১৪. পকিণ্ণকনিপাতো
[৪৮৪] ১. সালিকেদাৰজাতকৱণ্ণনা
সম্পন্নং সালিকেদাৰন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মাতুপোসকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু সামজাতকে (জা. ২.২২.২৯৬ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু গিহী পোসেসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘কিং তে হোন্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘মাতাপিতৰো মে, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু ভিক্খু, পোৰাণকপণ্ডিতা তিৰচ্ছানা হুত্ৱা সুৱযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱাপি জিণ্ণে মাতাপিতৰো কুলাৱকে নিপজ্জাপেত্ৱা মুখতুণ্ডকেন গোচৰং আহৰিত্ৱা পোসেসু’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে ৰাজগহে মগধৰাজা নাম ৰজ্জং কাৰেসি. তদা নগৰতো পুব্বুত্তৰদিসায সালিদ্দিযো নাম ব্ৰাহ্মণগামো অহোসি. তস্স পুব্বুত্তৰদিসায মগধখেত্তং অত্থি, তত্থ কোসিযগোত্তো নাম সালিদ্দিযৱাসী ব্ৰাহ্মণো সহস্সকৰীসমত্তং খেত্তং গহেত্ৱা সালিং ৱপাপেসি. উট্ঠিতে চ পন সস্সে ৱতিং থিৰং কাৰেত্ৱা কস্সচি পণ্ণাসকৰীসমত্তং, কস্সচি সট্ঠিকৰীসমত্তন্তি এৱং পঞ্চসতকৰীসমত্তং খেত্তং অত্তনো পুৰিসানংযেৱ আৰক্খণত্থায দত্ৱা সেসং পঞ্চসতকৰীসমত্তং খেত্তং ভতিং কত্ৱা একস্স ভতকস্স অদাসি. সো তত্থ কুটিং কত্ৱা ৰত্তিন্দিৱং ৱসতি. খেত্তস্স পন পুব্বুত্তৰদিসাভাগে একস্মিং সানুপব্বতে মহন্তং সিম্বলিৱনং অত্থি, তত্থ অনেকানি সুৱসতানি ৱসন্তি. তদা বোধিসত্তো তস্মিং সুৱসঙ্ঘে সুৱৰঞ্ঞো পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সো ৱযপ্পত্তো অভিৰূপো থামসম্পন্নো সকটনাভিপমাণসৰীৰো অহোসি. অথস্স পিতা মহল্লককালে ‘‘অহং ইদানি দূৰং গন্তুং ন সক্কোমি, ত্ৱং ইমং গণং পৰিহৰা’’তি গণং নিয্যাদেসি. সো পুনদিৱসতো পট্ঠায মাতাপিতূনং গোচৰত্থায গন্তুং নাদাসি, সুৱগণং পৰিহৰন্তো হিমৱন্তং গন্ত্ৱা সযংজাতসালিৱনে যাৱদত্থং সালিং খাদিত্ৱা আগমনকালে মাতাপিতূনং পহোনকং গোচৰং আহৰিত্ৱা মাতাপিতৰো পোসেসি.
অথস্স একদিৱসং সুৱা আৰোচেসুং ‘‘পুব্বে ইমস্মিং কালে মগধখেত্তে সালি পচ্চতি, ইদানি কিং নু খো জাত’’ন্তি? ‘‘তেন হি জানাথা’’তি দ্ৱে সুৱে পহিণিংসু. তে গন্ত্ৱা মগধখেত্তে ওতৰন্তা তস্স ভতিযা ৰক্খণপুৰিসস্স খেত্তে ওতৰিত্ৱা সালিং খাদিত্ৱা একং সালিসীসং আদায সিম্বলিৱনং গন্ত্ৱা সালিসীসং মহাসত্তস্স পাদমূলে ঠপেত্ৱা ‘‘তত্থ এৱৰূপো সালী’’তি ৱদিংসু. সো পুনদিৱসে সুৱগণপৰিৱুতো তত্থ গন্ত্ৱা তস্মিং ভতকস্স খেত্তে ওতৰি. সো পন পুৰিসো সুৱে সালিং খাদন্তে দিস্ৱা ইতো চিতো চ ধাৱিত্ৱা ৱাৰেন্তোপি ৱাৰেতুং ন সক্কোতি. সেসা সুৱা যাৱদত্থং সালিং খাদিত্ৱা তুচ্ছমুখাৱ গচ্ছন্তি. সুৱৰাজা পন বহূনি সালিসীসানি একতো কত্ৱা তেহি পৰিৱুতো হুত্ৱা আহৰিত্ৱা মাতাপিতূনং দেতি. সুৱা পুনদিৱসতো পট্ঠায তত্থেৱ সালিং খাদিংসু. অথ সো পুৰিসো ‘‘সচে ইমে অঞ্ঞং কতিপাহং এৱং খাদিস্সন্তি, কিঞ্চি ন ভৱিস্সতি, ব্ৰাহ্মণো সালিং অগ্ঘাপেত্ৱা ময্হং ইণং কৰিস্সতি, গন্ত্ৱা তস্স আৰোচেস্সামী’’তি সালিমুট্ঠিনা সদ্ধিং তথাৰূপং পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা সালিদ্দিযগামং গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণং পস্সিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পণ্ণাকাৰং দত্ৱা একমন্তং ঠিতো ‘‘কিং, ভো পুৰিস, সম্পন্নং সালিখেত্ত’’ন্তি পুট্ঠো ‘‘আম, ব্ৰাহ্মণ, সম্পন্ন’’ন্তি ৱত্ৱা দ্ৱে গাথা অভাসি –
১. ‘‘সম্পন্নং সালিকেদাৰং, সুৱা ভুঞ্জন্তি কোসিয;
পটিৱেদেমি তে ব্ৰহ্মে, ন নে ৱাৰেতুমুস্সহে.
২. ‘‘একো চ তত্থ সকুণো, যো নেসং সব্বসুন্দৰো;
ভুত্ৱা সালিং যথাকামং, তুণ্ডেনাদায গচ্ছতী’’তি.
তত্থ সম্পন্নন্তি পৰিপুণ্ণং অৱেকল্লং. সালিকেদাৰন্তি সালিখেত্তং. সব্বসুন্দৰোতি সব্বেহি কোট্ঠাসেহি সুন্দৰো ৰত্ততুণ্ডো জিঞ্জুকসন্নিভঅক্খি ৰত্তপাদো তীহি ৰত্তৰাজীহি পৰিক্খিত্তগীৱো মহামযূৰপমাণো সো যাৱদত্থং সালিং খাদিত্ৱা অঞ্ঞং তুণ্ডেন গহেত্ৱা গচ্ছতীতি.
ব্ৰাহ্মণো তস্স কথং সুত্ৱা সুৱৰাজে সিনেহং উপ্পাদেত্ৱা খেত্তপালং পুচ্ছি ‘‘অম্ভো পুৰিস, পাসং ওড্ডেতুং জানাসী’’তি? ‘‘আম, জানামী’’তি. অথ নং গাথায অজ্ঝভাসি –
৩. ‘‘ওড্ডেন্তু ৱালপাসানি, যথা বজ্ঝেথ সো দিজো;
জীৱঞ্চ নং গহেত্ৱান, আনযেহি মমন্তিকে’’তি.
তত্থ ওড্ডেন্তূতি ওড্ডযন্তু. ৱালপাসানীতি অস্সৱালাদিৰজ্জুমযপাসানি. জীৱঞ্চ নন্তি জীৱন্তং এৱ নং. আনযেহীতি আনেহি.
তং সুত্ৱা খেত্তপালো সালিং অগ্ঘাপেত্ৱা ইণস্স অকতভাৱেন তুট্ঠো গন্ত্ৱা অস্সৱালে ৱট্টেত্ৱা ‘‘অজ্জ ইমস্মিং ঠানে ওতৰিস্সতী’’তি সুৱৰঞ্ঞো ওতৰণট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা পুনদিৱসে পাতোৱ চাটিপমাণং পঞ্জৰং কত্ৱা পাসঞ্চ ওড্ডেত্ৱা সুৱানং আগমনং ওলোকেন্তো কুটিযং নিসীদি. সুৱৰাজাপি সুৱগণপৰিৱুতো আগন্ত্ৱা অলোলুপ্পচাৰতায হিয্যো খাদিতট্ঠানে ওড্ডিতপাসে পাদং পৱেসন্তোৱ ওতৰি. সো অত্তনো বদ্ধভাৱং ঞত্ৱা চিন্তেসি ‘‘সচাহং ইদানেৱ বদ্ধৰৱং ৰৱিস্সামি, ঞাতকামে ভযতজ্জিতা গোচৰং অগ্গহেত্ৱাৱ পলাযিস্সন্তি, যাৱ এতেসং গোচৰগ্গহণং, তাৱ অধিৱাসেস্সামী’’তি. সো তেসং সুহিতভাৱং ঞত্ৱা মৰণভযতজ্জিতো হুত্ৱা তিক্খত্তুং বদ্ধৰৱং ৰৱি. অথ সব্বে তে সুৱা পলাযিংসু. সুৱৰাজা ‘‘এত্তকেসু মে ঞাতকেসু নিৱত্তিত্ৱা ওলোকেন্তো একোপি নত্থি, কিং নু খো মযা পাপং কত’’ন্তি ৱিলপন্তো গাথমাহ –
৪. ‘‘এতে ভুত্ৱা পিৱিত্ৱা চ, পক্কমন্তি ৱিহঙ্গমা;
একো বদ্ধোস্মি পাসেন, কিং পাপং পকতং মযা’’তি.
খেত্তপালো সুৱৰাজস্স বদ্ধৰৱং সুৱানঞ্চ আকাসে পক্খন্দনসদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং নু খো’’তি কুটিযা ওৰুয্হ পাসাট্ঠানং গন্ত্ৱা সুৱৰাজানং দিস্ৱা ‘‘যস্সেৱ মে পাসো ওড্ডিতো, স্ৱেৱ বদ্ধো’’তি তুট্ঠমানসো সুৱৰাজানং পাসতো মোচেত্ৱা দ্ৱে পাদে একতো বন্ধিত্ৱা দড়্হং আদায সালিদ্দিযগামং গন্ত্ৱা সুৱৰাজং ব্ৰাহ্মণস্স অদাসি. ব্ৰাহ্মণো বলৱসিনেহেন মহাসত্তং উভোহি হত্থেহি দড়্হং গহেত্ৱা অঙ্কে নিসীদাপেত্ৱা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –
৫. ‘‘উদৰং নূন অঞ্ঞেসং, সুৱ অচ্চোদৰং তৱ;
ভুত্ৱা সালিং যথাকামং, তুণ্ডেনাদায গচ্ছসি.
৬. ‘‘কোট্ঠং নু তত্থ পূৰেসি, সুৱ ৱেৰং নু তে মযা;
পুট্ঠো মে সম্ম অক্খাহি, কুহিং সালিং নিদাহসী’’তি.
তত্থ উদৰং নূনাতি অঞ্ঞেসং উদৰং উদৰমেৱ মঞ্ঞে, তৱ উদৰং পন অতিউদৰং. তত্থাতি তস্মিং সিম্বলিৱনে. পূৰেসীতি ৱস্সাৰত্তত্থায পূৰেসি. নিদাহসীতি নিধানং কত্ৱা ঠপেসি, ‘‘নিধীযসী’’তিপি পাঠো.
তং সুত্ৱা সুৱৰাজা মধুৰায মনুস্সভাসায সত্তমং গাথমাহ –
৭. ‘‘ন মে ৱেৰং তযা সদ্ধিং, কোট্ঠো ময্হং ন ৱিজ্জতি;
ইণং মুঞ্চামিণং দম্মি, সম্পত্তো কোটসিম্বলিং;
নিধিম্পি তত্থ নিদহামি, এৱং জানাহি কোসিযা’’তি.
তত্থ ইণং মুঞ্চামিণং দম্মীতি তৱ সালিং হৰিত্ৱা ইণং মুঞ্চামি চেৱ দম্মি চাতি ৱদতি. নিধিম্পীতি একং তত্থ সিম্বলিৱনে অনুগামিকনিধিম্পি নিদহামি.
অথ নং ব্ৰাহ্মণো পুচ্ছি –
৮. ‘‘কীদিসং তে ইণদানং, ইণমোক্খো চ কীদিসো;
নিধিনিধানমক্খাহি, অথ পাসা পমোক্খসী’’তি.
তত্থ ইণদানন্তি ইণস্স দানং. নিধিনিধানন্তি নিধিনো নিধানং.
এৱং ব্ৰাহ্মণেন পুট্ঠো সুৱৰাজা তস্স ব্যাকৰোন্তো চতস্সো গাথা অভাসি –
৯. ‘‘অজাতপক্খা তৰুণা, পুত্তকা ময্হ কোসিয;
তে মং ভতা ভৰিস্সন্তি, তস্মা তেসং ইণং দদে.
১০. ‘‘মাতা পিতা চ মে ৱুদ্ধা, জিণ্ণকা গতযোব্বনা;
তেসং তুণ্ডেন হাতূন, মুঞ্চে পুব্বকতং ইণং.
১১. ‘‘অঞ্ঞেপি তত্থ সকুণা, খীণপক্খা সুদুব্বলা;
তেসং পুঞ্ঞত্থিকো দম্মি, তং নিধিং আহু পণ্ডিতা.
১২. ‘‘ঈদিসং মে ইণদানং, ইণমোক্খো চ ঈদিসো;
নিধিনিধানমক্খামি, এৱং জানাহি কোসিযা’’তি.
তত্থ হাতূনাতি হৰিত্ৱা. তং নিধিন্তি তং পুঞ্ঞকম্মং পণ্ডিতা অনুগামিকনিধিং নাম কথেন্তি. নিধিনিধানন্তি নিধিনো নিধানং, ‘‘নিধাননিধি’’ন্তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো.
ব্ৰাহ্মণো মহাসত্তস্স ধম্মকথং সুত্ৱা পসন্নচিত্তো দ্ৱে গাথা অভাসি.
১৩. ‘‘ভদ্দকো ৱতযং পক্খী, দিজো পৰমধম্মিকো;
একচ্চেসু মনুস্সেসু, অযং ধম্মো ন ৱিজ্জতি.
১৪. ‘‘ভুঞ্জ সালিং যথাকামং, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;
পুনাপি সুৱ পস্সেমু, পিযং মে তৱ দস্সন’’ন্তি.
তত্থ ভুঞ্জ সালিন্তি ইতো পট্ঠায নিব্ভযো হুত্ৱা ভুঞ্জাতি কৰীসসহস্সম্পি তস্সেৱ নিয্যাদেন্তো এৱমাহ. পস্সেমূতি অত্তনো ৰুচিযা আগতং অঞ্ঞেসুপি দিৱসেসু তং পস্সেয্যামাতি.
এৱং ব্ৰাহ্মণো মহাসত্তং যাচিত্ৱা পিযপুত্তং ৱিয মুদুচিত্তেন ওলোকেন্তো পাদতো বন্ধনং মোচেত্ৱা সতপাকতেলেন পাদে মক্খেত্ৱা ভদ্দপীঠে নিসীদাপেত্ৱা কঞ্চনতট্টকে মধুলাজে খাদাপেত্ৱা সক্খৰোদকং পাযেসি. অথস্স সুৱৰাজা ‘‘অপ্পমত্তো হোহি, ব্ৰাহ্মণা’’তি ৱত্ৱা ওৱাদং দেন্তো আহ –
১৫. ‘‘ভুত্তঞ্চ পীতঞ্চ তৱস্সমম্হি, ৰতী চ নো কোসিয তে সকাসে;
নিক্খিত্তদণ্ডেসু দদাহি দানং, জিণ্ণে চ মাতাপিতৰো ভৰস্সূ’’তি.
তত্থ তৱস্সমম্হীতি তৱ নিৱেসনে. ৰতীতি অভিৰতি.
তং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো তুট্ঠমানসো উদানং উদানেন্তো গাথমাহ –
১৬. ‘‘লক্খী ৱত মে উদপাদি অজ্জ, যো অদ্দসাসিং পৱৰং দিজানং;
সুৱস্স সুত্ৱান সুভাসিতানি, কাহামি পুঞ্ঞানি অনপ্পকানী’’তি.
তত্থ লক্খীতি সিৰীপি পুঞ্ঞম্পি পঞ্ঞাপি.
মহাসত্তো ব্ৰাহ্মণেন অত্তনো দিন্নং কৰীসসহস্সমত্তং পটিক্খিপিত্ৱা অট্ঠকৰীসমেৱ গণ্হি. ব্ৰাহ্মণো থম্ভে নিখনিত্ৱা তস্স খেত্তং নিয্যাদেত্ৱা গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৱা খমাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছ সামি, অস্সুমুখে ৰোদমানে মাতাপিতৰো অস্সাসেহী’’তি ৱত্ৱা তং উয্যোজেসি. সো তুট্ঠমানসো সালিসীসং আদায গন্ত্ৱা মাতাপিতূনং পুৰতো নিক্খিপিত্ৱা ‘‘অম্মতাতা, উট্ঠেথা’’তি আহ. তে অস্সুমুখা ৰোদমানা উট্ঠহিংসু, তাৱদেৱ সুৱগণা সন্নিপতিত্ৱা ‘‘কথং মুত্তোসি, দেৱা’’তি পুচ্ছিংসু. সো তেসং সব্বং ৱিত্থাৰতো কথেসি. কোসিযোপি সুৱৰঞ্ঞো ওৱাদং সুত্ৱা ততো পট্ঠায ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণানং মহাদানং পট্ঠপেসি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা ওসানগাথমাহ –
১৭. ‘‘সো কোসিযো অত্তমনো উদগ্গো, অন্নঞ্চ পানঞ্চভিসঙ্খৰিত্ৱা;
অন্নেন পানেন পসন্নচিত্তো, সন্তপ্পযি সমণব্ৰাহ্মণে চা’’তি.
তত্থ সন্তপ্পযীতি গহিতগহিতানি ভাজনানি পূৰেন্তো সন্তপ্পেসীতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘এৱং ভিক্খু মাতাপিতূনং পোসনং নাম পণ্ডিতানং ৱংসো’’তি ৱত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা সুৱগণা বুদ্ধপৰিসা অহেসুং, মাতাপিতৰো মহাৰাজকুলানি, খেত্তপালো ছন্নো, ব্ৰাহ্মণো আনন্দো, সুৱৰাজা পন অহমেৱ অহোসিন্তি.
সালিকেদাৰজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[৪৮৫] ২. চন্দকিন্নৰীজাতকৱণ্ণনা
উপনীযতিদং মঞ্ঞেতি ইদং সত্থা কপিলৱত্থুপুৰং উপনিস্সায নিগ্ৰোধাৰামে ৱিহৰন্তো ৰাজনিৱেসনে ৰাহুলমাতৰং আৰব্ভ কথেসি. ইদং পন জাতকং দূৰেনিদানতো পট্ঠায কথেতব্বং. সা পনেসা নিদানকথা যাৱ লট্ঠিৱনে উৰুৱেলকস্সপসীহনাদা অপণ্ণকজাতকে কথিতা, ততো পৰং যাৱ কপিলৱত্থুগমনা ৱেস্সন্তৰজাতকে আৱি ভৱিস্সতি. সত্থা পন পিতু নিৱেসনে নিসীদিত্ৱা অন্তৰভত্তসমযে মহাধম্মপালজাতকং (জা. ১.১০.৯২ আদযো) কথেত্ৱা কতভত্তকিচ্চো ‘‘ৰাহুলমাতু নিৱেসনে নিসীদিত্ৱা তস্সা গুণং ৱণ্ণেন্তো চন্দকিন্নৰীজাতকং (জা. ১.১৪.১৮ আদযো) কথেস্সামী’’তি ৰাজানং পত্তং গাহাপেত্ৱা দ্ৱীহি অগ্গসাৱকেহি সদ্ধিং ৰাহুলমাতু নিৱেসনট্ঠানং পাযাসি. তদা তস্সা সম্মুখা চত্তালীসসহস্সনাটকিত্থিযো ৱসন্তি তাসু খত্তিযকঞ্ঞানংযেৱ নৱুতিঅধিকসহস্সং. সা তথাগতস্স আগমনং ঞত্ৱা ‘‘সব্বা কাসাৱানেৱ নিৱাসেন্তূ’’তি তাসং আৰোচাপেসি. তা তথা কৰিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. অথ তা সব্বাপি একপ্পহাৰেনেৱ ৱিৰৱিংসু, মহাপৰিদেৱসদ্দো অহোসি. ৰাহুলমাতাপি পৰিদেৱিত্ৱা সোকং ৱিনোদেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ৰাজগতেন বহুমানেন সগাৰৱেন নিসীদি. ৰাজা তস্সা গুণকথং আৰভি, ‘‘ভন্তে, মম সুণ্হা ‘তুম্হেহি কাসাৱানি নিৱত্থানী’তি সুত্ৱা কাসাৱানেৱ নিৱাসেসি, ‘মালাদীনি পৰিচ্চত্তানী’তি সুত্ৱা মালাদীনি পৰিচ্চজি, ‘ভূমিযং সযতী’তি সুত্ৱা ভূমিসযনাৱ জাতা, তুম্হাকং পব্বজিতকালে ৱিধৱা হুত্ৱা অঞ্ঞেহি ৰাজূহি পেসিতং পণ্ণাকাৰং ন গণ্হি, এৱং তুম্হেসু অসংহীৰচিত্তা এসা’’তি নানপ্পকাৰেহি তস্সা গুণকথং কথেসি. সত্থা ‘‘অনচ্ছৰিযং, মহাৰাজ, যং এসা ইদানি মম পচ্ছিমে অত্তভাৱে মযি সসিনেহা অসংহীৰচিত্তা অনঞ্ঞনেয্যা ভৱেয্য. এসা তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তাপি মযি অসংহীৰচিত্তা অনঞ্ঞনেয্যা অহোসী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে মহাসত্তো হিমৱন্তপদেসে কিন্নৰযোনিযং নিব্বত্তি, চন্দা নামস্স ভৰিযা. তে উভোপি চন্দনামকে ৰজতপব্বতে ৱসিংসু. তদা বাৰাণসিৰাজা অমচ্চানং ৰজ্জং নিয্যাদেত্ৱা দ্ৱে কাসাযানি নিৱাসেত্ৱা সন্নদ্ধপঞ্চাৱুধো এককোৱ হিমৱন্তং পাৱিসি. সো মিগমংসং খাদন্তো একং খুদ্দকনদিং অনুসঞ্চৰন্তো উদ্ধং অভিৰুহি. চন্দপব্বতৱাসিনো কিন্নৰা ৱস্সাৰত্তসমযে অনোতৰিত্ৱা পব্বতেযেৱ ৱসন্তি, নিদাঘসমযে ওতৰন্তি. তদা চ সো চন্দকিন্নৰো অত্তনো ভৰিযায সদ্ধিং ওতৰিত্ৱা তেসু তেসু ঠানেসু গন্ধে ৱিলিম্পন্তো পুপ্ফৰেণুং খাদন্তো পুপ্ফপটে নিৱাসেন্তো পাৰুপন্তো লতাদোলাহি কীড়ন্তো মধুৰস্সৰেন গাযন্তো তং খুদ্দকনদিং পত্ৱা একস্মিং নিৱত্তনট্ঠানে ওতৰিত্ৱা উদকে পুপ্ফানি ৱিকিৰিত্ৱা উদককীড়ং কীড়িত্ৱা পুপ্ফপটে নিৱাসেত্ৱা পাৰুপিত্ৱা ৰজতপট্টৱণ্ণায ৱালুকায পুপ্ফাসনং পঞ্ঞপেত্ৱা একং ৱেড়ু দণ্ডকং গহেত্ৱা সযনে নিসীদি. ততো চন্দকিন্নৰো ৱেড়ুং ৱাদেন্তো মধুৰসদ্দেন গাযি. চন্দকিন্নৰী মুদুহত্থে নামেত্ৱা তস্স অৱিদূৰে ঠিতা নচ্চি চেৱ গাযি চ. সো ৰাজা তেসং সদ্দং সুত্ৱা পদসদ্দং অসাৱেন্তো সণিকং গন্ত্ৱা পটিচ্ছন্নে ঠত্ৱা তে কিন্নৰে দিস্ৱা কিন্নৰিযা পটিবদ্ধচিত্তো হুত্ৱা ‘‘তং কিন্নৰং ৱিজ্ঝিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা ইমায সদ্ধিং সংৱাসং কপ্পেস্সামী’’তি ঠত্ৱা চন্দকিন্নৰং ৱিজ্ঝি. সো ৱেদনাপ্পত্তো পৰিদেৱমানো চতস্সো গাথা অভাসি –
১৮. ‘‘উপনীযতিদং মঞ্ঞে, চন্দে লোহিতমদ্দনে;
অজ্জ জহামি জীৱিতং, পাণা মে চন্দে নিৰুজ্ঝন্তি.
১৯. ‘‘ওসীদি মে দুক্খং হদযং, মে ডয্হতে নিতম্মামি;
তৱ চন্দিযা সোচন্তিযা, ন নং অঞ্ঞেহি সোকেহি.
২০. ‘‘তিণমিৱ ৱনমিৱ মিলাযামি, নদী অপৰিপুণ্ণাৱ সুস্সামি;
তৱ চন্দিযা সোচন্তিযা, ন নং অঞ্ঞেহি সোকেহি.
২১. ‘‘ৱস্সমিৱ সৰে পাদে, ইমানি অস্সূনি ৱত্তৰে ময্হং;
তৱ চন্দিযা সোচন্তিযা, ন নং অঞ্ঞেহি সোকেহী’’তি.
তত্থ উপনীযতীতি সন্ততিৱিচ্ছেদং উপনীযতি. ইদন্তি জীৱিতং. পাণা মেতি ভদ্দে, চন্দে মম জীৱিতপাণা নিৰুজ্ঝন্তি. ওসীদি মেতি জীৱিতং মে ওসীদতি. নিতম্মামীতি অতিকিলমামি. তৱ চন্দিযাতি ইদং মম দুক্খং, ন নং অঞ্ঞেহি সোকেহি, অথ খো তৱ চন্দিযা সোচন্তিযা সোকহেতু যস্মা ত্ৱং মম ৱিযোগেন সোচিস্সসি, তস্মাতি অত্থো. তিণমিৱ ৱনমিৱ মিলাযামীতি তত্তপাসাণে খিত্ততিণমিৱ মূলছিন্নৱনমিৱ মিলাযামীতি ৱদতি. সৰে পাদেতি যথা নাম পব্বতপাদে পতিতৱস্সং সৰিত্ৱা অচ্ছিন্নধাৰং ৱত্ততি.
মহাসত্তো ইমাহি চতূহি গাথাহি পৰিদেৱিত্ৱা পুপ্ফসযনে নিপন্নোৱ সতিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা পৰিৱত্তি. ৰাজা পতিট্ঠিতোৱ. ইতৰা মহাসত্তে পৰিদেৱন্তে অত্তনো ৰতিযা মত্তা হুত্ৱা তস্স ৱিদ্ধভাৱং ন জানাতি, ৱিসঞ্ঞং পন নং পৰিৱত্তিত্ৱা নিপন্নং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো মে পিযসামিকস্স দুক্খ’’ন্তি উপধাৰেন্তী পহাৰমুখতো পগ্ঘৰন্তং লোহিতং দিস্ৱা পিযসামিকে উপ্পন্নং বলৱসোকং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তী মহাসদ্দেন পৰিদেৱি. ৰাজা ‘‘কিন্নৰো মতো ভৱিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৱা অত্তানং দস্সেসি. চন্দা তং দিস্ৱা ‘‘ইমিনা মে চোৰেন পিযসামিকো ৱিদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি কম্পমানা পলাযিত্ৱা পব্বতমত্থকে ঠত্ৱা ৰাজানং পৰিভাসন্তী পঞ্চ গাথা অভাসি –
২২. ‘‘পাপো খোসি ৰাজপুত্ত, যো মে ইচ্ছিতং পতিং ৱৰাকিযা;
ৱিজ্ঝসি ৱনমূলস্মিং, সোযং ৱিদ্ধো ছমা সেতি.
২৩. ‘‘ইমং ময্হং হদযসোকং, পটিমুঞ্চতু ৰাজপুত্ত তৱ মাতা;
যো ময্হং হদযসোকো, কিম্পুৰিসং অৱেক্খমানায.
২৪. ‘‘ইমং ময্হং হদযসোকং, পটিমুঞ্চতু ৰাজপুত্ত তৱ জাযা;
যো ময্হং হদযসোকো, কিম্পুৰিসং অৱেক্খমানায.
২৫. ‘‘মা চ পুত্তং মা চ পতিং, অদ্দক্খি ৰাজপুত্ত তৱ মাতা;
যো কিম্পুৰিসং অৱধি, অদূসকং ময্হ কামা হি.
২৬. ‘‘মা চ পুত্তং মা চ পতিং, অদ্দক্খি ৰাজপুত্ত তৱ জাযা;
যো কিম্পুৰিসং অৱধি, অদূসকং ময্হ কামা হী’’তি.
তত্থ ৱৰাকিযাতি কপণায. পটিমুঞ্চতূতি পটিলভতু ফুসতু পাপুণাতু. ময্হ কামা হীতি ময্হং কামেন.
ৰাজা নং পঞ্চহি গাথাহি পৰিভাসিত্ৱা পব্বতমত্থকে ঠিতংযেৱ অস্সাসেন্তো গাথমাহ –
২৭. ‘‘মা ত্ৱং চন্দে ৰোদি মা সোপি, ৱনতিমিৰমত্তক্খি;
মম ত্ৱং হেহিসি ভৰিযা, ৰাজকুলে পূজিতা নাৰীভী’’তি.
তত্থ চন্দেতি মহাসত্তস্স পৰিদেৱনকালে নামস্স সুতত্তা এৱমাহ. ৱনতিমিৰমত্তক্খীতি ৱনতিমিৰপুপ্ফসমানঅক্খি. পূজিতা নাৰীভীতি সোড়সন্নং ইত্থিসহস্সানং জেট্ঠিকা অগ্গমহেসী হেস্সসি.
চন্দা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ত্ৱং কিং মং ৱদেসী’’তি সীহনাদং নদন্তী অনন্তৰগাথমাহ –
২৮. ‘‘অপি নূনহং মৰিস্সং, নাহং ৰাজপুত্ত তৱ হেস্সং;
যো কিম্পুৰিসং অৱধি, অদূসকং ময্হ কামা হী’’তি.
তত্থ অপি নূনহন্তি অপি একংসেনেৱ অহং মৰিস্সং.
সো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা নিচ্ছন্দৰাগো হুত্ৱা ইতৰং গাথমাহ –
২৯. ‘‘অপি ভীৰুকে অপি জীৱিতুকামিকে, কিম্পুৰিসি গচ্ছ হিমৱন্তং;
তালীসতগৰভোজনা, অঞ্ঞে তং মিগা ৰমিস্সন্তী’’তি.
তত্থ অপি ভীৰুকেতি ভীৰুজাতিকে. তালীসতগৰভোজনাতি ত্ৱং তালীসপত্ততগৰপত্তভোজনা মিগী, তস্মা অঞ্ঞে তং মিগা ৰমিস্সন্তি, ন ত্ৱং ৰাজকুলাৰহা, গচ্ছাতি নং অৱচ, ৱত্ৱা চ পন নিৰপেক্খো হুত্ৱা পক্কামি.
সা তস্স গতভাৱং ঞত্ৱা ওৰুয্হ মহাসত্তং আলিঙ্গিত্ৱা পব্বতমত্থকং আৰোপেত্ৱা পব্বততলে নিপজ্জাপেত্ৱা সীসমস্স অত্তনো ঊৰূসু কত্ৱা বলৱপৰিদেৱং পৰিদেৱমানা দ্ৱাদস গাথা অভাসি –
৩০. ‘‘তে পব্বতা তা চ কন্দৰা, তা চ গিৰিগুহাযো তথেৱ তিট্ঠন্তি;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৩১. ‘‘তে পণ্ণসন্থতা ৰমণীযা, ৱাড়মিগেহি অনুচিণ্ণা;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৩২. ‘‘তে পুপ্ফসন্থতা ৰমণীযা, ৱাড়মিগেহি অনুচিণ্ণা;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৩৩. ‘‘অচ্ছা সৱন্তি গিৰিৱননদিযো, কুসুমাভিকিণ্ণসোতাযো;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৩৪. ‘‘নীলানি হিমৱতো পব্বতস্স, কূটানি দস্সনীযানি;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৩৫. ‘‘পীতানি হিমৱতো পব্বতস্স, কূটানি দস্সনীযানি;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৩৬. ‘‘তম্বানি হিমৱতো পব্বতস্স, কূটানি দস্সনীযানি;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৩৭. ‘‘তুঙ্গানি হিমৱতো পব্বতস্স, কূটানি দস্সনীযানি;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৩৮. ‘‘সেতানি হিমৱতো পব্বতস্স, কূটানি দস্সনীযানি;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৩৯. ‘‘চিত্ৰানি হিমৱতো পব্বতস্স, কূটানি দস্সনীযানি;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৪০. ‘‘যক্খগণসেৱিতে গন্ধমাদনে, ওসধেভি সঞ্ছন্নে;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্সং.
৪১. ‘‘কিম্পুৰিসসেৱিতে গন্ধমাদনে, ওসধেভি সঞ্ছন্নে;
তত্থেৱ তং অপস্সন্তী, কিম্পুৰিস কথং অহং কস্স’’ন্তি.
তত্থ তে পব্বতাতি যেসু মযং একতোৱ অভিৰমিম্হ, ইমে তে পব্বতা তা চ কন্দৰা তা চ গিৰিগুহাযো তথেৱ ঠিতা. তেসু অহং ইদানি তং অপস্সন্তী কথং কস্সং, কিং কৰিস্সামি, তেসু পুপ্ফফলপল্লৱাদিসোভং তং অপস্সন্তী কথং অধিৱাসেতুং সক্খিস্সামীতি পৰিদেৱতি. পণ্ণসন্থতাতি তালীসপত্তাদিগন্ধপণ্ণসন্থৰা. অচ্ছাতি ৱিপ্পসন্নোদকা. নীলানীতি নীলমণিমযানি. পীতানীতি সোৱণ্ণমযানি. তম্বানীতি মনোসিলমযানি. তুঙ্গানীতি উচ্চানি তিখিণগ্গানি. সেতানীতি ৰজতমযানি. চিত্ৰানীতি সত্তৰতনমিস্সকানি. যক্খগণসেৱিতেতি ভুম্মদেৱতাহি সেৱিতে.
ইতি সা দ্ৱাদসহি গাথাহি পৰিদেৱিত্ৱা মহাসত্তস্স উৰে হত্থং ঠপেত্ৱা সন্তাপভাৱং ঞত্ৱা ‘‘চন্দো জীৱতিযেৱ, দেৱুজ্ঝানকম্মং কত্ৱা জীৱিতমস্স দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কিং নু খো লোকপালা নাম নত্থি, উদাহু ৱিপ্পৱুত্থা, অদু মতা, তে মে পিযসামিকং ন ৰক্খন্তী’’তি দেৱুজ্ঝানকম্মং অকাসি. তস্সা সোকৱেগেন সক্কস্স আসনং উণ্হং অহোসি. সক্কো আৱজ্জেন্তো তং কাৰণং ঞত্ৱা ব্ৰাহ্মণৱণ্ণেন ৱেগেনেৱ আগন্ত্ৱা কুণ্ডিকতো উদকং গহেত্ৱা মহাসত্তং আসিঞ্চি. তাৱদেৱ ৱিসং অন্তৰধাযি, ৱণো ৰুহি, ইমস্মিং ঠানে ৱিদ্ধোতিপি ন পঞ্ঞাযি. মহাসত্তো সুখিতো উট্ঠাসি. চন্দা পিযসামিকং অৰোগং দিস্ৱা সোমনস্সপ্পত্তা সক্কস্স পাদে ৱন্দন্তী অনন্তৰগাথমাহ –
৪২. ‘‘ৱন্দে তে অযিৰব্ৰহ্মে, যো মে ইচ্ছিতং পতিং ৱৰাকিযা;
অমতেন অভিসিঞ্চি, সমাগতাস্মি পিযতমেনা’’তি.
তত্থ অমতেনাতি উদকং ‘‘অমত’’ন্তি মঞ্ঞমানা এৱমাহ. পিযতমেনাতি পিযতৰেন, অযমেৱ ৱা পাঠো.
সক্কো তেসং ওৱাদমদাসি ‘‘ইতো পট্ঠায চন্দপব্বততো ওৰুয্হ মনুস্সপথং মা গমিত্থ, ইধেৱ ৱসথা’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা তে ওৱদিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতো. চন্দাপি ‘‘কিং নো সামি ইমিনা পৰিপন্থট্ঠানেন, এহি চন্দপব্বতমেৱ গচ্ছামা’’তি ৱত্ৱা ওসানগাথমাহ –
৪৩. ‘‘ৱিচৰাম দানি গিৰিৱননদিযো, কুসুমাভিকিণ্ণসোতাযো;
নানাদুমৱসনাযো, পিযংৱদা অঞ্ঞমঞ্ঞস্সা’’তি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘ন ইদানেৱ, পুব্বেপেসা মযি অসংহীৰচিত্তা অনঞ্ঞনেয্যা এৱা’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা দেৱদত্তো অহোসি, সক্কো অনুৰুদ্ধো, চন্দা ৰাহুলমাতা, চন্দকিন্নৰো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
চন্দকিন্নৰীজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[৪৮৬] ৩. মহাউক্কুসজাতকৱণ্ণনা
উক্কা চিলাচা বন্ধন্তীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মিত্তবন্ধকউপাসকং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সাৱত্থিযং পৰিজিণ্ণস্স কুলস্স পুত্তো সহাযং পেসেত্ৱা অঞ্ঞতৰং কুলধীতৰং ৱাৰাপেত্ৱা ‘‘অত্থি পনস্স উপ্পন্নকিচ্চং নিত্থৰণসমত্থো মিত্তো ৱা সহাযো ৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘নত্থী’’তি ৱত্ৱা ‘‘তেন হি মিত্তে তাৱ বন্ধতূ’’তি ৱুত্তে তস্মিং ওৱাদে ঠত্ৱা পঠমং তাৱ চতূহি দোৱাৰিকেহি সদ্ধিং মেত্তিং অকাসি, অথানুপুব্বেন নগৰগুত্তিকগণকমহামত্তাদীহি সদ্ধিং মেত্তিং কত্ৱা সেনাপতিনাপি উপৰাজেনাপি সদ্ধিং মেত্তিং অকাসি. তেহি পন সদ্ধিং একতো হুত্ৱা ৰঞ্ঞা সদ্ধিং মেত্তিং অকাসি. ততো অসীতিযা মহাথেৰেহি সদ্ধিং আনন্দত্থেৰেনপি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা তথাগতেন সদ্ধিং মেত্তিং অকাসি. অথ নং সত্থা সৰণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠাপেসি, ৰাজাপিস্স ইস্সৰিযমদাসি. সো মিত্তবন্ধকোযেৱাতি পাকটো জাতো. অথস্স ৰাজা মহন্তং গেহং দত্ৱা আৱাহমঙ্গলং কাৰেসি. ৰাজানং আদিং কত্ৱা মহাজনো পণ্ণাকাৰে পহিণি. অথস্স ভৰিযা ৰঞ্ঞা পহিতং পণ্ণাকাৰং উপৰাজস্স, উপৰাজেন পহিতং পণ্ণাকাৰং সেনাপতিস্সাতি এতেন উপাযেন সকলনগৰৱাসিনো আবন্ধিত্ৱা গণ্হি. সত্তমে দিৱসে মহাসক্কাৰং কত্ৱা দসবলং নিমন্তেত্ৱা পঞ্চসতস্স বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা ভত্তকিচ্চাৱসানে সত্থাৰা কথিতং অনুমোদনং সুত্ৱা উভোপি জযম্পতিকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু.
ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, মিত্তবন্ধকউপাসকো অত্তনো ভৰিযং নিস্সায তস্সা ৱচনং কত্ৱা সব্বেহি মেত্তিং কত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকা মহন্তং সক্কাৰং লভি, তথাগতেন পন সদ্ধিং মেত্তিং কত্ৱা উভোপি জযম্পতিকা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ সো এতং মাতুগামং নিস্সায মহন্তং যসং সম্পত্তো, পুব্বে তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তোপি পনেস এতিস্সা ৱচনেন বহূহি সদ্ধিং মেত্তিং কত্ৱা পুত্তসোকতো মুত্তোযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে একচ্চে পচ্চন্তৱাসিনো যত্থ যত্থ বহুং মংসং লভন্তি, তত্থ তত্থ গামং নিৱাসেত্ৱা অৰঞ্ঞে চৰিত্ৱা মিগাদযো মাৰেত্ৱা মংসং আহৰিত্ৱা পুত্তদাৰে পোসেন্তি. তেসং গামতো অৱিদূৰে মহাজাতস্সৰো অত্থি. তস্স দক্খিণপস্সে একো সেনসকুণো, পচ্ছিমপস্সে একা সেনসকুণী, উত্তৰপস্সে সীহো মিগৰাজা, পাচীনপস্সে উক্কুসসকুণৰাজা ৱসতি. জাতস্সৰমজ্ঝে পন উন্নতট্ঠানে কচ্ছপো ৱসতি. তদা সেনো সেনিং ‘‘ভৰিযা মে হোহী’’তি ৱদতি. অথ নং সা আহ – ‘‘অত্থি পন তে কোচি মিত্তো’’তি? ‘‘নত্থি ভদ্দে’’তি. অম্হাকং উপ্পন্নং ভযং ৱা দুক্খং ৱা হৰণসমত্থং মিত্তং ৱা সহাযং ৱা লদ্ধুং ৱট্টতি, মিত্তে তাৱ গণ্হাহীতি. ‘‘কেহি সদ্ধিং মেত্তিং কৰোমি ভদ্দে’’তি? পাচীনপস্সে ৱসন্তেন উক্কুসৰাজেন, উত্তৰপস্সে সীহেন, জাতস্সৰমজ্ঝে কচ্ছপেন সদ্ধিং মেত্তিং কৰোহীতি. সো তস্সা ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা তথা অকাসি. তদা তে উভোপি সংৱাসং কপ্পেত্ৱা তস্মিংযেৱ সৰে একস্মিং দীপকে কদম্বৰুক্খো অত্থি সমন্তা উদকেন পৰিক্খিত্তো, তস্মিং কুলাৱকং কত্ৱা পটিৱসিংসু.
তেসং অপৰভাগে দ্ৱে সকুণপোতকা জাযিংসু. তেসং পক্খেসু অসঞ্জাতেসুযেৱ একদিৱসং তে জানপদা দিৱসং অৰঞ্ঞে চৰিত্ৱা কিঞ্চি অলভিত্ৱা ‘‘ন সক্কা তুচ্ছহত্থেন ঘৰং গন্তুং, মচ্ছে ৱা কচ্ছপে ৱা গণ্হিস্সামা’’তি সৰং ওতৰিত্ৱা তং দীপকং গন্ত্ৱা তস্স কদম্বস্স মূলে নিপজ্জিত্ৱা মকসাদীহি খজ্জমানা তেসং পলাপনত্থায অৰণিং মন্থেত্ৱা অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱা ধূমং কৰিংসু. ধুমো উগ্গন্ত্ৱা সকুণে পহৰি, সকুণপোতকা ৱিৰৱিংসু. জানপদা তং সুত্ৱা ‘‘অম্ভো, সকুণপোতকানং সূযতি সদ্দো, উট্ঠেথ উক্কা বন্ধথ, ছাতা সযিতুং ন সক্কোম, সকুণমংসং খাদিত্ৱাৱ সযিস্সামা’’তি ৱত্ৱা অগ্গিং জালেত্ৱা উক্কা বন্ধিংসু. সকুণিকা তেসং সদ্দং সুত্ৱা ‘‘ইমে অম্হাকং পোতকে খাদিতুকামা, মযং এৱৰূপস্স ভযস্স হৰণত্থায মিত্তে গণ্হিম্হ, সামিকং উক্কুসৰাজস্স সন্তিকং পেসেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, সামি, পুত্তানং নো উপ্পন্নভযং উক্কুসৰাজস্স আৰোচেহী’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –
৪৪. ‘‘উক্কা চিলাচা বন্ধন্তি দীপে, পজা মমং খাদিতুং পত্থযন্তি;
মিত্তং সহাযঞ্চ ৱদেহি সেনক, আচিক্খ ঞাতিব্যসনং দিজান’’ন্তি.
তত্থ চিলাচাতি জানপদা. দীপেতি দীপকম্হি. পজা মমন্তি মম পুত্তকে. সেনকাতি সেনকসকুণং নামেনালপতি. ঞাতিব্যসনন্তি পুত্তানং ব্যসনং. দিজানন্তি অম্হাকং ঞাতীনং দিজানং ইদং ব্যসনং উক্কুসৰাজস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা আচিক্খাহীতি ৱদতি.
সো ৱেগেন তস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা ৱস্সিত্ৱা অত্তনো আগতভাৱং জানাপেত্ৱা কতোকাসো উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কিংকাৰণা আগতোসী’’তি পুট্ঠো আগতকাৰণং দস্সেন্তো দুতিযং গাথমাহ –
৪৫. ‘‘দিজো দিজানং পৱৰোসি পক্খিম, উক্কুসৰাজ সৰণং তং উপেম;
পজা মমং খাদিতুং পত্থযন্তি, লুদ্দা চিলাচা ভৱ মে সুখাযা’’তি.
তত্থ দিজোতি ত্ৱং দিজো চেৱ দিজানং পৱৰো চ.
উক্কুসৰাজা ‘‘সেনক মা ভাযী’’তি তং অস্সাসেত্ৱা ততিযং গাথমাহ –
৪৬. ‘‘মিত্তং সহাযঞ্চ কৰোন্তি পণ্ডিতা, কালে অকালে সুখমেসমানা;
কৰোমি তে সেনক এতমত্থং, অৰিযো হি অৰিযস্স কৰোতি কিচ্চ’’ন্তি.
তত্থ কালে অকালেতি দিৱা চ ৰত্তিঞ্চ. অৰিযোতি ইধ আচাৰঅৰিযো অধিপ্পেতো. আচাৰসম্পন্নো হি আচাৰসম্পন্নস্স কিচ্চং কৰোতেৱ, কিমেত্থ কৰণীযন্তি ৱদতি.
অথ নং পুচ্ছি ‘‘কিং, সম্ম, ৰুক্খং অভিৰুড়্হা চিলাচা’’তি? ন তাৱ অভিৰুড়্হা, উক্কাযেৱ বন্ধন্তীতি. তেন হি ত্ৱং সীঘং গন্ত্ৱা মম সহাযিকং অস্সাসেত্ৱা মমাগমনভাৱং আচিক্খাহীতি. সো তথা অকাসি. উক্কুসৰাজাপি গন্ত্ৱা কদম্বস্স অৱিদূৰে চিলাচানং অভিৰুহনং ওলোকেন্তো একস্মিং ৰুক্খগ্গে নিসীদিত্ৱা একস্স চিলাচস্স অভিৰুহনকালে তস্মিং কুলাৱকস্স অৱিদূৰং অভিৰুড়্হে সৰে নিমুজ্জিত্ৱা পক্খেহি চ মুখেন চ উদকং আহৰিত্ৱা উক্কায উপৰি আসিঞ্চি, সা নিব্বাযি. চিলাচা ‘‘ইমঞ্চ সেনকসকুণপোতকে চস্স খাদিস্সামী’’তি ওতৰিত্ৱা পুন উক্কং জালাপেত্ৱা অভিৰুহিংসু. পুন সো উক্কং ৱিজ্ঝাপেসি. এতেনুপাযেন বদ্ধং বদ্ধং ৱিজ্ঝাপেন্তস্সেৱস্স অড্ঢৰত্তো জাতো. সো অতিৱিয কিলমি, হেট্ঠাউদৰে কিলোমকং তনুতং গতং, অক্খীনি ৰত্তানি জাতানি. তং দিস্ৱা সকুণী সামিকং আহ – ‘‘সামি, অতিৱিয কিলন্তো উক্কুসৰাজা, এতস্স থোকং ৱিস্সমনত্থায গন্ত্ৱা কচ্ছপৰাজস্স কথেহী’’তি. সো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা উক্কুসং উপসঙ্কমিত্ৱা গাথায অজ্ঝভাসি –