১২. দ্ৱাদসকনিপাতো

[৪৬৪] ১. চূড়কুণালজাতকৱণ্ণনা

১-১২. লুদ্ধানং লহুচিত্তানন্তি ইদং জাতকং কুণালজাতকে (জা. ২.২১.কুণালজাতক) আৱি ভৱিস্সতি;

চূড়কুণালজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৪৬৫] ২. ভদ্দসালজাতকৱণ্ণনা

কা ত্ৱং সুদ্ধেহি ৱত্থেহীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ঞাতত্থচৰিযং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযঞ্হি অনাথপিণ্ডিকস্স নিৱেসনে পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং নিবদ্ধভোজনং পৱত্ততি, তথা ৱিসাখায চ কোসলৰঞ্ঞো চ. তত্থ পন কিঞ্চাপি নানগ্গৰসভোজনং দীযতি, ভিক্খূনং পনেত্থ কোচি ৱিস্সাসিকো নত্থি, তস্মা ভিক্খূ ৰাজনিৱেসনে ন ভুঞ্জন্তি, ভত্তং গহেত্ৱা অনাথপিণ্ডিকস্স ৱা ৱিসাখায ৱা অঞ্ঞেসং ৱা ৱিস্সাসিকানং ঘৰং গন্ত্ৱা ভুঞ্জন্তি. ৰাজা একদিৱসং পণ্ণাকাৰং আহটং ‘‘ভিক্খূনং দেথা’’তি ভত্তগ্গং পেসেত্ৱা ‘‘ভত্তগ্গে ভিক্খূ নত্থী’’তি ৱুত্তে ‘‘কহং গতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অত্তনো ৱিস্সাসিকগেহেসু নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জন্তী’’তি সুত্ৱা ভুত্তপাতৰাসো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ভন্তে, ভোজনং নাম কিং পৰম’’ন্তি পুচ্ছি. ৱিস্সাসপৰমং মহাৰাজ, কঞ্জিকমত্তকম্পি ৱিস্সাসিকেন দিন্নং মধুৰং হোতীতি. ভন্তে, কেন পন সদ্ধিং ভিক্খূনং ৱিস্সাসো হোতীতি? ‘‘ঞাতীহি ৱা সেক্খকুলেহি ৱা, মহাৰাজা’’তি. ততো ৰাজা চিন্তেসি ‘‘একং সক্যধীতৰং আনেত্ৱা অগ্গমহেসিং কৰিস্সামি, এৱং মযা সদ্ধিং ভিক্খূনং ঞাতকে ৱিয ৱিস্সাসো ভৱিস্সতী’’তি. সো উট্ঠাযাসনা অত্তনো নিৱেসনং গন্ত্ৱা কপিলৱত্থুং দূতং পেসেসি ‘‘ধীতৰং মে দেথ, অহং তুম্হেহি সদ্ধিং ঞাতিভাৱং ইচ্ছামী’’তি.

সাকিযা দূতৱচনং সুত্ৱা সন্নিপতিত্ৱা মন্তযিংসু ‘‘মযং কোসলৰঞ্ঞো আণাপৱত্তিট্ঠানে ৱসাম, সচে দাৰিকং ন দস্সাম, মহন্তং ৱেৰং ভৱিস্সতি, সচে দস্সাম, কুলৱংসো নো ভিজ্জিস্সতি, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি. অথ নে মহানামো আহ – ‘‘মা চিন্তযিত্থ, মম ধীতা ৱাসভখত্তিযা নাম নাগমুণ্ডায নাম দাসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি. সা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা উত্তমৰূপধৰা সোভগ্গপ্পত্তা পিতু ৱংসেন খত্তিযজাতিকা, তমস্স ‘খত্তিযকঞ্ঞা’তি পেসেস্সামা’’তি. সাকিযা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা দূতে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সাধু, দাৰিকং দস্সাম, ইদানেৱ নং গহেত্ৱা গচ্ছথা’’তি আহংসু. দূতা চিন্তেসুং ‘‘ইমে সাকিযা নাম জাতিং নিস্সায অতিমানিনো, ‘সদিসী নো’তি ৱত্ৱা অসদিসিম্পি দদেয্যুং, এতেহি সদ্ধিং একতো ভুঞ্জমানমেৱ গণ্হিস্সামা’’তি. তে এৱমাহংসু ‘‘মযং গহেত্ৱা গচ্ছন্তা যা তুম্হেহি সদ্ধিং একতো ভুঞ্জতি, তং গহেত্ৱা গমিস্সামা’’তি. সাকিযা তেসং নিৱাসট্ঠানং দাপেত্ৱা ‘‘কিং কৰিস্সামা’’তি চিন্তযিংসু. মহানামো আহ – ‘‘তুম্হে মা চিন্তযিত্থ, অহং উপাযং কৰিস্সামি, তুম্হে মম ভোজনকালে ৱাসভখত্তিযং অলঙ্কৰিত্ৱা আনেত্ৱা মযা একস্মিং কবড়ে গহিতমত্তে ‘দেৱ, অসুকৰাজা পণ্ণং পহিণি, ইমং তাৱ সাসনং সুণাথা’তি পণ্ণং দস্সেয্যাথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তস্মিং ভুঞ্জমানে কুমাৰিকং অলঙ্কৰিংসু.

মহানামো ‘‘ধীতৰং মে আনেথ, মযা সদ্ধিং ভুঞ্জতূ’’তি আহ. অথ নং অলঙ্কৰিত্ৱা তাৱদেৱ থোকং পপঞ্চং কত্ৱা আনযিংসু. সা ‘‘পিতৰা সদ্ধিং ভুঞ্জিস্সামী’’তি একপাতিযং হত্থং ওতাৰেসি. মহানামোপি তায সদ্ধিং একপিণ্ডং গহেত্ৱা মুখে ঠপেসি. দুতিযপিণ্ডায হত্থে পসাৰিতে ‘‘দেৱ, অসুকৰঞ্ঞা পণ্ণং পহিতং, ইমং তাৱ সাসনং সুণাথা’’তি পণ্ণং উপনামেসুং. মহানামো ‘‘অম্ম, ত্ৱং ভুঞ্জাহী’’তি দক্খিণহত্থং পাতিযাযেৱ কত্ৱা ৱামহত্থেন গহেত্ৱা পণ্ণং ওলোকেসি. তস্স তং সাসনং উপধাৰেন্তস্সেৱ ইতৰা ভুঞ্জি. সো তস্সা ভুত্তকালে হত্থং ধোৱিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেসি. তং দিস্ৱা দূতা ‘‘নিচ্ছযেনেসা এতস্স ধীতা’’তি নিট্ঠমকংসু, ন তং অন্তৰং জানিতুং সক্খিংসু. মহানামো মহন্তেন পৰিৱাৰেন ধীতৰং পেসেসি. দূতাপি নং সাৱত্থিং নেত্ৱা ‘‘অযং কুমাৰিকা জাতিসম্পন্না মহানামস্স ধীতা’’তি ৱদিংসু. ৰাজা তুস্সিত্ৱা সকলনগৰং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা তং ৰতনৰাসিম্হি ঠপেত্ৱা অগ্গমহেসিট্ঠানে অভিসিঞ্চাপেসি. সা ৰঞ্ঞো পিযা অহোসি মনাপা.

অথস্সা ন চিৰস্সেৱ গব্ভো পতিট্ঠহি. ৰাজা গব্ভপৰিহাৰমদাসি. সা দসমাসচ্চযেন সুৱণ্ণৱণ্ণং পুত্তং ৱিজাযি. অথস্স নামগ্গহণদিৱসে ৰাজা অত্তনো অয্যকস্স সন্তিকং পেসেসি ‘‘সক্যৰাজধীতা ৱাসভখত্তিযা পুত্তং ৱিজাযি, কিমস্স নামং কৰোমা’’তি. তং পন সাসনং গহেত্ৱা গতো অমচ্চো থোকং বধিৰধাতুকো, সো গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো অয্যকস্সাৰোচেসি. সো তং সুত্ৱা ‘‘ৱাসভখত্তিযা পুত্তং অৱিজাযিত্ৱাপি সব্বং জনং অভিভৱতি, ইদানি পন অতিৱিয ৰঞ্ঞো ৱল্লভা ভৱিস্সতী’’তি আহ. সো বধিৰঅমচ্চো ‘‘ৱল্লভা’’তি ৱচনং দুস্সুতং সুত্ৱা ‘‘ৱিটটূভো’’তি সল্লক্খেত্ৱা ৰাজানং উপগন্ত্ৱা ‘‘দেৱ, কুমাৰস্স কিৰ ‘ৱিটটূভো’তি নামং কৰোথা’’তি আহ. ৰাজা ‘‘পোৰাণকং নো কুলদত্তিকং নামং ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ৱিটটূভো’’তি নামং অকাসি. ততো পট্ঠায কুমাৰো কুমাৰপৰিহাৰেন ৱড্ঢন্তো সত্তৱস্সিককালে অঞ্ঞেসং কুমাৰানং মাতামহকুলতো হত্থিৰূপকঅস্সৰূপকাদীনি আহৰিযমানানি দিস্ৱা মাতৰং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, অঞ্ঞেসং মাতামহকুলতো পণ্ণাকাৰো আহৰিযতি, ময্হং কোচি কিঞ্চি ন পেসেসি, কিং ত্ৱং নিম্মাতা নিপ্পিতাসী’’তি? অথ নং সা ‘‘তাত, সক্যৰাজানো মাতামহা দূৰে পন ৱসন্তি, তেন তে কিঞ্চি ন পেসেন্তী’’তি ৱত্ৱা ৱঞ্চেসি.

পুন সোড়সৱস্সিককালে ‘‘অম্ম, মাতামহকুলং পস্সিতুকামোম্হী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অলং তাত, কিং তত্থ গন্ত্ৱা কৰিস্সসী’’তি ৱাৰিযমানোপি পুনপ্পুনং যাচি. অথস্স মাতা ‘‘তেন হি গচ্ছাহী’’তি সম্পটিচ্ছি. সো পিতু আৰোচেত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন নিক্খমি. ৱাসভখত্তিযা পুৰেতৰং পণ্ণং পেসেসি ‘‘অহং ইধ সুখং ৱসামি, সামিনো কিঞ্চি অন্তৰং মা দস্সযিংসূ’’তি. সাকিযা ৱিটটূভস্স আগমনং ঞত্ৱা ‘‘ৱন্দিতুং ন সক্কা’’তি তস্স দহৰদহৰে কুমাৰকে জনপদং পহিণিংসু. কুমাৰে কপিলৱত্থুং সম্পত্তে সাকিযা সন্থাগাৰে সন্নিপতিংসু. কুমাৰো সন্থাগাৰং গন্ত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নং ‘‘অযং তে, তাত, মাতামহো, অযং মাতুলো’’তি ৱদিংসু সো সব্বে ৱন্দমানো ৱিচৰি. সো যাৱপিট্ঠিযা ৰুজনপ্পমাণা ৱন্দিত্ৱা একম্পি অত্তানং ৱন্দমানং অদিস্ৱা ‘‘কিং নু খো মং ৱন্দন্তা নত্থী’’তি পুচ্ছি. সাকিযা ‘‘তাত, তৱ কনিট্ঠকুমাৰা জনপদং গতা’’তি ৱত্ৱা তস্স মহন্তং সক্কাৰং কৰিংসু. সো কতিপাহং ৱসিত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন নিক্খমি. অথেকা দাসী সন্থাগাৰে তেন নিসিন্নফলকং ‘‘ইদং ৱাসভখত্তিযায দাসিযা পুত্তস্স নিসিন্নফলক’’ন্তি অক্কোসিত্ৱা পৰিভাসিত্ৱা খীৰোদকেন ধোৱি. একো পুৰিসো অত্তনো আৱুধং পমুস্সিত্ৱা নিৱত্তো তং গণ্হন্তো ৱিটটূভকুমাৰস্স অক্কোসনসদ্দং সুত্ৱা তং অন্তৰং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ৱাসভখত্তিযা দাসিযা কুচ্ছিস্মিং মহানামসক্কস্স জাতা’’তি ঞত্ৱা গন্ত্ৱা বলকাযস্স কথেসি. ‘‘ৱাসভখত্তিযা কিৰ দাসিযা ধীতা’’তি মহাকোলাহলং অহোসি.

কুমাৰো তং সুত্ৱা ‘‘এতে তাৱ মম নিসিন্নফলকং খীৰোদকেন ধোৱন্তু, অহং পন ৰজ্জে পতিট্ঠিতকালে এতেসং গললোহিতং গহেত্ৱা মম নিসিন্নফলকং ধোৱিস্সামী’’তি চিত্তং পট্ঠপেসি. তস্মিং সাৱত্থিং গতে অমচ্চা সব্বং পৱত্তিং ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘সব্বে ময্হং দাসিধীতৰং অদংসূ’’তি সাকিযানং কুজ্ঝিত্ৱা ৱাসভখত্তিযায চ পুত্তস্স চ দিন্নপৰিহাৰং অচ্ছিন্দিত্ৱা দাসদাসীহি লদ্ধব্বপৰিহাৰমত্তমেৱ দাপেসি. ততো কতিপাহচ্চযেন সত্থা ৰাজনিৱেসনং আগন্ত্ৱা নিসীদি. ৰাজা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং কিৰ ঞাতকেহি দাসিধীতা ময্হং দিন্না, তেনস্সা অহং সপুত্তায পৰিহাৰং অচ্ছিন্দিত্ৱা দাসদাসীহি লদ্ধব্বপৰিহাৰমত্তমেৱ দাপেসি’’ন্তি আহ. সত্থা ‘‘অযুত্তং, মহাৰাজ, সাকিযেহি কতং, দদন্তেহি নাম সমানজাতিকা দাতব্বা অস্স. তং পন মহাৰাজ, ৱদামি ৱাসভখত্তিযা খত্তিযৰাজধীতা খত্তিযস্স ৰঞ্ঞো গেহে অভিসেকং লভি, ৱিটটূভোপি খত্তিযৰাজানমেৱ পটিচ্চ জাতো, মাতুগোত্তং নাম কিং কৰিস্সতি, পিতুগোত্তমেৱ পমাণন্তি পোৰাণকপণ্ডিতা দলিদ্দিত্থিযা কট্ঠহাৰিকাযপি অগ্গমহেসিট্ঠানং অদংসু, তস্সা চ কুচ্ছিম্হি জাতকুমাৰো দ্ৱাদসযোজনিকায বাৰাণসিযা ৰজ্জং কত্ৱা কট্ঠৱাহনৰাজা নাম জাতো’’তি কট্ঠৱাহনজাতকং (জা. ১.১.৭) কথেসি. ৰাজা সত্থু ধম্মকথং সুত্ৱা ‘‘পিতুগোত্তমেৱ কিৰ পমাণ’’ন্তি সুত্ৱা তুস্সিত্ৱা মাতাপুত্তানং পকতিপৰিহাৰমেৱ দাপেসি.

ৰঞ্ঞো পন বন্ধুলো নাম সেনাপতি মল্লিকং নাম অত্তনো ভৰিযং ৱঞ্ঝং ‘‘তৱ কুলঘৰমেৱ গচ্ছাহী’’তি কুসিনাৰমেৱ পেসেসি. সা ‘‘সত্থাৰং দিস্ৱাৱ গমিস্সামী’’তি জেতৱনং পৱিসিত্ৱা তথাগতং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা ‘‘কহং গচ্ছসী’’তি চ পুট্ঠা ‘‘সামিকো মে, ভন্তে, কুলঘৰং পেসেসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘কস্মা’’তি ৱুত্তা ‘‘ৱঞ্ঝা অপুত্তিকা, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা সত্থাৰা ‘‘যদি এৱং গমনকিচ্চং নত্থি, নিৱত্তাহী’’তি ৱুত্তা তুট্ঠা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিৱেসনমেৱ পুন অগমাসি. ‘‘কস্মা নিৱত্তসী’’তি পুট্ঠা ‘‘দসবলেন নিৱত্তিতাম্হী’’তি আহ. সেনাপতি ‘‘দিট্ঠং ভৱিস্সতি তথাগতেন কাৰণ’’ন্তি আহ. সা ন চিৰস্সেৱ গব্ভং পটিলভিত্ৱা উপ্পন্নদোহড়া ‘‘দোহড়ো মে উপ্পন্নো’’তি আৰোচেসি. ‘‘কিং দোহড়ো’’তি? ‘‘ৱেসালিযা নগৰে লিচ্ছৱিৰাজানং অভিসেকমঙ্গলপোক্খৰণিং ওতৰিত্ৱা ন্হত্ৱা পানীযং পিৱিতুকামাম্হি, সামী’’তি. সেনাপতি ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা সহস্সথামধনুং গহেত্ৱা তং ৰথং আৰোপেত্ৱা সাৱত্থিতো নিক্খমিত্ৱা ৰথং পাজেন্তো ৱেসালিং পাৱিসি.

তস্মিঞ্চ কালে কোসলৰঞ্ঞো বন্ধুলসেনাপতিনা সদ্ধিং একাচৰিযকুলে উগ্গহিতসিপ্পো মহালি নাম লিচ্ছৱী অন্ধো লিচ্ছৱীনং অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ অনুসাসন্তো দ্ৱাৰসমীপে ৱসতি. সো ৰথস্স উম্মাৰে পটিঘট্টনসদ্দং সুত্ৱা ‘‘বন্ধুলমল্লস্স ৰথপতনসদ্দো এসো, অজ্জ লিচ্ছৱীনং ভযং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি আহ. পোক্খৰণিযা অন্তো চ বহি চ আৰক্খা বলৱা, উপৰি লোহজালং পত্থটং, সকুণানম্পি ওকাসো নত্থি. সেনাপতি পন ৰথা ওতৰিত্ৱা আৰক্খকে খগ্গেন পহৰন্তো পলাপেত্ৱা লোহজালং ছিন্দিত্ৱা অন্তোপোক্খৰণিযং ভৰিযং ওতাৰেত্ৱা ন্হাপেত্ৱা পাযেত্ৱা সযম্পি ন্হত্ৱা মল্লিকং ৰথং আৰোপেত্ৱা নগৰা নিক্খমিত্ৱা আগতমগ্গেনেৱ পাযাসি. আৰক্খকা গন্ত্ৱা লিচ্ছৱীনং আৰোচেসুং. লিচ্ছৱিৰাজানো কুজ্ঝিত্ৱা পঞ্চ ৰথসতানি আৰুয্হ ‘‘বন্ধুলমল্লং গণ্হিস্সামা’’তি নিক্খমিংসু. তং পৱত্তিং মহালিস্স আৰোচেসুং. মহালি ‘‘মা গমিত্থ, সো হি ৱো সব্বে ঘাতযিস্সতী’’তি আহ. তেপি ‘‘মযং গমিস্সামযেৱা’’তি ৱদিংসু. তেন হি চক্কস্স যাৱ নাভিতো পথৱিং পৱিট্ঠট্ঠানং দিস্ৱা নিৱত্তেয্যাথ, ততো অনিৱত্তন্তা পুৰতো অসনিসদ্দং ৱিয সুণিস্সথ, তম্হা ঠানা নিৱত্তেয্যাথ, ততো অনিৱত্তন্তা তুম্হাকং ৰথধুৰেসু ছিদ্দং পস্সিস্সথ, তম্হা ঠানা নিৱত্তেয্যাথ, পুৰতো মাগমিত্থাতি. তে তস্স ৱচনেন অনিৱত্তিত্ৱা তং অনুবন্ধিংসুযেৱ.

মল্লিকা দিস্ৱা ‘‘ৰথা, সামি, পঞ্ঞাযন্তী’’তি আহ. তেন হি একস্স ৰথস্স ৱিয পঞ্ঞাযনকালে মম আৰোচেয্যাসীতি. সা যদা সব্বে একো ৱিয হুত্ৱা পঞ্ঞাযিংসু, তদা ‘‘একমেৱ সামি ৰথসীসং পঞ্ঞাযতী’’তি আহ. বন্ধুলো ‘‘তেন হি ইমা ৰস্মিযো গণ্হাহী’’তি তস্সা ৰস্মিযো দত্ৱা ৰথে ঠিতোৱ ধনুং আৰোপেতি, ৰথচক্কং যাৱ নাভিতো পথৱিং পাৱিসি, লিচ্ছৱিনো তং ঠানং দিস্ৱাপি ন নিৱত্তিংসু. ইতৰো থোকং গন্ত্ৱা জিযং পোথেসি, অসনিসদ্দো ৱিয অহোসি. তে ততোপি ন নিৱত্তিংসু, অনুবন্ধন্তা গচ্ছন্তেৱ. বন্ধুলো ৰথে ঠিতকোৱ একং সৰং খিপি. সো পঞ্চন্নং ৰথসতানং ৰথসীসং ছিদ্দং কত্ৱা পঞ্চ ৰাজসতানি পৰিকৰবন্ধনট্ঠানে ৱিজ্ঝিত্ৱা পথৱিং পাৱিসি. তে অত্তনো ৱিদ্ধভাৱং অজানিত্ৱা ‘‘তিট্ঠ ৰে, তিট্ঠ ৰে’’তি ৱদন্তা অনুবন্ধিংসুযেৱ. বন্ধুলো ৰথং ঠপেত্ৱা ‘‘তুম্হে মতকা, মতকেহি সদ্ধিং ময্হং যুদ্ধং নাম নত্থী’’তি আহ. তে ‘‘মতকা নাম অম্হাদিসা নেৱ হোন্তী’’তি ৱদিংসু. ‘‘তেন হি সব্বপচ্ছিমস্স পৰিকৰং মোচেথা’’তি. তে মোচযিংসু. সো মুত্তমত্তেযেৱ মৰিত্ৱা পতিতো. অথ নে ‘‘সব্বেপি তুম্হে এৱৰূপা, অত্তনো ঘৰানি গন্ত্ৱা সংৱিধাতব্বং সংৱিদহিত্ৱা পুত্তদাৰে অনুসাসিত্ৱা সন্নাহং মোচেথা’’তি আহ. তে তথা কত্ৱা সব্বে জীৱিতক্খযং পত্তা.

বন্ধুলোপি মল্লিকং সাৱত্থিং আনেসি. সা সোড়সক্খত্তুং যমকে পুত্তে ৱিজাযি, সব্বেপি সূৰা থামসম্পন্না অহেসুং, সব্বসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পাপুণিংসু. একেকস্সপি পুৰিসসহস্সপৰিৱাৰো অহোসি. পিতৰা সদ্ধিং ৰাজনিৱেসনং গচ্ছন্তেহি তেহেৱ ৰাজঙ্গণং পৰিপূৰি. অথেকদিৱসং ৱিনিচ্ছযে কূটড্ডপৰাজিতা মনুস্সা বন্ধুলং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা মহাৰৱং ৱিৰৱন্তা ৱিনিচ্ছযঅমচ্চানং কূটড্ডকাৰণং তস্স আৰোচেসুং. সোপি ৱিনিচ্ছযং গন্ত্ৱা তং অড্ডং তীৰেত্ৱা সামিকমেৱ সামিকং, অস্সামিকমেৱ অস্সামিকং অকাসি. মহাজনো মহাসদ্দেন সাধুকাৰং পৱত্তেসি. ৰাজা ‘‘কিমিদ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা তুস্সিত্ৱা সব্বেপি তে অমচ্চে হাৰেত্ৱা বন্ধুলস্সেৱ ৱিনিচ্ছযং নিয্যাদেসি. সো ততো পট্ঠায সম্মা ৱিনিচ্ছিনি. ততো পোৰাণকৱিনিচ্ছযিকা লঞ্জং অলভন্তা অপ্পলাভা হুত্ৱা ‘‘বন্ধুলো ৰজ্জং পত্থেতী’’তি ৰাজকুলে পৰিভিন্দিংসু. ৰাজা তং কথং গহেত্ৱা চিত্তং নিগ্গহেতুং নাসক্খি, ‘‘ইমস্মিং ইধেৱ ঘাতিযমানে গৰহা মে উপ্পজ্জিস্সতী’’তি পুন চিন্তেত্ৱা ‘‘পযুত্তপুৰিসেহি পচ্চন্তং পহৰাপেত্ৱা তে পলাপেত্ৱা নিৱত্তকালে অন্তৰামগ্গে পুত্তেহি সদ্ধিং মাৰেতুং ৱট্টতী’’তি বন্ধুলং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘পচ্চন্তো কিৰ কুপিতো, তৱ পুত্তেহি সদ্ধিং গন্ত্ৱা চোৰে গণ্হাহী’’তি পহিণিত্ৱা ‘‘এত্থেৱস্স দ্ৱত্তিংসায পুত্তেহি সদ্ধিং সীসং ছিন্দিত্ৱা আহৰথা’’তি তেহি সদ্ধিং অঞ্ঞেপি সমত্থে মহাযোধে পেসেসি. তস্মিং পচ্চন্তং গচ্ছন্তেযেৱ ‘‘সেনাপতি কিৰ আগচ্ছতী’’তি সুত্ৱাৱ পযুত্তকচোৰা পলাযিংসু. সো তং পদেসং আৱাসাপেত্ৱা জনপদং সণ্ঠপেত্ৱা নিৱত্তি.

অথস্স নগৰতো অৱিদূৰে ঠানে তে যোধা পুত্তেহি সদ্ধিং সীসং ছিন্দিংসু. তং দিৱসং মল্লিকায পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং দ্ৱে অগ্গসাৱকা নিমন্তিতা হোন্তি. অথস্সা পুব্বণ্হসমযে ‘‘সামিকস্স তে সদ্ধিং পুত্তেহি সীসং ছিন্দিংসূ’’তি পণ্ণং আহৰিত্ৱা অদংসু. সা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা কস্সচি কিঞ্চি অৱত্ৱা পণ্ণং উচ্ছঙ্গে কত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘমেৱ পৰিৱিসি. অথস্সা পৰিচাৰিকা ভিক্খূনং ভত্তং দত্ৱা সপ্পিচাটিং আহৰন্তিযো থেৰানং পুৰতো চাটিং ভিন্দিংসু. ধম্মসেনাপতি ‘‘উপাসিকে, ভেদনধম্মং ভিন্নং, ন চিন্তেতব্ব’’ন্তি আহ. সা উচ্ছঙ্গতো পণ্ণং নীহৰিত্ৱা ‘‘দ্ৱত্তিংসপুত্তেহি সদ্ধিং পিতু সীসং ছিন্নন্তি মে ইমং পণ্ণং আহৰিংসু, অহং ইদং সুত্ৱাপি ন চিন্তেমি, সপ্পিচাটিযা ভিন্নায কিং চিন্তেমি, ভন্তে’’তি আহ. ধম্মসেনাপতি ‘‘অনিমিত্তমনঞ্ঞাত’’ন্তিআদীনি (সু. নি. ৫৭৯) ৱত্ৱা ধম্মং দেসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং অগমাসি. সাপি দ্ৱত্তিংস সুণিসাযো পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘তুম্হাকং সামিকা অত্তনো পুৰিমকম্মফলং লভিংসু, তুম্হে মা সোচিত্থ মা পৰিদেৱিত্থ, ৰঞ্ঞো উপৰি মনোপদোসং মা কৰিত্থা’’তি ওৱদি.

ৰঞ্ঞো চৰপুৰিসা তং কথং সুত্ৱা তেসং নিদ্দোসভাৱং ৰঞ্ঞো কথযিংসু. ৰাজা সংৱেগপ্পত্তো তস্সা নিৱেসনং গন্ত্ৱা মল্লিকঞ্চ সুণিসাযো চস্সা খমাপেত্ৱা মল্লিকায ৱৰং অদাসি. সা ‘‘গহিতো মে হোতূ’’তি ৱত্ৱা তস্মিং গতে মতকভত্তং দত্ৱা ন্হত্ৱা ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘দেৱ, তুম্হেহি মে ৱৰো দিন্নো, ময্হঞ্চ অঞ্ঞেন অত্থো নত্থি, দ্ৱত্তিংসায মে সুণিসানং মম চ কুলঘৰগমনং অনুজানাথা’’তি আহ. ৰাজা সম্পটিচ্ছি. সা দ্ৱত্তিংসায সুণিসানং সককুলং পেসেত্ৱা সযং কুসিনাৰনগৰে অত্তনো কুলঘৰং অগমাসি. ৰাজা বন্ধুলসেনাপতিনো ভাগিনেয্যস্স দীঘকাৰাযনস্স নাম সেনাপতিট্ঠানং অদাসি. সো পন ‘‘মাতুলো মে ইমিনা মাৰিতো’’তি ৰঞ্ঞো ওতাৰং গৱেসন্তো ৱিচৰতি. ৰাজাপি নিপ্পৰাধস্স বন্ধুলস্স মাৰিতকালতো পট্ঠায ৱিপ্পটিসাৰী চিত্তস্সাদং ন লভতি, ৰজ্জসুখং নানুভোতি.

তদা সত্থা সাকিযানং ৱেড়ুং নাম নিগমং উপনিস্সায ৱিহৰতি. ৰাজা তত্থ গন্ত্ৱা আৰামতো অৱিদূৰে খন্ধাৱাৰং নিৱাসেত্ৱা ‘‘মহন্তেন পৰিৱাৰেন সত্থাৰং ৱন্দিস্সামা’’তি ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পঞ্চ ৰাজককুধভণ্ডানি দীঘকাৰাযনস্স দত্ৱা এককোৱ গন্ধকুটিং পাৱিসি. সব্বং ধম্মচেতিযসুত্তনিযামেনেৱ (ম. নি. ২.৩৬৪ আদযো) ৱেদিতব্বং. তস্মিং গন্ধকুটিং পৱিট্ঠে দীঘকাৰাযনো তানি পঞ্চ ৰাজককুধভণ্ডানি গহেত্ৱা ৱিটটূভং ৰাজানং কত্ৱা ৰঞ্ঞো একং অস্সং একঞ্চ উপট্ঠানকাৰিকং মাতুগামং নিৱত্তেত্ৱা সাৱত্থিং অগমাসি. ৰাজা সত্থাৰা সদ্ধিং পিযকথং কথেত্ৱা নিক্খন্তো সেনং অদিস্ৱা তং মাতুগামং পুচ্ছিত্ৱা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘অহং ভাগিনেয্যং অজাতসত্তুং আদায আগন্ত্ৱা ৱিটটূভং গহেস্সামী’’তি ৰাজগহনগৰং গচ্ছন্তো ৱিকালে দ্ৱাৰেসু পিহিতেসু নগৰং পৱিসিতুমসক্কোন্তো একিস্সায সালায নিপজ্জিত্ৱা ৱাতাতপেন কিলন্তো ৰত্তিভাগে তত্থেৱ কালমকাসি. ৱিভাতায ৰত্তিযা ‘‘দেৱ কোসলনৰিন্দ, ইদানি অনাথোসি জাতো’’তি ৱিলপন্তিযা তস্সা ইত্থিযা সদ্দং সুত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. সো মাতুলস্স মহন্তেন সক্কাৰেন সৰীৰকিচ্চং কাৰেসি.

ৱিটটূভোপি ৰজ্জং লভিত্ৱা তং ৱেৰং সৰিত্ৱা ‘‘সব্বেপি সাকিযে মাৰেস্সামী’’তি মহতিযা সেনায নিক্খমি. তং দিৱসং সত্থা পচ্চূসসমযে লোকং ৱোলোকেন্তো ঞাতিসঙ্ঘস্স ৱিনাসং দিস্ৱা ‘‘ঞাতিসঙ্গহং কাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা পুব্বণ্হসমযে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো গন্ধকুটিযং সীহসেয্যং কপ্পেত্ৱা সাযন্হসমযে আকাসেন গন্ত্ৱা কপিলৱত্থুসামন্তে একস্মিং কবৰচ্ছাযে ৰুক্খমূলে নিসীদি. ততো অৱিদূৰে ৱিটটূভস্স ৰজ্জসীমায অন্তো সন্দচ্ছাযো নিগ্ৰোধৰুক্খো অত্থি, ৱিটটূভো সত্থাৰং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, কিংকাৰণা এৱৰূপায উণ্হৱেলায ইমস্মিং কবৰচ্ছাযে ৰুক্খমূলে নিসীদথ, এতস্মিং সন্দচ্ছাযে নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে নিসীদথ, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা ‘‘হোতু, মহাৰাজ, ঞাতকানং ছাযা নাম সীতলা’’তি ৱুত্তে ‘‘ঞাতকানং ৰক্খণত্থায সত্থা আগতো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা সাৱত্থিমেৱ পচ্চাগমি. সত্থাপি উপ্পতিত্ৱা জেতৱনমেৱ গতো.

ৰাজা সাকিযানং দোসং সৰিত্ৱা দুতিযং নিক্খমিত্ৱা তথেৱ সত্থাৰং পস্সিত্ৱা পুন নিৱত্তিত্ৱা ততিযৱাৰে নিক্খমিত্ৱা তত্থেৱ সত্থাৰং পস্সিত্ৱা নিৱত্তি. চতুত্থৱাৰে পন তস্মিং নিক্খন্তে সত্থা সাকিযানং পুব্বকম্মং ওলোকেত্ৱা তেসং নদিযং ৱিসপক্খিপনপাপকম্মস্স অপ্পটিবাহিৰভাৱং ঞত্ৱা চতুত্থৱাৰে ন অগমাসি. ৱিটটূভৰাজা খীৰপাযকে দাৰকে আদিং কত্ৱা সব্বে সাকিযে ঘাতেত্ৱা গললোহিতেন নিসিন্নফলকং ধোৱিত্ৱা পচ্চাগমি. সত্থৰি ততিযৱাৰে গমনতো পচ্চাগন্ত্ৱা পুনদিৱসে পিণ্ডায চৰিত্ৱা নিট্ঠাপিতভত্তকিচ্চে গন্ধকুটিযং পৱিসন্তে দিসাহি সন্নিপতিতা ভিক্খূ ধম্মসভাযং নিসীদিত্ৱা ‘‘আৱুসো, সত্থা অত্তানং দস্সেত্ৱা ৰাজানং নিৱত্তাপেত্ৱা ঞাতকে মৰণভযা মোচেসি, এৱং ঞাতকানং অত্থচৰো সত্থা’’তি ভগৱতো গুণকথং কথযিংসু. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ তথাগতো ঞাতকানং অত্থং চৰতি, পুব্বেপি চৰিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তো নাম ৰাজা দস ৰাজধম্মে অকোপেত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেন্তো একদিৱসং চিন্তেসি ‘‘জম্বুদীপতলে ৰাজানো বহুথম্ভেসু পাসাদেসু ৱসন্তি, তস্মা বহূহি থম্ভেহি পাসাদকৰণং নাম অনচ্ছৰিযং, যংনূনাহং একথম্ভকং পাসাদং কাৰেয্যং, এৱং সব্বৰাজূনং অগ্গৰাজা ভৱিস্সামী’’তি. সো ৱড্ঢকী পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ময্হং সোভগ্গপ্পত্তং একথম্ভকং পাসাদং কৰোথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা উজূ মহন্তে একথম্ভকপাসাদাৰহে বহূ ৰুক্খে দিস্ৱা ‘‘ইমে ৰুক্খা সন্তি, মগ্গো পন ৱিসমো, ন সক্কা ওতাৰেতুং, ৰঞ্ঞো আচিক্খিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা তথা অকংসু. ৰাজা ‘‘কেনচি উপাযেন সণিকং ওতাৰেথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘দেৱ, যেন কেনচি উপাযেন ন সক্কা’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি মম উয্যানে একং ৰুক্খং উপধাৰেথা’’তি আহ. ৱড্ঢকী উয্যানং গন্ত্ৱা একং সুজাতং উজুকং গামনিগমপূজিতং ৰাজকুলতোপি লদ্ধবলিকম্মং মঙ্গলসালৰুক্খং দিস্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা তমত্থং আৰোচেসুং. ৰাজা ‘‘উয্যানে ৰুক্খো নাম মম পটিবদ্ধো, গচ্ছথ ভো তং ছিন্দথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা গন্ধমালাদিহত্থা উয্যানং গন্ত্ৱা ৰুক্খে গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকং দত্ৱা সুত্তেন পৰিক্খিপিত্ৱা পুপ্ফকণ্ণিকং বন্ধিত্ৱা দীপং জালেত্ৱা বলিকম্মং কত্ৱা ‘‘ইতো সত্তমে দিৱসে আগন্ত্ৱা ৰুক্খং ছিন্দিস্সাম, ৰাজা ছিন্দাপেতি, ইমস্মিং ৰুক্খে নিব্বত্তদেৱতা অঞ্ঞত্থ গচ্ছতু, অম্হাকং দোসো নত্থী’’তি সাৱেসুং.

অথ তস্মিং নিব্বত্তো দেৱপুত্তো তং ৱচনং সুত্ৱা ‘‘নিস্সংসযং ইমে ৱড্ঢকী ইমং ৰুক্খং ছিন্দিস্সন্তি, ৱিমানং মে নস্সিস্সতি, ৱিমানপৰিযন্তিকমেৱ খো পন ময্হং জীৱিতং, ইমঞ্চ ৰক্খং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতেসু তৰুণসালৰুক্খেসু নিব্বত্তানং মম ঞাতিদেৱতানম্পি বহূনি ৱিমানানি নস্সিস্সন্তি. ৱিমানপৰিযন্তিকমেৱ মম ঞাতীনং দেৱতানম্পি জীৱিতং, ন খো পন মং তথা অত্তনো ৱিনাসো বাধতি, যথা ঞাতীনং, তস্মা নেসং মযা জীৱিতং দাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা অড্ঢৰত্তসমযে দিব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো ৰঞ্ঞো সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা সকলগব্ভং একোভাসং কত্ৱা উস্সিসকপস্সে ৰোদমানো অট্ঠাসি. ৰাজা তং দিস্ৱা ভীততসিতো তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৩. ‘‘কা ত্ৱং সুদ্ধেহি ৱত্থেহি, অঘে ৱেহাযসং ঠিতা;

কেন ত্যাস্সূনি ৱত্তন্তি, কুতো তং ভযমাগত’’ন্তি.

তত্থ কা ত্ৱন্তি নাগযক্খসুপণ্ণসক্কাদীসু কা নাম ত্ৱন্তি পুচ্ছতি. ৱত্থেহীতি ৱচনমত্তমেৱেতং, সব্বেপি পন দিব্বালঙ্কাৰে সন্ধাযেৱমাহ. অঘেতি অপ্পটিঘে আকাসে. ৱেহাযসন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. কেন ত্যাস্সূনি ৱত্তন্তীতি কেন কাৰণেন তৱ অস্সূনি ৱত্তন্তি. কুতোতি ঞাতিৱিযোগধনৱিনাসাদীনং কিং নিস্সায তং ভযমাগতন্তি পুচ্ছতি.

ততো দেৱৰাজা দ্ৱে গাথা অভাসি –

১৪. ‘‘তৱেৱ দেৱ ৱিজিতে, ভদ্দসালোতি মং ৱিদূ;

সট্ঠি ৱস্সসহস্সানি, তিট্ঠতো পূজিতস্স মে.

১৫. ‘‘কাৰযন্তা নগৰানি, অগাৰে চ দিসম্পতি;

ৱিৱিধে চাপি পাসাদে, ন মং তে অচ্চমঞ্ঞিসুং;

যথেৱ মং তে পূজেসুং, তথেৱ ত্ৱম্পি পূজযা’’তি.

তত্থ তিট্ঠতোতি সকলবাৰাণসিনগৰেহি চেৱ গামনিগমেহি চ তযা চ পূজিতস্স নিচ্চং বলিকম্মঞ্চ সক্কাৰঞ্চ লভন্তস্স ময্হং ইমস্মিং উয্যানে তিট্ঠন্তস্স এত্তকো কালো গতোতি দস্সেতি. নগৰানীতি নগৰপটিসঙ্খৰণকম্মানি. অগাৰেচাতি ভূমিগেহানি. দিসম্পতীতি দিসানং পতি, মহাৰাজ. ন মং তেতি তে নগৰপটিসঙ্খৰণাদীনি কৰোন্তা ইমস্মিং নগৰে পোৰাণকৰাজানো মং নাতিমঞ্ঞিসুং নাতিক্কমিংসু ন ৱিহেঠযিংসু, মম নিৱাসৰুক্খং ছিন্দিত্ৱা অত্তনো কম্মং ন কৰিংসু, ময্হং পন সক্কাৰমেৱ কৰিংসূতি অৱচ. যথেৱাতি তস্মা যথেৱ তে পোৰাণকৰাজানো মং পূজযিংসু, একোপি ইমং ৰুক্খং ন ছিন্দাপেসি, ত্ৱঞ্চাপি মং তথেৱ পূজয, মা মে ৰুক্খং ছেদযীতি.

ততো ৰাজা দ্ৱে গাথা অভাসি –

১৬. ‘‘তং ইৱাহং ন পস্সামি, থূলং কাযেন তে দুমং;

আৰোহপৰিণাহেন, অভিৰূপোসি জাতিযা.

১৭. ‘‘পাসাদং কাৰযিস্সামি, একত্থম্ভং মনোৰমং;

তত্থ তং উপনেস্সামি, চিৰং তে যক্খ জীৱিত’’ন্তি.

তত্থ কাযেনাতি পমাণেন. ইদং ৱুত্তং হোতি – তৱ পমাণেন তং ৱিয থূলং মহন্তং অঞ্ঞং দুমং ন পস্সামি, ত্ৱঞ্ঞেৱ পন আৰোহপৰিণাহেন সুজাতসঙ্খাতায সমসণ্ঠানউজুভাৱপ্পকাৰায জাতিযা চ অভিৰূপো সোভগ্গপ্পত্তো একথম্ভপাসাদাৰহোতি. পাসাদন্তি তস্মা তং ছেদাপেত্ৱা অহং পাসাদং কাৰাপেস্সামেৱ. তত্থ তন্তি তং পনাহং সম্ম দেৱৰাজ, তত্থ পাসাদে উপনেস্সামি, সো ত্ৱং মযা সদ্ধিং একতো ৱসন্তো অগ্গগন্ধমালাদীনি লভন্তো সক্কাৰপ্পত্তো সুখং জীৱিস্সসি, নিৱাসট্ঠানাভাৱেন মে ৱিনাসো ভৱিস্সতীতি মা চিন্তযি, চিৰং তে যক্খ জীৱিতং ভৱিস্সতীতি.

তং সুত্ৱা দেৱৰাজা দ্ৱে গাথা অভাসি –

১৮. ‘‘এৱং চিত্তং উদপাদি, সৰীৰেন ৱিনাভাৱো;

পুথুসো মং ৱিকন্তিত্ৱা, খণ্ডসো অৱকন্তথ.

১৯. ‘‘অগ্গে চ ছেত্ৱা মজ্ঝে চ, পচ্ছা মূলম্হি ছিন্দথ;

এৱং মে ছিজ্জমানস্স, ন দুক্খং মৰণং সিযা’’তি.

তত্থ এৱং চিত্তং উদপাদীতি যদি এৱং চিত্তং তৱ উপ্পন্নং. সৰীৰেন ৱিনাভাৱোতি যদি তে মম সৰীৰেন ভদ্দসালৰুক্খেন সদ্ধিং মম ৱিনাভাৱো পত্থিতো. পুথুসোতি বহুধা. ৱিকন্তিত্ৱাতি ছিন্দিত্ৱা. খণ্ডসোতি খণ্ডাখণ্ডং কত্ৱা অৱকন্তথ. অগ্গে চাতি অৱকন্তন্তা পন পঠমং অগ্গে, ততো মজ্ঝে ছেত্ৱা সব্বপচ্ছা মূলে ছিন্দথ. এৱঞ্হি মে ছিজ্জমানস্স ন দুক্খং মৰণং সিযা, সুখং নু খণ্ডসো ভৱেয্যাতি যাচতি.

ততো ৰাজা দ্ৱে গাথা অভাসি –

২০. ‘‘হত্থপাদং যথা ছিন্দে, কণ্ণনাসঞ্চ জীৱতো;

ততো পচ্ছা সিৰো ছিন্দে, তং দুক্খং মৰণং সিযা.

২১. ‘‘সুখং নু খণ্ডসো ছিন্নং, ভদ্দসাল ৱনপ্পতি;

কিংহেতু কিং উপাদায, খণ্ডসো ছিন্নমিচ্ছসী’’তি.

তত্থ হত্থপাদন্তি হত্থে চ পাদে চ. তং দুক্খন্তি এৱং পটিপাটিযা ছিজ্জন্তস্স চোৰস্স তং মৰণং দুক্খং সিযা. সুখং নূতি সম্ম ভদ্দসাল, ৱজ্ঝপ্পত্তা চোৰা সুখেন মৰিতুকামা সীসচ্ছেদং যাচন্তি, ন খণ্ডসো ছেদনং, ত্ৱং পন এৱং যাচসি, তেন তং পুচ্ছামি ‘‘সুখং নু খণ্ডসো ছিন্ন’’ন্তি. কিংহেতূতি খণ্ডসো ছিন্নং নাম ন সুখং, কাৰণেন পনেত্থ ভৱিতব্বন্তি তং পুচ্ছন্তো এৱমাহ.

অথস্স আচিক্খন্তো ভদ্দসালো দ্ৱে গাথা অভাসি –

২২. ‘‘যঞ্চ হেতুমুপাদায, হেতুং ধম্মূপসংহিতং;

খণ্ডসো ছিন্নমিচ্ছামি, মহাৰাজ সুণোহি মে.

২৩. ‘‘ঞাতী মে সুখসংৱদ্ধা, মম পস্সে নিৱাতজা;

তেপিহং উপহিংসেয্য, পৰেসং অসুখোচিত’’ন্তি.

তত্থ হেতুং ধম্মূপসংহিতন্তি মহাৰাজ, যং হেতুসভাৱযুত্তমেৱ, ন হেতুপতিৰূপকং, হেতুং উপাদায আৰব্ভ সন্ধাযাহং খণ্ডসো ছিন্নমিচ্ছামি, তং ওহিতসোতো সুণোহীতি অত্থো. ঞাতী মেতি মম ভদ্দসালৰুক্খস্স ছাযায সুখসংৱদ্ধা মম পস্সে তৰুণসালৰুক্খেসু নিব্বত্তা মযা কতৱাতপৰিত্তাণত্তা নিৱাতজা মম ঞাতকা দেৱসঙ্ঘা অত্থি, তে অহং ৱিসালসাখৱিটপো মূলে ছিন্দিত্ৱা পতন্তো উপহিংসেয্যং, সংভগ্গৱিমানে কৰোন্তো ৱিনাসেয্যন্তি অত্থো. পৰেসং অসুখোচিতন্তি এৱং সন্তে মযা তেসং পৰেসং ঞাতিদেৱসঙ্ঘানং অসুখং দুক্খং ওচিতং ৱড্ঢিতং, ন চাহং তেসং দুক্খকামো, তস্মা ভদ্দসালং খণ্ডসো খণ্ডসো ছিন্দাপেমীতি অযমেত্থাধিপ্পাযো.

তং সুত্ৱা ৰাজা ‘‘ধম্মিকো ৱতাযং, দেৱপুত্তো, অত্তনো ৱিমানৱিনাসতোপি ঞাতীনং ৱিমানৱিনাসং ন ইচ্ছতি, ঞাতীনং অত্থচৰিযং চৰতি, অভযমস্স দস্সামী’’তি তুস্সিত্ৱা ওসানগাথমাহ –

২৪. ‘‘চেতেয্যৰূপং চেতেসি, ভদ্দসাল ৱনপ্পতি;

হিতকামোসি ঞাতীনং, অভযং সম্ম দম্মি তে’’তি.

তত্থ চেতেয্যৰূপং চেতেসীতি ঞাতীসু মুদুচিত্ততায চিন্তেন্তো চিন্তেতব্বযুত্তকমেৱ চিন্তেসি. ছেদেয্যৰূপং ছেদেসীতিপি পাঠো. তস্সত্থো – খণ্ডসো ছিন্নমিচ্ছন্তো ছেদেতব্বযুত্তকমেৱ ছেদেসীতি. অভযন্তি এতস্মিং তে সম্ম, গুণে পসীদিত্ৱা অভযং দদামি, ন মে পাসাদেনত্থো, নাহং তং ছেদাপেস্সামি, গচ্ছ ঞাতিসঙ্ঘপৰিৱুতো সক্কতগৰুকতো সুখং জীৱাতি আহ.

দেৱৰাজা ৰঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৱা অগমাসি. ৰাজা তস্সোৱাদে ঠত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সগ্গপুৰং পূৰেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, পুব্বেপি তথাগতো ঞাতত্থচৰিযং অচৰিযেৱা’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, তৰুণসালেসু নিব্বত্তদেৱতা বুদ্ধপৰিসা, ভদ্দসালদেৱৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ভদ্দসালজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৪৬৬] ৩. সমুদ্দৱাণিজজাতকৱণ্ণনা

কসন্তি ৱপন্তি তে জনাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তস্স পঞ্চ কুলসতানি গহেত্ৱা নিৰযে পতিতভাৱং আৰব্ভ কথেসি. সো হি অগ্গসাৱকেসু পৰিসং গহেত্ৱা পক্কন্তেসু সোকং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো উণ্হলোহিতে মুখতো নিক্খন্তে বলৱৱেদনাপীড়িতো তথাগতস্স গুণং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘অহমেৱ নৱ মাসে তথাগতস্স অনত্থং চিন্তেসিং, সত্থু পন মযি পাপচিত্তং নাম নত্থি, অসীতিমহাথেৰানম্পি মযি আঘাতো নাম নত্থি, মযা কতকম্মেন অহমেৱ ইদানি অনাথো জাতো, সত্থাৰাপিম্হি ৱিস্সট্ঠো মহাথেৰেহিপি ঞাতিসেট্ঠেন ৰাহুলত্থেৰেনপি সক্যৰাজকুলেহিপি, গন্ত্ৱা সত্থাৰং খমাপেস্সামী’’তি পৰিসায সঞ্ঞং দত্ৱা অত্তানং পঞ্চকেন গাহাপেত্ৱা ৰত্তিং ৰত্তিং গচ্ছন্তো কোসলৰট্ঠং সম্পাপুণি. আনন্দত্থেৰো সত্থু আৰোচেসি ‘‘দেৱদত্তো কিৰ, ভন্তে, তুম্হাকং খমাপেতুং আগচ্ছতী’’তি. ‘‘আনন্দ, দেৱদত্তো মম দস্সনং ন লভিস্সতী’’তি.

অথ তস্মিং সাৱত্থিনগৰদ্ৱাৰং সম্পত্তে পুন থেৰো আৰোচেসি, ভগৱাপি তথেৱ অৱচ. তস্স জেতৱনে পোক্খৰণিযা সমীপং আগতস্স পাপং মত্থকং পাপুণি, সৰীৰে ডাহো উপ্পজ্জি, ন্হত্ৱা পানীযং পিৱিতুকামো হুত্ৱা ‘‘মঞ্চকতো মং আৱুসো ওতাৰেথ, পানীযং পিৱিস্সামী’’তি আহ. তস্স ওতাৰেত্ৱা ভূমিযং ঠপিতমত্তস্স চিত্তস্সাদে অলদ্ধেযেৱ মহাপথৱী ৱিৱৰমদাসি. তাৱদেৱ তং অৱীচিতো অগ্গিজালা উট্ঠায পৰিক্খিপিত্ৱা গণ্হি. সো ‘‘পাপকম্মং মে মত্থকং পত্ত’’ন্তি তথাগতস্স গুণে অনুস্সৰিত্ৱা –

‘‘ইমেহি অট্ঠীহি তমগ্গপুগ্গলং, দেৱাতিদেৱং নৰদম্মসাৰথিং;

সমন্তচক্খুং সতপুঞ্ঞলক্খণং, পাণেহি বুদ্ধং সৰণং উপেমী’’তি. (মি. প. ৪.১.৩) –

ইমায গাথায সৰণে পতিট্ঠহন্তো অৱীচিপৰাযণো অহোসি. তস্স পন পঞ্চ উপট্ঠাককুলসতানি অহেসুং. তানিপি তপ্পক্খিকানি হুত্ৱা দসবলং অক্কোসিত্ৱা অৱীচিম্হিযেৱ নিব্বত্তিংসু. এৱং সো তানি পঞ্চ কুলসতানি গণ্হিত্ৱা অৱীচিম্হি পতিট্ঠিতো.

অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তো পাপো লাভসক্কাৰগিদ্ধতায সম্মাসম্বুদ্ধে অট্ঠানে কোপং বন্ধিত্ৱা অনাগতভযমনোলোকেত্ৱা পঞ্চহি কুলসতেহি সদ্ধিং অৱীচিপৰাযণো জাতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন ভিক্খৱে, ইদানেৱ দেৱদত্তো লাভসক্কাৰগিদ্ধো হুত্ৱা অনাগতভযং ন ওলোকেসি, পুব্বেপি অনাগতভযং অনোলোকেত্ৱা পচ্চুপ্পন্নসুখগিদ্ধেন সদ্ধিং পৰিসায মহাৱিনাসং পত্তো’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বাৰাণসিতো অৱিদূৰে কুলসহস্সনিৱাসো মহাৱড্ঢকীগামো অহোসি. তত্থ ৱড্ঢকী ‘‘তুম্হাকং মঞ্চং কৰিস্সাম, পীঠং কৰিস্সাম, গেহং কৰিস্সামা’’তি ৱত্ৱা মনুস্সানং হত্থতো বহুং ইণং গহেত্ৱা কিঞ্চি কাতুং ন সক্খিংসু. মনুস্সা দিট্ঠদিট্ঠে ৱড্ঢকী চোদেন্তি পলিবুদ্ধন্তি. তে ইণাযিকেহি উপদ্দুতা সুখং ৱসিতুং অসক্কোন্তা ‘‘ৱিদেসং গন্ত্ৱা যত্থ কত্থচি ৱসিস্সামা’’তি অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৰুক্খে ছিন্দিত্ৱা মহতিং নাৱং বন্ধিত্ৱা নদিং ওতাৰেত্ৱা আহৰিত্ৱা গামতো গাৱুতড্ঢযোজনমত্তে ঠানে ঠপেত্ৱা অড্ঢৰত্তসমযে গামং আগন্ত্ৱা পুত্তদাৰমাদায নাৱট্ঠানং গন্ত্ৱা নাৱং আৰুয্হ অনুক্কমেন মহাসমুদ্দং পৱিসিত্ৱা ৱাতৱেগেন ৱিচৰন্তা সমুদ্দমজ্ঝে একং দীপকং পাপুণিংসু. তস্মিং পন দীপকে সযংজাতসালিউচ্ছুকদলিঅম্বজম্বুপনসতালনাড়িকেৰাদীনি ৱিৱিধফলানি অত্থি, অঞ্ঞতৰো পভিন্ননাৱো পুৰিসো পঠমতৰং তং দীপকং পত্ৱা সালিভত্তং ভুঞ্জমানো উচ্ছুআদীনি খাদমানো থূলসৰীৰো নগ্গো পৰূড়্হকেসমস্সু তস্মিং দীপকে পটিৱসতি.

ৱড্ঢকী চিন্তযিংসু ‘‘সচে অযং দীপকো ৰক্খসপৰিগ্গহিতো ভৱিস্সতি, সব্বেপি অম্হে ৱিনাসং পাপুণিস্সাম, পৰিগ্গণ্হিস্সাম তাৱ ন’’ন্তি. অথ সত্তট্ঠ পুৰিসা সূৰা বলৱন্তো সন্নদ্ধপঞ্চাৱুধা হুত্ৱা ওতৰিত্ৱা দীপকং পৰিগ্গণ্হিংসু. তস্মিং খণে সো পুৰিসো ভুত্তপাতৰাসো উচ্ছুৰসং পিৱিত্ৱা সুখপ্পত্তো ৰমণীযে পদেসে ৰজতপট্টসদিসে ৱালুকতলে সীতচ্ছাযায উত্তানকো নিপজ্জিত্ৱা ‘‘জম্বুদীপৱাসিনো কসন্তা ৱপন্তা এৱৰূপং সুখং ন লভন্তি, জম্বুদীপতো ময্হং অযমেৱ দীপকো ৱৰ’’ন্তি গাযমানো উদানং উদানেসি. অথ সত্থা ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘সো ভিক্খৱে পুৰিসো ইমং উদানং উদানেসী’’তি দস্সেন্তো পঠমং গাথমাহ –

২৫. ‘‘কসন্তি ৱপন্তি তে জনা, মনুজা কম্মফলূপজীৱিনো;

নযিমস্স দীপকস্স ভাগিনো, জম্বুদীপা ইদমেৱ নো ৱৰ’’ন্তি.

তত্থ তে জনাতি তে জম্বুদীপৱাসিনো জনা. কম্মফলূপজীৱিনোতি নানাকম্মানং ফলূপজীৱিনো সত্তা.

অথ তে দীপকং পৰিগ্গণ্হন্তা পুৰিসা তস্স গীতসদ্দং সুত্ৱা ‘‘মনুস্সসদ্দো ৱিয সুয্যতি, জানিস্সাম ন’’ন্তি সদ্দানুসাৰেন গন্ত্ৱা তং পুৰিসং দিস্ৱা ‘‘যক্খো ভৱিস্সতী’’তি ভীততসিতা সৰে সন্নহিংসু. সোপি তে দিস্ৱা অত্তনো ৱধভযেন ‘‘নাহং, সামি, যক্খো, পুৰিসোম্হি, জীৱিতং মে দেথা’’তি যাচন্তো ‘‘পুৰিসা নাম তুম্হাদিসা নগ্গা ন হোন্তী’’তি ৱুত্তে পুনপ্পুনং যাচিত্ৱা মনুস্সভাৱং ৱিঞ্ঞাপেসি. তে তং পুৰিসং উপসঙ্কমিত্ৱা সম্মোদনীযং কথং সুত্ৱা তস্স তত্থ আগতনিযামং পুচ্ছিংসু. সোপি সব্বং তেসং কথেত্ৱা ‘‘তুম্হে অত্তনো পুঞ্ঞসম্পত্তিযা ইধাগতা, অযং উত্তমদীপো, ন এত্থ সহত্থেন কম্মং কত্ৱা জীৱন্তি, সযংজাতসালীনঞ্চেৱ উচ্ছুআদীনঞ্চেত্থ অন্তো নত্থীতি অনুক্কণ্ঠন্তা ৱসথা’’তি আহ. ইধ পন ৱসন্তানং অম্হাকং অঞ্ঞো পৰিপন্থো নত্থি, অঞ্ঞং ভযং এত্থ নত্থি, অযং পন অমনুস্সপৰিগ্গহিতো, অমনুস্সা তুম্হাকং উচ্চাৰপস্সাৱং দিস্ৱা কুজ্ঝেয্যুং, তস্মা তং কৰোন্তা ৱালুকং ৱিযূহিত্ৱা ৱালুকায পটিচ্ছাদেয্যাথ, এত্তকং ইধ ভযং, অঞ্ঞং নত্থি, নিচ্চং অপ্পমত্তা ভৱেয্যাথাতি. তে তত্থ ৱাসং উপগচ্ছিংসু. তস্মিং পন কুলসহস্সে পঞ্চন্নং পঞ্চন্নং কুলসতানং জেট্ঠকা দ্ৱে ৱড্ঢকী অহেসুং. তেসু একো বালো অহোসি ৰসগিদ্ধো, একো পণ্ডিতো ৰসেসু অনল্লীনো.

অপৰভাগে সব্বেপি তে তত্থ সুখং ৱসন্তা থূলসৰীৰা হুত্ৱা চিন্তযিংসু ‘‘চিৰং পীতা নো সুৰা, উচ্ছুৰসেন মেৰযং কত্ৱা পিৱিস্সামা’’তি. তে মেৰযং কাৰেত্ৱা পিৱিত্ৱা মদৱসেন গাযন্তা নচ্চন্তা কীড়ন্তা পমত্তা তত্থ তত্থ উচ্চাৰপস্সাৱং কত্ৱা অপ্পটিচ্ছাদেত্ৱা দীপকং জেগুচ্ছং পটিকূলং কৰিংসু. দেৱতা ‘‘ইমে অম্হাকং কীড়ামণ্ডলং পটিকূলং কৰোন্তী’’তি কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘মহাসমুদ্দং উত্তৰাপেত্ৱা দীপকধোৱনং কৰিস্সামা’’তি মন্তেত্ৱা ‘‘অযং কাড়পক্খো, অজ্জ অম্হাকং সমাগমো চ ভিন্নো, ইতো দানি পন্নৰসমে দিৱসে পুণ্ণমীউপোসথদিৱসে চন্দস্সুগ্গমনৱেলায সমুদ্দং উব্বত্তেত্ৱা সব্বেপিমে ঘাতেস্সামা’’তি দিৱসং ঠপযিংসু. অথ নেসং অন্তৰে একো ধম্মিকো দেৱপুত্তো ‘‘মা ইমে মম পস্সন্তস্স নস্সিংসূ’’তি অনুকম্পায তেসু সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৱা ঘৰদ্ৱাৰে সুখকথায নিসিন্নেসু সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো সকলদীপং একোভাসং কত্ৱা উত্তৰায দিসায আকাসে ঠত্ৱা ‘‘অম্ভো ৱড্ঢকী, দেৱতা তুম্হাকং কুদ্ধা. ইমস্মিং ঠানে মা ৱসিত্থ, ইতো অড্ঢমাসচ্চযেন হি দেৱতা সমুদ্দং উব্বত্তেত্ৱা সব্বেৱ তুম্হে ঘাতেস্সন্তি, ইতো নিক্খমিত্ৱা পলাযথা’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

২৬. ‘‘তিপঞ্চৰত্তূপগতম্হি চন্দে, ৱেগো মহা হেহিতি সাগৰস্স;

উপ্লৱিস্সং দীপমিমং উড়াৰং, মা ৱো ৱধী গচ্ছথ লেণমঞ্ঞ’’ন্তি.

তত্থ উপ্লৱিস্সন্তি ইমং দীপকং উপ্লৱন্তো অজ্ঝোত্থৰন্তো অভিভৱিস্সতি. মা ৱো ৱধীতি সো সাগৰৱেগো তুম্হে মা ৱধি.

ইতি সো তেসং ওৱাদং দত্ৱা অত্তনো ঠানমেৱ গতো. তস্মিং গতে অপৰো সাহসিকো কক্খড়ো দেৱপুত্তো ‘‘ইমে ইমস্স ৱচনং গহেত্ৱা পলাযেয্যুং, অহং নেসং গমনং নিৱাৰেত্ৱা সব্বেপিমে মহাৱিনাসং পাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা দিব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো সকলদীপং একোভাসং কৰোন্তো আগন্ত্ৱা দক্খিণায দিসায আকাসে ঠত্ৱা ‘‘একো দেৱপুত্তো ইধাগতো, নো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আগতো’’তি ৱুত্তে ‘‘সো ৱো কিং কথেসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ইমং নাম, সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘সো তুম্হাকং ইধ নিৱাসং ন ইচ্ছতি, দোসেন কথেতি, তুম্হে অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা ইধেৱ ৱসথা’’তি ৱত্ৱা দ্ৱে গাথা অভাসি –

২৭. ‘‘ন জাতুযং সাগৰৱাৰিৱেগো, উপ্লৱিস্সং দীপমিমং উড়াৰং;

তং মে নিমিত্তেহি বহূহি দিট্ঠং, মা ভেথ কিং সোচথ মোদথৱ্হো.

২৮. ‘‘পহূতভক্খং বহুঅন্নপানং, পত্তত্থ আৱাসমিমং উড়াৰং;

ন ৱো ভযং পটিপস্সামি কিঞ্চি, আপুত্তপুত্তেহি পমোদথৱ্হো’’তি.

তত্থ ন জাতুযন্তি ন জাতু অযং. মা ভেথাতি মা ভাযিত্থ. মোদথৱ্হোতি পমোদিতা পীতিসোমনস্সজাতা হোথ. আপুত্তপুত্তেহীতি যাৱ পুত্তানম্পি পুত্তেহি পমোদথ, নত্থি ৱো ইমস্মিং ঠানে ভযন্তি.

এৱং সো ইমাহি দ্ৱীহি গাথাহি তে অস্সাসেত্ৱা পক্কামি. তস্স পক্কন্তকালে ধম্মিকদেৱপুত্তস্স ৱচনং অনাদিযন্তো বালৱড্ঢকী ‘‘সুণন্তু মে, ভোন্তো, ৱচন’’ন্তি সেসৱড্ঢকী আমন্তেত্ৱা পঞ্চমং গাথমাহ –

২৯. ‘‘যো দেৱোযং দক্খিণাযং দিসাযং, খেমন্তি পক্কোসতি তস্স সচ্চং;

ন উত্তৰো ৱেদি ভযাভযস্স, মা ভেথ কিং সোচথ মোদথৱ্হো’’তি.

তত্থ দক্খিণাযন্তি দক্খিণায, অযমেৱ ৱা পাঠো.

তং সুত্ৱা ৰসগিদ্ধা পঞ্চসতা ৱড্ঢকী তস্স বালস্স ৱচনং আদিযিংসু. ইতৰো পন পণ্ডিতৱড্ঢকী তস্স ৱচনং অনাদিযন্তো তে ৱড্ঢকী আমন্তেত্ৱা চতস্সো গাথা অভাসি –

৩০. ‘‘যথা ইমে ৱিপ্পৱদন্তি যক্খা, একো ভযং সংসতি খেমমেকো;

তদিঙ্ঘ ময্হং ৱচনং সুণাথ, খিপ্পং লহুং মা ৱিনস্সিম্হ সব্বে.

৩১. ‘‘সব্বে সমাগম্ম কৰোম নাৱং, দোণিং দড়্হং সব্বযন্তূপপন্নং;

সচে অযং দক্খিণো সচ্চমাহ, মোঘং পটিক্কোসতি উত্তৰোযং;

সা চেৱ নো হেহিতি আপদত্থা, ইমঞ্চ দীপং ন পৰিচ্চজেম.

৩২. ‘‘সচে চ খো উত্তৰো সচ্চমাহ, মোঘং পটিক্কোসতি দক্খিণোযং;

তমেৱ নাৱং অভিৰুয্হ সব্বে, এৱং মযং সোত্থি তৰেমু পাৰং.

৩৩. ‘‘ন ৱে সুগণ্হং পঠমেন সেট্ঠং, কনিট্ঠমাপাথগতং গহেত্ৱা;

যো চীধ তচ্ছং পৱিচেয্য গণ্হতি, স ৱে নৰো সেট্ঠমুপেতি ঠান’’ন্তি.

তত্থ ৱিপ্পৱদন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৰুদ্ধং ৱদন্তি. লহুন্তি পুৰিমস্স অত্থদীপনং. দোণিন্তি গম্ভীৰং মহানাৱং. সব্বযন্তূপপন্নন্তি সব্বেহি ফিযাৰিত্তাদীহি যন্তেহি উপপন্নং. সা চেৱ নো হেহিতি আপদত্থাতি সা চ নো নাৱা পচ্ছাপি উপ্পন্নায আপদায অত্থা ভৱিস্সতি, ইমঞ্চ দীপং ন পৰিচ্চজিস্সাম. তৰেমূতি তৰিস্সাম. ন ৱে সুগণ্হন্তি ন ৱে সুখেন গণ্হিতব্বং. সেট্ঠন্তি উত্তমং তথং সচ্চং. কনিট্ঠন্তি পঠমৱচনং উপাদায পচ্ছিমৱচনং কনিট্ঠং নাম. ইধাপি ‘‘ন ৱে সুগণ্হ’’ন্তি অনুৱত্ততেৱ. ইদং ৱুত্তং হোতি – অম্ভো ৱড্ঢকী, যেন কেনচি পঠমেন ৱুত্তৱচনং ‘‘ইদমেৱ সেট্ঠং তথং সচ্চ’’ন্তি সুখং ন গণ্হিতব্বমেৱ, যথা চ তং, এৱং কনিট্ঠং গচ্ছা ৱুত্তৱচনম্পি ‘‘ইদমেৱ তথং সচ্চ’’ন্তি ন গণ্হিতব্বং. যং পন সোতৱিসযং আপাথগতং হোতি, তং আপাথগতং গহেত্ৱা যো ইধ পণ্ডিতপুৰিসো পুৰিমৱচনঞ্চ পচ্ছিমৱচনঞ্চ পৱিচেয্য ৱিচিনিত্ৱা তীৰেত্ৱা উপপৰিক্খিত্ৱা তচ্ছং গণ্হাতি, যং তথং সচ্চং সভাৱভূতং, তদেৱ পচ্চক্খং কত্ৱা গণ্হাতি. স ৱে নৰো সেট্ঠমুপেতি ঠানন্তি সো উত্তমং ঠানং উপেতি অধিগচ্ছতি ৱিন্দতি লভতীতি.

সো এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা আহ – ‘‘অম্ভো, মযং দ্ৱিন্নম্পি দেৱতানং ৱচনং কৰিস্সাম, নাৱং তাৱ সজ্জেয্যাম. সচে পঠমস্স ৱচনং সচ্চং ভৱিস্সতি, তং নাৱং অভিৰুহিত্ৱা পলাযিস্সাম, অথ ইতৰস্স ৱচনং সচ্চং ভৱিস্সতি, নাৱং একমন্তে ঠপেত্ৱা ইধেৱ ৱসিস্সামা’’তি. এৱং ৱুত্তে বালৱড্ঢকী ‘‘অম্ভো, ত্ৱং উদকপাতিযং সুসুমাৰং পস্সসি, অতীৱ দীঘং পস্সসি, পঠমদেৱপুত্তো অম্হেসু দোসৱসেন কথেসি, পচ্ছিমো সিনেহেনেৱ, ইমং এৱৰূপং ৱৰদীপং পহায কুহিং গমিস্সাম, সচে পন ত্ৱং গন্তুকামো, তৱ পৰিসং গণ্হিত্ৱা নাৱং কৰোহি, অম্হাকং নাৱায কিচ্চং নত্থী’’তি আহ. পণ্ডিতো অত্তনো পৰিসং গহেত্ৱা নাৱং সজ্জেত্ৱা নাৱায সব্বূপকৰণানি আৰোপেত্ৱা সপৰিসো নাৱায অট্ঠাসি.

ততো পুণ্ণমদিৱসে চন্দস্স উগ্গমনৱেলায সমুদ্দতো ঊমি উত্তৰিত্ৱা জাণুকপমাণা হুত্ৱা দীপকং ধোৱিত্ৱা গতা. পণ্ডিতো সমুদ্দস্স উত্তৰণভাৱং ঞত্ৱা নাৱং ৱিস্সজ্জেসি. বালৱড্ঢকিপক্খিকানি পঞ্চ কুলসতানি ‘‘সমুদ্দতো ঊমি দীপধোৱনত্থায আগতা, এত্তকমেৱ এত’’ন্তি কথেন্তা নিসীদিংসু. ততো পটিপাটিযা কটিপ্পমাণা পুৰিসপ্পমাণা তালপ্পমাণা সত্ততালপ্পমাণা সাগৰঊমি দীপকম্পি ৱুয্হমানা আগঞ্ছি. পণ্ডিতো উপাযকুসলতায ৰসে অলগ্গো সোত্থিনা গতো, বালৱড্ঢকী ৰসগিদ্ধেন অনাগতভযং অনোলোকেন্তো পঞ্চহি কুলসতেহি সদ্ধিং ৱিনাসং পত্তো.

ইতো পৰা সানুসাসনী তমত্থং দীপযমানা তিস্সো অভিসম্বুদ্ধগাথা হোন্তি –

৩৪. ‘‘যথাপি তে সাগৰৱাৰিমজ্ঝে, সকম্মুনা সোত্থি ৱহিংসু ৱাণিজা;

অনাগতত্থং পটিৱিজ্ঝিযান, অপ্পম্পি নাচ্চেতি স ভূৰিপঞ্ঞো.

৩৫. ‘‘বালা চ মোহেন ৰসানুগিদ্ধা, অনাগতং অপ্পটিৱিজ্ঝিযত্থং;

পচ্চুপ্পন্নে সীদন্তি অত্থজাতে, সমুদ্দমজ্ঝে যথা তে মনুস্সা.

৩৬. ‘‘অনাগতং পটিকযিৰাথ কিচ্চং, ‘মা মং কিচ্চং কিচ্চকালে ব্যধেসি’;

তং তাদিসং পটিকতকিচ্চকাৰিং, ন তং কিচ্চং কিচ্চকালে ব্যধেতী’’তি.

তত্থ সকম্মুনাতি অনাগতভযং দিস্ৱা পুৰেতৰং কতেন অত্তনো কম্মেন. সোত্থি ৱহিংসূতি খেমেন গমিংসু. ৱাণিজাতি সমুদ্দে ৱিচৰণভাৱেন ৱড্ঢকী ৱুত্তা. পটিৱিজ্ঝিযানাতি এৱং, ভিক্খৱে, পঠমতৰং কত্তব্বং অনাগতং অত্থং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ইধলোকে ভূৰিপঞ্ঞো কুলপুত্তো অপ্পমত্তকম্পি অত্তনো অত্থং ন অচ্চেতি নাতিৱত্ততি, ন হাপেতীতি অত্থো. অপ্পটিৱিজ্ঝিযত্থন্তি অপ্পটিৱিজ্ঝিত্ৱা অত্থং, পঠমমেৱ কত্তব্বং অকত্ৱাতি অত্থো. পচ্চুপ্পন্নেতি যদা তং অনাগতং অত্থজাতং উপ্পজ্জতি, তদা তস্মিং পচ্চুপ্পন্নে সীদন্তি, অত্থে জাতে অত্তনো পতিট্ঠং ন লভন্তি, সমুদ্দে তে বালৱড্ঢকী মনুস্সা ৱিয ৱিনাসং পাপুণন্তি.

অনাগতন্তি ভিক্খৱে, পণ্ডিতপুৰিসো অনাগতং পঠমতৰং কত্তব্বকিচ্চং সম্পৰাযিকং ৱা দিট্ঠধম্মিকং ৱা পটিকযিৰাথ, পুৰেতৰমেৱ কৰেয্য. কিংকাৰণা? মা মং কিচ্চং কিচ্চকালে ব্যধেসি, পুৰে কত্তব্বঞ্হি পুৰে অকযিৰমানং পচ্ছা পচ্চুপ্পন্নভাৱপ্পত্তং অত্তনো কিচ্চকালে কাযচিত্তাবাধেন ব্যধেতি, তং মং মা ব্যধেসীতি পঠমমেৱ নং পণ্ডিতো কৰেয্য. তং তাদিসন্তি যথা পণ্ডিতং পুৰিসং. পটিকতকিচ্চকাৰিন্তি পটিকচ্চেৱ কত্তব্বকিচ্চকাৰিনং. তং কিচ্চং কিচ্চকালেতি অনাগতং কিচ্চং কযিৰমানং পচ্ছা পচ্চুপ্পন্নভাৱপ্পত্তং অত্তনো কিচ্চকালে কাযচিত্তাবাধকালে তাদিসং পুৰিমং ন ব্যধেতি ন বাধতি. কস্মা? পুৰেযেৱ কতত্তাতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি দেৱদত্তো পচ্চুপ্পন্নসুখে লগ্গো অনাগতভযং অনোলোকেত্ৱা সপৰিসো ৱিনাসং পত্তো’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বালৱড্ঢকী দেৱদত্তো অহোসি, দক্খিণদিসায ঠিতো অধম্মিকদেৱপুত্তো কোকালিকো, উত্তৰদিসায ঠিতো ধম্মিকদেৱপুত্তো সাৰিপুত্তো, পণ্ডিতৱড্ঢকী পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সমুদ্দৱাণিজজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৪৬৭] ৪. কামজাতকৱণ্ণনা

কামং কামযমানস্সাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি. একো কিৰ সাৱত্থিৱাসী ব্ৰাহ্মণো অচিৰৱতীতীৰে খেত্তকৰণত্থায অৰঞ্ঞং কোটেসি. সত্থা তস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিসন্তো মগ্গা ওক্কম্ম তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কিং কৰোসি ব্ৰাহ্মণা’’তি ৱত্ৱা ‘‘খেত্তট্ঠানং কোটাপেমি ভো, গোতমা’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু, ব্ৰাহ্মণ, কম্মং কৰোহী’’তি ৱত্ৱা অগমাসি. এতেনেৱ উপাযেন ছিন্নৰুক্খে হাৰেত্ৱা খেত্তস্স সোধনকালে কসনকালে কেদাৰবন্ধনকালে ৱপনকালেতি পুনপ্পুনং গন্ত্ৱা তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰমকাসি. ৱপনদিৱসে পন সো ব্ৰাহ্মণো ‘‘অজ্জ, ভো গোতম, ময্হং ৱপ্পমঙ্গলং, অহং ইমস্মিং সস্সে নিপ্ফন্নে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দস্সামী’’তি আহ. সত্থা তুণ্হীভাৱেন অধিৱাসেত্ৱা পক্কামি. পুনেকদিৱসং ব্ৰাহ্মণো সস্সং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. সত্থাপি তত্থ গন্ত্ৱা ‘‘কিং কৰোসি ব্ৰাহ্মণা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সস্সং ওলোকেমি ভো গোতমা’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু ব্ৰাহ্মণা’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. তদা ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি ‘‘সমণো গোতমো অভিণ্হং আগচ্ছতি, নিস্সংসযং ভত্তেন অত্থিকো, দস্সামহং তস্স ভত্ত’’ন্তি. তস্সেৱং চিন্তেত্ৱা গেহং গতদিৱসে সত্থাপি তত্থ অগমাসি. অথ ব্ৰাহ্মণস্স অতিৱিয ৱিস্সাসো অহোসি. অপৰভাগে পৰিণতে সস্সে ‘‘স্ৱে খেত্তং লাযিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা নিপন্নে ব্ৰাহ্মণে অচিৰৱতিযা উপৰি সব্বৰত্তিং কৰকৱস্সং ৱস্সি. মহোঘো আগন্ত্ৱা একনাড়িমত্তম্পি অনৱসেসং কত্ৱা সব্বং সস্সং সমুদ্দং পৱেসেসি. ব্ৰাহ্মণো ওঘম্হি পতিতে সস্সৱিনাসং ওলোকেত্ৱা সকভাৱেন সণ্ঠাতুং নাহোসি, বলৱসোকাভিভূতো হত্থেন উৰং পহৰিত্ৱা পৰিদেৱমানো ৰোদন্তো নিপজ্জি.

সত্থা পচ্চূসসমযে সোকাভিভূতং ব্ৰাহ্মণং দিস্ৱা ‘‘ব্ৰাহ্মণস্সাৱস্সযো ভৱিস্সামী’’তি পুনদিৱসে সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ভিক্খূ ৱিহাৰং পেসেত্ৱা পচ্ছাসমণেন সদ্ধিং তস্স গেহদ্ৱাৰং অগমাসি. ব্ৰাহ্মণো সত্থু আগতভাৱং সুত্ৱা ‘‘পটিসন্থাৰত্থায মে সহাযো আগতো ভৱিস্সতী’’তি পটিলদ্ধস্সাসো আসনং পঞ্ঞপেসি. সত্থা পৱিসিত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘ব্ৰাহ্মণ, কস্মা ত্ৱং দুম্মনোসি, কিং তে অফাসুক’’ন্তি পুচ্ছি. ভো গোতম, অচিৰৱতীতীৰে মযা ৰুক্খচ্ছেদনতো পট্ঠায কতং কম্মং তুম্হে জানাথ, অহং ‘‘ইমস্মিং সস্সে নিপ্ফন্নে তুম্হাকং দানং দস্সামী’’তি ৱিচৰামি, ইদানি মে সব্বং তং সস্সং মহোঘো সমুদ্দমেৱ পৱেসেসি, কিঞ্চি অৱসিট্ঠং নত্থি, সকটসতমত্তং ধঞ্ঞং ৱিনট্ঠং, তেন মে মহাসোকো উপ্পন্নোতি. ‘‘কিং পন, ব্ৰাহ্মণ, সোচন্তস্স নট্ঠং পুনাগচ্ছতী’’তি. ‘‘নো হেতং ভো গোতমা’’তি. ‘‘এৱং সন্তে কস্মা সোচসি, ইমেসং সত্তানং ধনধঞ্ঞং নাম উপ্পজ্জনকালে উপ্পজ্জতি, নস্সনকালে নস্সতি, কিঞ্চি সঙ্খাৰগতং অনস্সনধম্মং নাম নত্থি, মা চিন্তযী’’তি. ইতি নং সত্থা সমস্সাসেত্ৱা তস্স সপ্পাযধম্মং দেসেন্তো কামসুত্তং (সু. নি. ৭৭২ আদযো) কথেসি. সুত্তপৰিযোসানে সোচন্তো ব্ৰাহ্মণো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সত্থা তং নিস্সোকং কত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং অগমাসি. ‘‘সত্থা অসুকং নাম ব্ৰাহ্মণং সোকসল্লসমপ্পিতং নিস্সোকং কত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসী’’তি সকলনগৰং অঞ্ঞাসি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, দসবলো ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং মিত্তং কত্ৱা ৱিস্সাসিকো হুত্ৱা উপাযেনেৱ তস্স সোকসল্লসমপ্পিতস্স ধম্মং দেসেত্ৱা তং নিস্সোকং কত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপাহং এতং নিস্সোকমকাসি’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তস্স ৰঞ্ঞো দ্ৱে পুত্তা অহেসুং. সো জেট্ঠকস্স উপৰজ্জং অদাসি, কনিট্ঠস্স সেনাপতিট্ঠানং. অপৰভাগে ব্ৰহ্মদত্তে কালকতে অমচ্চা জেট্ঠকস্স অভিসেকং পট্ঠপেসুং. সো ‘‘ন ময্হং ৰজ্জেনত্থো, কনিট্ঠস্স মে দেথা’’তি ৱত্ৱা পুনপ্পুনং যাচিযমানোপি পটিক্খিপিত্ৱা কনিট্ঠস্স অভিসেকে কতে ‘‘ন মে ইস্সৰিযেনত্থো’’তি উপৰজ্জাদীনিপি ন ইচ্ছি. ‘‘তেন হি সাদূনি ভোজনানি ভুঞ্জন্তো ইধেৱ ৱসাহী’’তি ৱুত্তেপি ‘‘ন মে ইমস্মিং নগৰে কিচ্চং অত্থী’’তি বাৰাণসিতো নিক্খমিত্ৱা পচ্চন্তং গন্ত্ৱা একং সেট্ঠিকুলং নিস্সায সহত্থেন কম্মং কৰোন্তো ৱসি. তে অপৰভাগে তস্স ৰাজকুমাৰভাৱং ঞত্ৱা কম্মং কাতুং নাদংসু, কুমাৰপৰিহাৰেনেৱ তং পৰিহৰিংসু. অপৰভাগে ৰাজকম্মিকা খেত্তপ্পমাণগ্গহণত্থায তং গামং অগমংসু. সেট্ঠি ৰাজকুমাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘সামি, মযং তুম্হে পোসেম, কনিট্ঠভাতিকস্স পণ্ণং পেসেত্ৱা অম্হাকং বলিং হাৰেথা’’তি আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘অহং অসুকসেট্ঠিকুলং নাম উপনিস্সায ৱসামি, মং নিস্সায এতেসং বলিং ৱিস্সজ্জেহী’’তি পণ্ণং পেসেসি. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা তথা কাৰেসি.

অথ নং সকলগামৱাসিনোপি জনপদৱাসিনোপি উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘মযং তুম্হাকঞ্ঞেৱ বলিং দস্সাম, অম্হাকম্পি সুঙ্কং ৱিস্সজ্জাপেহী’’তি আহংসু. সো তেসম্পি অত্থায পণ্ণং পেসেত্ৱা ৱিস্সজ্জাপেসি. ততো পট্ঠায তে তস্সেৱ বলিং অদংসু. অথস্স মহালাভসক্কাৰো অহোসি, তেন সদ্ধিঞ্ঞেৱস্স তণ্হাপি মহতী জাতা. সো অপৰভাগেপি সব্বং জনপদং যাচি, উপড্ঢৰজ্জং যাচি, কনিট্ঠোপি তস্স অদাসিযেৱ. সো তণ্হায ৱড্ঢমানায উপড্ঢৰজ্জেনপি অসন্তুট্ঠো ‘‘ৰজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি জনপদপৰিৱুতো তং নগৰং গন্ত্ৱা বহিনগৰে ঠত্ৱা ‘‘ৰজ্জং ৱা মে দেতু যুদ্ধং ৱা’’তি কনিট্ঠস্স পণ্ণং পহিণি. কনিট্ঠো চিন্তেসি ‘‘অযং বালো পুব্বে ৰজ্জম্পি উপৰজ্জাদীনিপি পটিক্খিপিত্ৱা ইদানি ‘যুদ্ধেন গণ্হামী’তি ৱদতি, সচে খো পনাহং ইমং যুদ্ধেন মাৰেস্সামি, গৰহা মে ভৱিস্সতি, কিং মে ৰজ্জেনা’’তি. অথস্স ‘‘অলং যুদ্ধেন, ৰজ্জং গণ্হতূ’’তি পেসেসি. সো ৰজ্জং গণ্হিত্ৱা কনিট্ঠস্স উপৰজ্জং দত্ৱা ততো পট্ঠায ৰজ্জং কাৰেন্তো তণ্হাৱসিকো হুত্ৱা একেন ৰজ্জেন অসন্তুট্ঠো দ্ৱে তীণি ৰজ্জানি পত্থেত্ৱা তণ্হায কোটিং নাদ্দস.

তদা সক্কো দেৱৰাজা ‘‘কে নু খো লোকে মাতাপিতৰো উপট্ঠহন্তি, কে দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোন্তি, কে তণ্হাৱসিকা’’তি ওলোকেন্তো তস্স তণ্হাৱসিকভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অযং বালো বাৰাণসিৰজ্জেনপি ন তুস্সতি, অহং সিক্খাপেস্সামি ন’’ন্তি মাণৱকৱেসেন ৰাজদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘একো উপাযকুসলো মাণৱো দ্ৱাৰে ঠিতো’’তি আৰোচাপেত্ৱা ‘‘পৱিসতূ’’তি ৱুত্তে পৱিসিত্ৱা ৰাজানং জযাপেত্ৱা ‘‘কিংকাৰণা আগতোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘মহাৰাজ তুম্হাকং কিঞ্চি ৱত্তব্বং অত্থি, ৰহো পচ্চাসীসামী’’তি আহ. সক্কানুভাৱেন তাৱদেৱ মনুস্সা পটিক্কমিংসু. অথ নং মাণৱো ‘‘অহং, মহাৰাজ, ফীতানি আকিণ্ণমনুস্সানি সম্পন্নবলৱাহনানি তীণি নগৰানি পস্সামি, অহং তে অত্তনো আনুভাৱেন তেসু ৰজ্জং গহেত্ৱা দস্সামি, পপঞ্চং অকত্ৱা সীঘং গন্তুং ৱট্টতী’’তি আহ. সো তণ্হাৱসিকো ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা সক্কানুভাৱেন ‘‘কো ৱা ত্ৱং, কুতো ৱা আগতো, কিং ৱা তে লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি ন পুচ্ছি. সোপি এত্তকং ৱত্ৱা তাৱতিংসভৱনমেৱ অগমাসি.

ৰাজা অমচ্চে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘একো মাণৱো ‘অম্হাকং তীণি ৰজ্জানি গহেত্ৱা দস্সামী’তি আহ, তং পক্কোসথ, নগৰে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা বলকাযং সন্নিপাতাপেথ, পপঞ্চং অকত্ৱা তীণি ৰজ্জানি গণ্হিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিং পন তে, মহাৰাজ, তস্স মাণৱস্স সক্কাৰো ৱা কতো, নিৱাসট্ঠানং ৱা পুচ্ছিত’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘নেৱ সক্কাৰং অকাসিং, ন নিৱাসট্ঠানং পুচ্ছিং, গচ্ছথ নং উপধাৰেথা’’তি আহ. উপধাৰেন্তা নং অদিস্ৱা ‘‘মহাৰাজ, সকলনগৰে মাণৱং ন পস্সামা’’তি আৰোচেসুং. তং সুত্ৱা ৰাজা দোমনস্সজাতো ‘‘তীসু নগৰেসু ৰজ্জং নট্ঠং, মহন্তেনম্হি যসেন পৰিহীনো, ‘নেৱ মে পৰিব্বযং অদাসি, ন চ পুচ্ছি নিৱাসট্ঠান’ন্তি ময্হং কুজ্ঝিত্ৱা মাণৱো অনাগতো ভৱিস্সতী’’তি পুনপ্পুনং চিন্তেসি. অথস্স তণ্হাৱসিকস্স সৰীৰে ডাহো উপ্পজ্জি, সৰীৰে পৰিডয্হন্তে উদৰং খোভেত্ৱা লোহিতপক্খন্দিকা উদপাদি. একং ভাজনং পৱিসতি, একং নিক্খমতি, ৱেজ্জা তিকিচ্ছিতুং ন সক্কোন্তি, ৰাজা কিলমতি. অথস্স ব্যাধিতভাৱো সকলনগৰে পাকটো অহোসি.

তদা বোধিসত্তো তক্কসিলতো সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা বাৰাণসিনগৰে মাতাপিতূনং সন্তিকং আগতো তং ৰঞ্ঞো পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘অহং তিকিচ্ছিস্সামী’’তি ৰাজদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ‘‘একো কিৰ তৰুণমাণৱো তুম্হে তিকিচ্ছিতুং আগতো’’তি আৰোচাপেসি. ৰাজা ‘‘মহন্তমহন্তা দিসাপামোক্খৱেজ্জাপি মং তিকিচ্ছিতুং ন সক্কোন্তি, কিং তৰুণমাণৱো সক্খিস্সতি, পৰিব্বযং দত্ৱা ৱিস্সজ্জেথ ন’’ন্তি আহ. তং সুত্ৱা মাণৱো ‘‘ময্হং ৱেজ্জকম্মেন ৱেতনং নত্থি, অহং তিকিচ্ছামি, কেৱলং ভেসজ্জমূলমত্তং দেতূ’’তি আহ. তং সুত্ৱা ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি পক্কোসাপেসি. মাণৱো ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা ‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, অহং তে তিকিচ্ছামি, অপিচ খো পন মে ৰোগস্স সমুট্ঠানং আচিক্খাহী’’তি আহ. ৰাজা হৰাযমানো ‘‘কিং তে সমুট্ঠানেন, ভেসজ্জং এৱ কৰোহী’’তি আহ. মহাৰাজ, ৱেজ্জা নাম ‘‘অযং ব্যাধি ইমং নিস্সায সমুট্ঠিতো’’তি ঞত্ৱা অনুচ্ছৱিকং ভেসজ্জং কৰোন্তীতি. ৰাজা ‘‘সাধু তাতা’’তি সমুট্ঠানং কথেন্তো ‘‘একেন মাণৱেন আগন্ত্ৱা তীসু নগৰেসু ৰজ্জং গহেত্ৱা দস্সামী’’তিআদিং কত্ৱা সব্বং কথেত্ৱা ‘‘ইতি মে তাত, তণ্হং নিস্সায ব্যাধি উপ্পন্নো, সচে তিকিচ্ছিতুং সক্কোসি, তিকিচ্ছাহী’’তি আহ. কিং পন মহাৰাজ, সোচনায তানি নগৰানি সক্কা লদ্ধুন্তি? ‘‘ন সক্কা তাতা’’তি. ‘‘এৱং সন্তে কস্মা সোচসি, মহাৰাজ, সব্বমেৱ হি সৱিঞ্ঞাণকাৱিঞ্ঞাণকৱত্থুং অত্তনো কাযং আদিং কত্ৱা পহায গমনীযং, চতূসু নগৰেসু ৰজ্জং গহেত্ৱাপি ত্ৱং একপ্পহাৰেনেৱ ন চতস্সো ভত্তপাতিযো ভুঞ্জিস্সসি, ন চতূসু সযনেসু সযিস্সসি, ন চত্তাৰি ৱত্থযুগানি অচ্ছাদেস্সসি, তণ্হাৱসিকেন নাম ভৱিতুং ন ৱট্টতি, অযঞ্হি তণ্হা নাম ৱড্ঢমানা চতূহি অপাযেহি মুচ্চিতুং ন দেতীতি.

ইতি নং মহাসত্তো ওৱদিত্ৱা অথস্স ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

৩৭. ‘‘কামং কামযমানস্স, তস্স চে তং সমিজ্ঝতি;

অদ্ধা পীতিমনো হোতি, লদ্ধা মচ্চো যদিচ্ছতি.

৩৮. ‘‘কামং কামযমানস্স, তস্স চে তং সমিজ্ঝতি;

ততো নং অপৰং কামে, ঘম্মে তণ্হংৱ ৱিন্দতি.

৩৯. ‘‘গৱংৱ সিঙ্গিনো সিঙ্গং, ৱড্ঢমানস্স ৱড্ঢতি;

এৱং মন্দস্স পোসস্স, বালস্স অৱিজানতো;

ভিয্যো তণ্হা পিপাসা চ, ৱড্ঢমানস্স ৱড্ঢতি.

৪০. ‘‘পথব্যা সালিযৱকং, গৱাস্সং দাসপোৰিসং;

দত্ৱা চ নালমেকস্স, ইতি ৱিদ্ৱা সমং চৰে.

৪১. ‘‘ৰাজা পসয্হ পথৱিং ৱিজিত্ৱা, সসাগৰন্তং মহিমাৱসন্তো;

ওৰং সমুদ্দস্স অতিত্তৰূপো, পাৰং সমুদ্দস্সপি পত্থযেথ.

৪২. ‘‘যাৱ অনুস্সৰং কামে, মনসা তিত্তি নাজ্ঝগা;

ততো নিৱত্তা পটিক্কম্ম দিস্ৱা, তে ৱে সুতিত্তা যে পঞ্ঞায তিত্তা.

৪৩. ‘‘পঞ্ঞায তিত্তিনং সেট্ঠং, ন সো কামেহি তপ্পতি;

পঞ্ঞায তিত্তং পুৰিসং, তণ্হা ন কুৰুতে ৱসং.

৪৪. ‘‘অপচিনেথেৱ কামানং, অপ্পিচ্ছস্স অলোলুপো;

সমুদ্দমত্তো পুৰিসো, ন সো কামেহি তপ্পতি.

৪৫. ‘‘ৰথকাৰোৱ চম্মস্স, পৰিকন্তং উপাহনং;

যং যং চজতি কামানং, তং তং সম্পজ্জতে সুখং;

সব্বঞ্চে সুখমিচ্ছেয্য, সব্বে কামে পৰিচ্চজে’’তি.

তত্থ কামন্তি ৱত্থুকামম্পি কিলেসকামম্পি. কামযমানস্সাতি পত্থযমানস্স. তস্স চে তং সমিজ্ঝতীতি তস্স পুগ্গলস্স তং কামিতৱত্থু সমিজ্ঝতি চে, নিপ্ফজ্জতি চেতি অত্থো. ততো নং অপৰং কামেতি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং. অপৰন্তি পৰভাগদীপনং. কামেতি উপযোগবহুৱচনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – সচে কামং কামযমানস্স তং কামিতৱত্থু সমিজ্ঝতি, তস্মিং সমিদ্ধে ততো পৰং সো পুগ্গলো কামযমানো যথা নাম ঘম্মে গিম্হকালে ৱাতাতপেন কিলন্তো তণ্হং ৱিন্দতি, পানীযপিপাসং পটিলভতি, এৱং ভিয্যো কামতণ্হাসঙ্খাতে কামে ৱিন্দতি পটিলভতি, ৰূপতণ্হাদিকা তণ্হা চস্স ৱড্ঢতিযেৱাতি. গৱংৱাতি গোৰূপস্স ৱিয. সিঙ্গিনোতি মত্থকং পদালেত্ৱা উট্ঠিতসিঙ্গস্স. মন্দস্সাতি মন্দপঞ্ঞস্স. বালস্সাতি বালধম্মে যুত্তস্স. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা ৱচ্ছকস্স ৱড্ঢন্তস্স সৰীৰেনেৱ সদ্ধিং সিঙ্গং ৱড্ঢতি, এৱং অন্ধবালস্সপি অপ্পত্তকামতণ্হা চ পত্তকামপিপাসা চ অপৰাপৰং ৱড্ঢতীতি.

সালিযৱকন্তি সালিখেত্তযৱখেত্তং. এতেন সালিযৱাদিকং সব্বং ধঞ্ঞং দস্সেতি, দুতিযপদেন সব্বং দ্ৱিপদচতুপ্পদং দস্সেতি. পঠমপদেন ৱা সব্বং অৱিঞ্ঞাণকং, ইতৰেন সৱিঞ্ঞাণকং. দত্ৱা চাতি দত্ৱাপি. ইদং ৱুত্তং হোতি – তিট্ঠন্তু তীণি ৰজ্জানি, সচে সো মাণৱো অঞ্ঞং ৱা সকলম্পি পথৱিং সৱিঞ্ঞাণকাৱিঞ্ঞাণকৰতনপূৰং কস্সচি দত্ৱা গচ্ছেয্য, ইদম্পি এত্তকং ৱত্থু একস্সেৱ অপৰিযন্তং, এৱং দুপ্পূৰা এসা তণ্হা নাম. ইতি ৱিদ্ৱা সমং চৰেতি এৱং জানন্তো পুৰিসো তণ্হাৱসিকো অহুত্ৱা কাযসমাচাৰাদীনি পূৰেন্তো চৰেয্য.

ওৰন্তি ওৰিমকোট্ঠাসং পত্ৱা তেন অতিত্তৰূপো পুন সমুদ্দপাৰম্পি পত্থযেথ. এৱং তণ্হাৱসিকসত্তা নাম দুপ্পূৰাতি দস্সেতি. যাৱাতি অনিযামিতপৰিচ্ছেদো. অনুস্সৰন্তি অনুস্সৰন্তো. নাজ্ঝগাতি ন ৱিন্দতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – মহাৰাজ, পুৰিসো অপৰিযন্তেপি কামে মনসা অনুস্সৰন্তো তিত্তিং ন ৱিন্দতি, পত্তুকামোৱ হোতি, এৱং কামেসু সত্তানং তণ্হা ৱড্ঢতেৱ. ততো নিৱত্তাতি ততো পন ৱত্থুকামকিলেসকামতো চিত্তেন নিৱত্তিত্ৱা কাযেন পটিক্কম্ম ঞাণেন আদীনৱং দিস্ৱা যে পঞ্ঞায তিত্তা পৰিপুণ্ণা, তে তিত্তা নাম.

পঞ্ঞায তিত্তিনং সেট্ঠন্তি পঞ্ঞায তিত্তীনং অযং পৰিপুণ্ণসেট্ঠো, অযমেৱ ৱা পাঠো. ন সো কামেহি তপ্পতীতি ‘‘ন হী’’তিপি পাঠো. যস্মা পঞ্ঞায তিত্তো পুৰিসো কামেহি ন পৰিডয্হতীতি অত্থো. ন কুৰুতে ৱসন্তি তাদিসঞ্হি পুৰিসং তণ্হা ৱসে ৱত্তেতুং ন সক্কোতি, স্ৱেৱ পন তণ্হায আদীনৱং দিস্ৱা সৰভঙ্গমাণৱো ৱিয চ অড্ঢমাসকৰাজা ৱিয চ তণ্হাৱসে ন পৱত্ততীতি অত্থো. অপচিনেথেৱাতি ৱিদ্ধংসেথেৱ. সমুদ্দমত্তোতি মহতিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা সমুদ্দপ্পমাণো. সো মহন্তেন অগ্গিনাপি সমুদ্দো ৱিয কিলেসকামেহি ন তপ্পতি ন ডয্হতি.

ৰথকাৰোতি চম্মকাৰো. পৰিকন্তন্তি পৰিকন্তন্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা চম্মকাৰো উপাহনং পৰিকন্তন্তো যং যং চম্মস্স অগয্হূপগট্ঠানং হোতি, তং তং চজিত্ৱা উপাহনং কত্ৱা উপাহনমূলং লভিত্ৱা সুখিতো হোতি, এৱমেৱ পণ্ডিতো চম্মকাৰসত্থসদিসায পঞ্ঞায কন্তন্তো যং যং ওধিং কামানং চজতি, তেন তেনস্স কামোধিনা ৰহিতং তং তং কাযকম্মং ৱচীকম্মং মনোকম্মঞ্চ সুখং সম্পজ্জতি ৱিগতদৰথং, সচে পন সব্বম্পি কাযকম্মাদিসুখং ৱিগতপৰিড়াহমেৱ ইচ্ছেয্য, কসিণং ভাৱেত্ৱা ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা সব্বে কামে পৰিচ্চজেতি.

বোধিসত্তস্স পন ইমং গাথং কথেন্তস্স ৰঞ্ঞো সেতচ্ছত্তং আৰম্মণং কত্ৱা ওদাতকসিণজ্ঝানং উদপাদি, ৰাজাপি অৰোগো অহোসি. সো তুট্ঠো সযনা ৱুট্ঠহিত্ৱা ‘‘এত্তকা ৱেজ্জা মং তিকিচ্ছিতুং নাসক্খিংসু, পণ্ডিতমাণৱো পন অত্তনো ঞাণোসধেন মং নিৰোগং অকাসী’’তি তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো দসমং গাথমাহ –

৪৬. ‘‘অট্ঠ তে ভাসিতা গাথা, সব্বা হোন্তি সহস্সিযা;