১১. একাদসকনিপাতো

[৪৫৫] ১. মাতুপোসকজাতকৱণ্ণনা

তস্স নাগস্স ৱিপ্পৱাসেনাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মাতুপোসকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু সামজাতকৱত্থুসদিসমেৱ. সত্থা পন ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘মা ভিক্খৱে, এতং ভিক্খুং উজ্ঝাযিত্থ, পোৰাণকপণ্ডিতা তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তাপি মাতৰা ৱিযুত্তা সত্তাহং নিৰাহাৰতায সুস্সমানা ৰাজাৰহং ভোজনং লভিত্ৱাপি ‘মাতৰা ৱিনা ন ভুঞ্জিস্সামা’তি মাতৰং দিস্ৱাৱ গোচৰং গণ্হিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতমাহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো হিমৱন্তপদেসে হত্থিযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা সব্বসেতো অহোসি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো লক্খণসম্পন্নো অসীতিহত্থিসহস্সপৰিৱাৰো. সো জৰাজিণ্ণং মাতৰং পোসেসি, মাতা পনস্স অন্ধা. সো মধুৰমধুৰানি ফলাফলানি হত্থীনং দত্ৱা মাতু সন্তিকং পেসেসি. হত্থী তস্সা অদত্ৱা অত্তনাৱ খাদন্তি. সো পৰিগ্গণ্হন্তো তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ‘‘যূথং ছড্ডেত্ৱা মাতৰমেৱ পোসেস্সামী’’তি ৰত্তিভাগে অঞ্ঞেসং হত্থীনং অজানন্তানং মাতৰং গহেত্ৱা চণ্ডোৰণপব্বতপাদং গন্ত্ৱা একং নড়িনিং উপনিস্সায ঠিতায পব্বতগুহাযং মাতৰং ঠপেত্ৱা পোসেসি. অথেকো বাৰাণসিৱাসী ৱনচৰকো মগ্গমূড়্হো দিসং ৱৱত্থপেতুং অসক্কোন্তো মহন্তেন সদ্দেন পৰিদেৱি. বোধিসত্তো তস্স সদ্দং সুত্ৱা ‘‘অযং পুৰিসো অনাথো, ন খো পন মেতং পতিৰূপং, যং এস মযি ঠিতে ইধ ৱিনস্সেয্যা’’তি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং ভযেন পলাযন্তং দিস্ৱা ‘‘অম্ভো পুৰিস, নত্থি তে মং নিস্সায ভযং, মা পলাযি, কস্মা ত্ৱং পৰিদেৱন্তো ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সামি, অহং মগ্গমূড়্হো, অজ্জ মে সত্তমো দিৱসো’’তি ৱুত্তে ‘‘ভো পুৰিস, মা ভাযি, অহং তং মনুস্সপথে ঠপেস্সামী’’তি তং অত্তনো পিট্ঠিযং নিসীদাপেত্ৱা অৰঞ্ঞা নীহৰিত্ৱা নিৱত্তি. সোপি পাপো ‘‘নগৰং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেস্সামী’’তি ৰুক্খসঞ্ঞং পব্বতসঞ্ঞং কৰোন্তোৱ নিক্খমিত্ৱা বাৰাণসিং অগমাসি.

তস্মিং কালে ৰঞ্ঞো মঙ্গলহত্থী কালমকাসি. ৰাজা ‘‘সচে কেনচি কত্থচি ওপৱয্হং কাতুং যুত্তৰূপো হত্থী দিট্ঠো অত্থি, সো আচিক্খতূ’’তি ভেৰিং চৰাপেসি. সো পুৰিসো ৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘মযা, দেৱ, তুম্হাকং ওপৱয্হো ভৱিতুং যুত্তৰূপো সব্বসেতো সীলৱা হত্থিৰাজা দিট্ঠো, অহং মগ্গং দস্সেস্সামি, মযা সদ্ধিং হত্থাচৰিযে পেসেত্ৱা তং গণ্হাপেথা’’তি আহ. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি ‘‘ইমং মগ্গদেসকং কত্ৱা অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা ইমিনা ৱুত্তং হত্থিনাগং আনেথা’’তি তেন সদ্ধিং মহন্তেন পৰিৱাৰেন হত্থাচৰিযং পেসেসি. সো তেন সদ্ধিং গন্ত্ৱা বোধিসত্তং নড়িনিং পৱিসিত্ৱা গোচৰং গণ্হন্তং পস্সি. বোধিসত্তোপি হত্থাচৰিযং দিস্ৱা ‘‘ইদং ভযং ন অঞ্ঞতো উপ্পন্নং, তস্স পুৰিসস্স সন্তিকা উপ্পন্নং ভৱিস্সতি, অহং খো পন মহাবলো হত্থিসহস্সম্পি ৱিদ্ধংসেতুং সমত্থো হোমি, কুজ্ঝিত্ৱা সৰট্ঠকং সেনাৱাহনং নাসেতুং, সচে পন কুজ্ঝিস্সামি, সীলং মে ভিজ্জিস্সতি, তস্মা অজ্জ সত্তীহি কোট্টিযমানোপি ন কুজ্ঝিস্সামী’’তি অধিট্ঠায সীসং নামেত্ৱা নিচ্চলোৱ অট্ঠাসি. হত্থাচৰিযো পদুমসৰং ওতৰিত্ৱা তস্স লক্খণসম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘এহি পুত্তা’’তি ৰজতদামসদিসায সোণ্ডায গহেত্ৱা সত্তমে দিৱসে বাৰাণসিং পাপুণি. বোধিসত্তমাতা পন পুত্তে অনাগচ্ছন্তে ‘‘পুত্তো মে ৰাজৰাজমহামত্তাদীহি নীতো ভৱিস্সতি, ইদানি তস্স ৱিপ্পৱাসেন অযং ৱনসণ্ডো ৱড্ঢিস্সতী’’তি পৰিদেৱমানা দ্ৱে গাথা অভাসি –

১. ‘‘তস্স নাগস্স ৱিপ্পৱাসেন, ৱিৰূড়্হো সল্লকী চ কুটজা চ;

কুৰুৱিন্দকৰৱীৰা ভিসসামা চ, নিৱাতে পুপ্ফিতা চ কণিকাৰা.

২. ‘‘কোচিদেৱ সুৱণ্ণকাযুৰা, নাগৰাজং ভৰন্তি পিণ্ডেন;

যত্থ ৰাজা ৰাজকুমাৰো ৱা, কৱচমভিহেস্সতি অছম্ভিতো’’তি.

তত্থ ৱিৰূড়্হাতি ৱড্ঢিতা নাম, নত্থেত্থ সংসযোতি অসংসযৱসেনেৱমাহ. সল্লকী চ কুটজা চাতি ইন্দসালৰুক্খা চ কুটজৰুক্খা চ. কুৰুৱিন্দকৰৱীৰা ভিসসামা চাতি কুৰুৱিন্দৰুক্খা চ কৰৱীৰনামকানি মহাতিণানি চ ভিসানি চ সামাকানি চাতি অত্থো. এতে চ সব্বে ইদানি ৱড্ঢিস্সন্তীতি পৰিদেৱতি. নিৱাতেতি পব্বতপাদে. পুপ্ফিতাতি মম পুত্তেন সাখং ভঞ্জিত্ৱা অখাদিযমানা কণিকাৰাপি পুপ্ফিতা ভৱিস্সন্তীতি ৱুত্তং হোতি. কোচিদেৱাতি কত্থচিদেৱ গামে ৱা নগৰে ৱা. সুৱণ্ণকাযুৰাতি সুৱণ্ণাভৰণা ৰাজৰাজমহামত্তা. ভৰন্তি পিণ্ডেনাতি অজ্জ মাতুপোসকং নাগৰাজং ৰাজাৰহস্স ভোজনস্স সুৱড্ঢিতেন পিণ্ডেন পোসেন্তি. যত্থাতি যস্মিং নাগৰাজে ৰাজা নিসীদিত্ৱা. কৱচমভিহেস্সতীতি সঙ্গামং পৱিসিত্ৱা পচ্চামিত্তানং কৱচং অভিহনিস্সতি ভিন্দিস্সতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘যত্থ মম পুত্তে নিসিন্নো ৰাজা ৱা ৰাজকুমাৰো ৱা অছম্ভিতো হুত্ৱা সপত্তানং কৱচং হনিস্সতি, তং মে পুত্তং নাগৰাজানং সুৱণ্ণাভৰণা অজ্জ পিণ্ডেন ভৰন্তী’’তি.

হত্থাচৰিযোপি অন্তৰামগ্গেৱ ৰঞ্ঞো সাসনং পেসেসি. তং সুত্ৱা ৰাজা নগৰং অলঙ্কাৰাপেসি. হত্থাচৰিযো বোধিসত্তং কতগন্ধপৰিভণ্ডং অলঙ্কতপটিযত্তং হত্থিসালং নেত্ৱা ৱিচিত্ৰসাণিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচাপেসি. ৰাজা নানগ্গৰসভোজনং আদায গন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স দাপেসি. সো ‘‘মাতৰং ৱিনা গোচৰং ন গণ্হিস্সামী’’তি পিণ্ডং ন গণ্হি. অথ নং যাচন্তো ৰাজা ততিযং গাথমাহ –

৩. ‘‘গণ্হাহি নাগ কবড়ং, মা নাগ কিসকো ভৱ;

বহূনি ৰাজকিচ্চানি, তানি নাগ কৰিস্সসী’’তি.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তো চতুত্থং গাথমাহ –

৪. ‘‘সা নূনসা কপণিকা, অন্ধা অপৰিণাযিকা;

খাণুং পাদেন ঘট্টেতি, গিৰিং চণ্ডোৰণং পতী’’তি.

তত্থ সা নূনসাতি মহাৰাজ, নূন সা এসা. কপণিকাতি পুত্তৱিযোগেন কপণা. খাণুন্তি তত্থ তত্থ পতিতং ৰুক্খকলিঙ্গৰং. ঘট্টেতীতি পৰিদেৱমানা তত্থ তত্থ পাদেন পোথেন্তী নূন পাদেন হনতি. গিৰিং চণ্ডোৰণং পতীতি চণ্ডোৰণপব্বতাভিমুখী, পব্বতপাদে পৰিপ্ফন্দমানাতি অত্থো.

অথ নং পুচ্ছন্তো ৰাজা পঞ্চমং গাথমাহ –

৫. ‘‘কা নু তে সা মহানাগ, অন্ধা অপৰিণাযিকা;

খাণুং পাদেন ঘট্টেতি, গিৰিং চণ্ডোৰণং পতী’’তি.

বোধিসত্তো ছট্ঠং গাথমাহ –

৬. ‘‘মাতা মে সা মহাৰাজ, অন্ধা অপৰিণাযিকা;

খাণুং পাদেন ঘট্টেতি, গিৰিং চণ্ডোৰণং পতী’’তি.

ৰাজা ছট্ঠগাথায তমত্থং সুত্ৱা মুঞ্চাপেন্তো সত্তমং গাথমাহ –

৭. ‘‘মুঞ্চথেতং মহানাগং, যোযং ভৰতি মাতৰং;

সমেতু মাতৰা নাগো, সহ সব্বেহি ঞাতিভী’’তি.

তত্থ যোযং ভৰতীতি অযং নাগো ‘‘অহং, মহাৰাজ, অন্ধং মাতৰং পোসেমি, মযা ৱিনা ময্হং মাতা জীৱিতক্খযং পাপুণিস্সতি, তায ৱিনা ময্হং ইস্সৰিযেন অত্থো নত্থি, অজ্জ মে মাতু গোচৰং অলভন্তিযা সত্তমো দিৱসো’’তি ৱদতি, তস্মা যো অযং মাতৰং ভৰতি, এতং মহানাগং খিপ্পং মুঞ্চথ. সব্বেহি ঞাতিভীতি সদ্ধিং এস মাতৰা সমেতু সমাগচ্ছতূতি.

অট্ঠমনৱমা অভিসম্বুদ্ধগাথা হোন্তি –

৮. ‘‘মুত্তো চ বন্ধনা নাগো, মুত্তমাদায কুঞ্জৰো;

মুহুত্তং অস্সাসযিত্ৱা, অগমা যেন পব্বতো.

৯. ‘‘ততো সো নড়িনিং গন্ত্ৱা, সীতং কুঞ্জৰসেৱিতং;

সোণ্ডাযূদকমাহত্ৱা, মাতৰং অভিসিঞ্চথা’’তি.

সো কিৰ নাগো বন্ধনা মুত্তো থোকং ৱিস্সমিত্ৱা ৰঞ্ঞো দসৰাজধম্মগাথায ধম্মং দেসেত্ৱা ‘‘অপ্পমত্তো হোহি, মহাৰাজা’’তি ওৱাদং দত্ৱা মহাজনেন গন্ধমালাদীহি পূজিযমানো নগৰা নিক্খমিত্ৱা তদহেৱ তং পদুমসৰং পত্ৱা ‘‘মম মাতৰং গোচৰং গাহাপেত্ৱাৱ সযং গণ্হিস্সামী’’তি বহুং ভিসমুড়ালং আদায সোণ্ডপূৰং উদকং গহেত্ৱা গুহালেণতো নিক্খমিত্ৱা গুহাদ্ৱাৰে নিসিন্নায মাতুযা সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্তাহং নিৰাহাৰতায মাতু সৰীৰস্স ফস্সপটিলাভত্থং উপৰি উদকং সিঞ্চি, তমত্থং আৱিকৰোন্তো সত্থা দ্ৱে গাথা অভাসি. বোধিসত্তস্স মাতাপি ‘‘দেৱো ৱস্সতী’’তি সঞ্ঞায তং অক্কোসন্তী দসমং গাথমাহ –

১০. ‘‘কোযং অনৰিযো দেৱো, অকালেনপি ৱস্সতি;

গতো মে অত্ৰজো পুত্তো, যো ময্হং পৰিচাৰকো’’তি.

তত্থ অত্ৰজোতি অত্ততো জাতো.

অথ নং সমস্সাসেন্তো বোধিসত্তো একাদসমং গাথমাহ –

১১. ‘‘উট্ঠেহি অম্ম কিং সেসি, আগতো ত্যাহমত্ৰজো;

মুত্তোম্হি কাসিৰাজেন, ৱেদেহেন যসস্সিনা’’তি.

তত্থ আগতো ত্যাহন্তি আগতো তে অহং. ৱেদেহেনাতি ঞাণসম্পন্নেন. যসস্সিনাতি মহাপৰিৱাৰেন তেন ৰঞ্ঞা মঙ্গলহত্থিভাৱায গহিতোপি অহং মুত্তো, ইদানি তৱ সন্তিকং আগতো উট্ঠেহি গোচৰং গণ্হাহীতি.

সা তুট্ঠমানসা ৰঞ্ঞো অনুমোদনং কৰোন্তী ওসানগাথমাহ –

১২. ‘‘চিৰং জীৱতু সো ৰাজা, কাসীনং ৰট্ঠৱড্ঢনো;

যো মে পুত্তং পমোচেসি, সদা ৱুদ্ধাপচাযিক’’ন্তি.

তদা ৰাজা বোধিসত্তস্স গুণে পসীদিত্ৱা নড়িনিযা অৱিদূৰে গামং মাপেত্ৱা বোধিসত্তস্স চ মাতু চস্স নিবদ্ধং ৱত্তং পট্ঠপেসি. অপৰভাগে বোধিসত্তো মাতৰি কালকতায তস্সা সৰীৰপৰিহাৰং কত্ৱা কাৰণ্ডকঅস্সমপদং নাম গতো. তস্মিং পন ঠানে হিমৱন্ততো ওতৰিত্ৱা পঞ্চসতা ইসযো ৱসিংসু, তং ৱত্তং তেসং অদাসি. ৰাজা বোধিসত্তস্স সমানৰূপং সিলাপটিমং কাৰেত্ৱা মহাসক্কাৰং পৱত্তেসি. সকলজম্বুদীপৱাসিনো অনুসংৱচ্ছৰং সন্নিপতিত্ৱা হত্থিমহং নাম কৰিংসু.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে মাতুপোসকভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, পাপপুৰিসো দেৱদত্তো, হত্থাচৰিযো সাৰিপুত্তো, মাতা হত্থিনী মহামাযা, মাতুপোসকনাগো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

মাতুপোসকজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৪৫৬] ২. জুণ্হজাতকৱণ্ণনা

সুণোহি ময্হং ৱচনং জনিন্দাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো আনন্দত্থেৰেন লদ্ধৱৰে আৰব্ভ কথেসি. পঠমবোধিযঞ্হি ৱীসতি ৱস্সানি ভগৱতো অনিবদ্ধুপট্ঠাকা অহেসুং. একদা থেৰো নাগসমালো, একদা নাগিতো, একদা উপৱাণো, একদা সুনক্খত্তো, একদা চুন্দো, একদা নন্দো, একদা সাগতো, একদা মেঘিযো ভগৱন্তং উপট্ঠহি. অথেকদিৱসং ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি ‘‘ভিক্খৱে, ইদানিম্হি মহল্লকো, একচ্চে ভিক্খূ ‘ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামা’তি ৱুত্তে অঞ্ঞেন গচ্ছন্তি, একচ্চে ময্হং পত্তচীৱৰং ভূমিযং নিক্খিপন্তি, নিবদ্ধুপট্ঠাকং মে একং ভিক্খুং জানাথা’’তি. ‘‘ভন্তে, অহং উপট্ঠহিস্সামি, অহং উপট্ঠহিস্সামী’’তি সিৰসি অঞ্জলিং কত্ৱা উট্ঠিতে সাৰিপুত্তত্থেৰাদযো ‘‘তুম্হাকং পত্থনা মত্থকং পত্তা, অল’’ন্তি পটিক্খিপি. ততো ভিক্খূ আনন্দত্থেৰং ‘‘ত্ৱং আৱুসো, উপট্ঠাকট্ঠানং যাচাহী’’তি আহংসু. থেৰো ‘‘সচে মে ভন্তে, ভগৱা অত্তনা লদ্ধচীৱৰং ন দস্সতি, পিণ্ডপাতং ন দস্সতি, একগন্ধকুটিযং ৱসিতুং ন দস্সতি, মং গহেত্ৱা নিমন্তনং ন গমিস্সতি, সচে পন ভগৱা মযা গহিতং নিমন্তনং গমিস্সতি, সচে অহং তিৰোৰট্ঠা তিৰোজনপদা ভগৱন্তং দট্ঠুং আগতং পৰিসং আগতক্খণেযেৱ দস্সেতুং লভিস্সামি, যদা মে কঙ্খা উপ্পজ্জতি, তস্মিং খণেযেৱ ভগৱন্তং উপসঙ্কমিতুং লভিস্সামি, সচে যং ভগৱা মম পৰম্মুখা ধম্মং কথেতি, তং আগন্ত্ৱা ময্হং কথেস্সতি, এৱাহং ভগৱন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ইমে চত্তাৰো পটিক্খেপে চতস্সো চ আযাচনাতি অট্ঠ ৱৰে যাচি, ভগৱাপিস্স অদাসি.

সো ততো পট্ঠায পঞ্চৱীসতি ৱস্সানি নিবদ্ধুপট্ঠাকো অহোসি. সো পঞ্চসু ঠানেসু এতদগ্গে ঠপনং পত্ৱা আগমসম্পদা, অধিগমসম্পদা, পুব্বহেতুসম্পদা, অত্তত্থপৰিপুচ্ছাসম্পদা, তিত্থৱাসসম্পদা, যোনিসোমনসিকাৰসম্পদা, বুদ্ধূপনিস্সযসম্পদাতি ইমাহি সত্তহি সম্পদাহি সমন্নাগতো বুদ্ধস্স সন্তিকে অট্ঠৱৰদাযজ্জং লভিত্ৱা বুদ্ধসাসনে পঞ্ঞাতো গগনমজ্ঝে চন্দো ৱিয পাকটো অহোসি. অথেকদিৱসং ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, তথাগতো আনন্দত্থেৰং ৱৰদানেন সন্তপ্পেসী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপাহং আনন্দং ৱৰেন সন্তপ্পেসিং, পুব্বেপাহং যং যং এস যাচি, তং তং অদাসিংযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স পুত্তো জুণ্হকুমাৰো নাম হুত্ৱা তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গহেত্ৱা আচৰিযস্স অনুযোগং দত্ৱা ৰত্তিভাগে অন্ধকাৰে আচৰিযস্স ঘৰা নিক্খমিত্ৱা অত্তনো নিৱাসট্ঠানং ৱেগেন গচ্ছন্তো অঞ্ঞতৰং ব্ৰাহ্মণং ভিক্খং চৰিত্ৱা অত্তনো নিৱাসট্ঠানং গচ্ছন্তং অপস্সন্তো বাহুনা পহৰিত্ৱা তস্স ভত্তপাতিং ভিন্দিং, ব্ৰাহ্মণো পতিত্ৱা ৱিৰৱি. কুমাৰো কাৰুঞ্ঞেন নিৱত্তিত্ৱা তং হত্থে গহেত্ৱা উট্ঠাপেসি. ব্ৰাহ্মণো ‘‘তযা, তাত, মম ভিক্খাভাজনং ভিন্নং, ভত্তমূলং মে দেহী’’তি আহ. কুমাৰো ‘‘ব্ৰাহ্মণ, ন দানাহং তৱ ভত্তমূলং দাতুং সক্কোমি, অহং খো পন কাসিকৰঞ্ঞো পুত্তো জুণ্হকুমাৰো নাম, মযি ৰজ্জে পতিট্ঠিতে আগন্ত্ৱা মং ধনং যাচেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা নিট্ঠিতসিপ্পো আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা পিতু সিপ্পং দস্সেসি. পিতা ‘‘জীৱন্তেন মে পুত্তো দিট্ঠো, ৰাজভূতম্পি নং পস্সিস্সামী’’তি ৰজ্জে অভিসিঞ্চি. সো জুণ্হৰাজা নাম হুত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. ব্ৰাহ্মণো তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘ইদানি মম ভত্তমূলং আহৰিস্সামী’’তি বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ৰাজানং অলঙ্কতনগৰং পদক্খিণং কৰোন্তমেৱ দিস্ৱা একস্মিং উন্নতপ্পদেসে ঠিতো হত্থং পসাৰেত্ৱা জযাপেসি. অথ নং ৰাজা অনোলোকেত্ৱাৱ অতিক্কমি. ব্ৰাহ্মণো তেন অদিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা কথং সমুট্ঠাপেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৩. ‘‘সুণোহি ময্হং ৱচনং জনিন্দ, অত্থেন জুণ্হম্হি ইধানুপত্তো;

ন ব্ৰাহ্মণে অদ্ধিকে তিট্ঠমানে, গন্তব্বমাহু দ্ৱিপদিন্দ সেট্ঠা’’তি.

তত্থ জুণ্হম্হীতি মহাৰাজ, তযি জুণ্হম্হি অহং একেন অত্থেন ইধানুপ্পত্তো, ন নিক্কাৰণা ইধাগতোম্হীতি দীপেতি. অদ্ধিকেতি অদ্ধানং আগতে. গন্তব্বন্তি তং অদ্ধিকং অদ্ধানমাগতং যাচমানং ব্ৰাহ্মণং অনোলোকেত্ৱাৱ গন্তব্বন্তি পণ্ডিতা ন আহু ন কথেন্তীতি.

ৰাজা তস্স ৱচনং সুত্ৱা হত্থিং ৱজিৰঙ্কুসেন নিগ্গহেত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১৪. ‘‘সুণোমি তিট্ঠামি ৱদেহি ব্ৰহ্মে, যেনাসি অত্থেন ইধানুপত্তো;

কং ৱা ত্ৱমত্থং মযি পত্থযানো, ইধাগমো ব্ৰহ্মে তদিঙ্ঘ ব্ৰূহী’’তি.

তত্থ ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো.

ততো পৰং ব্ৰাহ্মণস্স চ ৰঞ্ঞো চ ৱচনপটিৱচনৱসেন সেসগাথা কথিতা –

১৫. ‘‘দদাহি মে গামৱৰানি পঞ্চ, দাসীসতং সত্ত গৱংসতানি;

পৰোসহস্সঞ্চ সুৱণ্ণনিক্খে, ভৰিযা চ মে সাদিসী দ্ৱে দদাহি.

১৬. ‘‘তপো নু তে ব্ৰাহ্মণ ভিংসৰূপো, মন্তা নু তে ব্ৰাহ্মণ চিত্তৰূপা;

যক্খা নু তে অস্সৱা সন্তি কেচি, অত্থং ৱা মে অভিজানাসি কত্তং.

১৭. ‘‘ন মে তপো অত্থি ন চাপি মন্তা, যক্খাপি মে অস্সৱা নত্থি কেচি;

অত্থম্পি তে নাভিজানামি কত্তং, পুব্বে চ খো সঙ্গতিমত্তমাসি.

১৮. ‘‘পঠমং ইদং দস্সনং জানতো মে, ন তাভিজানামি ইতো পুৰত্থা;

অক্খাহি মে পুচ্ছিতো এতমত্থং, কদা কুহিং ৱা অহু সঙ্গমো নো.

১৯. ‘‘গন্ধাৰৰাজস্স পুৰম্হি ৰম্মে, অৱসিম্হসে তক্কসীলাযং দেৱ;

তত্থন্ধকাৰম্হি তিমীসিকাযং, অংসেন অংসং সমঘট্টযিম্হ.

২০. ‘‘তে তত্থ ঠত্ৱান উভো জনিন্দ, সাৰাণিযং ৱীতিসাৰযিম্হ তত্থ;

সাযেৱ নো সঙ্গতিমত্তমাসি, ততো ন পচ্ছা ন পুৰে অহোসি.

২১. ‘‘যদা কদাচি মনুজেসু ব্ৰহ্মে, সমাগমো সপ্পুৰিসেন হোতি;

ন পণ্ডিতা সঙ্গতিসন্থৱানি, পুব্বে কতং ৱাপি ৱিনাসযন্তি.

২২. ‘‘বালাৱ খো সঙ্গতিসন্থৱানি, পুব্বে কতং ৱাপি ৱিনাসযন্তি;

বহুম্পি বালেসু কতং ৱিনস্সতি, তথা হি বালা অকতঞ্ঞুৰূপা.

২৩. ‘‘ধীৰা চ খো সঙ্গতিসন্থৱানি, পুব্বে কতং ৱাপি ন নাসযন্তি;

অপ্পম্পি ধীৰেসু কতং ন নস্সতি, তথা হি ধীৰা সুকতঞ্ঞুৰূপা.

২৪. ‘‘দদামি তে গামৱৰানি পঞ্চ, দাসীসতং সত্ত গৱংসতানি;

পৰোসহস্সঞ্চ সুৱণ্ণনিক্খে, ভৰিযা চ তে সাদিসী দ্ৱে দদামি.

২৫. ‘‘এৱং সতং হোতি সমেচ্চ ৰাজ, নক্খত্তৰাজাৰিৱ তাৰকানং;

আপূৰতী কাসিপতী তথাহং, তযাপি মে সঙ্গমো অজ্জ লদ্ধো’’তি.

তত্থ সাদিসীতি ৰূপৱণ্ণজাতিকুলপদেসেন মযা সাদিসী একসদিসা দ্ৱে মহাযসা ভৰিযা চ মে দেহীতি অত্থো. ভিংসৰূপোতি কিং নু তে ব্ৰাহ্মণ বলৱৰূপসীলাচাৰগুণসঙ্খাতং তপোকম্মং অত্থীতি পুচ্ছতি. মন্তা নু তেতি উদাহু ৱিচিত্ৰৰূপা সব্বত্থসাধকা মন্তা তে অত্থি. অস্সৱাতি ৱচনকাৰকা ইচ্ছিতিচ্ছিতদাযকা যক্খা ৱা তে কেচি সন্তি. কত্তন্তি কতং, উদাহু তযা কতং কিঞ্চি মম অত্থং অভিজানাসীতি পুচ্ছতি. সঙ্গতিমত্তন্তি সমাগমমত্তং তযা সদ্ধিং পুব্বে মম আসীতি ৱদতি. জানতো মেতি জানন্তস্স মম ইদং পঠমং তৱ দস্সনং. ন তাভিজানামীতি ন তং অভিজানামি. তিমীসিকাযন্তি বহলতিমিৰাযং ৰত্তিযং. তে তত্থ ঠত্ৱানাতি তে মযং তস্মিং অংসেন অংসং ঘট্টিতট্ঠানে ঠত্ৱা ৱীতিসাৰযিম্হ তত্থাতি তস্মিংযেৱ ঠানে সৰিতব্বযুত্তকং কথং ৱীতিসাৰযিম্হ, অহং ‘‘ভিক্খাভাজনং মে তযা ভিন্নং, ভত্তমূলং মে দেহী’’তি অৱচং, ত্ৱং ‘‘ইদানাহং তৱ ভত্তমূলং দাতুং ন সক্কোমি, অহং খো পন কাসিকৰঞ্ঞো পুত্তো জুণ্হকুমাৰো নাম, মযি ৰজ্জে পতিট্ঠিতে আগন্ত্ৱা মং ধনং যাচেয্যাসী’’তি অৱচাতি ইমং সাৰণীযকথং কৰিম্হাতি আহ. সাযেৱ নো সঙ্গতিমত্তমাসীতি দেৱ, অম্হাকং সাযেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্গতিমত্তমাসি, একমুহুত্তিকমহোসীতি দীপেতি. ততোতি ততো পন তংমুহুত্তিকমিত্তধম্মতো পচ্ছা ৱা পুৰে ৱা কদাচি অম্হাকং সঙ্গতি নাম ন ভূতপুব্বা.

ন পণ্ডিতাতি ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিতা নাম তংমুহুত্তিকং সঙ্গতিং ৱা চিৰকালসন্থৱানি ৱা যং কিঞ্চি পুব্বে কতগুণং ৱা ন নাসেন্তি. বহুম্পীতি বহুকম্পি. অকতঞ্ঞুৰূপাতি যস্মা বালা অকতঞ্ঞুসভাৱা, তস্মা তেসু বহুম্পি কতং নস্সতীতি অত্থো. সুকতঞ্ঞুৰূপাতি সুট্ঠু কতঞ্ঞুসভাৱা. এত্থাপি তত্থাপি তথা হীতি হি-কাৰো কাৰণত্থো. দদামি তেতি ব্ৰাহ্মণেন যাচিতযাচিতং দদন্তো এৱমাহ. এৱং সতন্তি ব্ৰাহ্মণো ৰঞ্ঞো অনুমোদনং কৰোন্তো ৱদতি, সতং সপ্পুৰিসানং একৱাৰম্পি সমেচ্চ সঙ্গতি নাম এৱং হোতি. নক্খত্তৰাজাৰিৱাতি এত্থ ৰ-কাৰো নিপাতমত্তং. তাৰকানন্তি তাৰকগণমজ্ঝে. কাসিপতীতি ৰাজানমালপতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘দেৱ, কাসিৰট্ঠাধিপতি যথা চন্দো তাৰকানং মজ্ঝে ঠিতো তাৰকগণপৰিৱুতো পাটিপদতো পট্ঠায যাৱ পুণ্ণমা আপূৰতি, তথা অহম্পি অজ্জ তযা দিন্নেহি গামৱৰাদীহি আপূৰামী’’তি. তযাপি মেতি মযা পুব্বে তযা সদ্ধিং লদ্ধোপি সঙ্গমো অলদ্ধোৱ, অজ্জ পন মম মনোৰথস্স নিপ্ফন্নত্তা মযা তযা সহ সঙ্গমো লদ্ধো নামাতি নিপ্ফন্নং মে তযা সদ্ধিং মিত্তফলন্তি ৱদতি. বোধিসত্তো তস্স মহন্তং যসং অদাসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপাহং আনন্দং ৱৰেন সন্তপ্পেসিং যেৱা’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ব্ৰাহ্মণো আনন্দো অহোসি, ৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

জুণ্হজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৪৫৭] ৩. ধম্মদেৱপুত্তজাতকৱণ্ণনা

যসোকৰো পুঞ্ঞকৰোহমস্মীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দেৱদত্তস্স পথৱিপৱেসনং আৰব্ভ কথেসি. তদা হি ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, দেৱদত্তো তথাগতেন সদ্ধিং পটিৱিৰুজ্ঝিত্ৱা পথৱিং পৱিট্ঠো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন ইদানেৱেস, ভিক্খৱে, মম জিনচক্কে পহাৰং দত্ৱা পথৱিং পৱিট্ঠো, পুব্বেপি ধম্মচক্কে পহাৰং দত্ৱা পথৱিং পৱিসিত্ৱা অৱীচিপৰাযণো জাতোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কামাৱচৰদেৱলোকে ধম্মো নাম দেৱপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি, দেৱদত্তো অধম্মো নাম. তেসু ধম্মো দিব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো দিব্বৰথৱৰমভিৰুয্হ অচ্ছৰাগণপৰিৱুতো মনুস্সেসু সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ঘৰদ্ৱাৰে সুখকথায নিসিন্নেসু পুণ্ণমুপোসথদিৱসে গামনিগমজনপদৰাজধানীসু আকাসে ঠত্ৱা ‘‘পাণাতিপাতাদীহি দসহি অকুসলকম্মপথেহি ৱিৰমিত্ৱা মাতুপট্ঠানধম্মং পিতুপট্ঠানধম্মং তিৱিধসুচৰিতধম্মঞ্চ পূৰেথ, এৱং সগ্গপৰাযণা হুত্ৱা মহন্তং যসং অনুভৱিস্সথা’’তি মনুস্সে দস কুসলকম্মপথে সমাদপেন্তো জম্বুদীপং পদক্খিণং কৰোতি. অধম্মো পন দেৱপুত্তো ‘‘পাণং হনথা’’তিআদিনা নযেন দস অকুসলকম্মপথে সমাদপেন্তো জম্বুদীপং ৱামং কৰোতি. অথ তেসং আকাসে ৰথা সম্মুখা অহেসুং. অথ নেসং পৰিসা ‘‘তুম্হে কস্স, তুম্হে কস্সা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘মযং ধম্মস্স, মযং অধম্মস্সা’’তি ৱত্ৱা মগ্গা ওক্কমিত্ৱা দ্ৱিধা জাতা. ধম্মোপি অধম্মং আমন্তেত্ৱা ‘‘সম্ম, ত্ৱং অধম্মো, অহং ধম্মো, মগ্গো ময্হং অনুচ্ছৱিকো, তৱ ৰথং ওক্কামেত্ৱা ময্হং মগ্গং দেহী’’তি পঠমং গাথমাহ –

২৬. ‘‘যসোকৰো পুঞ্ঞকৰোহমস্মি, সদাত্থুতো সমণব্ৰাহ্মণানং;

মগ্গাৰহো দেৱমনুস্সপূজিতো, ধম্মো অহং দেহি অধম্ম মগ্গ’’ন্তি.

তত্থ যসোকৰোতি অহং দেৱমনুস্সানং যসদাযকো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. সদাত্থুতোতি সদা থুতো নিচ্চপসত্থো. ততো পৰা –

২৭. ‘‘অধম্মযানং দড়্হমাৰুহিত্ৱা, অসন্তসন্তো বলৱাহমস্মি;

স কিস্স হেতুম্হি তৱজ্জ দজ্জং, মগ্গং অহং ধম্ম অদিন্নপুব্বং.

২৮. ‘‘ধম্মো হৱে পাতুৰহোসি পুব্বে, পচ্ছা অধম্মো উদপাদি লোকে;

জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ সনন্তনো চ, উয্যাহি জেট্ঠস্স কনিট্ঠ মগ্গা.

২৯. ‘‘ন যাচনায নপি পাতিৰূপা, ন অৰহতা তেহং দদেয্যং মগ্গং;

যুদ্ধঞ্চ নো হোতু উভিন্নমজ্জ, যুদ্ধম্হি যো জেস্সতি তস্স মগ্গো.

৩০. ‘‘সব্বা দিসা অনুৱিসটোহমস্মি, মহব্বলো অমিতযসো অতুল্যো;

গুণেহি সব্বেহি উপেতৰূপো, ধম্মো অধম্ম ত্ৱং কথং ৱিজেস্সসি.

৩১. ‘‘লোহেন ৱে হঞ্ঞতি জাতৰূপং, ন জাতৰূপেন হনন্তি লোহং;

সচে অধম্মো হঞ্ছতি ধম্মমজ্জ, অযো সুৱণ্ণং ৱিয দস্সনেয্যং.

৩২. ‘‘সচে তুৱং যুদ্ধবলো অধম্ম, ন তুয্হ ৱুড্ঢা চ গৰূ চ অত্থি;

মগ্গঞ্চ তে দম্মি পিযাপ্পিযেন, ৱাচাদুৰুত্তানিপি তে খমামী’’তি. –

ইমা ছ গাথা তেসঞ্ঞেৱ ৱচনপটিৱচনৱসেন কথিতা.

তত্থ স কিস্স হেতুম্হি তৱজ্জ দজ্জন্তি সোম্হি অহং অধম্মো অধম্মযানং ৰথং আৰুড়্হো অভীতো বলৱা. কিংকাৰণা অজ্জ ভো ধম্ম, কস্সচি অদিন্নপুব্বং মগ্গং তুয্হং দম্মীতি. পুব্বেতি পঠমকপ্পিককালে ইমস্মিং লোকে দসকুসলকম্মপথধম্মো চ পুব্বে পাতুৰহোসি, পচ্ছা অধম্মো. জেট্ঠো চাতি পুৰে নিব্বত্তভাৱেন অহং জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ পোৰাণকো চ, ত্ৱং পন কনিট্ঠো, তস্মা মগ্গা উয্যাহীতি ৱদতি. নপি পাতিৰূপাতি অহঞ্হি তে নেৱ যাচনায ন পতিৰূপৱচনেন মগ্গাৰহতায মগ্গং দদেয্যং. অনুৱিসটোতি অহং চতস্সো দিসা চতস্সো অনুদিসাতি সব্বা দিসা অত্তনো গুণেন পত্থটো পঞ্ঞাতো পাকটো. লোহেনাতি অযমুট্ঠিকেন. হঞ্ছতীতি হনিস্সতি. তুৱং যুদ্ধবলো অধম্মাতি সচে ত্ৱং যুদ্ধবলোসি অধম্ম. ৱুড্ঢা চ গৰূ চাতি যদি তুয্হং ‘‘ইমে ৱুড্ঢা, ইমে গৰূ পণ্ডিতা’’তি এৱং নত্থি. পিযাপ্পিযেনাতি পিযেনাপি অপ্পিযেনাপি দদন্তো পিযেন ৱিয তে মগ্গং দদামীতি অত্থো.

বোধিসত্তেন পন ইমায গাথায কথিতক্খণেযেৱ অধম্মো ৰথে ঠাতুং অসক্কোন্তো অৱংসিৰো পথৱিযং পতিত্ৱা পথৱিযা ৱিৱৰে দিন্নে গন্ত্ৱা অৱীচিম্হিযেৱ নিব্বত্তি. এতমত্থং ৱিদিত্ৱা ভগৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা সেসগাথা অভাসি –

৩৩. ‘‘ইদঞ্চ সুত্ৱা ৱচনং অধম্মো, অৱংসিৰো পতিতো উদ্ধপাদো;

যুদ্ধত্থিকো চে ন লভামি যুদ্ধং, এত্তাৱতা হোতি হতো অধম্মো.

৩৪. ‘‘খন্তীবলো যুদ্ধবলং ৱিজেত্ৱা, হন্ত্ৱা অধম্মং নিহনিত্ৱ ভূম্যা;

পাযাসি ৱিত্তো অভিৰুয্হ সন্দনং, মগ্গেনেৱ অতিবলো সচ্চনিক্কমো.

৩৫. ‘‘মাতা পিতা সমণব্ৰাহ্মণা চ, অসম্মানিতা যস্স সকে অগাৰে;

ইধেৱ নিক্খিপ্প সৰীৰদেহং, কাযস্স ভেদা নিৰযং ৱজন্তি তে;

যথা অধম্মো পতিতো অৱংসিৰো.

৩৬. ‘‘মাতা পিতা সমণব্ৰাহ্মণা চ, সুসম্মানিতা যস্স সকে অগাৰে;

ইধেৱ নিক্খিপ্প সৰীৰদেহং, কাযস্স ভেদা সুগতিং ৱজন্তি তে;

যথাপি ধম্মো অভিৰুয্হ সন্দন’’ন্তি.

তত্থ যুদ্ধত্থিকো চেতি অযং তস্স ৱিলাপো, সো কিৰেৱং ৱিলপন্তোযেৱ পতিত্ৱা পথৱিং পৱিট্ঠো. এত্তাৱতাতি ভিক্খৱে, যাৱতা পথৱিং পৱিট্ঠো, তাৱতা অধম্মো হতো নাম হোতি. খন্তীবলোতি ভিক্খৱে, এৱং অধম্মো পথৱিং পৱিট্ঠো অধিৱাসনখন্তীবলো তং যুদ্ধবলং ৱিজেত্ৱা ৱধিত্ৱা ভূমিযং নিহনিত্ৱা পাতেত্ৱা ৱিত্তজাততায ৱিত্তো অত্তনো ৰথং আৰুয্হ মগ্গেনেৱ সচ্চনিক্কমো তথপৰক্কমো ধম্মদেৱপুত্তো পাযাসি. অসম্মানিতাতি অসক্কতা. সৰীৰদেহন্তি ইমস্মিংযেৱ লোকে সৰীৰসঙ্খাতং দেহং নিক্খিপিত্ৱা. নিৰযং ৱজন্তীতি যস্স পাপপুগ্গলস্স এতে সক্কাৰাৰহা গেহে অসক্কতা, তথাৰূপা যথা অধম্মো পতিতো অৱংসিৰো, এৱং অৱংসিৰা নিৰযং ৱজন্তীতি অত্থো. সুগতিং ৱজন্তীতি যস্স পনেতে সক্কতা, তাদিসা পণ্ডিতা যথাপি ধম্মো সন্দনং অভিৰুয্হ দেৱলোকং গতো, এৱং সুগতিং ৱজন্তীতি.

সত্থা এৱং ধম্মং দেসেত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি দেৱদত্তো মযা সদ্ধিং পটিৱিৰুজ্ঝিত্ৱা পথৱিং পৱিট্ঠো’’তি ৱত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা অধম্মো দেৱপুত্তো দেৱদত্তো অহোসি, পৰিসাপিস্স দেৱদত্তপৰিসা, ধম্মো পন অহমেৱ, পৰিসা বুদ্ধপৰিসাযেৱা’’তি.

ধম্মদেৱপুত্তজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৪৫৮] ৪. উদযজাতকৱণ্ণনা

একা নিসিন্নাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু কুসজাতকে (জা. ২.২০.১ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. সত্থা পন তং ভিক্খুং ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খু কস্মা কিলেসৱসেন এৱৰূপে নিয্যানিকসাসনে পব্বজিত্ৱা উক্কণ্ঠিতোসি? পোৰাণকপণ্ডিতা সমিদ্ধে দ্ৱাদসযোজনিকে সুৰুন্ধননগৰে ৰজ্জং কাৰেন্তা দেৱচ্ছৰপটিভাগায ইত্থিযা সদ্ধিং সত্ত ৱস্সসতানি একগব্ভে ৱসন্তাপি ইন্দ্ৰিযানি ভিন্দিত্ৱা লোভৱসেন ন ওলোকেসু’’ন্তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে কাসিৰট্ঠে সুৰুন্ধননগৰে কাসিৰাজা ৰজ্জং কাৰেসি, তস্স নেৱ পুত্তো, ন ধীতা অহোসি. সো অত্তনো দেৱিযো ‘‘পুত্তে পত্থেথা’’তি আহ. অগ্গমহেসীপি ৰঞ্ঞো ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা তথা অকাসি. তদা বোধিসত্তো ব্ৰহ্মলোকা চৱিত্ৱা তস্সেৱ ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি. অথস্স মহাজনস্স হদযং ৱড্ঢেত্ৱা জাতভাৱেন ‘‘উদযভদ্দো’’তি নামং কৰিংসু. কুমাৰস্স পদসা চৰণকালে অঞ্ঞোপি সত্তো ব্ৰহ্মলোকা চৱিত্ৱা তস্সেৱ ৰঞ্ঞো অঞ্ঞতৰায দেৱিযা কুচ্ছিম্হি কুমাৰিকা হুত্ৱা নিব্বত্তি, তস্সাপি ‘‘উদযভদ্দা’’তি নামং কৰিংসু. কুমাৰো ৱযপ্পত্তো সব্বসিপ্পনিপ্ফত্তিং পাপুণি, জাতব্ৰহ্মচাৰী পন অহোসি, সুপিনন্তেনপি মেথুনধম্মং ন জানাতি, ন তস্স কিলেসেসু চিত্তং অল্লীযি. ৰাজা পুত্তং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিতুকামো ‘‘কুমাৰস্স ইদানি ৰজ্জসুখসেৱনকালো, নাটকাপিস্স পচ্চুপট্ঠাপেস্সামী’’তি সাসনং পেসেসি. বোধিসত্তো ‘‘ন ময্হং ৰজ্জেনত্থো, কিলেসেসু মে চিত্তং ন অল্লীযতী’’তি পটিক্খিপিত্ৱা পুনপ্পুনং ৱুচ্চমানো ৰত্তজম্বুনদমযং ইত্থিৰূপং কাৰেত্ৱা ‘‘এৱৰূপং ইত্থিং লভমানো ৰজ্জং সম্পটিচ্ছিস্সামী’’তি মাতাপিতূনং পেসেসি. তে তং সুৱণ্ণৰূপকং সকলজম্বুদীপং পৰিহাৰাপেত্ৱা তথাৰূপং ইত্থিং অলভন্তা উদযভদ্দং অলঙ্কাৰেত্ৱা তস্স সন্তিকে ঠপেসুং. সা তং সুৱণ্ণৰূপকং অভিভৱিত্ৱা অট্ঠাসি. অথ নেসং অনিচ্ছমানানঞ্ঞেৱ ৱেমাতিকং ভগিনিং উদযভদ্দকুমাৰিং অগ্গমহেসিং কত্ৱা বোধিসত্তং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিংসু. তে পন দ্ৱেপি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসমেৱ ৱসিংসু.

অপৰভাগে মাতাপিতূনং অচ্চযেন বোধিসত্তো ৰজ্জং কাৰেসি. উভো একগব্ভে ৱসমানাপি লোভৱসেন ইন্দ্ৰিযানি ভিন্দিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ওলোকেসুং, অপিচ খো পন ‘‘যো অম্হেসু পঠমতৰং কালং কৰোতি, সো নিব্বত্তট্ঠানতো আগন্ত্ৱা ‘অসুকট্ঠানে নিব্বত্তোস্মী’তি আৰোচেতূ’’তি সঙ্গৰমকংসু. অথ খো বোধিসত্তো অভিসেকতো সত্তৱস্সসতচ্চযেন কালমকাসি. অঞ্ঞো ৰাজা নাহোসি, উদযভদ্দাযযেৱ আণা পৱত্তি. অমচ্চা ৰজ্জং অনুসাসিংসু. বোধিসত্তোপি চুতিক্খণে তাৱতিংসভৱনে সক্কত্তং পত্ৱা যসমহন্ততায সত্তাহং অনুস্সৰিতুং নাসক্খি. ইতি সো মনুস্সগণনায সত্তৱস্সসতচ্চযেন আৱজ্জেত্ৱা ‘‘উদযভদ্দং ৰাজধীতৰং ধনেন ৱীমংসিত্ৱা সীহনাদং নদাপেত্ৱা ধম্মং দেসেত্ৱা সঙ্গৰং মোচেত্ৱা আগমিস্সামী’’তি চিন্তেসি. তদা কিৰ মনুস্সানং দসৱস্সসহস্সাযুককালো হোতি. ৰাজধীতাপি তং দিৱসং ৰত্তিভাগে পিহিতেসু দ্ৱাৰেসু ঠপিতআৰক্খে সত্তভূমিকপাসাদৱৰতলে অলঙ্কতসিৰিগব্ভে একিকাৱ নিচ্চলা অত্তনো সীলং আৱজ্জমানা নিসীদি. অথ সক্কো সুৱণ্ণমাসকপূৰং একং সুৱণ্ণপাতিং আদায আগন্ত্ৱা সযনগব্ভেযেৱ পাতুভৱিত্ৱা একমন্তং ঠিতো তায সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

৩৭. ‘‘একা নিসিন্না সুচি সঞ্ঞতূৰূ, পাসাদমাৰুয্হ অনিন্দিতঙ্গী;

যাচামি তং কিন্নৰনেত্তচক্খু, ইমেকৰত্তিং উভযো ৱসেমা’’তি.

তত্থ সুচীতি সুচিৱত্থনিৱত্থা. সঞ্ঞতূৰূতি সুট্ঠু ঠপিতঊৰূ, ইৰিযাপথং সণ্ঠপেত্ৱা সুচিৱত্থা একিকাৱ নিসিন্নাসীতি ৱুত্তং হোতি. অনিন্দিতঙ্গীতি পাদন্ততো যাৱ কেসগ্গা অনিন্দিতসৰীৰা পৰমসোভগ্গপ্পত্তসৰীৰা. কিন্নৰনেত্তচক্খূতি তীহি মণ্ডলেহি পঞ্চহি চ পসাদেহি উপসোভিতত্তা কিন্নৰানং নেত্তসদিসেহি চক্খূহি সমন্নাগতে. ইমেকৰত্তিন্তি ইমং একৰত্তং অজ্জ ইমস্মিং অলঙ্কতসযনগব্ভে একতো ৱসেয্যামাতি যাচতি.

ততো ৰাজধীতা দ্ৱে গাথা অভাসি –

৩৮. ‘‘ওকিণ্ণন্তৰপৰিখং, দড়্হমট্টালকোট্ঠকং;

ৰক্খিতং খগ্গহত্থেহি, দুপ্পৱেসমিদং পুৰং.

৩৯. ‘‘দহৰস্স যুৱিনো চাপি, আগমো চ ন ৱিজ্জতি;

অথ কেন নু ৱণ্ণেন, সঙ্গমং ইচ্ছসে মযা’’তি.

তত্থ ওকিণ্ণন্তৰপৰিখন্তি ইদং দ্ৱাদসযোজনিকং সুৰুন্ধনপুৰং অন্তৰন্তৰা উদকপৰিখানং কদ্দমপৰিখানং সুক্খপৰিখানং ওকিণ্ণত্তা ওকিণ্ণন্তৰপৰিখং. দড়্হমট্টালকোট্ঠকন্তি থিৰতৰেহি অট্টালকেহি দ্ৱাৰকোট্ঠকেহি চ সমন্নাগতং. খগ্গহত্থেহীতি আৱুধহত্থেহি দসহি যোধসহস্সেহি ৰক্খিতং. দুপ্পৱেসমিদং পুৰন্তি ইদং সকলপুৰম্পি তস্স অন্তো মাপিতং ময্হং নিৱাসপুৰম্পি উভযং কস্সচি পৱিসিতুং ন সক্কা. আগমো চাতি ইধ ইমায ৱেলায তৰুণস্স ৱা যোব্বনপ্পত্তস্স ৱা থামসম্পন্নযোধস্স ৱা অঞ্ঞস্স ৱা মহন্তম্পি পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা আগচ্ছন্তস্স আগমো নাম নত্থি. সঙ্গমন্তি অথ ত্ৱং কেন কাৰণেন ইমায ৱেলায মযা সহ সমাগমং ইচ্ছসীতি.

অথ সক্কো চতুত্থং গাথমাহ –

৪০. ‘‘যক্খোহমস্মি কল্যাণি, আগতোস্মি তৱন্তিকে;

ত্ৱং মং নন্দয ভদ্দন্তে, পুণ্ণকংসং দদামি তে’’তি.

তস্সত্থো – কল্যাণি, সুন্দৰদস্সনে অহমেকো দেৱপুত্তো দেৱতানুভাৱেন ইধাগতো, ত্ৱং অজ্জ মং নন্দয তোসেহি, অহং তে ইমং সুৱণ্ণমাসকপুণ্ণং সুৱণ্ণপাতিং দদামীতি.

তং সুত্ৱা ৰাজধীতা পঞ্চমং গাথমাহ –

৪১. ‘‘দেৱংৱ যক্খং অথ ৱা মনুস্সং, ন পত্থযে উদযমতিচ্চ অঞ্ঞং;

গচ্ছেৱ ত্ৱং যক্খ মহানুভাৱ, মা চস্সু গন্ত্ৱা পুনৰাৱজিত্থা’’তি.

তস্সত্থো – অহং দেৱৰাজ, দেৱং ৱা যক্খং ৱা উদযং অতিক্কমিত্ৱা অঞ্ঞং ন পত্থেমি, সো ত্ৱং গচ্ছেৱ, মা ইধ অট্ঠাসি, ন মে তযা আভতেন পণ্ণাকাৰেন অত্থো, গন্ত্ৱা চ মা ইমং ঠানং পুনৰাৱজিত্থাতি.

সো তস্সা সীহনাদং সুত্ৱা অট্ঠত্ৱা গতসদিসো হুত্ৱা তত্থেৱ অন্তৰহিতো অট্ঠাসি. সো পুনদিৱসে তায ৱেলাযমেৱ সুৱণ্ণমাসকপূৰং ৰজতপাতিং আদায তায সদ্ধিং সল্লপন্তো ছট্ঠং গাথমাহ –

৪২. ‘‘যা সা ৰতি উত্তমা কামভোগিনং, যংহেতু সত্তা ৱিসমং চৰন্তি;

মা তং ৰতিং জীযি তুৱং সুচিম্হিতে, দদামি তে ৰূপিযং কংসপূৰ’’ন্তি.

তস্সত্থো – ভদ্দে, ৰাজধীতে যা এসা কামভোগিসত্তানং ৰতীসু মেথুনকামৰতি নাম উত্তমা ৰতি, যস্সা ৰতিযা কাৰণা সত্তা কাযদুচ্চৰিতাদিৱিসমং চৰন্তি, তং ৰতিং ত্ৱং ভদ্দে, সুচিম্হিতে মনাপহসিতে মা জীযি, অহম্পি আগচ্ছন্তো ন তুচ্ছহত্থো আগতো, হিয্যো সুৱণ্ণমাসকপূৰং সুৱণ্ণপাতিং আহৰিং, অজ্জ ৰূপিযপাতিং, ইমং তে অহং ৰূপিযপাতিং সুৱণ্ণপূৰং দদামীতি.

ৰাজধীতা চিন্তেসি ‘‘অযং কথাসল্লাপং লভন্তো পুনপ্পুনং আগমিস্সতি, ন দানি তেন সদ্ধিং কথেস্সামী’’তি. সা কিঞ্চি ন কথেসি.

সক্কো তস্সা অকথিতভাৱং ঞত্ৱা তত্থেৱ অন্তৰহিতো হুত্ৱা পুনদিৱসে তাযমেৱ ৱেলায লোহপাতিং কহাপণপূৰং আদায ‘‘ভদ্দে, ত্ৱং মং কামৰতিযা সন্তপ্পেহি, ইমং তে কহাপণপূৰং লোহপাতিং দস্সামী’’তি আহ. তং দিস্ৱা ৰাজধীতা সত্তমং গাথমাহ –

৪৩. ‘‘নাৰিং নৰো নিজ্ঝপযং ধনেন, উক্কংসতী যত্থ কৰোতি ছন্দং;

ৱিপচ্চনীকো তৱ দেৱধম্মো, পচ্চক্খতো থোকতৰেন এসী’’তি.

তস্সত্থো – ভো পুৰিস, ত্ৱং জড়ো. নৰো হি নাম নাৰিং কিলেসৰতিকাৰণা ধনেন নিজ্ঝাপেন্তো সঞ্ঞাপেন্তো যত্থ নাৰিযা ছন্দং কৰোতি, তং উক্কংসতি ৱণ্ণেত্ৱা থোমেত্ৱা বহুতৰেন ধনেন পলোভেতি, তুয্হং পনেসো দেৱসভাৱো ৱিপচ্চনীকো, ত্ৱঞ্হি মযা পচ্চক্খতো থোকতৰেন এসি, পঠমদিৱসে সুৱণ্ণপূৰং সুৱণ্ণপাতিং আহৰিত্ৱা, দুতিযদিৱসে সুৱণ্ণপূৰং ৰূপিযপাতিং, ততিযদিৱসে কহাপণপূৰং লোহপাতিং আহৰসীতি.

তং সুত্ৱা সক্কো ‘‘ভদ্দে ৰাজকুমাৰি, অহং ছেকৱাণিজো ন নিৰত্থকেন অত্থং নাসেমি, সচে ত্ৱং আযুনা ৱা ৱণ্ণেন ৱা ৱড্ঢেয্যাসি, অহং তে পণ্ণাকাৰং ৱড্ঢেত্ৱা আহৰেয্যং, ত্ৱং পন পৰিহাযসেৱ, তেনাহম্পি ধনং পৰিহাপেমী’’তি ৱত্ৱা তিস্সো গাথা অভাসি –

৪৪. ‘‘আযু চ ৱণ্ণো চ মনুস্সলোকে, নিহীযতি মনুজানং সুগত্তে;