাযং ৱণো খজ্জতি কণ্ডুৱাযতি, সব্বঞ্চ কালং ন লভামি সাতং;
পহো ভৱং কণ্ডুমিমং ৱিনেতুং, কুৰুতং ভৱং যাচিতো ব্ৰাহ্মণত্থ’’ন্তি.
তত্থ আসাদযিন্তি ঘট্টেসিং, আগচ্ছন্তং দিস্ৱা লেড্ডুনা পহৰিন্তি অত্থো. পতিত্ৱাতি উপধাৱিত্ৱা. সহসাজ্ঝপ্পত্তোতি মমং সহসা অজ্ঝপ্পত্তো সম্পত্তো. পনুজ্জাতি অথ মং পোতেত্ৱা. অব্বহীতি মুখেন মম উত্তমঙ্গং লুঞ্চিত্ৱা পক্কামি, ততো পট্ঠায ইমস্মিং ঠানে ৱণো জাতো. স্ৱাযন্তি সো অযং ততো পট্ঠায ময্হং ৱণো খজ্জতি চেৱ কণ্ডুৱঞ্চ কৰোতি, তপ্পচ্চযা সাহং সব্বকালং কাযিকচেতসিকসুখং ন লভামি. পহোতি পহু সমত্থো. ব্ৰাহ্মণত্থন্তি ভৱং মযা যাচিতো ইমং ব্ৰাহ্মণস্স অত্থং কৰোতু, ইদং মে দুক্খং হৰাহীতি ৱদতি.
সো তস্সা মুসাৱাদং ‘‘সভাৱো’’তি সদ্দহিত্ৱা ‘‘সচে তে এৱং সুখং হোতি, কৰিস্সামী’’তি তং পদেসং ওলোকেত্ৱা অনন্তৰং গাথমাহ –
১৬. ‘‘গম্ভীৰৰূপো তে ৱণো সলোহিতো, অপূতিকো ৱণগন্ধো মহা চ;
কৰোমি তে কিঞ্চি কসাযযোগং, যথা ভৱং পৰমসুখী ভৱেয্যা’’তি.
তত্থ সলোহিতোতি ৰত্তোভাসো. অপূতিকোতি পূতিমংসৰহিতো. ৱণগন্ধোতি থোকং দুগ্গন্ধো. কসাযযোগন্তি অহং কেচি ৰুক্খকসাযে গহেত্ৱা তৱ একং কসাযযোগং কৰোমীতি.
ততো নিড়িনিকা গাথমাহ
১৭. ‘‘ন মন্তযোগা ন কসাযযোগা, ন ওসধা ব্ৰহ্মচাৰি কমন্তি;
যং তে মুদু তেন ৱিনেহি কণ্ডুং, যথা অহং পৰমসুখী ভৱেয্য’’ন্তি.
তত্থ কমন্তীতি, ভো ব্ৰহ্মচাৰি, ইমস্মিং মম ৱণে নেৱ মন্তযোগা, ন কসাযযোগা, ন পুপ্ফফলাদীনি ওসধানি কমন্তি, অনেকৱাৰং কতেহিপি তেহি এতস্স ফাসুকভাৱো ন ভূতপুব্বো. যং পন তে এতং মুদু অঙ্গজাতং, তেন ঘট্টিযমানস্সেৱ তস্স কণ্ডু ন হোতি, তস্মা তেন ৱিনেহি কণ্ডুন্তি.
সো ‘‘সচ্চং এসো ভণতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা ‘‘মেথুনসংসগ্গেন সীলং ভিজ্জতি, ঝানং অন্তৰধাযতী’’তি অজানন্তো মাতুগামস্স অদিট্ঠপুব্বত্তা মেথুনধম্মস্স চ অজাননভাৱেন ‘‘ভেসজ্জ’’ন্তি ৱদন্তিযা তায মেথুনং পটিসেৱি. তাৱদেৱস্স সীলং ভিজ্জি, ঝানং পৰিহাযি. সো দ্ৱে তযো ৱাৰে সংসগ্গং কত্ৱা কিলন্তো হুত্ৱা নিক্খমিত্ৱা সৰং ওৰুয্হ ন্হত্ৱা পটিপ্পস্সদ্ধদৰথো আগন্ত্ৱা পণ্ণসালাযং নিসীদিত্ৱা পুনপি তং ‘‘তাপসো’’তি মঞ্ঞমানো ৱসনট্ঠানং পুচ্ছন্তো গাথমাহ –
১৮. ‘‘ইতো নু ভোতো কতমেন অস্সমো, কচ্চি ভৱং অভিৰমসি অৰঞ্ঞে;
কচ্চি নু তে মূলফলং পহূতং, কচ্চি ভৱন্তং ন ৱিহিংসন্তি ৱাড়া’’তি.
তত্থ কতমেনাতি ইতো কতমেন দিসাভাগেন ভোতো অস্সমো. ভৱন্তি আলপনমেতং.
ততো নিড়িনিকা চতস্সো গাথাযো অভাসি –
১৯. ‘‘ইতো উজুং উত্তৰাযং দিসাযং, খেমা নদী হিমৱতা পভাৱী;
তস্সা তীৰে অস্সমো ময্হ ৰম্মো, অহো ভৱং অস্সমং ময্হং পস্সে.
২০. ‘‘অম্বা চ সালা তিলকা চ জম্বুযো, উদ্দালকা পাটলিযো চ ফুল্লা;
সমন্ততো কিম্পুৰিসাভিগীতং, অহো ভৱং অস্সমং ময্হং পস্সে.
২১. ‘‘তালা চ মূলা চ ফলা চ মেত্থ, ৱণ্ণেন গন্ধেন উপেতৰূপং;
তং ভূমিভাগেহি উপেতৰূপং, অহো ভৱং অস্সমং ময্হং পস্সে.
২২. ‘‘ফলা চ মূলা চ পহূতমেত্থ, ৱণ্ণেন গন্ধেন ৰসেনুপেতা;
আযন্তি চ লুদ্দকা তং পদেসং, মা মে ততো মূলফলং অহাসু’’ন্তি.
তত্থ উত্তৰাযন্তি উত্তৰায. খেমাতি এৱংনামিকা নদী. হিমৱতা পভাৱীতি হিমৱন্ততো পৱত্ততি. অহোতি পত্থনত্থে নিপাতো. উদ্দালকাতি ৱাতঘাতকা. কিম্পুৰিসাভিগীতন্তি সমন্ততো পৰিৱাৰেত্ৱা মধুৰসদ্দেন গাযন্তেহি কিম্পুৰিসেহি অভিগীতং. তালা চ মূলা চ ফলা চ মেত্থাতি এত্থ মম অস্সমে পাসাদিকা তালৰুক্খা চ তেসঞ্ঞেৱ ৱণ্ণগন্ধাদিসম্পন্না কন্দসঙ্খাতা মূলা চ ফলা চ. পহূতমেত্থাতি নানাৰুক্খফলা চ ৰুক্খৱল্লিমূলা চ পহূতা এত্থ. মা মে ততোতি তং মম অস্সমপদং সম্বহুলা লুদ্দকা আগচ্ছন্তি, মযা চেত্থ আহৰিত্ৱা ঠপিতং বহু মধুৰসমূলফলাফলং অত্থি, তে মযি চিৰাযন্তে মূলফলাফলং হৰেয্যুং. তে ততো মম মূলফলাফলং মা হৰিংসু, তস্মা সচেপি মযা সদ্ধিং আগন্তুকামো, এহি, নো চে, অহং গমিস্সামীতি আহ.
তং সুত্ৱা তাপসো যাৱ পিতু আগমনা অধিৱাসাপেতুং গাথমাহ –
২৩. ‘‘পিতা মমং মূলফলেসনং গতো, ইদানি আগচ্ছতি সাযকালে;
উভোৱ গচ্ছামসে অস্সমং তং, যাৱ পিতা মূলফলতো এতূ’’তি.
তত্থ উভোৱ গচ্ছামসেতি মম পিতু আৰোচেত্ৱা উভোৱ গমিস্সাম.
ততো সা চিন্তেসি – ‘‘অযং তাৱ অৰঞ্ঞেৱ ৱড্ঢিতভাৱেন মম ইত্থিভাৱং ন জানাতি, পিতা পনস্স মং দিস্ৱাৱ জানিত্ৱা ‘ত্ৱং ইধ কিং কৰোসী’তি কাজকোটিযা পহৰিত্ৱা সীসম্পি মে ভিন্দেয্য, তস্মিং অনাগতেযেৱ মযা গন্তুং ৱট্টতি, আগমনকম্মম্পি মে নিট্ঠিত’’ন্তি. সা তস্স আগমনূপাযং আচিক্খন্তী ইতৰং গাথমাহ –
২৪. ‘‘অঞ্ঞে বহূ ইসযো সাধুৰূপা, ৰাজীসযো অনুমগ্গে ৱসন্তি;
তেযেৱ পুচ্ছেসি মমস্সমং তং, তে তং নযিস্সন্তি মমং সকাসে’’তি.
তত্থ ৰাজীসযোতি, সম্ম, মযা ন সক্কা চিৰাযিতুং, অঞ্ঞে পন সাধুসভাৱা ৰাজিসযো চ ব্ৰাহ্মণিসযো চ অনুমগ্গে মম অস্সমমগ্গপস্সে ৱসন্তি, অহং তেসং আচিক্খিত্ৱা গমিস্সামি, ত্ৱং তে পুচ্ছেয্যাসি, তে তং মম সন্তিকং নযিস্সন্তীতি.
এৱং সা অত্তনো পলাযনূপাযং কত্ৱা পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৱা তং ওলোকেন্তমেৱ ‘‘ত্ৱং নিৱত্তা’’তি ৱত্ৱা আগমনমগ্গেনেৱ অমচ্চানং সন্তিকং অগমাসি. তে তং গহেত্ৱা খন্ধাৱাৰং গন্ত্ৱা অনুপুব্বেন বাৰাণসিং পাপুণিংসু. সক্কোপি তং দিৱসমেৱ তুস্সিত্ৱা সকলৰট্ঠে দেৱং ৱস্সাপেসি, ততো সুভিক্খং জনপদং অহোসি. ইসিসিঙ্গতাপসস্সপি তায পক্কন্তমত্তায এৱ কাযে ডাহো উপ্পজ্জি. সো কম্পন্তো পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা ৱাকচীৰং পাৰুপিত্ৱা সোচন্তো নিপজ্জি. বোধিসত্তো সাযং আগন্ত্ৱা পুত্তং অপস্সন্তো ‘‘কহং নু খো গতো’’তি কাজং ওতাৰেত্ৱা পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা তং নিপন্নকং দিস্ৱা ‘‘তাত, কিং কৰোসী’’তি পিট্ঠিং পৰিমজ্জন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –
২৫. ‘‘ন তে কট্ঠানি ভিন্নানি, ন তে উদকমাভতং;
অগ্গীপি তে ন হাপিতো, কিং নু মন্দোৱ ঝাযসি.
২৬. ‘‘ভিন্নানি কট্ঠানি হুতো চ অগ্গি, তপনীপি তে সমিতা ব্ৰহ্মচাৰী;
পীঠঞ্চ ময্হং উদকঞ্চ হোতি, ৰমসি তুৱং ব্ৰহ্মভূতো পুৰত্থা.
২৭. ‘‘অভিন্নকট্ঠোসি অনাভতোদকো, অহাপিতগ্গীসি অসিদ্ধভোজনো;
ন মে তুৱং আলপসী মমজ্জ, নট্ঠং নু কিং চেতসিকঞ্চ দুক্খ’’ন্তি.
তত্থ ভিন্নানীতি অৰঞ্ঞতো উদ্ধটানি. ন হাপিতোতি ন জলিতো. ভিন্নানীতি পুব্বে তযা মমাগমনৱেলায কট্ঠানি উদ্ধটানেৱ হোন্তি. হুতো চ অগ্গীতি অগ্গি চ হুতো হোতি. তপনীতি ৱিসিব্বনঅগ্গিসঙ্খাতা তপনীপি তে সমিতাৱ সযমেৱ সংৱিদহিতাৱ হোতি. পীঠন্তি মম আসনত্থায পীঠঞ্চ পঞ্ঞত্তমেৱ হোতি. উদকঞ্চাতি পাদধোৱনউদকম্পি উপট্ঠাপিতমেৱ হোতি. ব্ৰহ্মভূতোতি তুৱম্পি ইতো পুৰত্থা সেট্ঠভূতো ইমস্মিং অস্সমে অভিৰমসি. অভিন্নকট্ঠোসীতি সো দানি অজ্জ অনুদ্ধটকট্ঠোসি. অসিদ্ধভোজনোতি ন তে কিঞ্চি অম্হাকং কন্দমূলং ৱা পণ্ণং ৱা সেদিতং. মমজ্জাতি, মম পুত্ত, অজ্জ ন মে ত্ৱং আলপসি. নট্ঠং নু কিন্তি কিং নু তে নট্ঠং ৱা, কিং চেতসিকং ৱা দুক্খং, অক্খাহি মে নিপন্নকাৰণন্তি পুচ্ছতি.
সো পিতু ৱচনং সুত্ৱা তং কাৰণং কথেন্তো আহ –
২৮. ‘‘ইধাগমা জটিলো ব্ৰহ্মচাৰী, সুদস্সনেয্যো সুতনূ ৱিনেতি;
নেৱাতিদীঘো ন পনাতিৰস্সো, সুকণ্হকণ্হচ্ছদনেহি ভোতো.
২৯. ‘‘অমস্সুজাতো অপুৰাণৱণ্ণী, আধাৰৰূপঞ্চ পনস্স কণ্ঠে;
দ্ৱে যমা গণ্ডা উৰে সুজাতা, সুৱণ্ণতিন্দুকনিভা পভস্সৰা.
৩০. ‘‘মুখঞ্চ তস্স ভুসদস্সনেয্যং, কণ্ণেসু লম্বন্তি চ কুঞ্চিতগ্গা;
তে জোতৰে চৰতো মাণৱস্স, সুত্তঞ্চ যং সংযমনং জটানং.
৩১. ‘‘অঞ্ঞা চ তস্স সংযমানি চতস্সো, নীলা পীতা লোহিতিকা চ সেতা;
তা পিংসৰে চৰতো মাণৱস্স, তিৰিটিসঙ্ঘাৰিৱ পাৱুসম্হি.
৩২. ‘‘ন মিখলং মুঞ্জমযং ধাৰেতি, ন সন্থৰে নো পন পব্বজস্স;
তা জোতৰে জঘনন্তৰে ৱিলগ্গা, সতেৰতা ৱিজ্জুৰিৱন্তলিক্খে.
৩৩. ‘‘অখীলকানি চ অৱণ্টকানি, হেট্ঠা নভ্যা কটিসমোহিতানি;
অঘট্টিতা নিচ্চকীড়ং কৰোন্তি, হং তাত কিংৰুক্খফলানি তানি.
৩৪. ‘‘জটা চ তস্স ভুসদস্সনেয্যা, পৰোসতং ৱেল্লিতগ্গা সুগন্ধা;
দ্ৱেধা সিৰো সাধু ৱিভত্তৰূপো, অহো নু খো ময্হ তথা জটাস্সু.
৩৫. ‘‘যদা চ সো পকিৰতি তা জটাযো, ৱণ্ণেন গন্ধেন উপেতৰূপা;
নীলুপ্পলং ৱাতসমেৰিতংৱ, তথেৱ সংৱাতি পনস্সমো অযং.
৩৬. ‘‘পঙ্কো চ তস্স ভুসদস্সনেয্যো, নেতাদিসো যাদিসো ময্হং কাযে;
সো ৱাযতি এৰিতো মালুতেন, ৱনং যথা অগ্গগিম্হে সুফুল্লং.
৩৭. ‘‘নিহন্তি সো ৰুক্খফলং পথব্যা, সুচিত্তৰূপং ৰুচিৰং দস্সনেয্যং;
খিত্তঞ্চ তস্স পুনৰেহি হত্থং, হং তাত কিংৰুক্খফলং নু খো তং.
৩৮. ‘‘দন্তা চ তস্স ভুসদস্সনেয্যা, সুদ্ধা সমা সঙ্খৱৰূপপন্না;
মনো পসাদেন্তি ৱিৱৰিযমানা, ন হি নূন সো সাকমখাদি তেহি.
৩৯. ‘‘অকক্কসং অগ্গড়িতং মুহুং মুদুং, উজুং অনুদ্ধতং অচপলমস্স ভাসিতং;
ৰুদং মনুঞ্ঞং কৰৱীকসুস্সৰং, হদযঙ্গমং ৰঞ্জযতেৱ মে মনো.
৪০. ‘‘বিন্দুস্সৰো নাতিৱিসট্ঠৱাক্যো, ন নূন সজ্ঝাযমতিপ্পযুত্তো;
ইচ্ছামি ভো তং পুনদেৱ দট্ঠুং, মিত্তো হি মে মাণৱোহু পুৰত্থা.
৪১. ‘‘সুসন্ধি সব্বত্থ ৱিমট্ঠিমং ৱণং, পুথূ সুজাতং খৰপত্তসন্নিভং;
তেনেৱ মং উত্তৰিযান মাণৱো, ৱিৱৰিতং ঊৰুং জঘনেন পিড়যি.
৪২. ‘‘তপন্তি আভন্তি ৱিৰোচৰে চ, সতেৰতা ৱিজ্জুৰিৱন্তলিক্খে;
বাহা মুদূ অঞ্জনলোমসাদিসা, ৱিচিত্ৰৱট্টঙ্গুলিকাস্স সোভৰে.
৪৩. ‘‘অকক্কসঙ্গো ন চ দীঘলোমো, নখাস্স দীঘা অপি লোহিতগ্গা;
মুদূহি বাহাহি পলিস্সজন্তো, কল্যাণৰূপো ৰমযং উপট্ঠহি.
৪৪. ‘‘দুমস্স তূলূপনিভা পভস্সৰা, সুৱণ্ণকম্বুতলৱট্টসুচ্ছৱি;
হত্থা মুদূ তেহি মং সম্ফুসিত্ৱা, ইতো গতো তেন মং দহন্তি তাত.
৪৫. ‘‘ন নূন সো খাৰিৱিধং অহাসি, ন নূন সো কট্ঠানি সযং অভঞ্জি;
ন নূন সো হন্তি দুমে কুঠাৰিযা, ন হিস্স হত্থেসু খিলানি অত্থি.
৪৬. ‘‘অচ্ছো চ খো তস্স ৱণং অকাসি, সো মংব্ৰৱি ‘সুখিতং মং কৰোহি’;
তাহং কৰিং তেন মমাসি সোখ্যং, সো চব্ৰৱি ‘সুখিতোস্মী’তি ব্ৰহ্মে.
৪৭. ‘‘অযঞ্চ তে মালুৱপণ্ণসন্থতা, ৱিকিণ্ণৰূপাৱ মযা চ তেন চ;
কিলন্তৰূপা উদকে ৰমিত্ৱা, পুনপ্পুনং পণ্ণকুটিং ৱজাম.
৪৮. ‘‘ন মজ্জ মন্তা পটিভন্তি তাত, ন অগ্গিহুত্তং নপি যঞ্ঞতন্তং;
ন চাপি তে মূলফলানি ভুঞ্জে, যাৱ ন পস্সামি তং ব্ৰহ্মচাৰিং.
৪৯. ‘‘অদ্ধা পজানাসি তুৱম্পি তাত, যস্সং দিসং ৱসতে ব্ৰহ্মচাৰী;
তং মং দিসং পাপয তাত খিপ্পং, মা তে অহং অমৰিমস্সমম্হি.
৫০. ‘‘ৱিচিত্ৰফুল্লঞ্হি ৱনং সুতং মযা, দিজাভিঘুট্ঠং দিজসঙ্ঘসেৱিতং;
তং মং ৱনং পাপয তাত খিপ্পং, পুৰা তে পাণং ৱিজহামি অস্সমে’’তি.
তত্থ ইধাগমাতি, তাত, ইমং অস্সমপদং আগতো. সুদস্সনেয্যোতি সুট্ঠু দস্সনেয্যো. সুতনূতি সুট্ঠু তনুকো নাতিকিসো নাতিথূলো. ৱিনেতীতি অত্তনো সৰীৰপ্পভায অস্সমপদং একোভাসং ৱিয ৱিনেতি পূৰেতি. সুকণ্হকণ্হচ্ছদনেহি ভোতোতি, তাত, তস্স ভোতো সুকণ্হেহি কণ্হচ্ছদনেহি ভমৰৱণ্ণেহি কেসেহি সুকণ্হসীসং সুমজ্জিতমণিমযং ৱিয খাযতি. অমস্সূজাতোতি ন তাৱস্স মস্সু জাযতি, তৰুণোযেৱ. অপুৰাণৱণ্ণীতি অচিৰপব্বজিতো. আধাৰৰূপঞ্চ পনস্স কণ্ঠেতি কণ্ঠে চ পনস্স অম্হাকং ভিক্খাভাজনট্ঠপনং পত্তাধাৰসদিসং পিড়ন্ধনং অত্থীতি মুত্তাহাৰং সন্ধায ৱদতি. গণ্ডাতি থনে সন্ধাযাহ. উৰে সুজাতাতি উৰম্হি সুজাতা. ‘‘উৰতো’’তিপি পাঠো. পভস্সৰাতি পভাসম্পন্না. ‘‘পভাসৰে’’তিপি পাঠো, ওভাসন্তীতি অত্থো.
ভুসদস্সনেয্যন্তি অতিৱিয দস্সনীযং. কুঞ্চিতগ্গাতি সীহকুণ্ডলং সন্ধায ৱদতি. সুত্তঞ্চাতি যং তস্স জটাবন্ধনসুত্তং, তম্পি জোততি পভং মুঞ্চতি. ‘‘সংযমানি চতস্সো’’তি ইমিনা মণিসুৱণ্ণপৱাড়ৰজতমযানি চত্তাৰি পিড়ন্ধনানি দস্সেতি. তা পিংসৰেতি তানি পিড়ন্ধনানি পাৱুসম্হি পৱুট্ঠে দেৱে তিৰিটিসঙ্ঘা ৱিয ৱিৰৱন্তি. মিখলন্তি মেখলং, অযমেৱ ৱা পাঠো. ইদং নিৱত্থকঞ্চনচীৰকং সন্ধাযাহ. ন সন্থৰেতি ন ৱাকে. ইদং ৱুত্তং হোতি – তাত, যথা মযং তিণমযং ৱা ৱাকমযং ৱা চীৰকং ধাৰেম, ন তথা সো, সো পন সুৱণ্ণচীৰকং ধাৰেতীতি. অখীলকানীতি অতচানি নিপ্পণ্ণানি. কটিসমোহিতানীতি কটিযং বদ্ধানি. নিচ্চকীড়ং কৰোন্তীতি অঘট্টিতানিপি নিচ্চকালং কীড়াযন্তি. হং, তাতাতি হম্ভো, তাত. কিং ৰুক্খফলানি তানীতি তানি তস্স মাণৱস্স সুত্তাৰুড়্হানি কটিযং বদ্ধানি কতৰৰুক্খফলানি নামাতি মণিসঙ্ঘাটিং সন্ধাযাহ.
জটাতি জটামণ্ডলাকাৰেন বদ্ধৰতনমিস্সককেসৱট্টিযো সন্ধাযাহ. ৱেল্লিতগ্গাতি কুঞ্চিতগ্গা. দ্ৱেধাসিৰোতি তস্স সীসং দ্ৱেধা কত্ৱা বদ্ধানং জটানং ৱসেন সুট্ঠু ৱিভত্তৰূপং. তথাতি যথা তস্স মাণৱস্স জটা, তথা তুম্হেহি মম ন বদ্ধা, অহো ৱত মমপি তথা অস্সূতি পত্থেন্তো আহ. উপেতৰূপাতি উপেতসভাৱা. ৱাতসমেৰিতংৱাতি যথা নাম নীলুপ্পলং ৱাতেন সমীৰিতং, তথেৱ অযং ইমস্মিং ৱনসণ্ডে অস্সমো সংৱাতি. নেতাদিসোতি, তাত, যাদিসো মম কাযে পঙ্কো, নেতাদিসো তস্স সৰীৰে. সো হি দস্সনীযো চেৱ সুগন্ধো চ. অগ্গগিম্হেতি ৱসন্তসমযে.
নিহন্তীতি পহৰতি. কিং ৰুক্খফলং নু খো তন্তি কতৰৰুক্খস্স নু খো তং ফলং. সঙ্খৱৰূপপন্নাতি সুধোতসঙ্খপটিভাগা. ন হি নূন সো সাকমখাদি তেহীতি ন নূন সো মাণৱো মযং ৱিয তেহি দন্তেহি ৰুক্খপণ্ণানি চেৱ মূলফলাফলানি চ খাদি. অম্হাকঞ্হি তানি খাদন্তানং সবলা পণ্ণৱণ্ণা দন্তাতি দীপেতি.
অকক্কসন্তি, তাত, তস্স ভাসিতং অফৰুসং অগড়িতং, পুনপ্পুনং ৱদন্তস্সাপি মধুৰতায মুহুং মুদুং, অপমুস্সতায উজুং, অৱিক্খিত্ততায অনুদ্ধটং, পতিট্ঠিততায অচপলং. ৰুদন্তি ভাসমানস্স সৰসঙ্খাতং ৰুদম্পি মনোহৰং কৰৱীকস্স ৱিয সুস্সৰং সুমধুৰং. ৰঞ্জযতেৱাতি মম মনো ৰঞ্জতিযেৱ. বিন্দুস্সৰোতি পিণ্ডিতস্সৰো. মাণৱোহূতি সো হি মাণৱো পুৰত্থা মম মিত্তো অহু.
সুসন্ধি সব্বত্থ ৱিমট্ঠিমং ৱণন্তি তাত তস্স মাণৱস্স ঊৰূনং অন্তৰে একং ৱণং অত্থি, তং সুসন্ধি সুফুসিতং সিপ্পিপুটমুখসদিসং, সব্বত্থ ৱিমট্ঠং সমন্ততো মট্ঠং. পুথূতি মহন্তং. সুজাতন্তি সুসণ্ঠিতং. খৰপত্তসন্নিভন্তি সুপুপ্ফিতপদুমমকুড়সন্নিভং. উত্তৰিযানাতি উত্তৰিত্ৱা অৱত্থৰিত্ৱা. পিড়যীতি পীড়েসি. তপন্তীতি তস্স মাণৱস্স সৰীৰতো নিচ্ছৰন্তা সুৱণ্ণৱণ্ণৰংসিযো জলন্তি ওভাসন্তি ৱিৰোচন্তি চ. বাহাতি বাহাপিস্স মুদূ. অঞ্জনলোমসাদিসাতি অঞ্জনসদিসেহি লোমেহি সমন্নাগতা. ৱিচিত্ৰৱট্টঙ্গুলিকাস্স সোভৰেতি হত্থাপিস্স ৱৰলক্খণৱিচিত্ৰাহি পৱালঙ্কুৰসদিসাহি ৱট্টঙ্গুলীহি সমন্নাগতা সোভন্তি.
অকক্কসঙ্গোতি কচ্ছুপীড়কাদিৰহিতঅঙ্গপচ্চঙ্গো. ৰমযং উপট্ঠহীতি মং ৰমযন্তো উপট্ঠহি পৰিচৰি. তূলূপনিভাতি মুদুভাৱস্স উপমা. সুৱণ্ণকম্বুতলৱট্টসুচ্ছৱীতি সুৱণ্ণমযং আদাসতলং ৱিয ৱট্টা চ সুচ্ছৱি চ, পৰিমণ্ডলতলা চেৱ সুন্দৰচ্ছৱি চাতি অত্থো. সম্ফুসিত্ৱাতি সুট্ঠু ফুসিত্ৱা অত্তনো হত্থসম্ফস্সং মম সৰীৰে ফৰাপেত্ৱা. ইতো গতোতি মম ওলোকেন্তস্সেৱ ইতো গতো. তেন মং দহন্তীতি তেন তস্স হত্থসম্ফস্সেন ইদানি মং দহন্তি. তথা হি তস্স গতকালতো পট্ঠায মম সৰীৰে ডাহো উট্ঠিতো, তেনম্হি দোমনস্সপ্পত্তো নিপন্নোতি.
ন নূন সো খাৰিৱিধন্তি, তাত, নূন সো মাণৱো ন খাৰিভাৰং উক্খিপিত্ৱা ৱিচৰি. খিলানীতি কিলানি, ‘‘অযমেৱ ৱা পাঠো. সোখ্যন্তি সুখং. মালুৱপণ্ণসন্থতা ৱিকিণ্ণৰূপাৱাতি, তাত, অযং তৱ মালুৱপণ্ণসন্থতা অজ্জ মযা চ তেন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পৰামসনালিঙ্গনৱসেন পৰিৱত্তন্তেহি ৱিকিণ্ণা ৱিয আকুলব্যাকুলা জাতা. পুনপ্পুনং পণ্ণকুটিং ৱজামাতি, তাত, অহঞ্চ সো চ অভিৰমিত্ৱা কিলন্তৰূপা পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৱা উদকং পৱিসিত্ৱা ৰমিত্ৱা ৱিগতদৰথা পুনপ্পুনং ইমমেৱ কুটিং পৱিসামাতি ৱদতি.
ন মজ্জ মন্তাতি অজ্জ মম তস্স গতকালতো পট্ঠায নেৱ মন্তা পটিভন্তি ন উপট্ঠহন্তি ন ৰুচ্চন্তি. ন অগ্গিহুত্তং নপি যঞ্ঞতন্তন্তি মহাব্ৰহ্মুনো আৰাধনত্থায কত্তব্বহোমৱিধূপনাদিযঞ্ঞকিৰিযাপি মে ন পটিভাতি ন উপট্ঠাতি ন ৰুচ্চতি. ন চাপি তেতি তযা আভতমূলফলাফলানিপি ন ভুঞ্জামি. যস্সং দিসন্তি যস্সং দিসাযং. ৱনন্তি তস্স মাণৱস্স অস্সমং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতৱনন্তি.
তস্সেৱং ৱিলপন্তস্স তং ৱিলাপং সুত্ৱা মহাসত্তো ‘‘একায ইত্থিযা ইমস্স সীলং ভিন্নং ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা তং ওৱদন্তো ছ গাথাযো অভাসি –
৫১. ‘‘ইমস্মাহং জোতিৰসে ৱনম্হি, গন্ধব্বদেৱচ্ছৰসঙ্ঘসেৱিতে;