১৩. তেৰসকনিপাতো

[৪৭৪] ১. অম্বজাতকৱণ্ণনা

অহাসি মে অম্বফলানি পুব্বেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তং আৰব্ভ কথেসি. দেৱদত্তো হি ‘‘অহং বুদ্ধো ভৱিস্সামি, ময্হং সমণো গোতমো নেৱ আচৰিযো ন উপজ্ঝাযো’’তি আচৰিযং পচ্চক্খায ঝানপৰিহীনো সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা অনুপুব্বেন সাৱত্থিং আগচ্ছন্তো বহিজেতৱনে পথৱিযা ৱিৱৰে দিন্নে অৱীচিং পাৱিসি. তদা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তো আচৰিযং পচ্চক্খায মহাৱিনাসং পত্তো, অৱীচিমহানিৰযে নিব্বত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি দেৱদত্তো আচৰিযং পচ্চক্খায মহাৱিনাসং পত্তোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে তস্স পুৰোহিতকুলং অহিৱাতৰোগেন ৱিনস্সি. একোৱ পুত্তো ভিত্তিং ভিন্দিত্ৱা পলাতো. সো তক্কসিলং গন্ত্ৱা দিসাপামোক্খস্সাচৰিযস্স সন্তিকে তযো ৱেদে চ অৱসেসসিপ্পানি চ উগ্গহেত্ৱা আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা নিক্খন্তো ‘‘দেসচাৰিত্তং জানিস্সামী’’তি চৰন্তো একং পচ্চন্তনগৰং পাপুণি. তং নিস্সায মহাচণ্ডালগামকো অহোসি. তদা বোধিসত্তো তস্মিং গামে পটিৱসতি, পণ্ডিতো ব্যত্তো অকালে ফলং গণ্হাপনমন্তং জানাতি. সো পাতোৱ ৱুট্ঠায কাজং আদায ততো গামা নিক্খিমিত্ৱা অৰঞ্ঞে একং অম্বৰুক্খং উপসঙ্কমিত্ৱা সত্তপদমত্থকে ঠিতো তং মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা অম্বৰুক্খং একেন উদকপসতেন পহৰতি. ৰুক্খতো তঙ্খণঞ্ঞেৱ পুৰাণপণ্ণানি পতন্তি, নৱানি উট্ঠহন্তি, পুপ্ফানি পুপ্ফিত্ৱা পতন্তি, অম্বফলানি উট্ঠায মুহুত্তেনেৱ পচ্চিত্ৱা মধুৰানি ওজৱন্তানি দিব্বৰসসদিসানি হুত্ৱা ৰুক্খতো পতন্তি. মহাসত্তো তানি উচ্চিনিত্ৱা যাৱদত্থং খাদিত্ৱা কাজং পূৰাপেত্ৱা গেহং গন্ত্ৱা তানি ৱিক্কিণিত্ৱা পুত্তদাৰং পোসেসি.

সো ব্ৰাহ্মণকুমাৰো মহাসত্তং অকালে অম্বপক্কানি আহৰিত্ৱা ৱিক্কিণন্তং দিস্ৱা ‘‘নিস্সংসযেন তেহি মন্তবলেন উপ্পন্নেহি ভৱিতব্বং, ইমং পুৰিসং নিস্সায ইদং অনগ্ঘমন্তং লভিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা মহাসত্তস্স অম্বানি আহৰণনিযামং পৰিগ্গণ্হন্তো তথতো ঞত্ৱা তস্মিং অৰঞ্ঞতো অনাগতেযেৱ তস্স গেহং গন্ত্ৱা অজানন্তো ৱিয হুত্ৱা তস্স ভৰিযং ‘‘কুহিং অয্যো, আচৰিযো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অৰঞ্ঞং গতো’’তি ৱুত্তে তং আগতং আগমযমানোৱ ঠত্ৱা আগচ্ছন্তং দিস্ৱা হত্থতো পচ্ছিং গহেত্ৱা আহৰিত্ৱা গেহে ঠপেসি. মহাসত্তো তং ওলোকেত্ৱা ভৰিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, অযং মাণৱো মন্তত্থায আগতো, তস্স হত্থে মন্তো নস্সতি, অসপ্পুৰিসো এসো’’তি. মাণৱোপি ‘‘অহং ইমং মন্তং আচৰিযস্স উপকাৰকো হুত্ৱা লভিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ততো পট্ঠায তস্স গেহে সব্বকিচ্চানি কৰোতি. দাৰূনি আহৰতি, ৱীহিং কোট্টেতি, ভত্তং পচতি, দন্তকট্ঠমুখধোৱনাদীনি দেতি, পাদং ধোৱতি.

একদিৱসং মহাসত্তেন ‘‘তাত মাণৱ, মঞ্চপাদানং মে উপধানং দেহী’’তি ৱুত্তে অঞ্ঞং অপস্সিত্ৱা সব্বৰত্তিং ঊৰুম্হি ঠপেত্ৱা নিসীদি. অপৰভাগে মহাসত্তস্স ভৰিযা পুত্তং ৱিজাযি. তস্সা পসূতিকালে পৰিকম্মং সব্বমকাসি. সা একদিৱসং মহাসত্তং আহ ‘‘সামি, অযং মাণৱো জাতিসম্পন্নো হুত্ৱা মন্তত্থায অম্হাকং ৱেয্যাৱচ্চং কৰোতি, এতস্স হত্থে মন্তো তিট্ঠতু ৱা মা ৱা, দেথ তস্স মন্ত’’ন্তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তস্স মন্তং দত্ৱা এৱমাহ – ‘‘তাত, অনগ্ঘোযং মন্তো, তৱ ইমং নিস্সায মহালাভসক্কাৰো ভৱিস্সতি, ৰঞ্ঞা ৱা ৰাজমহামত্তেন ৱা ‘কো তে আচৰিযো’তি পুট্ঠকালে মা মং নিগূহিত্থো, সচে হি ‘চণ্ডালস্স মে সন্তিকা মন্তো গহিতো’তি লজ্জন্তো ‘ব্ৰাহ্মণমহাসালো মে আচৰিযো’তি কথেস্সসি, ইমস্স মন্তস্স ফলং ন লভিস্সসী’’তি. সো ‘‘কিং কাৰণা তং নিগূহিস্সামি, কেনচি পুট্ঠকালে তুম্হেযেৱ কথেস্সামী’’তি ৱত্ৱা তং ৱন্দিত্ৱা চণ্ডালগামতো নিক্খমিত্ৱা মন্তং ৱীমংসিত্ৱা অনুপুব্বেন বাৰাণসিং পত্ৱা অম্বানি ৱিক্কিণিত্ৱা বহুং ধনং লভি.

অথেকদিৱসং উয্যানপালো তস্স হত্থতো অম্বং কিণিত্ৱা ৰঞ্ঞো অদাসি. ৰাজা তং পৰিভুঞ্জিত্ৱা ‘‘কুতো সম্ম, তযা এৱৰূপং অম্বং লদ্ধ’’ন্তি পুচ্ছি. দেৱ, একো মাণৱো অকালঅম্বফলানি আনেত্ৱা ৱিক্কিণাতি, ততো মে গহিতন্তি. তেন হি ‘‘ইতো পট্ঠায ইধেৱ অম্বানি আহৰতূ’’তি নং ৱদেহীতি. সো তথা অকাসি. মাণৱোপি ততো পট্ঠায অম্বানি ৰাজকুলং হৰতি. অথ ৰঞ্ঞা ‘‘উপট্ঠহ ম’’ন্তি ৱুত্তে ৰাজানং উপট্ঠহন্তো বহুং ধনং লভিত্ৱা অনুক্কমেন ৱিস্সাসিকো জাতো. অথ নং একদিৱসং ৰাজা পুচ্ছি ‘‘মাণৱ, কুতো অকালে এৱং ৱণ্ণগন্ধৰসসম্পন্নানি অম্বানি লভসি, কিং তে নাগো ৱা সুপণ্ণো ৱা দেৱো ৱা কোচি দেতি, উদাহু মন্তবলং এত’’ন্তি? ‘‘ন মে মহাৰাজ, কোচি দেতি, অনগ্ঘো পন মে মন্তো অত্থি, তস্সেৱ বল’’ন্তি. ‘‘তেন হি মযম্পি তে একদিৱসং মন্তবলং দট্ঠুকামা’’তি. ‘‘সাধু, দেৱ, দস্সেস্সামী’’তি. ৰাজা পুনদিৱসে তেন সদ্ধিং উয্যানং গন্ত্ৱা ‘‘দস্সেহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি অম্বৰুক্খং উপগন্ত্ৱা সত্তপদমত্থকে ঠিতো মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা ৰুক্খং উদকেন পহৰি. তঙ্খণঞ্ঞেৱ অম্বৰুক্খো হেট্ঠা ৱুত্তনিযামেনেৱ ফলং গহেত্ৱা মহামেঘো ৱিয অম্বৱস্সং ৱস্সি. মহাজনো সাধুকাৰং অদাসি, চেলুক্খেপা পৱত্তিংসু.

ৰাজা অম্বফলানি খাদিত্ৱা তস্স বহুং ধনং দত্ৱা ‘‘মাণৱক, এৱৰূপো তে অচ্ছৰিযমন্তো কস্স সন্তিকে গহিতো’’তি পুচ্ছি. মাণৱো ‘‘সচাহং ‘চণ্ডালস্স সন্তিকে’তি ৱক্খামি, লজ্জিতব্বকং ভৱিস্সতি, মঞ্চ গৰহিস্সন্তি, মন্তো খো পন মে পগুণো, ইদানি ন নস্সিস্সতি, দিসাপামোক্খং আচৰিযং অপদিসামী’’তি চিন্তেত্ৱা মুসাৱাদং কত্ৱা ‘‘তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খাচৰিযস্স সন্তিকে গহিতো মে’’তি ৱদন্তো আচৰিযং পচ্চক্খাসি. তঙ্খণঞ্ঞেৱ মন্তো অন্তৰধাযি. ৰাজা সোমনস্সজাতো তং আদায নগৰং পৱিসিত্ৱা পুনদিৱসে ‘‘অম্বানি খাদিস্সামী’’তি উয্যানং গন্ত্ৱা মঙ্গলসিলাপট্টে নিসীদিত্ৱা মাণৱ, অম্বানি আহৰাতি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি অম্বং উপগন্ত্ৱা সত্তপদমত্থকে ঠিতো ‘‘মন্তং পৰিৱত্তেস্সামী’’তি মন্তে অনুপট্ঠহন্তে অন্তৰহিতভাৱং ঞত্ৱা লজ্জিতো অট্ঠাসি. ৰাজা ‘‘অযং পুব্বে পৰিসমজ্ঝেযেৱ অম্বানি আহৰিত্ৱা অম্হাকং দেতি, ঘনমেঘৱস্সং ৱিয অম্বৱস্সং ৱস্সাপেতি, ইদানি থদ্ধো ৱিয ঠিতো, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা তং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

১. ‘‘অহাসি মে অম্বফলানি পুব্বে, অণূনি থূলানি চ ব্ৰহ্মচাৰি;

তেহেৱ মন্তেহি ন দানি তুয্হং, দুমপ্ফলা পাতুভৱন্তি ব্ৰহ্মে’’তি.

তত্থ অহাসীতি আহৰি. দুমপ্ফলাতি ৰুক্খফলানি.

তং সুত্ৱা মাণৱো ‘‘সচে ‘অজ্জ অম্বফলং ন গণ্হামী’তি ৱক্খামি, ৰাজা মে কুজ্ঝিস্সতি, মুসাৱাদেন নং ৱঞ্চেস্সামী’’তি দুতিযং গাথমাহ –

২. ‘‘নক্খত্তযোগং পটিমানযামি, খণং মুহুত্তঞ্চ মন্তে ন পস্সং;

নক্খত্তযোগঞ্চ খণঞ্চ লদ্ধা, অদ্ধা হৰিস্সম্বফলং পহূত’’ন্তি.

তত্থ অদ্ধাহৰিস্সম্বফলন্তি অদ্ধা অম্বফলং আহৰিস্সামি.

ৰাজা ‘‘অযং অঞ্ঞদা নক্খত্তযোগং ন ৱদতি, কিং নু খো এত’’ন্তি পুচ্ছন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

৩. ‘‘নক্খত্তযোগং ন পুৰে অভাণি, খণং মুহুত্তং ন পুৰে অসংসি;

সযং হৰী অম্বফলং পহূতং, ৱণ্ণেন গন্ধেন ৰসেনুপেতং.

৪. ‘‘মন্তাভিজপ্পেন পুৰে হি তুয্হং, দুমপ্ফলা পাতুভৱন্তি ব্ৰহ্মে;

স্ৱাজ্জ ন পাৰেসি জপ্পম্পি মন্তং, অযং সো কো নাম তৱজ্জ ধম্মো’’তি.

তত্থ ন পাৰেসীতি ন সক্কোসি. জপ্পম্পীতি জপ্পন্তোপি পৰিৱত্তেন্তোপি. অযং সোতি অযমেৱ সো তৱ সভাৱো অজ্জ কো নাম জাতোতি.

তং সুত্ৱা মাণৱো ‘‘ন সক্কা ৰাজানং মুসাৱাদেন ৱঞ্চেতুং, সচেপি মে সভাৱে কথিতে আণং কৰেয্য, কৰোতু, সভাৱমেৱ কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা দ্ৱে গাথা অভাসি –

৫. ‘‘চণ্ডালপুত্তো মম সম্পদাসি, ধম্মেন মন্তে পকতিঞ্চ সংসি;

মা চস্সু মে পুচ্ছিতো নামগোত্তং, গুয্হিত্থো অত্থং ৱিজহেয্য মন্তো.

৬. ‘‘সোহং জনিন্দেন জনম্হি পুট্ঠো, মক্খাভিভূতো অলিকং অভাণিং;

‘মন্তা ইমে ব্ৰাহ্মণস্সা’তি মিচ্ছা, পহীনমন্তো কপণো ৰুদামী’’তি.

তত্থ ধম্মেনাতি সমেন কাৰণেন অপ্পটিচ্ছাদেত্ৱাৱ অদাসি. পকতিঞ্চ সংসীতি ‘‘মা মে পুচ্ছিতো নামগোত্তং গুয্হিত্থো, সচে গূহসি, মন্তা তে নস্সিস্সন্তী’’তি তেসং নস্সনপকতিঞ্চ ময্হং সংসি. ব্ৰাহ্মণস্সাতি মিচ্ছাতি ‘‘ব্ৰাহ্মণস্স সন্তিকে মযা ইমে মন্তা গহিতা’’তি মিচ্ছায অভণিং, তেন মে তে মন্তা নট্ঠা, স্ৱাহং পহীনমন্তো ইদানি কপণো ৰুদামীতি.

তং সুত্ৱা ৰাজা ‘‘অযং পাপধম্মো এৱৰূপং ৰতনমন্তং ন ওলোকেসি, এৱৰূপস্মিঞ্হি উত্তমৰতনমন্তে লদ্ধে জাতি কিং কৰিস্সতী’’তি কুজ্ঝিত্ৱা তস্স গৰহন্তো –

৭. ‘‘এৰণ্ডা পুচিমন্দা ৱা, অথ ৱা পালিভদ্দকা;

মধুং মধুত্থিকো ৱিন্দে, সো হি তস্স দুমুত্তমো.

৮. ‘‘খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা ৱেস্সা, সুদ্দা চণ্ডালপুক্কুসা;

যম্হা ধম্মং ৱিজানেয্য, সো হি তস্স নৰুত্তমো.

৯. ‘‘ইমস্স দণ্ডঞ্চ ৱধঞ্চ দত্ৱা, গলে গহেত্ৱা খলযাথ জম্মং;

যো উত্তমত্থং কসিৰেন লদ্ধং, মানাতিমানেন ৱিনাসযিত্থা’’তি. –

ইমা গাথা আহ.

তত্থ মধুত্থিকোতি মধুঅত্থিকো পুৰিসো অৰঞ্ঞে মধুং ওলোকেন্তো এতেসং ৰুক্খানং যতো মধুং লভতি, সোৱ দুমো তস্স দুমুত্তমো নাম. তথেৱ খত্তিযাদীসু যম্হা পুৰিসা ধম্মং কাৰণং যুত্তং অত্থং ৱিজানেয্য, সোৱ তস্স উত্তমো নৰো নাম. ইমস্স দণ্ডঞ্চাতি ইমস্স পাপধম্মস্স সব্বস্সহৰণদণ্ডঞ্চ ৱেড়ুপেসিকাদীহি পিট্ঠিচম্মং উপ্পাটেত্ৱা ৱধঞ্চ দত্ৱা ইমং জম্মং গলে গহেত্ৱা খলযাথ, খলিকাৰত্তং পাপেত্ৱা নিদ্ধমথ নিক্কড্ঢথ, কিং ইমিনা ইধ ৱসন্তেনাতি.

ৰাজপুৰিসা তথা কত্ৱা ‘‘তৱাচৰিযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং আৰাধেত্ৱাৱ সচে পুন মন্তে লভিস্সসি, ইধ আগচ্ছেয্যাসি, নো চে, ইমং দিসং মা ওলোকেয্যাসী’’তি তং নিব্বিসযমকংসু. সো অনাথো হুত্ৱা ‘‘ঠপেত্ৱা আচৰিযং ন মে অঞ্ঞং পটিসৰণং অত্থি, তস্সেৱ সন্তিকং গন্ত্ৱা তং আৰাধেত্ৱা পুন মন্তং যাচিস্সামী’’তি ৰোদন্তো তং গামং অগমাসি. অথ নং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা মহাসত্তো ভৰিযং আমন্তেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, পস্স তং পাপধম্মং পৰিহীনমন্তং পুন আগচ্ছন্ত’’ন্তি আহ. সো মহাসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘কিংকাৰণা আগতোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘আচৰিয, মুসাৱাদং কত্ৱা আচৰিযং পচ্চক্খিত্ৱা মহাৱিনাসং পত্তোম্হী’’তি ৱত্ৱা অচ্চযং দস্সেত্ৱা পুন মন্তে যাচন্তো –

১০. ‘‘যথা সমং মঞ্ঞমানো পতেয্য, সোব্ভং গুহং নৰকং পূতিপাদং;

ৰজ্জূতি ৱা অক্কমে কণ্হসপ্পং, অন্ধো যথা জোতিমধিট্ঠহেয্য;

এৱম্পি মং তং খলিতং সপঞ্ঞ, পহীনমন্তস্স পুনপ্পদাহী’’তি. – গাথমাহ;

তত্থ যথা সমন্তি যথা পুৰিসো ইদং সমং ঠানন্তি মঞ্ঞমানো সোব্ভং ৱা গুহং ৱা ভূমিযা ফলিতট্ঠানসঙ্খাতং নৰকং ৱা পূতিপাদং ৱা পতেয্য. পূতিপাদোতি হিমৱন্তপদেসে মহাৰুক্খে সুস্সিত্ৱা মতে তস্স মূলেসু পূতিকেসু জাতেসু তস্মিং ঠানে মহাআৱাটো হোতি, তস্স নামং. জোতিমধিট্ঠহেয্যাতি অগ্গিং অক্কমেয্য. এৱম্পীতি এৱং অহম্পি পঞ্ঞাচক্খুনো অভাৱা অন্ধো তুম্হাকং ৱিসেসং অজানন্তো তুম্হেসু খলিতো, তং মং খলিতং ৱিদিত্ৱা সপঞ্ঞ ঞাণসম্পন্ন পহীনমন্তস্স মম পুনপি দেথাতি.

অথ নং আচৰিযো ‘‘তাত, কিং কথেসি, অন্ধো হি সঞ্ঞায দিন্নায সোব্ভাদীনি পৰিহৰতি, মযা পঠমমেৱ তৱ কথিতং, ইদানি কিমত্থং মম সন্তিকং আগতোসী’’তি ৱত্ৱা –

১১. ‘‘ধম্মেন মন্তং তৱ সম্পদাসিং, তুৱম্পি ধম্মেন পটিগ্গহেসি;

পকতিম্পি তে অত্তমনো অসংসিং, ধম্মে ঠিতং তং ন জহেয্য মন্তো.

১২. ‘‘যো বাল-মন্তং কসিৰেন লদ্ধং, যং দুল্লভং অজ্জ মনুস্সলোকে;

কিঞ্চাপি লদ্ধা জীৱিতুং অপ্পপঞ্ঞো, ৱিনাসযী অলিকং ভাসমানো.

১৩. ‘‘বালস্স মূড়্হস্স অকতঞ্ঞুনো চ, মুসা ভণন্তস্স অসঞ্ঞতস্স;

মন্তে মযং তাদিসকে ন দেম, কুতো মন্তা গচ্ছ ন ময্হং ৰুচ্চসী’’তি. –

ইমা গাথা আহ.

তত্থ ধম্মেনাতি অহম্পি তৱ আচৰিযভাগং হিৰঞ্ঞং ৱা সুৱণ্ণং ৱা অগ্গহেত্ৱা ধম্মেনেৱ মন্তং সম্পদাসিং, ত্ৱম্পি কিঞ্চি অদত্ৱা ধম্মেন সমেনেৱ পটিগ্গহেসি. ধম্মে ঠিতন্তি আচৰিযপূজকধম্মে ঠিতং. তাদিসকেতি তথাৰূপে অকালফলগণ্হাপকে মন্তে ন দেম, গচ্ছ ন মে ৰুচ্চসীতি.

সো এৱং আচৰিযেন উয্যোজিতো ‘‘কিং ময্হং জীৱিতেনা’’তি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা অনাথমৰণং মৰি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি দেৱদত্তো আচৰিযং পচ্চক্খায মহাৱিনাসং পত্তো’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অকতঞ্ঞূ মাণৱো দেৱদত্তো অহোসি, ৰাজা আনন্দো, চণ্ডালপুত্তো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অম্বজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৪৭৫] ২. ফন্দনজাতকৱণ্ণনা

কুঠাৰিহত্থো পুৰিসোতি ইদং সত্থা ৰোহিণীনদীতীৰে ৱিহৰন্তো ঞাতকানং কলহং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু পন কুণালজাতকে (জা. ২.২১.কুণালজাতক) আৱি ভৱিস্সতি. তদা পন সত্থা ঞাতকে আমন্তেত্ৱা – মহাৰাজা, অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বহিনগৰে ৱড্ঢকিগামো অহোসি. তত্ৰেকো ব্ৰাহ্মণৱড্ঢকী অৰঞ্ঞতো দাৰূনি আহৰিত্ৱা ৰথং কত্ৱা জীৱিকং কপ্পেসি. তদা হিমৱন্তপদেসে মহাফন্দনৰুক্খো অহোসি. একো কাড়সীহো গোচৰং পৰিযেসিত্ৱা আগন্ত্ৱা তস্স মূলে নিপজ্জি. অথস্স একদিৱসং ৱাতে পহৰন্তে একো সুক্খদণ্ডকো পতিত্ৱা খন্ধে অৱত্থাসি. সো থোকং খন্ধেন ৰুজন্তেন ভীততসিতো উট্ঠায পক্খন্দিত্ৱা পুন নিৱত্তো আগতমগ্গং ওলোকেন্তো কিঞ্চি অদিস্ৱা ‘‘অঞ্ঞো মং সীহো ৱা ব্যগ্ঘো ৱা অনুবন্ধন্তো নত্থি, ইমস্মিং পন ৰুক্খে নিব্বত্তদেৱতা মং এত্থ নিপজ্জন্তং ন সহতি মঞ্ঞে, হোতু জানিস্সামী’’তি অট্ঠানে কোপং বন্ধিত্ৱা ৰুক্খং পহৰিত্ৱা ‘‘নেৱ তৱ ৰুক্খস্স পত্তং খাদামি, ন সাখং ভঞ্জামি, ইধ অঞ্ঞে মিগে ৱসন্তে সহসি, মং ন সহসি, কো ময্হং দোসো অত্থি, কতিপাহং আগমেহি, সমূলং তে ৰুক্খং উপ্পাটেত্ৱা খণ্ডাখণ্ডিকং ছেদাপেস্সামী’’তি ৰুক্খদেৱতং তজ্জেত্ৱা একং পুৰিসং উপধাৰেন্তো ৱিচৰি. তদা সো ব্ৰাহ্মণৱড্ঢকী দ্ৱে তযো মনুস্সে আদায ৰথদাৰূনং অত্থায যানকেন তং পদেসং গন্ত্ৱা একস্মিং ঠানে যানকং ঠপেত্ৱা ৱাসিফৰসুহত্থো ৰুক্খে উপধাৰেন্তো ফন্দনসমীপং অগমাসি. কাড়সীহো তং দিস্ৱা ‘‘অজ্জ, মযা পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠিং দট্ঠুং ৱট্টতী’’তি গন্ত্ৱা ৰুক্খমূলে অট্ঠাসি. ৱড্ঢকী চ ইতো চিতো ওলোকেত্ৱা ফন্দনসমীপেন পাযাসি. সো ‘‘যাৱ এসো নাতিক্কমতি, তাৱদেৱস্স কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১৪. ‘‘কুঠাৰিহত্থো পুৰিসো, ৱনমোগয্হ তিট্ঠসি;

পুট্ঠো মে সম্ম অক্খাহি, কিং দাৰুং ছেতুমিচ্ছসী’’তি.

তত্থ পুৰিসোতি ত্ৱং কুঠাৰিহত্থো একো পুৰিসো ইমং ৱনং ওগয্হ তিট্ঠসীতি.

সো তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, ন ৱত মে ইতো পুব্বে মিগো মনুস্সৱাচং ভাসন্তো দিট্ঠপুব্বো, এস ৰথানুচ্ছৱিকং দাৰুং জানিস্সতি, পুচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১৫. ‘‘ইস্সো ৱনানি চৰসি, সমানি ৱিসমানি চ;

পুট্ঠো মে সম্ম অক্খাহি, কিং দাৰুং নেমিযা দড়্হ’’ন্তি.

তত্থ ইস্সোতি ত্ৱম্পি একো কাড়সীহো ৱনানি চৰসি, ত্ৱং ৰথানুচ্ছৱিকং দাৰুং জানিস্সসীতি.

তং সুত্ৱা কাড়সীহো ‘‘ইদানি মে মনোৰথো মত্থকং পাপুণিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ততিযং গাথমাহ –

১৬. ‘‘নেৱ সালো ন খদিৰো, নাস্সকণ্ণো কুতো ধৱো;

ৰুক্খো চ ফন্দনো নাম, তং দাৰুং নেমিযা দড়্হ’’ন্তি.

সো তং সুত্ৱা সোমনস্সজাতো ‘‘সুদিৱসেন ৱতম্হি অজ্জ অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো, তিৰচ্ছানগতো মে ৰথানুচ্ছৱিকং দাৰুং আচিক্খতি, অহো সাধূ’’তি পুচ্ছন্তো চতুত্থং গাথমাহ –

১৭. ‘‘কীদিসানিস্স পত্তানি, খন্ধো ৱা পন কীদিসো;

পুট্ঠো মে সম্ম অক্খাহি, যথা জানেমু ফন্দন’’ন্তি.

অথস্স সো আচিক্খন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

১৮. ‘‘যস্স সাখা পলম্বন্তি, নমন্তি ন চ ভঞ্জৰে;

সো ৰুক্খো ফন্দনো নাম, যস্স মূলে অহং ঠিতো.

১৯. ‘‘অৰানং চক্কনাভীনং, ঈসানেমিৰথস্স চ;

সব্বস্স তে কম্মনিযো, অযং হেস্সতি ফন্দনো’’তি.

তত্থ ‘‘অৰান’’ন্তি ইদং সো ‘‘কদাচেস ইমং ৰুক্খং ন গণ্হেয্য, গুণম্পিস্স কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ. তত্থ ঈসানেমিৰথস্স চাতি ঈসায চ নেমিযা চ সেসস্স চ ৰথস্স সব্বস্স তে এস কম্মনিযো কম্মক্খমো ভৱিস্সতীতি.

সো এৱং আচিক্খিত্ৱা তুট্ঠমানসো একমন্তে ৱিচৰি, ৱড্ঢকীপি ৰুক্খং ছিন্দিতুং আৰভি. ৰুক্খদেৱতা চিন্তেসি ‘‘মযা এতস্স উপৰি ন কিঞ্চি পাতিতং, অযং অট্ঠানে আঘাতং বন্ধিত্ৱা মম ৱিমানং নাসেতি, অহঞ্চ ৱিনস্সিস্সামি, একেনুপাযেন ইমঞ্চ ইস্সং ৱিনাসেস্সামী’’তি. সা ৱনকম্মিকপুৰিসো ৱিয হুত্ৱা তস্স সন্তিকং আগন্ত্ৱা পুচ্ছি ‘‘ভো পুৰিস মনাপো তে ৰুক্খো লদ্ধো, ইমং ছিন্দিত্ৱা কিং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘ৰথনেমিং কৰিস্সামী’’তি. ‘‘ইমিনা ৰুক্খেন ৰথো ভৱিস্সতী’’তি কেন তে অক্খাতন্তি. ‘‘একেন কাড়সীহেনা’’তি. ‘‘সাধু সুট্ঠু তেন অক্খাতং, ইমিনা ৰুক্খেন ৰথো সুন্দৰো ভৱিস্সতি, কাড়সীহস্স গলচম্মং উপ্পাটেত্ৱা চতুৰঙ্গুলমত্তে ঠানে অযপট্টেন ৱিয নেমিমণ্ডলে পৰিক্খিত্তে নেমি চ থিৰা ভৱিস্সতি, বহুঞ্চ ধনং লভিস্সসী’’তি. ‘‘কাড়সীহচম্মং কুতো লচ্ছামী’’তি? ‘‘ত্ৱং বালকোসি, অযং তৱ ৰুক্খো ৱনে ঠিতো ন পলাযতি, ত্ৱং যেন তে ৰুক্খো অক্খাতো, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘সামি তযা দস্সিতৰুক্খং কতৰট্ঠানে ছিন্দামী’তি ৱঞ্চেত্ৱা আনেহি, অথ নং নিৰাসঙ্কং ‘ইধ চ এত্থ চ ছিন্দা’তি মুখতুণ্ডং পসাৰেত্ৱা আচিক্খন্তং তিখিণেন মহাফৰসুনা কোট্টেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেত্ৱা চম্মং আদায ৱৰমংসং খাদিত্ৱা ৰুক্খং ছিন্দা’’তি ৱেৰং অপ্পেসি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা ইমা গাথা আহ –

২০. ‘‘ইতি ফন্দনৰুক্খোপি, তাৱদে অজ্ঝভাসথ;

ময্হম্পি ৱচনং অত্থি, ভাৰদ্ৱাজ সুণোহি মে.

২১. ‘‘ইস্সস্স উপক্খন্ধম্হা, উক্কচ্চ চতুৰঙ্গুলং;

তেন নেমিং পসাৰেসি, এৱং দড়্হতৰং সিযা.

২২. ‘‘ইতি ফন্দনৰুক্খোপি, ৱেৰং অপ্পেসি তাৱদে;

জাতানঞ্চ অজাতানং, ইস্সানং দুক্খমাৱহী’’তি.

তত্থ ভাৰদ্ৱাজাতি তং গোত্তেন আলপতি. উপক্খন্ধম্হাতি খন্ধতো. উক্কচ্চাতি উক্কন্তিত্ৱা.

ৱড্ঢকী ৰুক্খদেৱতায ৱচনং সুত্ৱা ‘‘অহো অজ্জ ময্হং মঙ্গলদিৱসো’’তি কাড়সীহং ঘাতেত্ৱা ৰুক্খং ছেত্ৱা পক্কামি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

২৩. ‘‘ইচ্চেৱং ফন্দনো ইস্সং, ইস্সো চ পন ফন্দনং;

অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদেন, অঞ্ঞমঞ্ঞমঘাতযুং.

২৪. ‘‘এৱমেৱ মনুস্সানং, ৱিৱাদো যত্থ জাযতি;

মযূৰনচ্চং নচ্চন্তি, যথা তে ইস্সফন্দনা.

২৫. ‘‘তং ৱো ৱদামি ভদ্দং ৱো, যাৱন্তেত্থ সমাগতা;

সম্মোদথ মা ৱিৱদথ, মা হোথ ইস্সফন্দনা.

২৬. ‘‘সামগ্গিমেৱ সিক্খেথ, বুদ্ধেহেতং পসংসিতং;

সামগ্গিৰতো ধম্মট্ঠো, যোগক্খেমা ন ধংসতী’’তি.

তত্থ অঘাতযুন্তি ঘাতাপেসুং. মযূৰনচ্চং নচ্চন্তীতি মহাৰাজা যত্থ হি মনুস্সানং ৱিৱাদো হোতি, তত্থ যথা নাম মযূৰা নচ্চন্তা পটিচ্ছাদেতব্বং ৰহস্সঙ্গং পাকটং কৰোন্তি, এৱং মনুস্সা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰন্ধং পকাসেন্তা মযূৰনচ্চং নচ্চন্তি নাম. যথা তে ইস্সফন্দনা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰন্ধং পকাসেন্তা নচ্চিংসু নাম. তং ৱোতি তেন কাৰণেন তুম্হে ৱদামি. ভদ্দং ৱোতি ভদ্দং তুম্হাকং হোতু. যাৱন্তেত্থাতি যাৱন্তো এত্থ ইস্সফন্দনসদিসা মা অহুৱত্থ. সামগ্গিমেৱ সিক্খেথাতি সমগ্গভাৱমেৱ তুম্হে সিক্খথ, ইদং পঞ্ঞাৱুদ্ধেহি পণ্ডিতেহি পসংসিতং. ধম্মট্ঠোতি সুচৰিতধম্মে ঠিতো. যোগক্খেমা ন ধংসতীতি যোগেহি খেমা নিব্বানা ন পৰিহাযতীতি নিব্বানেন দেসনাকূটং গণ্হি. সক্যৰাজানো ধম্মকথং সুত্ৱা সমগ্গা জাতা.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা তং কাৰণং ৱিদিত্ৱা তস্মিং ৱনসণ্ডে নিৱুত্থদেৱতা অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ফন্দনজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৪৭৬] ৩. জৱনহংসজাতকৱণ্ণনা

ইধেৱ হংস নিপতাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দড়্হধম্মধনুগ্গহসুত্তন্তদেসনং (সং. নি. ২.২২৮) আৰব্ভ কথেসি. ভগৱতা হি –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, চত্তাৰো দড়্হধম্মা ধনুগ্গহা সুসিক্খিতা কতহত্থা কতূপাসনা চতুদ্দিসা ঠিতা অস্সু, অথ পুৰিসো আগচ্ছেয্য ‘অহং ইমেসং চতুন্নং দড়্হধম্মানং ধনুগ্গহানং সুসিক্খিতানং কতহত্থানং কতূপাসনানং চতুদ্দিসা কণ্ডে খিত্তে অপতিট্ঠিতে পথৱিযং গহেত্ৱা আহৰিস্সামী’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ‘জৱনো পুৰিসো পৰমেন জৱেন সমন্নাগতো’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘এৱং ভন্তে’’তি. যথা চ, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স জৱো, যথা চ চন্দিমসূৰিযানং জৱো, ততো সীঘতৰো. যথা চ, ভিক্খৱে, তস্স পুৰিসস্স জৱো, যথা চ চন্দিমসূৰিযানং জৱো, যথা চ যা দেৱতা চন্দিমসূৰিযানং পুৰতো ধাৱন্তি, তাসং দেৱতানং জৱো, ততো সীঘতৰং আযুসঙ্খাৰা খীযন্তি, তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং ‘অপ্পমত্তা ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি –

ইমস্স সুত্তস্স কথিতদিৱসতো দুতিযদিৱসে ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, সত্থা অত্তনো বুদ্ধৱিসযে ঠত্ৱা ইমেসং সত্তানং আযুসঙ্খাৰে ইত্তৰে দুব্বলে কত্ৱা পৰিদীপেন্তো পুথুজ্জনভিক্খূ অতিৱিয সন্তাসং পাপেসি, অহো বুদ্ধবলং নামা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘অনচ্ছৰিযং, ভিক্খৱে, স্ৱাহং ইদানি সব্বঞ্ঞুতং পত্তো আযুসঙ্খাৰানং ইত্তৰভাৱং দস্সেত্ৱা ভিক্খূ সংৱেজেত্ৱা ধম্মং দেসেমি, মযা হি পুব্বে অহেতুকহংসযোনিযং নিব্বত্তেনপি আযুসঙ্খাৰানং ইত্তৰভাৱং দস্সেত্ৱা বাৰাণসিৰাজানং আদিং কত্ৱা সকলৰাজপৰিসং সংৱেজেত্ৱা ধম্মো দেসিতো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো জৱনহংসযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা নৱুতিহংসসহস্সপৰিৱুতো চিত্তকূটে পটিৱসতি. সো একদিৱসং জম্বুদীপতলে একস্মিং সৰে সপৰিৱাৰো সযংজাতসালিং খাদিত্ৱা আকাসে সুৱণ্ণকিলঞ্জং পত্থৰন্তো ৱিয মহন্তেন পৰিৱাৰেন বাৰাণসিনগৰস্স মত্থকেন মন্দমন্দায ৱিলাসগতিযা চিত্তকূটং গচ্ছতি. অথ নং বাৰাণসিৰাজা দিস্ৱা ‘‘ইমিনাপি মাদিসেন ৰঞ্ঞা ভৱিতব্ব’’ন্তি অমচ্চানং ৱত্ৱা তস্মিং সিনেহং উপ্পাদেত্ৱা মালাগন্ধৱিলেপনং গহেত্ৱা মহাসত্তং ওলোকেত্ৱা সব্বতূৰিযানি পগ্গণ্হাপেসি. মহাসত্তো অত্তনো সক্কাৰং কৰোন্তং দিস্ৱা হংসে পুচ্ছি ‘‘ৰাজা, মম এৱৰূপং সক্কাৰং কৰোন্তো কিং পচ্চাসীসতী’’তি? ‘‘তুম্হেহি সদ্ধিং মিত্তভাৱং দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি ৰঞ্ঞো অম্হেহি সদ্ধিং মিত্তভাৱো হোতূ’’তি ৰঞ্ঞা সদ্ধিং মিত্তভাৱং কত্ৱা পক্কামি. অথেকদিৱসং ৰঞ্ঞো উয্যানং গতকালে অনোতত্তদহং গন্ত্ৱা একেন পক্খেন উদকং, একেন চন্দনচুণ্ণং আদায আগন্ত্ৱা ৰাজানং তেন উদকেন ন্হাপেত্ৱা চন্দনচুণ্ণেন ওকিৰিত্ৱা মহাজনস্স পস্সন্তস্সেৱ সপৰিৱাৰো চিত্তকূটং অগমাসি. ততো পট্ঠায ৰাজা মহাসত্তং দট্ঠুকামো হুত্ৱা ‘‘সহাযো মে অজ্জ আগমিস্সতি, সহাযো মে অজ্জ আগমিস্সতী’’তি আগমনমগ্গং ওলোকেন্তো অচ্ছতি.

তদা মহাসত্তস্স কনিট্ঠা দ্ৱে হংসপোতকা ‘‘সূৰিযেন সদ্ধিং জৱিস্সামা’’তি মন্তেত্ৱা মহাসত্তস্স আৰোচেসুং ‘‘মযং সূৰিযেন সদ্ধিং জৱিস্সামা’’তি. ‘‘তাতা, সূৰিযজৱো নাম সীঘো, সূৰিযেন সদ্ধিং জৱিতুং ন সক্খিস্সথ, অন্তৰাৱ ৱিনস্সিস্সথ, মা গমিত্থা’’তি. তে দুতিযম্পি ততিযম্পি যাচিংসু, বোধিসত্তোপি তে যাৱততিযং ৱাৰেসিযেৱ. তে মানথদ্ধা অত্তনো বলং অজানন্তা মহাসত্তস্স অনাচিক্খিত্ৱাৱ ‘‘সূৰিযেন সদ্ধিং জৱিস্সামা’’তি সূৰিযে অনুগ্গতেযেৱ গন্ত্ৱা যুগন্ধৰমত্থকে নিসীদিংসু. মহাসত্তো তে অদিস্ৱা ‘‘কহং নু খো গতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা তং পৱত্তিং সুত্ৱা চিন্তেসি ‘‘তে সূৰিযেন সদ্ধিং জৱিতুং ন সক্খিস্সন্তি, অন্তৰাৱ ৱিনস্সিস্সন্তি, জীৱিতং তেসং দস্সামী’’তি. সোপি গন্ত্ৱা যুগন্ধৰমত্থকেযেৱ নিসীদি. অথ উগ্গতে সূৰিযমণ্ডলে হংসপোতকা উপ্পতিত্ৱা সূৰিযেন সদ্ধিং পক্খন্দিংসু, মহাসত্তোপি তেহি সদ্ধিং পক্খন্দি. কনিট্ঠভাতিকো যাৱ পুব্বণ্হসমযা জৱিত্ৱা কিলমি, পক্খসন্ধীসু অগ্গিউট্ঠানকালো ৱিয অহোসি. সো বোধিসত্তস্স সঞ্ঞং অদাসি ‘‘ভাতিক, ন সক্কোমী’’তি. অথ নং মহাসত্তো ‘‘মা ভাযি, জীৱিতং তে দস্সামী’’তি পক্খপঞ্জৰেন পৰিক্খিপিত্ৱা অস্সাসেত্ৱা চিত্তকূটপব্বতং নেত্ৱা হংসানং মজ্ঝে ঠপেত্ৱা পুন পক্খন্দিত্ৱা সূৰিযং পত্ৱা ইতৰেন সদ্ধিং পাযাসি. সোপি যাৱ উপকট্ঠমজ্ঝন্হিকা সূৰিযেন সদ্ধিং জৱিত্ৱা কিলমি, পক্খসন্ধীসু অগ্গিউট্ঠানকালো ৱিয অহোসি. তদা বোধিসত্তস্স সঞ্ঞং অদাসি ‘‘ভাতিক, ন সক্কোমী’’তি. তম্পি মহাসত্তো তথেৱ সমস্সাসেত্ৱা পক্খপঞ্জৰেনাদায চিত্তকূটমেৱ অগমাসি. তস্মিং খণে সূৰিযো নভমজ্ঝং পাপুণি.

অথ মহাসত্তো ‘‘মম অজ্জ সৰীৰবলং ৱীমংসিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা একৱেগেন পক্খন্দিত্ৱা যুগন্ধৰমত্থকে নিসীদিত্ৱা ততো উপ্পতিত্ৱা একৱেগেন সূৰিযং পাপুণিত্ৱা কালেন পুৰতো, কালেন পচ্ছতো জৱিত্ৱা চিন্তেসি ‘‘ময্হং সূৰিযেন সদ্ধিং জৱনং নাম নিৰত্থকং অযোনিসোমনসিকাৰসম্ভূতং, কিং মে ইমিনা, বাৰাণসিং গন্ত্ৱা মম সহাযকস্স ৰঞ্ঞো অত্থযুত্তং ধম্মযুত্তং কথং কথেস্সামী’’তি. সো নিৱত্তিত্ৱা সূৰিযে নভমজ্ঝং অনতিক্কন্তেযেৱ সকলচক্কৱাড়গব্ভং অন্তন্তেন অনুসংযাযিত্ৱা ৱেগং পৰিহাপেন্তো সকলজম্বুদীপং অন্তন্তেন অনুসংযাযিত্ৱা বাৰাণসিং পাপুণি. দ্ৱাদসযোজনিকং সকলনগৰং হংসচ্ছন্নং ৱিয অহোসি, ছিদ্দং নাম ন পঞ্ঞাযি, অনুক্কমেন ৱেগে পৰিহাযন্তে আকাসে ছিদ্দানি পঞ্ঞাযিংসু. মহাসত্তো ৱেগং পৰিহাপেত্ৱা আকাসতো ওতৰিত্ৱা সীহপঞ্জৰস্স অভিমুখট্ঠানে অট্ঠাসি. ৰাজা ‘‘আগতো মে সহাযো’’তি সোমনস্সপ্পত্তো তস্স নিসীদনত্থায কঞ্চনপীঠং পঞ্ঞপেত্ৱা ‘‘সম্ম, পৱিস, ইধ নিসীদা’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

২৭. ‘‘ইধেৱ হংস নিপত, পিযং মে তৱ দস্সনং;

ইস্সৰোসি অনুপ্পত্তো, যমিধত্থি পৱেদযা’’তি.

তত্থ ‘‘ইধা’’তি কঞ্চনপীঠং সন্ধাযাহ. নিপতাতি নিসীদ. ইস্সৰোসীতি ত্ৱং ইমস্স ঠানস্স ইস্সৰো সামি হুত্ৱা আগতোসীতি ৱদতি. যমিধত্থি পৱেদযাতি যং ইমস্মিং নিৱেসনে অত্থি, তং অপৰিসঙ্কন্তো অম্হাকং কথেহীতি.

মহাসত্তো কঞ্চনপীঠে নিসীদি. ৰাজা সতপাকসহস্সপাকেহি তেলেহি তস্স পক্খন্তৰানি মক্খেত্ৱা কঞ্চনতট্টকে মধুলাজে চ মধুৰোদকঞ্চ সক্খৰোদকঞ্চ দাপেত্ৱা মধুৰপটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘সম্ম, ত্ৱং এককোৱ আগতোসি, কুহিং অগমিত্থা’’তি পুচ্ছি. সো তং পৱত্তিং ৱিত্থাৰেন কথেসি. অথ নং ৰাজা আহ ‘‘সম্ম, মমপি সূৰিযেন সদ্ধিং জৱিতৱেগং দস্সেহী’’তি. মহাৰাজ, ন সক্কা সো ৱেগো দস্সেতুন্তি. তেন হি মে সৰিক্খকমত্তং দস্সেহীতি. সাধু, মহাৰাজ, সৰিক্খকমত্তং দস্সেস্সামি, অক্খণৱেধী ধনুগ্গহে সন্নিপাতেহীতি. ৰাজা সন্নিপাতেসি. মহাসত্তো চত্তাৰো ধনুগ্গহে গহেত্ৱা নিৱেসনা ওৰুয্হ ৰাজঙ্গণে সিলাথম্ভং নিখণাপেত্ৱা অত্তনো গীৱাযং ঘণ্টং বন্ধাপেত্ৱা সিলাথম্ভমত্থকে নিসীদিত্ৱা চত্তাৰো ধনুগ্গহে থম্ভং নিস্সায চতুদ্দিসাভিমুখে ঠপেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, ইমে চত্তাৰো জনা একপ্পহাৰেনেৱ চতুদ্দিসাভিমুখা চত্তাৰি কণ্ডানি খিপন্তু, তানি অহং পথৱিং অপ্পত্তানেৱ আহৰিত্ৱা এতেসং পাদমূলে পাতেস্সামি. মম কণ্ডগহণত্থায গতভাৱং ঘণ্টসদ্দসঞ্ঞায জানেয্যাসি, মং পন ন পস্সিস্সসী’’তি ৱত্ৱা তেহি একপ্পহাৰেনেৱ খিত্তকণ্ডানি আহৰিত্ৱা তেসং পাদমূলে পাতেত্ৱা সিলাথম্ভমত্থকে নিসিন্নমেৱ অত্তানং দস্সেত্ৱা ‘‘দিট্ঠো তে, মহাৰাজ, ময্হং ৱেগো’’তি ৱত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, অযং ৱেগো ময্হং নেৱ উত্তমো, মজ্ঝিমো, পৰিত্তো লামকৱেগো এস, এৱং সীঘো, মহাৰাজ, অম্হাকং ৱেগো’’তি আহ.

অথ নং ৰাজা পুচ্ছি ‘‘সম্ম, অত্থি পন তুম্হাকং ৱেগতো অঞ্ঞো সীঘতৰো ৱেগো’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, অম্হাকং উত্তমৱেগতোপি সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন ইমেসং সত্তানং আযুসঙ্খাৰা সীঘতৰং খীযন্তি ভিজ্জন্তি, খযং গচ্ছন্তী’’তি খণিকনিৰোধৱসেন ৰূপধম্মানং নিৰোধং দস্সেতি, ততো নামধম্মানং. ৰাজা মহাসত্তস্স কথং সুত্ৱা মৰণভযভীতো সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তো ভূমিযং পতি, মহাজনো উত্ৰাসং পত্তো অহোসি. ৰঞ্ঞো মুখং উদকেন সিঞ্চিত্ৱা সতিং লভাপেসি. অথ নং মহাসত্তো ‘‘মহাৰাজ, মা ভাযি, মৰণস্সতিং ভাৱেহি, ধম্মং চৰাহি, দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোহি, অপ্পমত্তো হোহি, দেৱা’’তি ওৱদি. অথ ৰাজা ‘‘সামি, মযং তুম্হাদিসেন ঞাণবলসম্পন্নেন আচৰিযেন ৱিনা ৱসিতুং ন সক্খিস্সাম, চিত্তকূটং অগন্ত্ৱা ময্হং ধম্মং দেসেন্তো ময্হং ওৱাদাচৰিযো হুত্ৱা ইধেৱ ৱসাহী’’তি যাচন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

২৮. ‘‘সৱনেন একস্স পিযা ভৱন্তি, দিস্ৱা পনেকস্স ৱিযেতি ছন্দো;

দিস্ৱা চ সুত্ৱা চ পিযা ভৱন্তি, কচ্চিন্নু মে পীযসি দস্সনেন.

২৯. ‘‘সৱনেন পিযো মেসি, ভিয্যো চাগম্ম দস্সনং;

এৱং পিযদস্সনো মে, ৱস হংস মমন্তিকে’’তি.

তাসং অত্থো – সম্ম হংসৰাজ সৱনেন একস্স একচ্চে পিযা হোন্তি, ‘‘এৱং গুণো নামা’’তি সুত্ৱা সৱনেন পিযাযতি, একস্স পন একচ্চে দিস্ৱাৱ ছন্দো ৱিগচ্ছতি, পেমং অন্তৰধাযতি, খাদিতুং আগতা যক্খা ৱিয উপট্ঠহন্তি, একস্স একচ্চে দিস্ৱা চ সুত্ৱা চাতি উভযথাপি পিযা হোন্তি, তেন তং পুচ্ছামি. কচ্চিন্নু মে পীযসি দস্সনেনাতি কচ্চি নু ত্ৱং মং পিযাযসি, ময্হং পন ত্ৱং সৱনেন পিযোৱ, দস্সনং পনাগম্ম অতিপিযোৱ. এৱং মম পিযদস্সনো সমানো চিত্তকূটং অগন্ত্ৱা ইধ মম সন্তিকে ৱসাতি.

বোধিসত্তো আহ –

৩০. ‘‘ৱসেয্যাম তৱাগাৰে, নিচ্চং সক্কতপূজিতা;

মত্তো চ একদা ৱজ্জে, হংসৰাজং পচন্তু মে’’তি.

তত্থ মত্তো চ একদাতি মহাৰাজ, মযং তৱ ঘৰে নিচ্চং পূজিতা ৱসেয্যাম, ত্ৱং পন কদাচি সুৰামদমত্তো মংসখাদনত্থং ‘‘হংসৰাজং পচন্তু মে’’তি ৱদেয্যাসি, অথ এৱং তৱ অনুজীৱিনো মং মাৰেত্ৱা পচেয্যুং, তদাহং কিং কৰিস্সামীতি.

অথস্স ৰাজা ‘‘তেন হি মজ্জমেৱ ন পিৱিস্সামী’’তি পটিঞ্ঞং দাতুং ইমং গাথমাহ –

৩১. ‘‘ধিৰত্থু তং মজ্জপানং, যং মে পিযতৰং তযা;

ন চাপি মজ্জং পিস্সামি, যাৱ মে ৱচ্ছসী ঘৰে’’তি.

ততো পৰং বোধিসত্তো ছ গাথা আহ –

৩২. ‘‘সুৱিজানং সিঙ্গালানং, সকুণানঞ্চ ৱস্সিতং;

মনুস্সৱস্সিতং ৰাজ, দুব্বিজানতৰং ততো.

৩৩. ‘‘অপি চে মঞ্ঞতী পোসো, ঞাতি মিত্তো সখাতি ৱা;

যো পুব্বে সুমনো হুত্ৱা, পচ্ছা সম্পজ্জতে দিসো.

৩৪. ‘‘যস্মিং মনো নিৱিসতি, অৱিদূৰে সহাপি সো;

সন্তিকেপি হি সো দূৰে, যস্মিং নাৱিসতে মনো.

৩৫. ‘‘অন্তোপি সো হোতি পসন্নচিত্তো, পাৰং সমুদ্দস্স পসন্নচিত্তো;

অন্তোপি সো হোতি পদুট্ঠচিত্তো, পাৰং সমুদ্দস্স পদুট্ঠচিত্তো.

৩৬. ‘‘সংৱসন্তা ৱিৱসন্তি, যে দিসা তে ৰথেসভ;

আৰা সন্তো সংৱসন্তি, মনসা ৰট্ঠৱড্ঢন.

৩৭. ‘‘অতিচিৰং নিৱাসেন, পিযো ভৱতি অপ্পিযো;

আমন্ত খো তং গচ্ছাম, পুৰা তে হোম অপ্পিযা’’তি.

তত্থ ৱস্সিতন্তি মহাৰাজ, তিৰচ্ছানগতা উজুহদযা, তেন তেসং ৱস্সিতং সুৱিজানং, মনুস্সা পন কক্খড়া, তস্মা তেসং ৱচনং দুব্বিজানতৰন্তি অত্থো. যো পুব্বেতি যো পুগ্গলো পঠমমেৱ অত্তমনো হুত্ৱা ‘‘ত্ৱং ময্হং ঞাতকো মিত্তো পাণসমো সখা’’তি অপি এৱং মঞ্ঞতি, স্ৱেৱ পচ্ছা দিসো ৱেৰী সম্পজ্জতি, এৱং দুব্বিজানং নাম মনুস্সহদযন্তি. নিৱিসতীতি মহাৰাজ, যস্মিং পুগ্গলে পেমৱসেন মনো নিৱিসতি, সো দূৰে ৱসন্তোপি অৱিদূৰে সহাপি ৱসতিযেৱ নাম. যস্মিং পন পুগ্গলে মনো ন নিৱিসতি অপেতি, সো সন্তিকে ৱসন্তোপি দূৰেযেৱ.

অন্তোপি সো হোতীতি মহাৰাজ, যো সহাযো পসন্নচিত্তো, সো চিত্তেন অল্লীনত্তা পাৰং সমুদ্দস্স ৱসন্তোপি অন্তোযেৱ হোতি. যো পন পদুট্ঠচিত্তো, সো চিত্তেন অনল্লীনত্তা অন্তো ৱসন্তোপি পাৰং সমুদ্দস্স নাম. যে দিসা তেতি যে ৱেৰিনো পচ্চত্থিকা, তে একতো ৱসন্তাপি দূৰে ৱসন্তিযেৱ নাম. সন্তো পন পণ্ডিতা আৰা ঠিতাপি মেত্তাভাৱিতেন মনসা আৱজ্জেন্তা সংৱসন্তিযেৱ. পুৰা তে হোমাতি যাৱ তৱ অপ্পিযা ন হোম, তাৱদেৱ তং আমন্তেত্ৱা গচ্ছামাতি ৱদতি.

অথ নং ৰাজা আহ –

৩৮. ‘‘এৱং চে যাচমানানং, অঞ্জলিং নাৱবুজ্ঝসি;

পৰিচাৰকানং সতং, ৱচনং ন কৰোসি নো;

এৱং তং অভিযাচাম, পুন কযিৰাসি পৰিযায’’ন্তি.

তত্থ এৱং চেতি সচে হংসৰাজ, এৱং অঞ্জলিং পগ্গয্হ যাচমানানং অম্হাকং ইমং অঞ্জলিং নাৱবুজ্ঝসি, তৱ পৰিচাৰকানং সমানানং ৱচনং ন কৰোসি, অথ নং এৱং যাচাম. পুন কযিৰাসি পৰিযাযন্তি কালেন কালং ইধ আগমনায ৱাৰং কৰেয্যাসীতি অত্থো.

ততো বোধিসত্তো আহ –

৩৯. ‘‘এৱং চে নো ৱিহৰতং, অন্তৰাযো ন হেস্সতি;

তুয্হং চাপি মহাৰাজ, ময্হঞ্চ ৰট্ঠৱড্ঢন;

অপ্পেৱ নাম পস্সেমু, অহোৰত্তানমচ্চযে’’তি.

তত্থ এৱং চে নোতি মহাৰাজ, মা চিন্তযিত্থ, সচে অম্হাকম্পি এৱং ৱিহৰন্তানং জীৱিতন্তৰাযো ন ভৱিস্সতি, অপ্পেৱ নাম উভো অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সিস্সাম, অপিচ ত্ৱং মযা দিন্নং ওৱাদমেৱ মম ঠানে ঠপেত্ৱা এৱং ইত্তৰজীৱিতে লোকসন্নিৱাসে অপ্পমত্তো হুত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোন্তো দস ৰাজধম্মে অকোপেত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেহি, এৱঞ্হি মে ওৱাদং কৰোন্তো মং পস্সিস্সতিযেৱাতি. এৱং মহাসত্তো ৰাজানং ওৱদিত্ৱা চিত্তকূটপব্বতমেৱ গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, পুব্বে তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তেনপি মযা আযুসঙ্খাৰানং দুব্বলভাৱং দস্সেত্ৱা ধম্মো দেসিতো’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, কনিট্ঠো মোগ্গল্লানো, মজ্ঝিমো সাৰিপুত্তো, সেসহংসগণা বুদ্ধপৰিসা, জৱনহংসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

জৱনহংসজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৪৭৭] ৪. চূড়নাৰদজাতকৱণ্ণনা

ন তে কট্ঠানি ভিন্নানীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো থুল্লকুমাৰিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিৱাসিনো কিৰেকস্স কুলস্স পন্নৰসসোড়সৱস্সুদ্দেসিকা ধীতা অহোসি সোভগ্গপ্পত্তা, ন চ নং কোচি ৱাৰেসি. অথস্সা মাতা চিন্তেসি ‘‘মম ধীতা ৱযপ্পত্তা, ন চ নং কোচি ৱাৰেতি, আমিসেন মচ্ছং ৱিয এতায একং সাকিযভিক্খুং পলোভেত্ৱা উপ্পব্বাজেত্ৱা তং নিস্সায জীৱিস্সামী’’তি. তদা চ সাৱত্থিৱাসী একো কুলপুত্তো সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজিত্ৱা উপসম্পন্নকালতো পট্ঠায সিক্খাকামতং পহায আলসিযো সৰীৰমণ্ডনমনুযুত্তো ৱিহাসি. মহাউপাসিকা গেহে যাগুখাদনীযভোজনীযানি সম্পাদেত্ৱা দ্ৱাৰে ঠত্ৱা অন্তৰৱীথিযা গচ্ছন্তেসু ভিক্খূসু একং ভিক্খুং ৰসতণ্হায বন্ধিত্ৱা গহেতুং সক্কুণেয্যৰূপং উপধাৰেন্তী তেপিটকআভিধম্মিকৱিনযধৰানং মহন্তেন পৰিৱাৰেন গচ্ছন্তানং অন্তৰে কঞ্চি গয্হুপগং অদিস্ৱা তেসং পচ্ছতো গচ্ছন্তানং মধুৰধম্মকথিকানং অচ্ছিন্নৱলাহকসদিসানং পিণ্ডপাতিকানম্পি অন্তৰে কঞ্চি অদিস্ৱাৱ একং যাৱ বহি অপঙ্গা অক্খীনি অঞ্জেত্ৱা কেসে ওসণ্হেত্ৱা দুকূলন্তৰৱাসকং নিৱাসেত্ৱা ঘটিতমট্ঠং চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা মণিৱণ্ণপত্তং আদায মনোৰমং ছত্তং ধাৰযমানং ৱিস্সট্ঠিন্দ্ৰিযং কাযদড়্হিবহুলং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘ইমং সক্কা গণ্হিতু’’ন্তি গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা ‘‘এথ, ভন্তে’’তি ঘৰং আনেত্ৱা নিসীদাপেত্ৱা যাগুআদীহি পৰিৱিসিত্ৱা কতভত্তকিচ্চং তং ভিক্খুং ‘‘ভন্তে, ইতো পট্ঠায ইধেৱাগচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. সোপি ততো পট্ঠায তত্থেৱ গন্ত্ৱা অপৰভাগে ৱিস্সাসিকো অহোসি.

অথেকদিৱসং মহাউপাসিকা তস্স সৱনপথে ঠত্ৱা ‘‘ইমস্মিং গেহে উপভোগপৰিভোগমত্তা অত্থি, তথাৰূপো পন মে পুত্তো ৱা জামাতা ৱা গেহং ৱিচাৰিতুং সমত্থো নত্থী’’তি আহ. সো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘কিমত্থং নু খো কথেতী’’তি থোকং হদযে ৱিদ্ধো ৱিয অহোসি. সা ধীতৰং আহ ‘‘ইমং পলোভেত্ৱা তৱ ৱসে ৱত্তাপেহী’’তি. সা ততো পট্ঠায মণ্ডিতপসাধিতা ইত্থিকুত্তৱিলাসেহি তং পলোভেসি. থুল্লকুমাৰিকাতি ন চ থূলসৰীৰা দট্ঠব্বা, থূলা ৱা হোতু কিসা ৱা, পঞ্চকামগুণিকৰাগেন পন থূলতায ‘‘থুল্লকুমাৰিকা’’তি ৱুচ্চতি. সো দহৰো কিলেসৱসিকো হুত্ৱা ‘‘ন দানাহং বুদ্ধসাসনে পতিট্ঠাতুং সক্খিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং নিয্যাদেত্ৱা অসুকট্ঠানং নাম গমিস্সামি, তত্ৰ মে ৱত্থানি পেসেথা’’তি ৱত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰং নিয্যাদেত্ৱা ‘‘উক্কণ্ঠিতোস্মী’’তি আচৰিযুপজ্ঝাযে আহ. তে তং আদায সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা ‘‘অযং ভিক্খু উক্কণ্ঠিতো’’তি আৰোচেসুং. সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘থুল্লকুমাৰিকায, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খু পুব্বেপেসা তৱ অৰঞ্ঞে ৱসন্তস্স ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযং কত্ৱা মহন্তং অনত্থমকাসি, পুন ত্ৱং এতমেৱ নিস্সায কস্মা উক্কণ্ঠিতোসী’’তি ৱত্ৱা ভিক্খূহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে মহাভোগে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা উগ্গহিতসিপ্পো কুটুম্বং সণ্ঠপেসি, অথস্স ভৰিযা একং পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা কালমকাসি. সো ‘‘যথেৱ মে পিযভৰিযায, এৱং মযিপি মৰণং আগমিস্সতি, কিং মে ঘৰাৱাসেন, পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা কামে পহায পুত্তং আদায হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা তেন সদ্ধিং ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ঝানাভিঞ্ঞা নিব্বত্তেত্ৱা ৱনমূলফলাহাৰো অৰঞ্ঞে ৱিহাসি. তদা পচ্চন্তৱাসিনো চোৰা জনপদং পৱিসিত্ৱা গামং পহৰিত্ৱা কৰমৰে গহেত্ৱা ভণ্ডিকং উক্খিপাপেত্ৱা পুন পচ্চন্তং পাপযিংসু. তেসং অন্তৰে একা অভিৰূপা কুমাৰিকা কেৰাটিকপঞ্ঞায সমন্নাগতা চিন্তেসি ‘‘ইমে অম্হে গহেত্ৱা দাসিভোগেন পৰিভুঞ্জিস্সন্তি, একেন উপাযেন পলাযিতুং ৱট্টতী’’তি. সা ‘‘সামি, সৰীৰকিচ্চং কাতুকামাম্হি, থোকং পটিক্কমিত্ৱা তিট্ঠথা’’তি ৱত্ৱা চোৰে ৱঞ্চেত্ৱা পলাযিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসন্তী বোধিসত্তস্স পুত্তং অস্সমে ঠপেত্ৱা ফলাফলত্থায গতকালে পুব্বণ্হসমযে তং অস্সমং পাপুণিত্ৱা তং তাপসকুমাৰং কামৰতিযা পলোভেত্ৱা সীলমস্স ভিন্দিত্ৱা অত্তনো ৱসে ৱত্তেত্ৱা ‘‘কিং তে অৰঞ্ঞৱাসেন, এহি গামং গন্ত্ৱা ৱসিস্সাম, তত্ৰ হি ৰূপাদযো কামগুণা সুলভা’’তি আহ. সোপি ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘পিতা তাৱ মে অৰঞ্ঞতো ফলাফলং আহৰিতুং গতো, তং দিস্ৱা উভোপি একতোৱ গমিস্সামা’’তি আহ.

সা চিন্তেসি – ‘‘অযং তৰুণদাৰকো ন কিঞ্চি জানাতি, পিতৰা পনস্স মহল্লককালে পব্বজিতেন ভৱিতব্বং, সো আগন্ত্ৱা ‘ইধ কিং কৰোসী’তি মং পোথেত্ৱা পাদে গহেত্ৱা কড্ঢেত্ৱা অৰঞ্ঞে খিপিস্সতি, তস্মিং অনাগতেযেৱ পলাযিস্সামী’’তি. অথ নং ‘‘অহং পুৰতো গচ্ছামি, ত্ৱং পচ্ছা আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা মগ্গসঞ্ঞং আচিক্খিত্ৱা পক্কামি. সো তস্সা গতকালতো পট্ঠায উপ্পন্নদোমনস্সো যথা পুৰে কিঞ্চি ৱত্তং অকত্ৱা সসীসং পাৰুপিত্ৱা অন্তোপণ্ণসালায পজ্ঝাযন্তো নিপজ্জি. মহাসত্তো ফলাফলং আদায আগন্ত্ৱা তস্সা পদৱলঞ্জং দিস্ৱা ‘‘অযং মাতুগামস্স পদৱলঞ্জো, ‘‘পুত্তস্স মম সীলং ভিন্নং ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেন্তো পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা ফলাফলং ওতাৰেত্ৱা পুত্তং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –