৮. অট্ঠকনিপাতো

[৪১৭] ১. কচ্চানিজাতকৱণ্ণনা

ওদাতৱত্থা সুচি অল্লকেসাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং মাতুপোসকং উপাসকং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সাৱত্থিযং কুলদাৰকো আচাৰসম্পন্নো পিতৰি কালকতে মাতুদেৱতো হুত্ৱা মুখধোৱনদন্তকট্ঠদানন্হাপনপাদধোৱনাদিৱেয্যাৱচ্চকম্মেন চেৱ যাগুভত্তাদীহি চ মাতৰং পটিজগ্গি. অথ নং মাতা ‘‘তাত, তৱ অঞ্ঞানিপি ঘৰাৱাসকিচ্চানি অত্থি, একং সমজাতিকং কুলকুমাৰিকং গণ্হাহি, সা মং পোসেস্সতি, ত্ৱম্পি অত্তনো কম্মং কৰিস্সসী’’তি আহ. ‘‘অম্ম, অহং অত্তনো হিতসুখং অপচ্চাসীসমানো তুম্হে উপট্ঠহামি, কো অঞ্ঞো এৱং উপট্ঠহিস্সতী’’তি? ‘‘কুলৱড্ঢনকম্মং নাম তাত, কাতুং ৱট্টতী’’তি. ‘‘ন ময্হং ঘৰাৱাসেন অত্থো, অহং তুম্হে উপট্ঠহিত্ৱা তুম্হাকং ধূমকালে পব্বজিস্সামী’’তি. অথস্স মাতা পুনপ্পুনং যাচিত্ৱাপি মনং অলভমানা তস্স ছন্দং অগ্গহেত্ৱা সমজাতিকং কুলকুমাৰিকং আনেসি. সো মাতৰং অপ্পটিক্খিপিত্ৱা তায সদ্ধিং সংৱাসং কপ্পেসি. সাপি ‘‘ময্হং সামিকো মহন্তেন উস্সাহেন মাতৰং উপট্ঠহতি, অহম্পি নং উপট্ঠহিস্সামি, এৱমস্স পিযা ভৱিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা তং সক্কচ্চং উপট্ঠহি. সো ‘‘অযং মে মাতৰং সক্কচ্চং উপট্ঠহী’’তি ততো পট্ঠায লদ্ধলদ্ধানি মধুৰখাদনীযাদীনি তস্সাযেৱ দেতি. সা অপৰভাগে চিন্তেসি ‘‘অযং লদ্ধলদ্ধানি মধুৰখাদনীযাদীনি ময্হঞ্ঞেৱ দেতি, অদ্ধা মাতৰং নীহৰিতুকামো ভৱিস্সতি, নীহৰণূপাযমস্সা কৰিস্সামী’’তি এৱং অযোনিসো উম্মুজ্জিত্ৱা একং দিৱসং আহ – ‘‘সামি, তযি বহি নিক্খমন্তে তৱ মাতা মং অক্কোসতী’’তি. সো তুণ্হী অহোসি.

সা চিন্তেসি – ‘‘ইমং মহল্লিকং উজ্ঝাপেত্ৱা পুত্তস্স পটিকূলং কাৰেস্সামী’’তি. ততো পট্ঠায যাগুং দদমানা অচ্চুণ্হং ৱা অতিসীতলং ৱা অতিলোণং ৱা অলোণং ৱা দেতি. ‘‘অম্ম, অচ্চুণ্হা’’তি ৱা ‘‘অতিলোণা’’তি ৱা ৱুত্তে পূৰেত্ৱা সীতোদকং পক্খিপতি. পুন ‘‘অতিসীতলা, অলোণাযেৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘ইদানেৱ ‘অচ্চুণ্হা, অতিলোণা’তি ৱত্ৱা পুন ‘অতিসীতলা, অলোণা’তি ৱদসি, কা তং তোসেতুং সক্খিস্সতী’’তি মহাসদ্দং কৰোতি. ন্হানোদকম্পি অচ্চুণ্হং কত্ৱা পিট্ঠিযং আসিঞ্চতি. ‘‘অম্ম, পিট্ঠি মে দহতী’’তি চ ৱুত্তে পুন পূৰেত্ৱা সীতোদকং পক্খিপতি. ‘‘অতিসীতং, অম্মা’’তি ৱুত্তে ‘‘ইদানেৱ ‘অচ্চুণ্হ’ন্তি ৱত্ৱা পুন ‘অতিসীত’ন্তি ৱদতি, কা এতিস্সা অৱমানং সহিতুং সক্খিস্সতী’’তি পটিৱিস্সকানং কথেসি. ‘‘অম্ম, মঞ্চকে মে বহূ মঙ্গুলা’’তি চ ৱুত্তা মঞ্চকং নীহৰিত্ৱা তস্স উপৰি অত্তনো মঞ্চকং পোথেত্ৱা ‘‘পোথিতো মে’’তি অতিহৰিত্ৱা পঞ্ঞপেতি. মহাউপাসিকা দিগুণেহি মঙ্গুলেহি খজ্জমানা সব্বৰত্তিং নিসিন্নাৱ ৱীতিনামেত্ৱা ‘‘অম্ম, সব্বৰত্তিং মঙ্গুলেহি খাদিতাম্হী’’তি ৱদতি. ইতৰা ‘‘হিয্যো তে মঞ্চকো পোথিতো, কা ইমিস্সা কিচ্চং নিত্থৰিতুং সক্কোতী’’তি পটিৱত্ৱা ‘‘ইদানি নং পুত্তেন উজ্ঝাপেস্সামী’’তি তত্থ তত্থ খেড়সিঙ্ঘাণিকাদীনি ৱিপ্পকিৰিত্ৱা ‘‘কা ইমং সকলগেহং অসুচিং কৰোতী’’তি ৱুত্তে ‘‘মাতা তে এৱৰূপং কৰোতি, ‘মা কৰী’তি ৱুচ্চমানা কলহং কৰোতি, অহং এৱৰূপায কাড়কণ্ণিযা সদ্ধিং একগেহে ৱসিতুং ন সক্কোমি, এতং ৱা ঘৰে ৱসাপেহি, মং ৱা’’তি আহ.

সো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ভদ্দে, ত্ৱং তৰুণা যত্থ কত্থচি গন্ত্ৱা জীৱিতুং সক্কা, মাতা পন মে জৰাদুব্বলা, অহমেৱস্সা পটিসৰণং, ত্ৱং নিক্খমিত্ৱা অত্তনো কুলগেহং গচ্ছাহী’’তি আহ. সা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ভীতা চিন্তেসি ‘‘ন সক্কা ইমং মাতু অন্তৰে ভিন্দিতুং, একংসেনস্স মাতা পিযা, সচে পনাহং কুলঘৰং গমিস্সং, ৱিধৱৱাসং ৱসন্তী দুক্খিতা ভৱিস্সামি, পুৰিমনযেনেৱ সস্সুং আৰাধেত্ৱা পটিজগ্গিস্সামী’’তি. সা ততো পট্ঠায পুৰিমসদিসমেৱ তং পটিজগ্গি. অথেকদিৱসং সো উপোসকো ধম্মস্সৱনত্থায জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. ‘‘কিং, উপাসক, ত্ৱং পুঞ্ঞকম্মেসু ন পমজ্জসি, মাতুউপট্ঠানকম্মং পূৰেসী’’তি চ ৱুত্তো ‘‘আম, ভন্তে, সা পন মম মাতা ময্হং অৰুচিযাযেৱ একং কুলদাৰিকং আনেসি, সা ইদঞ্চিদঞ্চ অনাচাৰকম্মং অকাসী’’তি সব্বং সত্থু আচিক্খিত্ৱা ‘‘ইতি ভগৱা সা ইত্থী নেৱ মং মাতু অন্তৰে ভিন্দিতুং সক্খি, ইদানি নং সক্কচ্চং উপট্ঠহতী’’তি আহ. সত্থা তস্স কথং সুত্ৱা ‘‘ইদানি তাৱ ত্ৱং উপাসক, তস্সা ৱচনং ন অকাসি, পুব্বে পনেতিস্সা ৱচনেন তৱ মাতৰং নিক্কড্ঢিত্ৱা মং নিস্সায পুন গেহং আনেত্ৱা পটিজগ্গী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে অঞ্ঞতৰস্স কুলস্স পুত্তো পিতৰি কালকতে মাতুদেৱতো হুত্ৱা ৱুত্তনিযামেনেৱ মাতৰং পটিজগ্গীতি সব্বং হেট্ঠা কথিতনযেনেৱ ৱিত্থাৰেতব্বং. ‘‘অহং এৱৰূপায কাড়কণ্ণিযা সদ্ধিং ৱসিতুং ন সক্কোমি, এতং ৱা ঘৰে ৱসাপেহি, মং ৱা’’তি ৱুত্তে তস্সা কথং গহেত্ৱা ‘‘মাতুযেৱ মে দোসো’’তি মাতৰং আহ ‘‘অম্ম, ত্ৱং নিচ্চং ইমস্মিং ঘৰে কলহং কৰোসি, ইতো নিক্খমিত্ৱা অঞ্ঞস্মিং যথাৰুচিতে ঠানে ৱসাহী’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি ৰোদমানা নিক্খমিত্ৱা একং সমিদ্ধকুলং নিস্সায ভতিং কত্ৱা দুক্খেন জীৱিকং কপ্পেসি. সস্সুযা ঘৰা নিক্খন্তকালে সুণিসায গব্ভো পতিট্ঠহি. সা ‘‘তায কাড়কণ্ণিযা গেহে ৱসমানায গব্ভম্পি ন পটিলভিং, ইদানি মে গব্ভো লদ্ধো’’তি পতিনো চ পটিৱিস্সকানঞ্চ কথেন্তী ৱিচৰতি.

অপৰভাগে পুত্তং ৱিজাযিত্ৱা সামিকং আহ ‘‘তৱ মাতৰি গেহে ৱসমানায পুত্তং ন লভিং, ইদানি মে লদ্ধো, ইমিনাপি কাৰণেন তস্সা কাড়কণ্ণিভাৱং জানাহী’’তি. ইতৰা ‘‘মম কিৰ নিক্কড্ঢিতকালে পুত্তং লভী’’তি সুত্ৱা চিন্তেসি ‘‘অদ্ধা ইমস্মিং লোকে ধম্মো মতো ভৱিস্সতি, সচে হি ধম্মো মতো ন ভৱেয্য, মাতৰং পোথেত্ৱা নিক্কড্ঢন্তা পুত্তং ন লভেয্যুং, সুখং ন জীৱেয্যুং, ধম্মস্স মতকভত্তং দস্সামী’’তি. সা একদিৱসং তিলপিট্ঠঞ্চ তণ্ডুলঞ্চ পচনথালিঞ্চ দব্বিঞ্চ আদায আমকসুসানং গন্ত্ৱা তীহি মনুস্সসীসেহি উদ্ধনং কত্ৱা অগ্গিং জালেত্ৱা উদকং ওৰুয্হ সসীসং ন্হত্ৱা সাটকং নিৱাসেত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা উদ্ধনট্ঠানং গন্ত্ৱা কেসে মোচেত্ৱা তণ্ডুলে ধোৱিতুং আৰভি. তদা বোধিসত্তো সক্কো দেৱৰাজা অহোসি. বোধিসত্তা চ নাম অপ্পমত্তা হোন্তি, সো তস্মিং খণে লোকং ওলোকেন্তো তং দুক্খপ্পত্তং ‘‘ধম্মো মতো’’তি সঞ্ঞায ধম্মস্স মতকভত্তং দাতুকামং দিস্ৱা ‘‘অজ্জ ময্হং বলং দস্সেস্সামী’’তি ব্ৰাহ্মণৱেসেন মহামগ্গং পটিপন্নো ৱিয হুত্ৱা তং দিস্ৱা মগ্গা ওক্কম্ম তস্সা সন্তিকে ঠত্ৱা ‘‘অম্ম, সুসানে আহাৰং পচন্তা নাম নত্থি, ত্ৱং ইমিনা ইধ পক্কেন তিলোদনেন কিং কৰিস্সসী’’তি কথং সমুট্ঠাপেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১. ‘‘ওদাতৱত্থা সুচি অল্লকেসা, কচ্চানি কিং কুম্ভিমধিস্সযিত্ৱা;

পিট্ঠা তিলা ধোৱসি তণ্ডুলানি, তিলোদনো হেহিতি কিস্সহেতূ’’তি.

তত্থ কচ্চানীতি তং গোত্তেন আলপতি. কুম্ভিমধিস্সযিত্ৱাতি পচনথালিকং মনুস্সসীসুদ্ধনং আৰোপেত্ৱা. হেহিতীতি অযং তিলোদনো কিস্স হেতু ভৱিস্সতি, কিং অত্তনা ভুঞ্জিস্সসি, উদাহু অঞ্ঞং কাৰণমত্থীতি.

অথস্স সা আচিক্খন্তী দুতিযং গাথমাহ –

২. ‘‘ন খো অযং ব্ৰাহ্মণ ভোজনত্থা, তিলোদনো হেহিতি সাধুপক্কো;

ধম্মো মতো তস্স পহুত্তমজ্জ, অহং কৰিস্সামি সুসানমজ্ঝে’’তি.

তত্থ ধম্মোতি জেট্ঠাপচাযনধম্মো চেৱ তিৱিধসুচৰিতধম্মো চ. তস্স পহুত্তমজ্জাতি তস্সাহং ধম্মস্স ইদং মতকভত্তং কৰিস্সামীতি অত্থো.

ততো সক্কো ততিযং গাথমাহ –

৩. ‘‘অনুৱিচ্চ কচ্চানি কৰোহি কিচ্চং, ধম্মো মতো কো নু তৱেৱ সংসি;

সহস্সনেত্তো অতুলানুভাৱো, ন মিয্যতী ধম্মৱৰো কদাচী’’তি.

তত্থ অনুৱিচ্চাতি উপপৰিক্খিত্ৱা জানিত্ৱা. কো নু তৱেৱ সংসীতি কো নু তৱ এৱং আচিক্খি. সহস্সনেত্তোতি অত্তানং ধম্মৱৰং উত্তমধম্মং কত্ৱা দস্সেন্তো এৱমাহ.

তং ৱচনং সুত্ৱা ইতৰা দ্ৱে গাথা অভাসি –

৪. ‘‘দড়্হপ্পমাণং মম এত্থ ব্ৰহ্মে, ধম্মো মতো নত্থি মমেত্থ কঙ্খা;

যে যেৱ দানি পাপা ভৱন্তি, তে তেৱ দানি সুখিতা ভৱন্তি.

৫. ‘‘সুণিসা হি ময্হং ৱঞ্ঝা অহোসি, সা মং ৱধিত্ৱান ৱিজাযি পুত্তং;

সা দানি সব্বস্স কুলস্স ইস্সৰা, অহং পনম্হি অপৱিদ্ধা একিকা’’তি.

তত্থ দড়্হপ্পমাণন্তি দড়্হং থিৰং নিস্সংসযং ব্ৰাহ্মণ এত্থ মম পমাণন্তি ৱদতি. যে যেতি তস্স মতভাৱে কাৰণং দস্সেন্তী এৱমাহ. ৱধিত্ৱানাতি পোথেত্ৱা নিক্কড্ঢিত্ৱা. অপৱিদ্ধাতি ছড্ডিতা অনাথা হুত্ৱা একিকা ৱসামি.

ততো সক্কো ছট্ঠং গাথমাহ –

৬. ‘‘জীৱামি ৱোহং ন মতোহমস্মি, তৱেৱ অত্থায ইধাগতোস্মি;

যা তং ৱধিত্ৱান ৱিজাযি পুত্তং, সহাৱ পুত্তেন কৰোমি ভস্ম’’ন্তি.

তত্থ ৱোতি নিপাতমত্তং.

ইতৰা তং সুত্ৱা ‘‘ধী অহং কিং কথেসিং, মম নত্তু অমৰণকাৰণং কৰিস্সামী’’তি সত্তমং গাথমাহ –

৭. ‘‘এৱঞ্চ তে ৰুচ্চতি দেৱৰাজ, মমেৱ অত্থায ইধাগতোসি;

অহঞ্চ পুত্তো সুণিসা চ নত্তা, সম্মোদমানা ঘৰমাৱসেমা’’তি.

অথস্সা সক্কো অট্ঠমং গাথমাহ –

৮. ‘‘এৱঞ্চ তে ৰুচ্চতি কাতিযানি, হতাপি সন্তা ন জহাসি ধম্মং;

তুৱঞ্চ পুত্তো সুণিসা চ নত্তা, সম্মোদমানা ঘৰমাৱসেথা’’তি.

তত্থ হতাপি সন্তাতি যদি ত্ৱং পোথিতাপি নিক্কড্ঢিতাপি সমানা তৱ দাৰকেসু মেত্তধম্মং ন জহাসি, এৱং সন্তে যথা ত্ৱং ইচ্ছসি, তথা হোতু, অহং তে ইমস্মিং গুণে পসন্নোতি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তো সক্কো অত্তনো আনুভাৱেন আকাসে ঠত্ৱা ‘‘কচ্চানি ত্ৱং মা ভাযি, পুত্তো চ তে সুণিসা চ মমানুভাৱেন আগন্ত্ৱা অন্তৰামগ্গে তং খমাপেত্ৱা আদায গমিস্সন্তি, অপ্পমত্তা হোহী’’তি ৱত্ৱা অত্তনো ঠানমেৱ গতো. তেপি সক্কানুভাৱেন তস্সা গুণং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘কহং নো মাতা’’তি অন্তোগামে মনুস্সে পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সুসানাভিমুখং গতা’’তি সুত্ৱা ‘‘অম্ম, অম্মা’’তি সুসানমগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা তং দিস্ৱাৱ পাদেসু পতিত্ৱা ‘‘অম্ম, অম্হাকং দোসং খমাহী’’তি তং খমাপেসুং. সাপি নত্তাৰং গণ্হি. ইতি তে সম্মোদমানা গেহং গন্ত্ৱা ততো পট্ঠায সমগ্গৱাসং ৱসিংসু.

৯. ‘‘সা কাতিযানী সুণিসায সদ্ধিং, সম্মোদমানা ঘৰমাৱসিত্থ;

পুত্তো চ নত্তা চ উপট্ঠহিংসু, দেৱানমিন্দেন অধিগ্গহীতা’’তি. –

অযং অভিসম্বুদ্ধগাথা.

তত্থ সা কাতিযানীতি ভিক্খৱে, সা কচ্চানগোত্তা. দেৱানমিন্দেন অধিগ্গহীতাতি দেৱিন্দেন সক্কেন অনুগ্গহিতা হুত্ৱা তস্সানুভাৱেন সমগ্গৱাসং ৱসিংসূতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো উপাসকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা মাতুপোসকো এতৰহি মাতুপোসকো অহোসি, ভৰিযাপিস্স তদা ভৰিযাযেৱ, সক্কো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

কচ্চানিজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৪১৮] ২. অট্ঠসদ্দজাতকৱণ্ণনা

ইদং পুৰে নিন্নমাহূতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰঞ্ঞো অড্ঢৰত্তসমযে সুতং ভিংসনকং অৱিনিব্ভোগসদ্দং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা লোহকুম্ভিজাতকে (জা. ১.৪.৫৩ আদযো) কথিতসদিসমেৱ. ইধ পন সত্থা ‘‘ময্হং, ভন্তে, ইমেসং সদ্দানং সুতত্তা কিন্তি ভৱিস্সতী’’তি ৱুত্তে ‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, ন তে এতেসং সুতপচ্চযা কোচি অন্তৰাযো ভৱিস্সতি, ন হি, মহাৰাজ, এৱৰূপং ভযানকং অৱিনিব্ভোগসদ্দং ত্ৱমেৱেকো সুণি, পুব্বেপি ৰাজানো এৱৰূপং সদ্দং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণানং কথং গহেত্ৱা সব্বচতুক্কযঞ্ঞং যজিতুকামা পণ্ডিতানং ৱচনং সুত্ৱা যঞ্ঞহৰণত্থায গহিতসত্তে ৱিস্সজ্জেত্ৱা নগৰে মাঘাতভেৰিং চৰাপেসু’’ন্তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অসীতিকোটিৱিভৱে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো মাতাপিতূনং অচ্চযেন ৰতনৱিলোকনং কত্ৱা সব্বং ৱিভৱজাতং দানমুখে ৱিস্সজ্জেত্ৱা কামে পহায হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা অপৰভাগে লোণম্বিলসেৱনত্থায মনুস্সপথং চৰন্তো বাৰাণসিং পত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসি. তদা বাৰাণসিৰাজা সিৰিসযনে নিসিন্নো অড্ঢৰত্তসমযে অট্ঠ সদ্দে অস্সোসি – পঠমং ৰাজনিৱেসনসামন্তা উয্যানে একো বকো সদ্দমকাসি, দুতিযং তস্মিং সদ্দে অনুপচ্ছিন্নেযেৱ হত্থিসালায তোৰণনিৱাসিনী কাকী সদ্দমকাসি, ততিযং ৰাজগেহে কণ্ণিকাযং নিৱুত্থঘুণপাণকো সদ্দমকাসি, চতুত্থং ৰাজগেহে পোসাৱনিযকোকিলো সদ্দমকাসি, পঞ্চমং তত্থেৱ পোসাৱনিযমিগো সদ্দমকাসি, ছট্ঠং তত্থেৱ পোসাৱনিযৱানৰো সদ্দমকাসি, সত্তমং তত্থেৱ পোসাৱনিযকিন্নৰো সদ্দমকাসি, অট্ঠমং তস্মিং সদ্দে অনুপচ্ছিন্নেযেৱ ৰাজনিৱেসনমত্থকেন উয্যানং গচ্ছন্তো পচ্চেকবুদ্ধো একং উদানং উদানেন্তো সদ্দমকাসি.

বাৰাণসিৰাজা ইমে অট্ঠ সদ্দে সুত্ৱা ভীততসিতো পুনদিৱসে ব্ৰাহ্মণে পুচ্ছি. ব্ৰাহ্মণা ‘‘অন্তৰাযো তে, মহাৰাজ, ভৱিস্সতি, সব্বচতুক্কযঞ্ঞং যজিস্সামা’’তি ৱত্ৱা ৰঞ্ঞা ‘‘যথাৰুচিতং কৰোথা’’তি অনুঞ্ঞাতা হট্ঠপহট্ঠা ৰাজকুলতো নিক্খমিত্ৱা যঞ্ঞকম্মং আৰভিংসু. অথ নেসং জেট্ঠকস্স যঞ্ঞকাৰব্ৰাহ্মণস্স অন্তেৱাসী মাণৱো পণ্ডিতো ব্যত্তো আচৰিযং আহ – ‘‘আচৰিয, এৱৰূপং কক্খড়ং ফৰুসং অসাতং বহূনং সত্তানং ৱিনাসকম্মং মা কৰী’’তি. ‘‘তাত, ত্ৱং কিং জানাসি, সচেপি অঞ্ঞং কিঞ্চি ন ভৱিস্সতি, মচ্ছমংসং তাৱ বহুং খাদিতুং লভিস্সামা’’তি. ‘‘আচৰিয, কুচ্ছিং নিস্সায নিৰযে নিব্বত্তনকম্মং মা কৰোথা’’তি. তং সুত্ৱা সেসব্ৰাহ্মণা ‘‘অযং অম্হাকং লাভন্তৰাযং কৰোতী’’তি তস্স কুজ্ঝিংসু. মাণৱো তেসং ভযেন ‘‘তেন হি তুম্হেৱ মচ্ছমংসখাদনূপাযং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা নিক্খমিত্ৱা বহিনগৰে ৰাজানং নিৱাৰেতুং সমত্থং ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণং উপধাৰেন্তো ৰাজুয্যানং গন্ত্ৱা বোধিসত্তং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, কিং তুম্হাকং সত্তেসু অনুকম্পা নত্থি, ৰাজা বহূ সত্তে মাৰেত্ৱা যঞ্ঞং যজাপেতি, কিং ৱো মহাজনস্স বন্ধনমোক্খং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি আহ. ‘‘মাণৱ, এত্থ নেৱ ৰাজা অম্হে জানাতি, ন মযং ৰাজানং জানামা’’তি. ‘‘জানাথ পন, ভন্তে, ৰঞ্ঞা সুতসদ্দানং নিপ্ফত্তি’’ন্তি? ‘‘আম, জানামী’’তি. ‘‘জানন্তা ৰঞ্ঞো কস্মা ন কথেথা’’তি? ‘‘মাণৱ কিং সক্কা ‘অহং জানামী’তি নলাটে সিঙ্গং বন্ধিত্ৱা চৰিতুং, সচে ইধাগন্ত্ৱা পুচ্ছিস্সতি, কথেস্সামী’’তি.

মাণৱো ৱেগেন ৰাজকুলং গন্ত্ৱা ‘‘কিং, তাতা’’তি ৱুত্তে ‘‘মহাৰাজ, তুম্হেহি সুতসদ্দানং নিপ্ফত্তিং জাননকো একো তাপসো তুম্হাকং উয্যানে মঙ্গলসিলাযং নিসিন্নো ‘সচে মং পুচ্ছিস্সতি, কথেস্সামী’তি ৱদতি, গন্ত্ৱা তং পুচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি আহ. ৰাজা ৱেগেন তত্থ গন্ত্ৱা তাপসং ৱন্দিত্ৱা কতপটিসন্থাৰো নিসীদিত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ, ভন্তে, তুম্হে মযা সুতসদ্দানং নিপ্ফত্তিং জানাথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. ‘‘তেন হি কথেথ তং মে’’তি. ‘‘মহাৰাজ, তেসং সুতপচ্চযা তৱ কোচি অন্তৰাযো নত্থি, পোৰাণুয্যানে পন তে একো বকো অত্থি, সো গোচৰং অলভন্তো জিঘচ্ছায পৰেতো পঠমং সদ্দমকাসী’’তি তস্স কিৰিযং অত্তনো ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১০. ‘‘ইদং পুৰে নিন্নমাহু, বহুমচ্ছং মহোদকং;

আৱাসো বকৰাজস্স, পেত্তিকং ভৱনং মম;

ত্যজ্জ ভেকেন যাপেম, ওকং ন ৱিজহামসে’’তি.

তত্থ ইদন্তি মঙ্গলপোক্খৰণিং সন্ধায ৱদতি. সা হি পুব্বে উদকতুম্বেন উদকে পৱিসন্তে মহোদকা বহুমচ্ছা, ইদানি পন উদকস্স পচ্ছিন্নত্তা ন মহোদকা জাতা. ত্যজ্জ ভেকেনাতি তে মযং অজ্জ মচ্ছে অলভন্তা মণ্ডূকমত্তেন যাপেম. ওকন্তি এৱং জিঘচ্ছায পীড়িতাপি ৱসনট্ঠানং ন ৱিজহাম.

ইতি, মহাৰাজ, সো বকো জিঘচ্ছাপীড়িতো সদ্দমকাসি. সচেপি তং জিঘচ্ছাতো মোচেতুকামো, তং উয্যানং সোধাপেত্ৱা পোক্খৰণিং উদকস্স পূৰেহীতি. ৰাজা তথা কাৰেতুং একং অমচ্চং আণাপেসি.

‘‘হত্থিসালতোৰণে পন তে, মহাৰাজ, একা কাকী ৱসমানা অত্তনো পুত্তসোকেন দুতিযং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৱত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

১১. ‘‘কো দুতিযং অসীলিস্স, বন্ধৰস্সক্খি ভেচ্ছতি;

কো মে পুত্তে কুলাৱকং, মঞ্চ সোত্থিং কৰিস্সতী’’তি.

ৱত্ৱা চ পন ‘‘কো নাম তে, মহাৰাজ, হত্থিসালায হত্থিমেণ্ডো’’তি পুচ্ছি. ‘‘বন্ধৰো নাম, ভন্তে’’তি. ‘‘একক্খিকাণো সো, মহাৰাজা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. মহাৰাজ, হত্থিসালায তে দ্ৱাৰতোৰণে একা কাকী কুলাৱকং কত্ৱা অণ্ডকানি নিক্খিপি. তানি পৰিণতানি কাকপোতকা নিক্খন্তা, হত্থিমেণ্ডো হত্থিং আৰুয্হ সালতো নিক্খমন্তো চ পৱিসন্তো চ অঙ্কুসকেন কাকিম্পি পুত্তকেপিস্সা পহৰতি, কুলাৱকম্পি ৱিদ্ধংসেতি. সা তেন দুক্খেন পীড়িতা তস্স অক্খিভেদনং আযাচন্তী এৱমাহ, সচে তে কাকিযা মেত্তচিত্তং অত্থি, এতং বন্ধৰং পক্কোসাপেত্ৱা কুলাৱকৱিদ্ধংসনতো ৱাৰেহীতি. ৰাজা তং পক্কোসাপেত্ৱা পৰিভাসিত্ৱা হাৰেত্ৱা অঞ্ঞস্স তং হত্থিং অদাসি.

‘‘পাসাদকণ্ণিকায পন তে, মহাৰাজ, একো ঘুণপাণকো ৱসতি. সো তত্থ ফেগ্গুং খাদিত্ৱা তস্মিং খীণে সাৰং খাদিতুং নাসক্খি, সো ভক্খং অলভিত্ৱা নিক্খমিতুম্পি অসক্কোন্তো পৰিদেৱমানো ততিযং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৱত্ৱা তস্স কিৰিযং অত্তনো ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ততিযং গাথমাহ –

১২. ‘‘সব্বা পৰিক্খতা ফেগ্গু, যাৱ তস্সা গতী অহু;

খীণভক্খো মহাৰাজ, সাৰে ন ৰমতী ঘুণো’’তি.

তত্থ যাৱ তস্সা গতী অহূতি যাৱ তস্সা ফেগ্গুযা নিপ্ফত্তি অহোসি, সা সব্বা খাদিতা. ন ৰমতীতি ‘‘মহাৰাজ, সো পাণকো ততো নিক্খমিত্ৱা গমনট্ঠানম্পি অপস্সন্তো পৰিদেৱতি, নীহৰাপেহি ন’’ন্তি আহ. ৰাজা একং পুৰিসং আণাপেত্ৱা উপাযেন নং নীহৰাপেসি.

‘‘নিৱেসনে পন তে, মহাৰাজ, একা পোসাৱনিযা কোকিলা অত্থী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘মহাৰাজ, সা অত্তনা নিৱুত্থপুব্বং ৱনসণ্ডং সৰিত্ৱা উক্কণ্ঠিত্ৱা ‘কদা নু খো ইমম্হা পঞ্জৰা মুচ্চিত্ৱা ৰমণীযং ৱনসণ্ডং গচ্ছিস্সামী’তি চতুত্থং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৱত্ৱা চতুত্থং গাথমাহ –

১৩. ‘‘সা নূনাহং ইতো গন্ত্ৱা, ৰঞ্ঞো মুত্তা নিৱেসনা;

অত্তানং ৰমযিস্সামি, দুমসাখনিকেতিনী’’তি.

তত্থ দুমসাখনিকেতিনীতি সুপুপ্ফিতাসু ৰুক্খসাখাসু সকনিকেতা হুত্ৱা. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ‘‘উক্কণ্ঠিতা, মহাৰাজ, সা কোকিলা, ৱিস্সজ্জেহি ন’’ন্তি আহ. ৰাজা তথা কাৰেসি.

‘‘নিৱেসনে পন তে, মহাৰাজ, একো পোসাৱনিযো মিগো অত্থী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘মহাৰাজ, সো একো যূথপতি অত্তনো মিগিং অনুস্সৰিত্ৱা কিলেসৱসেন উক্কণ্ঠিতো পঞ্চমং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৱত্ৱা পঞ্চমং গাথমাহ –

১৪. ‘‘সো নূনাহং ইতো গন্ত্ৱা, ৰঞ্ঞো মুত্তো নিৱেসনা;

অগ্গোদকানি পিস্সামি, যূথস্স পুৰতো ৱজ’’ন্তি.

তত্থ অগ্গোদকানীতি অগ্গউদকানি, অঞ্ঞেহি মিগেহি পঠমতৰং অপীতানি অনুচ্ছিট্ঠোদকানি যূথস্স পুৰতো গচ্ছন্তো কদা নু খো পিৱিস্সামীতি.

মহাসত্তো তম্পি মিগং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা ‘‘নিৱেসনে পন তে, মহাৰাজ, পোসাৱনিযো মক্কটো অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘সোপি, মহাৰাজ, হিমৱন্তপদেসে যূথপতি মক্কটীহি সদ্ধিং কামগিদ্ধো হুত্ৱা ৱিচৰন্তো ভৰতেন নাম লুদ্দেন ইধ আনীতো, ইদানি উক্কণ্ঠিত্ৱা তত্থেৱ গন্তুকামো ছট্ঠং সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি ৱত্ৱা ছট্ঠং গাথমাহ –

১৫. ‘‘তং মং কামেহি সম্মত্তং, ৰত্তং কামেসু মুচ্ছিতং;

আনযী ভৰতো লুদ্দো, বাহিকো ভদ্দমত্থু তে’’তি.

তত্থ বাহিকোতি বাহিকৰট্ঠৱাসী. ভদ্দমত্থু তেতি ইমমত্থং সো ৱানৰো আহ, তুয্হং পন ভদ্দমত্থু, ৱিস্সজ্জেহি নন্তি.

মহাসত্তো তং ৱানৰং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা ‘‘নিৱেসনে পন তে, মহাৰাজ, পোসাৱনিযো কিন্নৰো অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অত্থী’’তি ৱুত্তে ‘‘সো, মহাৰাজ, অত্তনো কিন্নৰিযা কতগুণং অনুস্সৰিত্ৱা কিলেসাতুৰো সদ্দমকাসি. সো হি তায সদ্ধিং একদিৱসং তুঙ্গপব্বতসিখৰং আৰুহি. তে তত্থ ৱণ্ণগন্ধৰসসম্পন্নানি নানাপুপ্ফানি ওচিনন্তা পিড়ন্ধন্তা সূৰিযং অত্থঙ্গতং ন সল্লক্খেসুং, অত্থঙ্গতে সূৰিযে ওতৰন্তানং অন্ধকাৰো অহোসি. তত্ৰ নং কিন্নৰী ‘সামি, অন্ধকাৰো ৱত্ততি, অপক্খলন্তো অপ্পমাদেন ওতৰাহী’তি ৱত্ৱা হত্থে গহেত্ৱা ওতাৰেসি, সো তায তং ৱচনং অনুস্সৰিত্ৱা সদ্দমকাসি, ততোপি তে ভযং নত্থী’’তি তং কাৰণং অত্তনো ঞাণবলেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পাকটং কৰোন্তো সত্তমং গাথমাহ –

১৬. ‘‘অন্ধকাৰতিমিসাযং, তুঙ্গে উপৰিপব্বতে;

সা মং সণ্হেন মুদুনা, মা পাদং খলি যস্মনী’’তি.

তত্থ অন্ধকাৰতিমিসাযন্তি অন্ধভাৱকাৰকে তমে. তুঙ্গেতি তিখিণে. সণ্হেন মুদুনাতি মট্ঠেন মুদুকেন ৱচনেন. মা পাদং খলি যস্মনীতি য-কাৰো ব্যঞ্জনসন্ধিৱসেন গহিতো. ইদং ৱুত্তং হোতি – সা মং কিন্নৰী সণ্হেন মুদকেন ৱচনেন ‘‘সামি, অপ্পমত্তো হোহি, মা পাদং খলি অস্মনি, যথা তে উপক্খলিত্ৱা পাদো পাসাণস্মিং ন খলতি, তথা ওতৰা’’তি ৱত্ৱা হত্থেন গহেত্ৱা ওতাৰেসীতি.

ইতি মহাসত্তো কিন্নৰেন কতসদ্দকাৰণং কথেত্ৱা তং ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, অট্ঠমো উদানসদ্দো অহোসি. নন্দমূলকপব্ভাৰস্মিং কিৰ একো পচ্চেকবুদ্ধো অত্তনো আযুসঙ্খাৰপৰিক্খযং ঞত্ৱা ‘মনুস্সপথং গন্ত্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো উয্যানে পৰিনিব্বাযিস্সামি, তস্স মে মনুস্সা সৰীৰনিক্খেপং কাৰেত্ৱা সাধুকীড়ং কীড়িত্ৱা ধাতুপূজং কত্ৱা সগ্গপথং পূৰেস্সন্তী’তি ইদ্ধানুভাৱেন আগচ্ছন্তো তৱ পাসাদস্স মত্থকং পত্তকালে খন্ধভাৰং ওতাৰেত্ৱা নিব্বানপুৰপৱেসনদীপনং উদানং উদানেসী’’তি পচ্চেকবুদ্ধেন ৱুত্তং গাথমাহ –

১৭. ‘‘অসংসযং জাতিখযন্তদস্সী, ন গব্ভসেয্যং পুনৰাৱজিস্সং;

অযমন্তিমা পচ্ছিমা গব্ভসেয্যা, খীণো মে সংসাৰো পুনব্ভৱাযা’’তি.

তস্সত্থো – জাতিযা খযন্তসঙ্খাতস্স নিব্বানস্স দিট্ঠত্তা জাতিখযন্তদস্সী অহং অসংসযং পুন গব্ভসেয্যং ন আৱজিস্সং, অযং মে অন্তিমা জাতি, পচ্ছিমা গব্ভসেয্যা, খীণো মে পুনব্ভৱায খন্ধপটিপাটিসঙ্খাতো সংসাৰোতি.

‘‘ইদঞ্চ পন সো উদানং ৱত্ৱা ইমং উয্যানৱনং আগম্ম একস্স সুপুপ্ফিতস্স সালস্স মূলে পৰিনিব্বুতো, এহি, মহাৰাজ, সৰীৰকিচ্চমস্স কৰিস্সামা’’তি মহাসত্তো ৰাজানং গহেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধস্স পৰিনিব্বুতট্ঠানং গন্ত্ৱা সৰীৰং দস্সেসি. ৰাজা তস্স সৰীৰং দিস্ৱা সদ্ধিং বলকাযেন গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৱা বোধিসত্তস্স ৱচনং নিস্সায যঞ্ঞং হাৰেত্ৱা সব্বসত্তানং জীৱিতদানং দত্ৱা নগৰে মাঘাতভেৰিং চৰাপেত্ৱা সত্তাহং সাধুকীড়ং কীড়িত্ৱা সব্বগন্ধচিতকে মহন্তেন সক্কাৰেন পচ্চেকবুদ্ধস্স সৰীৰং ঝাপেত্ৱা ধাতুযো চতুমহাপথে থূপং কাৰেসি. বোধিসত্তোপি ৰঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৱা ‘‘অপ্পমত্তো হোহী’’তি ওৱদিত্ৱা হিমৱন্তমেৱ পৱিসিত্ৱা ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু পৰিকম্মং কত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, তস্স সদ্দস্স সুতকাৰণা তৱ কোচি অন্তৰাযো নত্থী’’তি যঞ্ঞং হৰাপেত্ৱা ‘‘মহাজনস্স জীৱিতং দেহী’’তি জীৱিতদানং দাপেত্ৱা নগৰে ধম্মভেৰিং চৰাপেত্ৱা ধম্মং দেসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, মাণৱো সাৰিপুত্তো, তাপসো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

অট্ঠসদ্দজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৪১৯] ৩. সুলসাজাতকৱণ্ণনা

ইদং সুৱণ্ণকাযূৰন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং অনাথপিণ্ডিকস্স দাসিং আৰব্ভ কথেসি. সা কিৰ একস্মিং উস্সৱদিৱসে দাসিগণেন সদ্ধিং উয্যানং গচ্ছন্তী অত্তনো সামিনিং পুঞ্ঞলক্খণদেৱিং আভৰণং যাচি. সা তস্সা সতসহস্সমূলং অত্তনো আভৰণং অদাসি. সা তং পিড়ন্ধিত্ৱা দাসিগণেন সদ্ধিং উয্যানং পাৱিসি. অথেকো চোৰো তস্সা আভৰণে লোভং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘ইমং মাৰেত্ৱা আভৰণং হৰিস্সামী’’তি তায সদ্ধিং সল্লপন্তো উয্যানং গন্ত্ৱা তস্সা মচ্ছমংসসুৰাদীনি অদাসি. সা ‘‘কিলেসৱসেন দেতি মঞ্ঞে’’তি গহেত্ৱা উয্যানকীড়ং কীড়িত্ৱা ৱীমংসনত্থায সাযন্হসমযে নিপন্নে দাসিগণে উট্ঠায তস্স সন্তিকং অগমাসি. সো ‘‘ভদ্দে, ইমং ঠানং অপ্পটিচ্ছন্নং, থোকং পুৰতো গচ্ছামা’’তি আহ. তং সুত্ৱা ইতৰা ‘‘ইমস্মিং ঠানে সক্কা ৰহস্সকম্মং কাতুং, অযং পন নিস্সংসযং মং মাৰেত্ৱা পিড়ন্ধনভণ্ডং হৰিতুকামো ভৱিস্সতি, হোতু, সিক্খাপেস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘সামি, সুৰামদেন মে সুক্খং সৰীৰং, পানীযং তাৱ মং পাযেহী’’তি একং কূপং নেত্ৱা ‘‘ইতো মে পানীযং ওসিঞ্চা’’তি ৰজ্জুঞ্চ ঘটঞ্চ দস্সেসি. চোৰো ৰজ্জুং কূপে ওতাৰেসি, অথ নং ওনমিত্ৱা উদকং ওসিঞ্চন্তং মহব্বলদাসী উভোহি হত্থেহি আণিসদং পহৰিত্ৱা কূপে খিপিত্ৱা ‘‘ন ত্ৱং এত্তকেন মৰিস্সসী’’তি একং মহন্তং ইট্ঠকং মত্থকে আসুম্ভি. সো তত্থেৱ জীৱিতক্খযং পত্তো. সাপি নগৰং পৱিসিত্ৱা সামিনিযা আভৰণং দদমানা ‘‘মনম্হি অজ্জ ইমং আভৰণং নিস্সায মতা’’তি সব্বং তং পৱত্তিং আৰোচেসি, সাপি অনাথপিণ্ডিকস্স আৰোচেসি, অনাথপিণ্ডিকো তথাগতস্স আৰোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো, গহপতি, ইদানেৱ সা দাসী ঠানুপ্পত্তিকায পঞ্ঞায সমন্নাগতা, পুব্বেপি সমন্নাগতাৱ, ন চ ইদানেৱ তায সো মাৰিতো, পুব্বেপি নং মাৰেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে সুলসা নাম নগৰসোভিনী পঞ্চসতৱণ্ণদাসিপৰিৱাৰা অহোসি, সহস্সেন ৰত্তিং গচ্ছতি. তস্মিংযেৱ নগৰে সত্তুকো নাম চোৰো অহোসি নাগবলো, ৰত্তিভাগে ইস্সৰঘৰানি পৱিসিত্ৱা যথাৰুচিং ৱিলুম্পতি. নাগৰা সন্নিপতিত্ৱা ৰঞ্ঞো উপক্কোসিংসু. ৰাজা নগৰগুত্তিকং আণাপেত্ৱা তত্থ তত্থ গুম্বং ঠপাপেত্ৱা চোৰং গণ্হাপেত্ৱা ‘‘সীসমস্স ছিন্দথা’’তি আহ. তং পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৱা চতুক্কে চতুক্কে কসাহি তাড়েত্ৱা আঘাতনং নেন্তি. ‘‘চোৰো কিৰ গহিতো’’তি সকলনগৰং সঙ্খুভি. তদা সুলসা ৱাতপানে ঠত্ৱা অন্তৰৱীথিং ওলোকেন্তী তং দিস্ৱা পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৱা ‘‘সচে ইমং চোৰোতি গহিতপুৰিসং মোচেতুং সক্খিস্সামি, ইদং কিলিট্ঠকম্মং অকত্ৱা ইমিনাৱ সদ্ধিং সমগ্গৱাসং কপ্পেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা হেট্ঠা কণৱেৰজাতকে (জা. ১.৪.৬৯ আদযো) ৱুত্তনযেনেৱ নগৰগুত্তিকস্স সহস্সং পেসেত্ৱা তং মোচেত্ৱা তেন সদ্ধিং সম্মোদমানা সমগ্গৱাসং ৱসি. চোৰো তিণ্ণং চতুন্নং মাসানং অচ্চযেন চিন্তেসি ‘‘অহং ইমস্মিংযেৱ ঠানে ৱসিতুং ন সক্খিস্সামি, তুচ্ছহত্থেন পলাযিতুম্পি ন সক্কা, সুলসায পিড়ন্ধনভণ্ডং সতসহস্সং অগ্ঘতি, সুলসং মাৰেত্ৱা ইদং গণ্হিস্সামী’’তি. অথ নং একদিৱসং আহ – ‘‘ভদ্দে, অহং তদা ৰাজপুৰিসেহি নীযমানো অসুকপব্বতমত্থকে ৰুক্খদেৱতায বলিকম্মং পটিস্সুণিং, সা মং বলিকম্মং অলভমানা ভাযাপেতি, বলিকম্মমস্সা কৰোমা’’তি. ‘‘সাধু, সামি, সজ্জেত্ৱা পেসেহী’’তি. ‘‘ভদ্দে, পেসেতুং ন ৱট্টতি, মযং উভোপি সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতা মহন্তেন পৰিৱাৰেন গন্ত্ৱা দস্সামা’’তি. ‘‘সাধু, সামি, তথা কৰোমা’’তি.

অথ নং তথা কাৰেত্ৱা পব্বতপাদং গতকালে আহ – ‘‘ভদ্দে, মহাজনং দিস্ৱা দেৱতা বলিকম্মং ন সম্পটিচ্ছিস্সতি, মযং উভোৱ অভিৰুহিত্ৱা দেমা’’তি. সো তায ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিতো তং বলিপাতিং উক্খিপাপেত্ৱা সযং সন্নদ্ধপঞ্চাৱুধো হুত্ৱা পব্বতমত্থকং অভিৰুহিত্ৱা একং সতপোৰিসপপাতং নিস্সায জাতৰুক্খমূলে বলিভাজনং ঠপাপেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, নাহং বলিকম্মত্থায আগতো, তং পন মাৰেত্ৱা পিড়ন্ধনং তে গহেত্ৱা গমিস্সামীতি আগতোম্হি, তৱ পিড়ন্ধনং ওমুঞ্চিত্ৱা উত্তৰসাটকেন ভণ্ডিকং কৰোহী’’তি আহ. ‘‘সামি, মং কস্মা মাৰেসী’’তি? ‘‘ধনকাৰণা’’তি. ‘‘সামি, মযা কতগুণং অনুস্সৰ, অহং তং বন্ধিত্ৱা নীযমানং সেট্ঠিপুত্তেন পৰিৱত্তেত্ৱা বহুং ধনং দত্ৱা জীৱিতং লভাপেসিং, দেৱসিকং সহস্সং লভমানাপি অঞ্ঞং পুৰিসং ন ওলোকেমি, এৱঞ্হি তৱ উপকাৰিকং মা মং মাৰেহি, বহুঞ্চ তে ধনং দস্সামি, তৱ দাসী চ ভৱিস্সামী’’তি যাচন্তী পঠমং গাথমাহ –

১৮. ‘‘ইদং সুৱণ্ণকাযূৰং, মুত্তা ৱেড়ুৰিযা বহূ;

সব্বং হৰস্সু ভদ্দন্তে, মঞ্চ দাসীতি সাৱযা’’তি.

তত্থ কাযূৰন্তি গীৱাযং পিড়ন্ধনপসাধনং কাযূৰং. সাৱযাতি মহাজনমজ্ঝে সাৱেত্ৱা দাসিং কত্ৱা গণ্হাতি.

ততো সত্তুকেন –

১৯. ‘‘ওৰোপযস্সু কল্যাণি, মা বাড়্হং পৰিদেৱসি;

ন চাহং অভিজানামি, অহন্ত্ৱা ধনমাভত’’ন্তি. –

অত্তনো অজ্ঝাসযানুৰূপং দুতিযগাথায ৱুত্তায সুলসা ঠানুপ্পত্তিকাৰণং পটিলভিত্ৱা ‘‘অযং চোৰো ময্হং জীৱিতং ন দস্সতি, উপাযেন নং পঠমতৰং পপাতে পাতেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা গাথাদ্ৱযমাহ –

২০. ‘‘যতো সৰামি অত্তানং, যতো পত্তাস্মি ৱিঞ্ঞুতং;

ন চাহং অভিজানামি, অঞ্ঞং পিযতৰং তযা.

২১. ‘‘এহি তং উপগূহিস্সং, কৰিস্সঞ্চ পদক্খিণং;

ন হি দানি পুন অত্থি, মম তুয্হঞ্চ সঙ্গমো’’তি.

সত্তুকো তস্সাধিপ্পাযং অজানন্তো ‘‘সাধু, ভদ্দে, এহি উপগূহস্সু ম’’ন্তি আহ. সুলসা তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা উপগূহিত্ৱা ‘‘ইদানি তং, সামি, চতূসু পস্সেসু ৱন্দিস্সামী’’তি ৱত্ৱা পাদপিট্ঠিযং সীসং ঠপেত্ৱা বাহুপস্সে ৱন্দিত্ৱা পচ্ছিমপস্সং গন্ত্ৱা ৱন্দমানা ৱিয হুত্ৱা নাগবলা গণিকা চোৰং দ্ৱীসু পচ্ছাপাদেসু গহেত্ৱা হেট্ঠা সীসং কত্ৱা সতপোৰিসে নৰকে খিপি. সো তত্থেৱ চুণ্ণৱিচুণ্ণং পত্ৱা মৰি. তং কিৰিযং দিস্ৱা পব্বতমত্থকে নিব্বত্তদেৱতা ইমা গাথা অভাসি –

২২. ‘‘ন হি সব্বেসু ঠানেসু, পুৰিসো হোতি পণ্ডিতো;

ইত্থীপি পণ্ডিতা হোতি, তত্থ তত্থ ৱিচক্খণা.

২৩. ‘‘ন হি সব্বেসু ঠানেসু, পুৰিসো হোতি পণ্ডিতো;

ইত্থীপি পণ্ডিতা হোতি, লহুং অত্থং ৱিচিন্তিকা.

২৪. ‘‘লহুঞ্চ ৱত খিপ্পঞ্চ, নিকট্ঠে সমচেতযি;

মিগং পুণ্ণাযতেনেৱ, সুলসা সত্তুকং ৱধি.

২৫. ‘‘যোধ উপ্পতিতং অত্থং, ন খিপ্পমনুবুজ্ঝতি;

সো হঞ্ঞতি মন্দমতি, চোৰোৱ গিৰিগব্ভৰে.

২৬. ‘‘যো চ উপ্পতিতং অত্থং, খিপ্পমেৱ নিবোধতি;

মুচ্চতে সত্তুসম্বাধা, সুলসা সত্তুকামিৱা’’তি.

তত্থ পণ্ডিতা হোতীতি ইত্থীপি পণ্ডিতা তত্থ তত্থ ৱিচক্খণা হোতি, অথ ৱা ইত্থী পণ্ডিতা চেৱ তত্থ তত্থ ৱিচক্খণা চ হোতি. লহুং অত্থং ৱিচিন্তিকাতি লহুং খিপ্পং অত্থং ৱিচিন্তিকা. লহুঞ্চ ৱতাতি অদন্ধঞ্চ ৱত. খিপ্পঞ্চাতি অচিৰেনেৱ. নিকট্ঠে সমচেতযীতি সন্তিকে ঠিতাৱ তস্স মৰণূপাযং চিন্তেসি. পুণ্ণাযতেনেৱাতি পূৰিতধনুস্মিং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা ছেকো মিগলুদ্দকো সকণ্ডপুণ্ণধনুস্মিং খিপ্পং মিগং ৱধতি, এৱং সুলসা সত্তুকং ৱধীতি. যোধাতি যো ইমস্মিং সত্তলোকে. নিবোধতীতি জানাতি. সত্তুকামিৱাতি সত্তুকা ইৱ, যথা সুলসা মুত্তা, এৱং মুচ্চতীতি অত্থো.

ইতি সুলসা চোৰং ৱধিত্ৱা পব্বতা ওৰুয্হ অত্তনো পৰিজনস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘অয্যপুত্তো কহ’’ন্তি পুট্ঠা ‘‘মা তং পুচ্ছথা’’তি ৱত্ৱা ৰথং অভিৰুহিত্ৱা নগৰমেৱ পাৱিসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা তে উভোপি ইমেযেৱ অহেসুং, দেৱতা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সুলসাজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৪২০] ৪. সুমঙ্গলজাতকৱণ্ণনা

ভুসম্হি কুদ্ধোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৰাজোৱাদসুত্তং আৰব্ভ কথেসি. তদা পন সত্থা ৰঞ্ঞা যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো ৱযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং কাৰেসি, মহাদানং পৱত্তেসি. তস্স সুমঙ্গলো নাম উয্যানপালো অহোসি. অথেকো পচ্চেকবুদ্ধো নন্দমূলকপব্ভাৰা নিক্খমিত্ৱা চাৰিকং চৰমানো বাৰাণসিং পত্ৱা উয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে নগৰং পিণ্ডায পাৱিসি. তমেনং ৰাজা দিস্ৱা পসন্নচিত্তো ৱন্দিত্ৱা পাসাদং আৰোপেত্ৱা ৰাজাসনে নিসীদাপেত্ৱা নানগ্গৰসেহি খাদনীযভোজনীযেহি পৰিৱিসিত্ৱা অনুমোদনং সুত্ৱা পসন্নো অত্তনো উয্যানে ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং গাহাপেত্ৱা উয্যানং পৱেসেত্ৱা সযম্পি ভুত্তপাতৰাসো তত্থ গন্ত্ৱা ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদীনি সংৱিদহিত্ৱা সুমঙ্গলং নাম উয্যানপালং ৱেয্যাৱচ্চকৰং কত্ৱা নগৰং পাৱিসি. পচ্চেকবুদ্ধো ততো পট্ঠায নিবদ্ধং ৰাজগেহে ভুঞ্জন্তো তত্থ চিৰং ৱসি, সুমঙ্গলোপি নং সক্কচ্চং উপট্ঠহি.

অথেকদিৱসং পচ্চেকবুদ্ধো সুমঙ্গলং আমন্তেত্ৱা ‘‘অহং কতিপাহং অসুকগামং নিস্সায ৱসিত্ৱা আগচ্ছিস্সামি, ৰঞ্ঞো আৰোচেহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি. সুমঙ্গলোপি ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. পচ্চেকবুদ্ধো কতিপাহং তত্থ ৱসিত্ৱা সাযং সূৰিযে অত্থঙ্গতে তং উয্যানং পচ্চাগমি. সুমঙ্গলো তস্স আগতভাৱং অজানন্তো অত্তনো গেহং অগমাসি. পচ্চেকবুদ্ধোপি পত্তচীৱৰং পটিসামেত্ৱা থোকং চঙ্কমিত্ৱা পাসাণফলকে নিসীদি. তং দিৱসং পন উয্যানপালস্স ঘৰং পাহুনকা আগমিংসু. সো তেসং সূপব্যঞ্জনত্থায ‘‘উয্যানে অভযলদ্ধং মিগং মাৰেস্সামী’’তি ধনুং আদায উয্যানং গন্ত্ৱা মিগং উপধাৰেন্তো পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা ‘‘মহামিগো ভৱিস্সতী’’তি সঞ্ঞায সৰং সন্নয্হিত্ৱা ৱিজ্ঝি. পচ্চেকবুদ্ধো সীসং ৱিৱৰিত্ৱা ‘‘সুমঙ্গলা’’তি আহ. সো সংৱেগপ্পত্তো ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, অহং তুম্হাকং আগতভাৱং অজানন্তো ‘মিগো’তি সঞ্ঞায ৱিজ্ঝিং, খমথ মে’’তি ৱত্ৱা ‘‘হোতু দানি কিং কৰিস্সসি, এহি সৰং লুঞ্চিত্ৱা গণ্হাহী’’তি ৱুত্তে ৱন্দিত্ৱা সৰং লুঞ্চি, মহতী ৱেদনা উপ্পজ্জি. পচ্চেকবুদ্ধো তত্থেৱ পৰিনিব্বাযি. উয্যানপালো ‘‘সচে ৰাজা জানিস্সতি, নাসেস্সতী’’তি পুত্তদাৰং গহেত্ৱা ততোৱ পলাযি. তাৱদেৱ ‘‘পচ্চেকবুদ্ধো পৰিনিব্বুতো’’তি দেৱতানুভাৱেন সকলনগৰং এককোলাহলং জাতং.

পুনদিৱসে মনুস্সা উয্যানং গন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৱা ‘‘উয্যানপালো পচ্চেকবুদ্ধং মাৰেত্ৱা পলাতো’’তি ৰঞ্ঞো কথযিংসু. ৰাজা মহন্তেন পৰিৱাৰেন উয্যানং গন্ত্ৱা সত্তাহং সৰীৰপূজং কত্ৱা মহন্তেন সক্কাৰেন ঝাপেত্ৱা ধাতুযো আদায চেতিযং কত্ৱা তং পূজেন্তো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. সুমঙ্গলোপি একসংৱচ্ছৰং ৱীতিনামেত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো চিত্তং জানিস্সামী’’তি আগন্ত্ৱা একং অমচ্চং পস্সিত্ৱা ‘‘মযি ৰঞ্ঞো চিত্তং জানাহী’’তি আহ. অমচ্চোপি ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা তস্স গুণং কথেসি. ৰাজা অসুণন্তো ৱিয অহোসি. পুন কিঞ্চি অৱত্ৱা ৰঞ্ঞো অনত্তমনভাৱং সুমঙ্গলস্স কথেসি. সো দুতিযসংৱচ্ছৰেপি আগন্ত্ৱা তথেৱ ৰাজা তুণ্হী অহোসি. ততিযসংৱচ্ছৰে আগন্ত্ৱা পুত্তদাৰং গহেত্ৱাৱ আগমি. অমচ্চো ৰঞ্ঞো চিত্তমুদুভাৱং ঞত্ৱা তং ৰাজদ্ৱাৰে ঠপেত্ৱা তস্সাগতভাৱং ৰঞ্ঞো কথেসি. ৰাজা তং পক্কোসাপেত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘সুমঙ্গল, কস্মা তযা মম পুঞ্ঞক্খেত্তং পচ্চেকবুদ্ধো মাৰিতো’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘নাহং, দেৱ, ‘পচ্চেকবুদ্ধং মাৰেমী’তি মাৰেসিং, অপিচ খো ইমিনা নাম কাৰণেন ইদং নাম অকাসি’’ন্তি তং পৱত্তিং আচিক্খি. অথ নং ৰাজা ‘‘তেন হি মা ভাযী’’তি সমস্সাসেত্ৱা পুন উয্যানপালমেৱ অকাসি.

অথ নং সো অমচ্চো পুচ্ছি ‘‘দেৱ, কস্মা তুম্হে দ্ৱে ৱাৰে সুমঙ্গলস্স গুণং সুত্ৱাপি কিঞ্চি ন কথযিত্থ, কস্মা পন ততিযৱাৰে সুত্ৱা তং পক্কোসিত্ৱা অনুকম্পিত্থা’’তি? ৰাজা ‘‘তাত, ৰঞ্ঞা নাম কুদ্ধেন সহসা কিঞ্চি কাতুং ন ৱট্টতি, তেনাহং পুব্বে তুণ্হী হুত্ৱা ততিযৱাৰে সুমঙ্গলে মম চিত্তস্স মুদুভাৱং ঞত্ৱা তং পক্কোসাপেসি’’ন্তি ৰাজৱত্তং কথেন্তো ইমা গাথা আহ –

২৭. ‘‘ভুসম্হি কুদ্ধোতি অৱেক্খিযান, ন তাৱ দণ্ডং পণযেয্য ইস্সৰো;

অট্ঠানসো অপ্পতিৰূপমত্তনো, পৰস্স দুক্খানি ভুসং উদীৰযে.

২৮. ‘‘যতো চ জানেয্য পসাদমত্তনো, অত্থং নিযুঞ্জেয্য পৰস্স দুক্কটং;

তদাযমত্থোতি সযং অৱেক্খিয, অথস্স দণ্ডং সদিসং নিৱেসযে.

২৯. ‘‘ন চাপি ঝাপেতি পৰং ন অত্তনং, অমুচ্ছিতো যো নযতে নযানযং;

যো দণ্ডধাৰো ভৱতীধ ইস্সৰো, স ৱণ্ণগুত্তো সিৰিযা ন ধংসতি.

৩০. ‘‘যে খত্তিযা সে অনিসম্মকাৰিনো, পণেন্তি দণ্ডং সহসা পমুচ্ছিতা;

অৱণ্ণসংযুতা জহন্তি জীৱিতং, ইতো ৱিমুত্তাপি চ যন্তি দুগ্গতিং.

৩১. ‘‘ধম্মে চ যে অৰিযপ্পৱেদিতে ৰতা, অনুত্তৰা তে ৱচসা মনসা কম্মুনা চ;

তে সন্তিসোৰচ্চসমাধিসণ্ঠিতা, ৱজন্তি লোকং দুভযং তথাৱিধা.

৩২. ‘‘ৰাজাহমস্মি নৰপমদানমিস্সৰো, সচেপি কুজ্ঝামি ঠপেমি অত্তনং;

নিসেধযন্তো জনতং তথাৱিধং, পণেমি দণ্ডং অনুকম্প যোনিসো’’তি.

তত্থ অৱেক্খিযানাতি অৱেক্খিত্ৱা জানিত্ৱা. ইদং ৱুত্তং হোতি – তাত, পথৱিস্সৰো ৰাজা নাম ‘‘অহং ভুসং কুদ্ধো বলৱকোধাভিভূতো’’তি ঞত্ৱা অট্ঠৱত্থুকাদিভেদং দণ্ডং পৰস্স ন পণযেয্য ন ৱত্তেয্য. কিংকাৰণা? কুদ্ধো হি অট্ঠৱত্থুকং সোড়সৱত্থুকং কত্ৱা অট্ঠানেন অকাৰণেন অত্তনো ৰাজভাৱস্স অননুৰূপং ‘‘ইমং এত্তকং নাম আহৰথ, ইদঞ্চ তস্স কৰোথা’’তি পৰস্স ভুসং দুক্খানি বলৱদুক্খানি উদীৰযে.

যতোতি যদা. ইদং ৱুত্তং হোতি – যদা পন ৰাজা পৰস্মিং উপ্পন্নং অত্তনো পসাদং জানেয্য, অথ পৰস্স দুক্কটং অত্থং নিযুঞ্জেয্য উপপৰিক্খেয্য, তদা এৱং নিযুঞ্জন্তো ‘‘অযং নামেত্থ অত্থো, অযং এতস্স দোসো’’তি সযং অত্তপচ্চক্খং কত্ৱা অথস্স অপৰাধকাৰকস্স অট্ঠৱত্থুকহেতু অট্ঠেৱ, সোড়সৱত্থুকহেতু সোড়সেৱ কহাপণে গণ্হমানো দণ্ডং সদিসং কতদোসানুৰূপং নিৱেসযে ঠপেয্য পৱত্তেয্যাতি.

অমুচ্ছিতোতি ছন্দাদীহি অগতিকিলেসেহি অমুচ্ছিতো অনভিভূতো হুত্ৱা যো নযানযং নযতে উপপৰিক্খতি, সো নেৱ পৰং ঝাপেতি, ন অত্তানং. ছন্দাদিৱসেন হি অহেতুকং দণ্ডং পৱত্তেন্তো পৰম্পি তেন দণ্ডেন ঝাপেতি দহতি পীড়েতি, অত্তানম্পি ততোনিদানেন পাপেন. অযং পন ন পৰং ঝাপেতি, ন অত্তানং. যো দণ্ডধাৰো ভৱতীধ ইস্সৰোতি যো ইধ পথৱিস্সৰো ৰাজা ইধ সত্তলোকে দোসানুচ্ছৱিকং দণ্ডং পৱত্তেন্তো দণ্ডধাৰো হোতি. স ৱণ্ণগুত্তোতি গুণৱণ্ণেন চেৱ যসৱণ্ণেন চ গুত্তো ৰক্খিতো সিৰিযা ন ধংসতি ন পৰিহাযতি. অৱণ্ণসংযুতা জহন্তীতি অধম্মিকা লোলৰাজানো অৱণ্ণেন যুত্তা হুত্ৱা জীৱিতং জহন্তি.

ধম্মে চ যে অৰিযপ্পৱেদিতেতি যে ৰাজানো আচাৰঅৰিযেহি ধম্মিকৰাজূহি পৱেদিতে দসৱিধে ৰাজধম্মে ৰতা. অনুত্তৰা তেতি তে ৱচসা মনসা কম্মুনা চ তীহিপি এতেহি অনুত্তৰা জেট্ঠকা. তে সন্তিসোৰচ্চসমাধিসণ্ঠিতাতি তে অগতিপহানেন কিলেসসন্তিযঞ্চ সুসীল্যসঙ্খাতে সোৰচ্চে চ একগ্গতাসমাধিম্হি চ সণ্ঠিতা পতিট্ঠিতা ধম্মিকৰাজানো. ৱজন্তি লোকং দুভযন্তি ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেত্ৱা মনুস্সলোকতো দেৱলোকং, দেৱলোকতো মনুস্সলোকন্তি উভযলোকমেৱ ৱজন্তি, নিৰযাদীসু ন নিব্বত্তন্তি. নৰপমদানন্তি নৰানঞ্চ নাৰীনঞ্চ. ঠপেমি অত্তনন্তি কুদ্ধোপি কোধৱসেন অগন্ত্ৱা অত্তানং পোৰাণকৰাজূহি ঠপিতনযস্মিংযেৱ ধম্মে ঠপেমি, ৱিনিচ্ছযধম্মং ন ভিন্দামীতি.

এৱং ছহি গাথাহি ৰঞ্ঞা অত্তনো গুণে কথিতে সব্বাপি ৰাজপৰিসা তুট্ঠা ‘‘অযং সীলাচাৰগুণসম্পত্তি তুম্হাকঞ্ঞেৱ অনুৰূপা’’তি ৰঞ্ঞো গুণে কথেসুং. সুমঙ্গলো পন পৰিসায কথিতাৱসানে উট্ঠায ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ৰঞ্ঞো থুতিং কৰোন্তো তিস্সো গাথা অভাসি –

৩৩. ‘‘সিৰী চ লক্খী চ তৱেৱ খত্তিয, জনাধিপ মা ৱিজহি কুদাচনং;

অক্কোধনো নিচ্চপসন্নচিত্তো, অনীঘো তুৱং ৱস্সসতানি পালয.

৩৪. ‘‘গুণেহি এতেহি উপেত খত্তিয, ঠিতমৰিযৱত্তী সুৱচো অকোধনো;

সুখী অনুপ্পীড় পসাস মেদিনিং, ইতো ৱিমুত্তোপি চ যাহি সুগ্গতিং.

৩৫. ‘‘এৱং সুনীতেন সুভাসিতেন, ধম্মেন ঞাযেন উপাযসো নযং;

নিব্বাপযে সঙ্খুভিতং মহাজনং, মহাৱ মেঘো সলিলেন মেদিনি’’ন্তি.

তত্থ সিৰী চ লক্খী চাতি পৰিৱাৰসম্পত্তি চ পঞ্ঞা চ. অনীঘোতি নিদ্দুক্খো হুত্ৱা. উপেত খত্তিযাতি উপেতো খত্তিয, অযমেৱ ৱা পাঠো. ঠিতমৰিযৱত্তীতি ঠিতঅৰিযৱত্তি, অৰিযৱত্তি নাম দসৰাজধম্মসঙ্খাতং পোৰাণৰাজৱত্তং, তত্থ পতিট্ঠিতত্তা ঠিতৰাজধম্মো হুত্ৱাতি অত্থো. অনুপ্পীড় পসাস মেদিনিন্তি অনুপ্পীড়ং পসাস মেদিনিঞ্চ, অযমেৱ ৱা পাঠো. সুনীতেনাতি সুনযেন সুট্ঠু কাৰণেন. ধম্মেনাতি দসকুসলকম্মপথধম্মেন. ঞাযেনাতি পুৰিমপদস্সেৱ ৱেৱচনং. উপাযসোতি উপাযকোসল্লেন. নযন্তি নযন্তো ৰজ্জং অনুসাসন্তো ধম্মিকৰাজা. নিব্বাপযেতি ইমায পটিপত্তিযা কাযিকচেতসিকদুক্খং দৰথং অপনেন্তো কাযিকচেতসিকদুক্খসঙ্খুভিতম্পি মহাজনং মহামেঘো সলিলেন মেদিনিং ৱিয নিব্বাপেয্য, ত্ৱম্পি তথেৱ নিব্বাপেহীতি দস্সেন্তো এৱমাহ.

সত্থা কোসলৰঞ্ঞো ওৱাদৱসেন ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা পচ্চেকবুদ্ধো পৰিনিব্বুতো, সুমঙ্গলো আনন্দো অহোসি, ৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সুমঙ্গলজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[৪২১] ৫. গঙ্গমালজাতকৱণ্ণনা

অঙ্গাৰজাতাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উপোসথকম্মং আৰব্ভ কথেসি. একদিৱসঞ্হি সত্থা উপোসথিকে উপাসকে আমন্তেত্ৱা ‘‘উপাসকা সাধুৰূপং ৱো কতং উপোসথং উপৱসন্তেহি, দানং দাতব্বং, সীলং ৰক্খিতব্বং, কোধো ন কাতব্বো, মেত্তা ভাৱেতব্বা, উপোসথৱাসো ৱসিতব্বো, পোৰাণকপণ্ডিতা হি একং উপড্ঢুপোসথকম্মং নিস্সায মহাযসং লভিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেহি যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে তস্মিং নগৰে সুচিপৰিৱাৰো নাম সেট্ঠি অহোসি অসীতিকোটিধনৱিভৱো দানাদিপুঞ্ঞাভিৰতো. তস্স পুত্তদাৰাপি পৰিজনোপি অন্তমসো তস্মিং ঘৰে ৱচ্ছপালকাপি সব্বে মাসস্স ছ দিৱসে উপোসথং উপৱসন্তি. তদা বোধিসত্তো একস্মিং দলিদ্দকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ভতিং কত্ৱা কিচ্ছেন জীৱতি. সো ‘‘ভতিং কৰিস্সামী’’তি তস্স গেহং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতো ‘‘কিং আগতোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘তুম্হাকং গেহে ভতিযা কম্মকৰণত্থ’’ন্তি আহ. সেট্ঠি অঞ্ঞেসং ভতিকানং আগতদিৱসেযেৱ ‘‘ইমস্মিং গেহে কম্মং কৰোন্তা সীলং ৰক্খন্তি, সীলং ৰক্খিতুং সক্কোন্তা কম্মং কৰোথা’’তি ৱদতি, বোধিসত্তস্স পন সীলৰক্খণআচিক্খণে সঞ্ঞং অকত্ৱা ‘‘সাধু, তাত, অত্তনো ভতিং জানিত্ৱা কম্মং কৰোহী’’তি আহ. সো ততো পট্ঠায সুৱচো হুত্ৱা উৰং দত্ৱা অত্তনো কিলমথং অগণেত্ৱা তস্স সব্বকিচ্চানি কৰোতি, পাতোৱ কম্মন্তং গন্ত্ৱা সাযং আগচ্ছতি.

অথেকদিৱসং নগৰে ছণং ঘোসেসুং. মহাসেট্ঠি দাসিং আমন্তেত্ৱা ‘‘অজ্জুপোসথদিৱসো, গেহে কম্মকৰানং পাতোৱ ভত্তং পচিত্ৱা দেহি, কালস্সেৱ ভুঞ্জিত্ৱা উপোসথিকা ভৱিস্সন্তী’’তি আহ. বোধিসত্তো কালস্সেৱ উট্ঠায কম্মন্তং অগমাসি, ‘‘অজ্জুপোসথিকো ভৱেয্যাসী’’তি তস্স কোচি নাৰোচেসি. সেসকম্মকৰা পাতোৱ ভুঞ্জিত্ৱা উপোসথিকাৱ অহেসুং. সেট্ঠিপি সপুত্তদাৰো সপৰিজনো উপোসথং অধিট্ঠহি, সব্বেপি উপোসথিকা অত্তনো অত্তনো ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা সীলং আৱজ্জেন্তা নিসীদিংসু. বোধিসত্তো সকলদিৱসং কম্মং কত্ৱা সূৰিযত্থঙ্গমনৱেলায আগতো. অথস্স ভত্তকাৰিকা হত্থধোৱনং দত্ৱা পাতিযং ভত্তং ৱড্ঢেত্ৱা উপনামেসি. বোধিসত্তো ‘‘অঞ্ঞেসু দিৱসেসু ইমায ৱেলায মহাসদ্দো হোতি, অজ্জ কহং গতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘সব্বে উপোসথং সমাদিযিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৱসনট্ঠানানি গতা’’তি. তং সুত্ৱা বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘এত্তকানং সীলৱন্তানং অন্তৰে অহং একো দুস্সীলো হুত্ৱা ন ৱসিস্সামি, ইদানি উপোসথঙ্গেসু অধিট্ঠিতেসু হোতি নু খো উপোসথকম্মং, নো’’তি. সো গন্ত্ৱা সেট্ঠিং পুচ্ছি. অথ নং সেট্ঠি ‘‘তাত পাতোৱ অনধিট্ঠিতত্তা সকলং উপোসথকম্মং ন হোতি, উপড্ঢুপোসথকম্মং পন হোতী’’তি আহ.

সো ‘‘এত্তকম্পি হোতূ’’তি সেট্ঠিস্স সন্তিকে সমাদিন্নসীলো হুত্ৱা উপোসথকম্মং অধিট্ঠায অত্তনো ৱসনোকাসং পৱিসিত্ৱা সীলং আৱজ্জেন্তো নিপজ্জি. অথস্স সকলদিৱসং নিৰাহাৰতায পচ্ছিমযামসমনন্তৰে সত্থকৱাতা সমুট্ঠহিংসু. সেট্ঠিনা নানাৱিধানি ভেসজ্জানি আহৰিত্ৱা ‘‘ভুঞ্জা’’তি ৱুচ্চমানোপি ‘‘উপোসথং ন ভিন্দিস্সামি, জীৱিতপৰিযন্তিকং কত্ৱা সমাদিযি’’ন্তি আহ. বলৱৱেদনা উপ্পজ্জি, অৰুণুগ্গমনৱেলায সতিং পচ্চুপট্ঠাপেতুং নাসক্খি. অথ নং ‘‘ইদানি মৰিস্সতী’’তি নীহৰিত্ৱা ‘‘ওসাৰকে নিপজ্জাপেসুং. তস্মিং খণে বাৰাণসিৰাজা ৰথৱৰগতো মহন্তেন পৰিৱাৰেন নগৰং পদক্খিণং কৰোন্তো তং ঠানং সম্পাপুণি. বোধিসত্তো তস্স সিৰিং ওলোকেত্ৱা তস্মিং লোভং উপ্পাদেত্ৱা ৰজ্জং পত্থেসি. সো চৱিত্ৱা উপড্ঢুপোসথকম্মনিস্সন্দেন তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. সা লদ্ধগব্ভপৰিহাৰা দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৱিজাযি, ‘‘উদযকুমাৰো’’তিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পাপুণি, জাতিস্সৰঞাণেন অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা ‘‘অপ্পকস্স কম্মস্স ফলং মম ইদ’’ন্তি অভিক্খণং উদানং উদানেসি. সো পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং পত্ৱাপি অত্তনো মহন্তং সিৰিৱিভৱং ওলোকেত্ৱা তদেৱ উদানং উদানেসি.