৭. সত্তকনিপাতো
১. কুক্কুৱগ্গো
[৩৯৬] ১. কুক্কুজাতকৱণ্ণনা
দিযড্ঢকুক্কূতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৰাজোৱাদং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু তেসকুণজাতকে (জা. ২.১৭.১ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো অহোসি. ৰাজা অগতিগমনে পতিট্ঠায অধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি, জনপদং পীড়েত্ৱা ধনমেৱ সংহৰি. বোধিসত্তো ৰাজানং ওৱদিতুকামো একং উপমং উপধাৰেন্তো ৱিচৰতি, ৰঞ্ঞো উয্যানে ৱাসাগাৰং ৱিপ্পকতং হোতি অনিট্ঠিতচ্ছদনং, দাৰুকণ্ণিকং আৰোপেত্ৱা গোপানসিযো পৱেসিতমত্তা হোন্তি. ৰাজা কীড়নত্থায উয্যানং গন্ত্ৱা তত্থ ৱিচৰিত্ৱা তং গেহং পৱিসিত্ৱা উল্লোকেন্তো কণ্ণিকমণ্ডলং দিস্ৱা অত্তনো উপৰিপতনভযেন নিক্খমিত্ৱা বহি ঠিতো পুন ওলোকেত্ৱা ‘‘কিং নু খো নিস্সায কণ্ণিকা ঠিতা, কিং নিস্সায গোপানসিযো’’তি চিন্তেত্ৱা বোধিসত্তং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –
১. ‘‘দিযড্ঢকুক্কূ উদযেন কণ্ণিকা, ৱিদত্থিযো অট্ঠ পৰিক্খিপন্তি নং;
সা সিংসপা, সাৰমযা অফেগ্গুকা, কুহিং ঠিতা উপ্পৰিতো ন ধংসতী’’তি.
তত্থ দিযড্ঢকুক্কূতি দিযড্ঢৰতনা. উদযেনাতি উচ্চত্তেন. পৰিক্খিপন্তি নন্তি তং পনেতং অট্ঠ ৱিদত্থিযো পৰিক্খিপন্তি, পৰিক্খেপতো অট্ঠৱিদত্থিপমাণাতি ৱুত্তং হোতি. কুহিং ঠিতাতি কত্থ পতিট্ঠিতা হুত্ৱা. ন ধংসতীতি ন পততি.
তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘লদ্ধা দানি মে ৰঞ্ঞো ওৱাদত্থায উপমা’’তি চিন্তেত্ৱা ইমা গাথা আহ –
২. ‘‘যা তিংসতি সাৰমযা অনুজ্জুকা, পৰিকিৰিয গোপানসিযো সমং ঠিতা;
তাহি সুসঙ্গহিতা বলসা পীড়িতা, সমং ঠিতা উপ্পৰিতো ন ধংসতি.
৩. ‘‘এৱম্পি মিত্তেহি দড়্হেহি পণ্ডিতো, অভেজ্জৰূপেহি সুচীহি মন্তিভি;
সুসঙ্গহীতো সিৰিযা ন ধংসতি, গোপানসীভাৰৱহাৱ কণ্ণিকা’’তি.
তত্থ যা তিংসতি সাৰমযাতি যা এতা সাৰৰুক্খমযা তিংসতি গোপানসিযো. পৰিকিৰিযাতি পৰিৱাৰেত্ৱা. সমং ঠিতাতি সমভাগেন ঠিতা. বলসা পীড়িতাতি তাহি তাহি গোপানসীহি বলেন পীড়িতা সুট্ঠু সঙ্গহিতা একাবদ্ধা হুত্ৱা. পণ্ডিতোতি ঞাণসম্পন্নো ৰাজা. সুচীহীতি সুচিসমাচাৰেহি কল্যাণমিত্তেহি. মন্তিভীতি মন্তকুসলেহি. গোপানসীভাৰৱহাৱ কণ্ণিকাতি যথা গোপানসীনং ভাৰং ৱহমানা কণ্ণিকা ন ধংসতি ন পততি, এৱং ৰাজাপি ৱুত্তপ্পকাৰেহি মন্তীহি অভিজ্জহদযেহি সুসঙ্গহিতো সিৰিতো ন ধংসতি ন পততি ন পৰিহাযতি.
ৰাজা বোধিসত্তে কথেন্তেযেৱ অত্তনো কিৰিযং সল্লক্খেত্ৱা কণ্ণিকায অসতি গোপানসিযো ন তিট্ঠন্তি, গোপানসীহি অসঙ্গহিতা কণ্ণিকা ন তিট্ঠতি, গোপানসীসু ভিজ্জন্তীসু কণ্ণিকা পততি, এৱমেৱ অধম্মিকো ৰাজা অত্তনো মিত্তামচ্চে চ বলকাযে চ ব্ৰাহ্মণগহপতিকে চ অসঙ্গণ্হন্তো তেসু ভিজ্জন্তেসু তেহি অসঙ্গহিতো ইস্সৰিযা ধংসতি, ৰঞ্ঞা নাম ধম্মিকেন ভৱিতব্বন্তি. অথস্স তস্মিং খণে পণ্ণাকাৰত্থায মাতুলুঙ্গং আহৰিংসু. ৰাজা ‘‘সহায, ইমং মাতুলুঙ্গং খাদা’’তি বোধিসত্তং আহ. বোধিসত্তো তং গহেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, ইমং খাদিতুং অজানন্তা তিত্তকং ৱা কৰোন্তি অম্বিলং ৱা, জানন্তা পন পণ্ডিতা তিত্তকং হাৰেত্ৱা অম্বিলং অনীহৰিত্ৱা মাতুলুঙ্গৰসং অনাসেত্ৱাৱ খাদন্তী’’তি ৰঞ্ঞো ইমায উপমায ধনসঙ্ঘৰণূপাযং দস্সেন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –
৪. ‘‘খৰত্তচং বেল্লং যথাপি সত্থৱা, অনামসন্তোপি কৰোতি তিত্তকং;
সমাহৰং সাদুং কৰোতি পত্থিৱ, অসাদুং কযিৰা তনুবন্ধমুদ্ধৰং.
৫. ‘‘এৱম্পি গামনিগমেসু পণ্ডিতো, অসাহসং ৰাজধনানি সঙ্ঘৰং;
ধম্মানুৱত্তী পটিপজ্জমানো, স ফাতি কযিৰা অৱিহেঠযং পৰ’’ন্তি.
তত্থ খৰত্তচন্তি থদ্ধতচং. বেল্লন্তি মাতুলুঙ্গং. ‘বেল’’ন্তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো. সত্থৱাতি সত্থকহত্থো. অনামসন্তোতি বহিতচং তনুকম্পি অতচ্ছন্তো ইদং ফলং তিত্তকং কৰোতি. সমাহৰন্তি সমাহৰন্তো বহিতচং তচ্ছন্তো অন্তো চ অম্বিলং অনীহৰন্তো তং সাদুং কৰোতি. পত্থিৱাতি ৰাজানং আলপতি. তনুবন্ধমুদ্ধৰন্তি তনুকং পন তচং উদ্ধৰন্তো সব্বসো তিত্তকস্স অনপনীতত্তা তং অসাদুমেৱ কযিৰা. এৱন্তি এৱং পণ্ডিতো ৰাজাপি অসাহসং সাহসিযা তণ্হায ৱসং অগচ্ছন্তো অগতিগমনং পহায ৰট্ঠং অপীড়েত্ৱা উপচিকানং ৱম্মিকৱড্ঢননিযামেন মধুকৰানং ৰেণুং গহেত্ৱা মধুকৰণনিযামেন চ ধনং সঙ্ঘৰন্তো –
‘‘দানং সীলং পৰিচ্চাগং, অজ্জৱং মদ্দৱং তপং;
অক্কোধং অৱিহিংসঞ্চ, খন্তিঞ্চ অৱিৰোধন’’ন্তি. –
ইতি ইমেসং দসন্নং ৰাজধম্মানং অনুৱত্তনেন ধম্মানুৱত্তী হুত্ৱা পটিপজ্জমানো সো অত্তনো চ পৰেসঞ্চ ফাতিং ৱড্ঢিং কৰেয্য পৰং অৱিহেঠেন্তোযেৱাতি.
ৰাজা বোধিসত্তেন সদ্ধিং মন্তেন্তো পোক্খৰণীতীৰং গন্ত্ৱা সুপুপ্ফিতং বালসূৰিযৱণ্ণং উদকেন অনুপলিত্তং পদুমং দিস্ৱা আহ – ‘‘সহায, ইমং পদুমং উদকে সঞ্জাতমেৱ উদকেন অলিম্পমানং ঠিত’’ন্তি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘মহাৰাজ, ৰঞ্ঞা নাম এৱৰূপেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ওৱদন্তো ইমা গাথা আহ –
৬. ‘‘ওদাতমূলং সুচিৱাৰিসম্ভৱং, জাতং যথা পোক্খৰণীসু অম্বুজং;
পদুমং যথা অগ্গিনিকাসিফালিমং, ন কদ্দমো ন ৰজো ন ৱাৰি লিম্পতি.
৭. ‘‘এৱম্পি ৱোহাৰসুচিং অসাহসং, ৱিসুদ্ধকম্মন্তমপেতপাপকং;
ন লিম্পতি কম্মকিলেস তাদিসো, জাতং যথা পোক্খৰণীসু অম্বুজ’’ন্তি.
তত্থ ওদাতমূলন্তি পণ্ডৰমূলং. অম্বুজন্তি পদুমস্সেৱ ৱেৱচনং. অগ্গিনিকাসিফালিমন্তি অগ্গিনিকাসিনা সূৰিযেন ফালিতং ৱিকসিতন্তি অত্থো. ন কদ্দমো ন ৰজো ন ৱাৰি লিম্পতীতি নেৱ কদ্দমো ন ৰজো ন উদকং লিম্পতি, ন মক্খেতীতি অত্থো. ‘‘লিপ্পতি’’চ্চেৱ ৱা পাঠো, ভুম্মত্থে ৱা এতানি পচ্চত্তৱচনানি, এতেসু কদ্দমাদীসু ন লিপ্পতি, ন অল্লীযতীতি অত্থো. ৱোহাৰসুচিন্তি পোৰাণকেহি ধম্মিকৰাজূহি লিখাপেত্ৱা ঠপিতৱিনিচ্ছযৱোহাৰে সুচিং, অগতিগমনং পহায ধম্মেন ৱিনিচ্ছযকাৰকন্তি অত্থো. অসাহসন্তি ধম্মিকৱিনিচ্ছযে ঠিতত্তাযেৱ সাহসিককিৰিযায ৱিৰহিতং. ৱিসুদ্ধকম্মন্তন্তি তেনেৱ অসাহসিকট্ঠেন ৱিসুদ্ধকম্মন্তং সচ্চৱাদিং নিক্কোধং মজ্ঝত্তং তুলাভূতং লোকস্স. অপেতপাপকন্তি অপগতপাপকম্মং. ন লিম্পতি কম্মকিলেস তাদিসোতি তং ৰাজানং পাণাতিপাতো অদিন্নাদানং কামেসুমিচ্ছাচাৰো মুসাৱাদোতি অযং কম্মকিলেসো ন অল্লীযতি. কিংকাৰণা? তাদিসো জাতং যথা পোক্খৰণীসু অম্বুজং. তাদিসো হি ৰাজা যথা পোক্খৰণীসু জাতং পদুমং অনুপলিত্তং, এৱং অনুপলিত্তো নাম হোতি.
ৰাজা বোধিসত্তস্স ওৱাদং সুত্ৱা ততো পট্ঠায ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেন্তো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সগ্গপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, পণ্ডিতামচ্চো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.
কুক্কুজাতকৱণ্ণনা পঠমা.
[৩৯৭] ২. মনোজজাতকৱণ্ণনা
যথা চাপো নিন্নমতীতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো ৱিপক্খসেৱকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু পন হেট্ঠা মহিড়ামুখজাতকে (জা. ১.১.২৬) ৱিত্থাৰিতমেৱ. তদা পন সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস ৱিপক্খসেৱকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সীহো হুত্ৱা সীহিযা সদ্ধিং সংৱসন্তো দ্ৱে পোতকে লভি – পুত্তঞ্চ ধীতৰঞ্চ. পুত্তস্স মনোজোতি নামং অহোসি, সো ৱযপ্পত্তো একং সীহপোতিকং গণ্হি. ইতি তে পঞ্চ জনা অহেসুং. মনোজো ৱনমহিংসাদযো ৱধিত্ৱা মংসং আহৰিত্ৱা মাতাপিতৰো চ ভগিনিঞ্চ পজাপতিঞ্চ পোসেতি. সো একদিৱসং গোচৰভূমিযং গিৰিযং নাম সিঙ্গালং পলাযিতুং অপ্পহোন্তং উৰেন নিপন্নং দিস্ৱা ‘‘কিং, সম্মা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘উপট্ঠাতুকামোম্হি, সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধু, উপট্ঠহস্সূ’’তি তং গহেত্ৱা অত্তনো ৱসনগুহং আনেসি. বোধিসত্তো তং দিস্ৱা ‘‘তাত মনোজ, সিঙ্গালা নাম দুস্সীলা পাপধম্মা অকিচ্চে নিযোজেন্তি, মা এতং অত্তনো সন্তিকে কৰী’’তি ৱাৰেতুং নাসক্খি.
অথেকদিৱসং সিঙ্গালো অস্সমংসং খাদিতুকামো মনোজং আহ – ‘‘সামি, অম্হেহি ঠপেত্ৱা অস্সমংসং অঞ্ঞং অখাদিতপুব্বং নাম নত্থি, অস্সং গণ্হিস্সামা’’তি. ‘‘কহং পন, সম্ম, অস্সা হোন্তী’’তি? ‘‘বাৰাণসিযং নদীতীৰে’’তি. সো তস্স ৱচনং গহেত্ৱা তেন সদ্ধিং অস্সানং নদিযা ন্হানৱেলাযং গন্ত্ৱা একং অস্সং গহেত্ৱা পিট্ঠিযং আৰোপেত্ৱা ৱেগেন অত্তনো গুহাদ্ৱাৰমেৱ আগতো. অথস্স পিতা অস্সমংসং খাদিত্ৱা ‘‘তাত, অস্সা নাম ৰাজভোগা, ৰাজানো চ নাম অনেকমাযা কুসলেহি ধনুগ্গহেহি ৱিজ্ঝাপেন্তি, অস্সমংসখাদনসীহা নাম দীঘাযুকা ন হোন্তি, ইতো পট্ঠায মা অস্সং গণ্হী’’তি আহ. সো পিতু ৱচনং অকত্ৱা গণ্হতেৱ. ‘‘সীহো অস্সে গণ্হাতী’’তি সুত্ৱা ৰাজা অন্তোনগৰেযেৱ অস্সানং পোক্খৰণিং কাৰাপেসি. ততোপি আগন্ত্ৱা গণ্হিযেৱ. ৰাজা অস্সসালং কাৰেত্ৱা অন্তোসালাযমেৱ তিণোদকং দাপেসি. সীহো পাকাৰমত্থকেন গন্ত্ৱা অন্তোসালাতোপি গণ্হিযেৱ.
ৰাজা একং অক্খণৱেধিং ধনুগ্গহং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সক্খিস্সসি তাত, সীহং ৱিজ্ঝিতু’’ন্তি আহ. সো ‘‘সক্কোমী’’তি ৱত্ৱা পাকাৰং নিস্সায সীহস্স আগমনমগ্গে অট্টকং কাৰেত্ৱা অট্ঠাসি. সীহো আগন্ত্ৱা বহিসুসানে সিঙ্গালং ঠপেত্ৱা অস্সগহণত্থায নগৰং পক্খন্দি. ধনুগ্গহো আগমনকালে ‘‘অতিতিখিণো ৱেগো’’তি সীহং অৱিজ্ঝিত্ৱা অস্সং গহেত্ৱা গমনকালে গৰুভাৰতায ওলীনৱেগং সীহং তিখিণেন নাৰাচেন পচ্ছাভাগে ৱিজ্ঝি. নাৰাচো পুৰিমকাযেন নিক্খমিত্ৱা আকাসং পক্খন্দি. সীহো ‘‘ৱিদ্ধোস্মী’’তি ৱিৰৱি. ধনুগ্গহো তং ৱিজ্ঝিত্ৱা অসনি ৱিয জিযং পোথেসি. সিঙ্গালো সীহস্স চ জিযায চ সদ্দং সুত্ৱা ‘‘সহাযো মে ধনুগ্গহেন ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰিতো ভৱিস্সতি, মতকেন হি সদ্ধিং ৱিস্সাসো নাম নত্থি, ইদানি মম পকতিযা ৱসনৱনমেৱ গমিস্সামী’’তি অত্তনাৱ সদ্ধিং সল্লপন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –
৮. ‘‘যথা চাপো নিন্নমতি, জিযা চাপি নিকূজতি;
হঞ্ঞতে নূন মনোজো, মিগৰাজা সখা মম.
৯. ‘‘হন্দ দানি ৱনন্তানি, পক্কমামি যথাসুখং;
নেতাদিসা সখা হোন্তি, লব্ভা মে জীৱতো সখা’’তি.
তত্থ যথাতি যেনাকাৰেনেৱ চাপো নিন্নমতি. হঞ্ঞতে নূনাতি নূন হঞ্ঞতি. নেতাদিসাতি এৱৰূপা মতকা সহাযা নাম ন হোন্তি. লব্ভা মেতি জীৱতো মম সহাযো নাম সক্কা লদ্ধুং.
সীহোপি একৱেগেন গন্ত্ৱা অস্সং গুহাদ্ৱাৰে পাতেত্ৱা সযম্পি মৰিত্ৱা পতি. অথস্স ঞাতকা নিক্খমিত্ৱা তং লোহিতমক্খিতং পহাৰমুখেহি পগ্ঘৰিতলোহিতং পাপজনসেৱিতায জীৱিতক্খযং পত্তং অদ্দসংসু, দিস্ৱা চস্স মাতা পিতা ভগিনী পজাপতীতি পটিপাটিযা চতস্সো গাথা ভাসিংসু –
১০. ‘‘ন পাপজনসংসেৱী, অচ্চন্তং সুখমেধতি;
মনোজং পস্স সেমানং, গিৰিযস্সানুসাসনী.
১১. ‘‘ন পাপসম্পৱঙ্কেন, মাতা পুত্তেন নন্দতি;
মনোজং পস্স সেমানং, অচ্ছন্নং সম্হি লোহিতে.
১২. ‘‘এৱমাপজ্জতে পোসো, পাপিযো চ নিগচ্ছতি;
যো ৱে হিতানং ৱচনং, ন কৰোতি অত্থদস্সিনং.
১৩. ‘‘এৱঞ্চ সো হোতি ততো চ পাপিযো, যো উত্তমো অধমজনূপসেৱী;
পস্সুত্তমং অধমজনূপসেৱিতং, মিগাধিপং সৰৱৰৱেগনিদ্ধুত’’ন্তি.
তত্থ অচ্চন্তং সুখমেধতীতি ন চিৰং সুখং লভতি. গিৰিযস্সানুসাসনীতি অযং এৱৰূপা গিৰিযস্সানুসাসনীতি গৰহন্তো আহ. পাপসম্পৱঙ্কেনাতি পাপেসু সম্পৱঙ্কেন পাপসহাযেন. অচ্ছন্নন্তি নিমুগ্গং. পাপিযো চ নিগচ্ছতীতি পাপঞ্চ ৱিন্দতি. হিতানন্তি অত্থকামানং. অত্থদস্সিনন্তি অনাগতঅত্থং পস্সন্তানং. পাপিযোতি পাপতৰো. অধমজনূপসেৱীতি অধমজনং উপসেৱী. উত্তমন্তি সৰীৰবলেন জেট্ঠকং.
পচ্ছিমা অভিসম্বুদ্ধগাথা –
১৪. ‘‘নিহীযতি পুৰিসো নিহীনসেৱী, ন চ হাযেথ কদাচি তুল্যসেৱী;
সেট্ঠমুপগমং উদেতি খিপ্পং, তস্মাত্তনা উত্তৰিতৰং ভজেথা’’তি.
তত্থ নিহীযতীতি ভিক্খৱে, নিহীনসেৱী নাম মনোজো সীহো ৱিয নিহীযতি পৰিহাযতি ৱিনাসং পাপুণাতি. তুল্যসেৱীতি সীলাদীহি অত্তনা সদিসং সেৱমানো ন হাযতি, ৱড্ঢিযেৱ পনস্স হোতি. সেট্ঠমুপগমন্তি সীলাদীহি উত্তৰিতৰংযেৱ উপগচ্ছন্তো. উদেতি খিপ্পন্তি সীঘমেৱ সীলাদীহি গুণেহি উদেতি, ৱুদ্ধিং উপগচ্ছতীতি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে ৱিপক্খসেৱকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.
তদা সিঙ্গালো দেৱদত্তো অহোসি, মনোজো ৱিপক্খসেৱকো, ভগিনী উপ্পলৱণ্ণা, ভৰিযা খেমা ভিক্খুনী, মাতা ৰাহুলমাতা, পিতা সীহৰাজা পন অহমেৱ অহোসিন্তি.
মনোজজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.
[৩৯৮] ৩. সুতনুজাতকৱণ্ণনা
ৰাজা তে ভত্তন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মাতুপোসকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু সামজাতকে (জা. ২.২২.২৯৬ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো দুগ্গতগহপতিকুলে নিব্বত্তি, সুতনূতিস্স নামং অকংসু. সো ৱযপ্পত্তো ভতিং কত্ৱা মাতাপিতৰো পোসেত্ৱা পিতৰি কালকতে মাতৰং পোসেতি. তস্মিং পন কালে বাৰাণসিৰাজা মিগৱিত্তকো অহোসি. সো একদিৱসং মহন্তেন পৰিৱাৰেন যোজনদ্ৱিযোজনমত্তং অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ‘‘যস্স ঠিতট্ঠানেন মিগো পলাযতি, সো ইমং নাম জিতো’’তি সব্বেসং আৰোচাপেসি. অমচ্চা ৰঞ্ঞো ধুৱমগ্গট্ঠানে কোট্ঠকং ছাদেত্ৱা অদংসু. মনুস্সেহি মিগানং ৱসনট্ঠানানি পৰিৱাৰেত্ৱা উন্নাদেন্তেহি উট্ঠাপিতেসু মিগেসু একো এণিমিগো ৰঞ্ঞো ঠিতট্ঠানং পটিপজ্জি. ৰাজা ‘‘তং ৱিজ্ঝিস্সামী’’তি সৰং খিপি. উগ্গহিতমাযো মিগো সৰং মহাফাসুকাভিমুখং আগচ্ছন্তং ঞত্ৱা পৰিৱত্তিত্ৱা সৰেন ৱিদ্ধো ৱিয হুত্ৱা পতি. ৰাজা ‘‘মিগো মে ৱিদ্ধো’’তি গহণত্থায ধাৱি. মিগো উট্ঠায ৱাতৱেগেন পলাযি, অমচ্চাদযো ৰাজানং অৱহসিংসু. সো মিগং অনুবন্ধিত্ৱা কিলন্তকালে খগ্গেন দ্ৱিধা ছিন্দিত্ৱা একস্মিং দণ্ডকে লগ্গিত্ৱা কাজং ৱহন্তো ৱিয আগচ্ছন্তো ‘‘থোকং ৱিস্সমিস্সামী’’তি মগ্গসমীপে ঠিতং ৱটৰুক্খং উপগন্ত্ৱা নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দং ওক্কমি.
তস্মিং পন ৱটৰুক্খে নিব্বত্তো মঘদেৱো নাম যক্খো তত্থ পৱিট্ঠে ৱেস্সৱণস্স সন্তিকা খাদিতুং লভি. সো ৰাজানং উট্ঠায গচ্ছন্তং ‘‘তিট্ঠ ভক্খোসি মে’’তি হত্থে গণ্হি. ‘‘ত্ৱং কোনামোসী’’তি? ‘‘অহং ইধ নিব্বত্তযক্খো, ইমং ঠানং পৱিট্ঠকে খাদিতুং লভামী’’তি. ৰাজা সতিং উপট্ঠপেত্ৱা ‘‘কিং অজ্জেৱ মং খাদিস্সসি, উদাহু নিবদ্ধং খাদিস্সসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘লভন্তো নিবদ্ধং খাদিস্সামী’’তি. ৰাজা ‘‘ইমং অজ্জ মিগং খাদিত্ৱা মং ৱিস্সজ্জেহি, অহং তে স্ৱে পট্ঠায একায ভত্তপাতিযা সদ্ধিং একং মনুস্সং পেসেস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি অপ্পমত্তো হোহি, অপেসিতদিৱসে তঞ্ঞেৱ খাদিস্সামী’’তি. ‘‘অহং বাৰাণসিৰাজা, ময্হং অৱিজ্জমানং নাম নত্থী’’তি. যক্খো পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা তং ৱিস্সজ্জেসি. সো নগৰং পৱিসিত্ৱা তমত্থং একস্স অত্থচৰকস্স অমচ্চস্স কথেত্ৱা ‘‘ইদানি কিং কাতব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘দিৱসপৰিচ্ছেদো কতো, দেৱা’’তি? ‘‘ন কতো’’তি. ‘‘অযুত্তং ৱো কতং, এৱং সন্তেপি মা চিন্তযিত্থ, বহূ বন্ধনাগাৰে মনুস্সা’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং এতং কম্মং কৰ, ময্হং জীৱিতং দেহী’’তি.
অমচ্চো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা দেৱসিকং বন্ধনাগাৰতো মনুস্সং নীহৰিত্ৱা ভত্তপাতিং গহেত্ৱা কঞ্চি অজানাপেত্ৱাৱ যক্খস্স পেসেসি. যক্খো ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা মনুস্সং খাদতি. অপৰভাগে বন্ধনাগাৰানি নিম্মনুস্সানি জাতানি. ৰাজা ভত্তহাৰকং অলভন্তো মৰণভযেন কম্পি. অথ নং অমচ্চো অস্সাসেত্ৱা ‘‘দেৱ, জীৱিতাসাতো ধনাসাৱ বলৱতৰা, হত্থিক্খন্ধে সহস্সভণ্ডিকং ঠপেত্ৱা ‘কো ইমং ধনং গহেত্ৱা যক্খস্স ভত্তং আদায গমিস্সতী’তি ভেৰিং চৰাপেমা’’তি ৱত্ৱা তথা কাৰেসি. অথ তং সুত্ৱা বোধিসত্তো চিন্তেসি ‘‘অহং ভতিযা মাসকড্ঢমাসকং সঙ্ঘৰিত্ৱা কিচ্ছেন মাতৰং পোসেমি, ইমং ধনং গহেত্ৱা মাতু দত্ৱা যক্খস্স সন্তিকং গমিস্সামি, সচে যক্খং দমেতুং সক্খিস্সামি, ইচ্চেতং কুসলং, নো চে সক্খিস্সামি, মাতা মে সুখং জীৱিস্সতী’’তি. সো তমত্থং মাতু আৰোচেত্ৱা ‘‘অলং তাত, ন মম অত্থো ধনেনা’’তি দ্ৱে ৱাৰে পটিক্খিপিত্ৱা ততিযৱাৰে তং অনাপুচ্ছিত্ৱাৱ ‘‘আহৰথ, অয্য, সহস্সং, অহং ভত্তং হৰিস্সামী’’তি সহস্সং গহেত্ৱা মাতু দত্ৱা ‘‘অম্ম, মা চিন্তযি, অহং যক্খং দমেত্ৱা মহাজনস্স সোত্থিং কৰিস্সামি, অজ্জেৱ তৱ অস্সুকিলিন্নমুখং হাসাপেন্তোৱ আগচ্ছিস্সামী’’তি মাতৰং ৱন্দিত্ৱা ৰাজপুৰিসেহি সদ্ধিং ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি.
ততো ৰঞ্ঞা ‘‘তাত, ত্ৱং ভত্তং হৰিস্সসী’’তি ৱুত্তে ‘‘আম, দেৱা’’তি আহ. ‘‘কিং তে লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘তুম্হাকং সুৱণ্ণপাদুকা, দেৱা’’তি. ‘‘কিংকাৰণা’’তি? ‘‘দেৱ, সো যক্খো অত্তনো ৰুক্খমূলে ভূমিযং ঠিতকে খাদিতুং লভতি, অহং এতস্স সন্তকভূমিযং অট্ঠত্ৱা পাদুকাসু ঠস্সামী’’তি. ‘‘অঞ্ঞং কিং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘তুম্হাকং ছত্তং, দেৱা’’তি. ‘‘ইদং কিমত্থাযা’’তি? ‘‘দেৱ, যক্খো অত্তনো ৰুক্খচ্ছাযায ঠিতকে খাদিতুং লভতি, অহং তস্স ৰুক্খচ্ছাযায অট্ঠত্ৱা ছত্তচ্ছাযায ঠস্সামী’’তি. ‘‘অঞ্ঞং কিং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি. ‘‘তুম্হাকং খগ্গং, দেৱা’’তি. ‘‘ইমিনা কো অত্থো’’তি? ‘‘দেৱ, অমনুস্সাপি আৱুধহত্থানং ভাযন্তিযেৱা’’তি. ‘‘অঞ্ঞং কিং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘সুৱণ্ণপাতিং পূৰেত্ৱা তুম্হাকং ভুঞ্জনকভত্তং দেথ, দেৱা’’তি. ‘‘কিংকাৰণা, তাতা’’তি? ‘‘দেৱ, মাদিসস্স নাম পণ্ডিতস্স পুৰিসস্স মত্তিকপাতিযা লূখভোজনং হৰিতুং অননুচ্ছৱিক’’ন্তি. ‘‘সাধু, তাতা’’তি ৰাজা সব্বং দাপেত্ৱা তস্স ৱেয্যাৱচ্চকৰে পটিপাদেসি.
বোধিসত্তো ‘‘মহাৰাজ, মা ভাযিত্থ, অজ্জাহং যক্খং দমেত্ৱা তুম্হাকং সোত্থিং কত্ৱা আগমিস্সামী’’তি ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা উপকৰণানি গাহাপেত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা মনুস্সে ৰুক্খস্সাৱিদূৰে ঠপেত্ৱা সুৱণ্ণপাদুকং আৰুয্হ খগ্গং সন্নয্হিত্ৱা সেতচ্ছত্তং মত্থকে কত্ৱা কঞ্চনপাতিযা ভত্তং গহেত্ৱা যক্খস্স সন্তিকং পাযাসি. যক্খো মগ্গং ওলোকেন্তো তং দিস্ৱা ‘‘অযং পুৰিসো ন অঞ্ঞেসু দিৱসেসু আগমননিযামেন এতি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি চিন্তেসি. বোধিসত্তোপি ৰুক্খসমীপং গন্ত্ৱা অসিতুণ্ডেন ভত্তপাতিং অন্তোছাযায কৰিত্ৱা ছাযায পৰিযন্তে ঠিতো পঠমং গাথমাহ.
১৫. ‘‘ৰাজা তে ভত্তং পাহেসি, সুচিং মংসূপসেচনং;
মঘদেৱস্মিং অধিৱত্থে, এহি নিক্খম্ম ভুঞ্জসূ’’তি.
তত্থ পাহেসীতি পহিণি. মঘদেৱস্মিং অধিৱত্থেতি মঘদেৱোতি ৱটৰুক্খো ৱুচ্চতি, তস্মিং অধিৱত্থেতি দেৱতং আলপতি.
তং সুত্ৱা যক্খো ‘‘ইমং পুৰিসং ৱঞ্চেত্ৱা অন্তোছাযায পৱিট্ঠং খাদিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
১৬. ‘‘এহি মাণৱ ওৰেন, ভিক্খমাদায সূপিতং;
ত্ৱঞ্চ মাণৱ ভিক্খা চ, উভো ভক্খা ভৱিস্সথা’’তি.
তত্থ ভিক্খন্তি মম নিবদ্ধভিক্খং. সূপিতন্তি সূপসম্পন্নং.
ততো বোধিসত্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –
১৭. ‘‘অপ্পকেন তুৱং যক্খ, থুল্লমত্থং জহিস্সসি;
ভিক্খং তে নাহৰিস্সন্তি, জনা মৰণসঞ্ঞিনো.
১৮. ‘‘লদ্ধায যক্খা তৱ নিচ্চভিক্খং, সুচিং পণীতং ৰসসা উপেতং;
ভিক্খঞ্চ তে আহৰিযো নৰো ইধ, সুদুল্লভো হেহিতি ভক্খিতে মযী’’তি.
তত্থ থুল্লমত্থন্তি অপ্পকেন কাৰণেন মহন্তং অত্থং জহিস্সসীতি দস্সেতি. নাহৰিস্সন্তীতি ইতো পট্ঠায মৰণসঞ্ঞিনো হুত্ৱা ন আহৰিস্সন্তি, অথ ত্ৱং মিলাতসাখো ৱিয ৰুক্খো নিৰাহাৰো দুব্বলো ভৱিস্সসীতি. লদ্ধাযন্তি লদ্ধঅযং লদ্ধাগমনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – সম্ম যক্খ, যং অহং অজ্জ আহৰিং, ইদং তৱ নিচ্চভিক্খং সুচিং পণীতং উত্তমং ৰসেন উপেতং লদ্ধাগমনং দেৱসিকং তে আগচ্ছিস্সতি. আহৰিযোতি আহৰণকো. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘সচে ত্ৱং ইমং ভিক্খং গহেত্ৱা আগতং মং ভক্খসি, অথেৱং মযি ভক্খিতে ভিক্খঞ্চ তে আহৰণকো অঞ্ঞো নৰো ইধ সুদুল্লভো ভৱিস্সতি. কিংকাৰণা? মাদিসো হি বাৰাণসিযং অঞ্ঞো পণ্ডিতমনুস্সো নাম নত্থি, মযি পন খাদিতে সুতনুপি নাম যক্খেন খাদিতো, অঞ্ঞস্স কস্স সো লজ্জিস্সতী’’তি ভত্তাহৰণকং ন লভিস্সসি, অথ তে ইতো পট্ঠায ভোজনং দুল্লভং ভৱিস্সতি, অম্হাকম্পি ৰাজানং গণ্হিতুং ন লভিস্সসি. কস্মা? ৰুক্খতো বহিভাৱেন. সচে পনিদং ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা মং পহিণিস্সসি, অহং তে ৰঞ্ঞো কথেত্ৱা নিবদ্ধং ভত্তং পেসেস্সামি, অত্তানম্পি চ তে খাদিতুং ন দস্সামি, অহম্পি তৱ সন্তিকে ঠানে ন ঠস্সামি, পাদুকাসু ঠস্সামি, ৰুক্খচ্ছাযাযম্পি তে ন ঠস্সামি, অত্তনো ছত্তচ্ছাযাযমেৱ ঠস্সামি, সচে পন মযা সদ্ধিং ৱিৰুজ্ঝিস্সসি, খগ্গেন তং দ্ৱিধা ভিন্দিস্সামি, অহঞ্হি অজ্জ এতদত্থমেৱ সজ্জো হুত্ৱা আগতোতি. এৱং কিৰ নং মহাসত্তো তজ্জেসি.
যক্খো ‘‘যুত্তৰূপং মাণৱো ৱদতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা পসন্নচিত্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –
১৯. ‘‘মমেৱ সুতনো অত্থো, যথা ভাসসি মাণৱ;
মযা ত্ৱং সমনুঞ্ঞাতো, সোত্থিং পস্সাহি মাতৰং.
২০. ‘‘খগ্গং ছত্তঞ্চ পাতিঞ্চ, গচ্ছমাদায মাণৱ;
সোত্থিং পস্সতু তে মাতা, ত্ৱঞ্চ পস্সাহি মাতৰ’’ন্তি.
তত্থ সুতনোতি বোধিসত্তং আলপতি. যথা ভাসসীতি যথা ত্ৱং ভাসসি, তথা যো এস তযা ভাসিতো অত্থো, এসো মমেৱত্থো, ময্হমেৱ ৱড্ঢীতি.
যক্খস্স কথং সুত্ৱা বোধিসত্তো ‘‘মম কম্মং নিপ্ফন্নং, দমিতো মে যক্খো, বহুঞ্চ ধনং লদ্ধং, ৰঞ্ঞো চ ৱচনং কত’’ন্তি তুট্ঠচিত্তো যক্খস্স অনুমোদনং কৰোন্তো ওসানগাথমাহ –
২১. ‘‘এৱং যক্খ সুখী হোহি, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;
ধনঞ্চ মে অধিগতং, ৰঞ্ঞো চ ৱচনং কত’’ন্তি. –
ৱত্ৱা চ পন যক্খং আমন্তেত্ৱা ‘‘সম্ম, ত্ৱং পুব্বে অকুসলকম্মং কত্ৱা কক্খড়ো ফৰুসো পৰেসং লোহিতমংসভক্খো যক্খো হুত্ৱা নিব্বত্তো, ইতো পট্ঠায পাণাতিপাতাদীনি মা কৰী’’তি সীলে চ আনিসংসং, দুস্সীল্যে চ আদীনৱং কথেত্ৱা যক্খং পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘কিং তে অৰঞ্ঞৱাসেন, এহি নগৰদ্ৱাৰে তং নিসীদাপেত্ৱা অগ্গভত্তলাভিং কৰোমী’’তি যক্খেন সদ্ধিং নিক্খমিত্ৱা খগ্গাদীনি যক্খং গাহাপেত্ৱা বাৰাণসিং অগমাসি. ‘‘সুতনু মাণৱো যক্খং গহেত্ৱা এতী’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা অমচ্চপৰিৱুতো বোধিসত্তস্স পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা যক্খং নগৰদ্ৱাৰে নিসীদাপেত্ৱা অগ্গভত্তলাভিনং কত্ৱা নগৰং পৱিসিত্ৱা ভেৰিং চৰাপেত্ৱা নাগৰে সন্নিপাতাপেত্ৱা বোধিসত্তস্স গুণং কথেত্ৱা সেনাপতিট্ঠানং অদাসি. অযঞ্চ বোধিসত্তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সগ্গপৰাযণো অহোসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে মাতুপোসকভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা যক্খো অঙ্গুলিমালো অহোসি, ৰাজা আনন্দো, মাণৱো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.
সুতনুজাতকৱণ্ণনা ততিযা.
[৩৯৯] ৪. মাতুপোসকগিজ্ঝজাতকৱণ্ণনা
তে কথং নু কৰিস্সন্তীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং মাতুপোসকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু সামজাতকে (জা. ২.২২.২৯৬ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো গিজ্ঝযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো ৱুদ্ধে পৰিহীনচক্খুকে মাতাপিতৰো গিজ্ঝগুহাযং ঠপেত্ৱা গোমংসাদীনি আহৰিত্ৱা পোসেসি. তস্মিং কালে বাৰাণসিযং সুসানে একো নেসাদো অনিযমেত্ৱা গিজ্ঝানং পাসে ওড্ডেসি. অথেকদিৱসং বোধিসত্তো গোমংসাদিং পৰিযেসন্তো সুসানং পৱিট্ঠো পাদেন পাসে বজ্ঝিত্ৱা অত্তনো ন চিন্তেসি, ৱুদ্ধে পৰিহীনচক্খুকে মাতাপিতৰো অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘কথং নু খো মে মাতাপিতৰো যাপেস্সন্তি, মম বদ্ধভাৱম্পি অজানন্তা অনাথা নিপ্পচ্চযা পব্বতগুহাযমেৱ সুস্সিত্ৱা মৰিস্সন্তি মঞ্ঞে’’তি ৱিলপন্তো পঠমং গাথমাহ –
২২. ‘‘তে কথং নু কৰিস্সন্তি, ৱুদ্ধা গিৰিদৰীসযা;
অহং বদ্ধোস্মি পাসেন, নিলীযস্স ৱসং গতো’’তি.
তত্থ নিলীযস্সাতি এৱংনামকস্স নেসাদপুত্তস্স.
অথ নেসাদপুত্তো গিজ্ঝৰাজস্স পৰিদেৱিতসদ্দং সুত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –
২৩. ‘‘কিং গিজ্ঝ পৰিদেৱসি, কা নু তে পৰিদেৱনা;
ন মে সুতো ৱা দিট্ঠো ৱা, ভাসন্তো মানুসিং দিজো’’তি.
গিজ্ঝো আহ –
২৪. ‘‘ভৰামি মাতাপিতৰো, ৱুদ্ধে গিৰিদৰীসযে;
তে কথং নু কৰিস্সন্তি, অহং ৱসং গতো তৱা’’তি.
নেসাদো আহ –
২৫. ‘‘যং নু গিজ্ঝো যোজনসতং, কুণপানি অৱেক্খতি;
কস্মা জালঞ্চ পাসঞ্চ, আসজ্জাপি ন বুজ্ঝসী’’তি.
গিজ্ঝৰাজা আহ –
২৬. ‘‘যদা পৰাভৱো হোতি, পোসো জীৱিতসঙ্খযে;
অথ জালঞ্চ পাসঞ্চ, আসজ্জাপি ন বুজ্ঝতী’’তি.
২৭. ‘‘ভৰস্সু মাতাপিতৰো, ৱুদ্ধে গিৰিদৰীসযে;
মযা ত্ৱং সমনুঞ্ঞাতো, সোত্থিং পস্সাহি ঞাতকে.
২৮. ‘‘এৱং লুদ্দক নন্দস্সু, সহ সব্বেহি ঞাতিভি;
ভৰিস্সং মাতাপিতৰো, ৱুদ্ধে গিৰিদৰীসযে’’তি. –
নেসাদপুত্তেন দুতিযা, গিজ্ঝেন ততিযাতি ইমা গাথা পটিপাটিযা ৱুত্তা.
তত্থ যং নূতি যং নু এতং লোকে কথীযতি. গিজ্ঝো যোজনসতং, কুণপানি অৱেক্খতীতি যোজনসতং অতিক্কম্ম ঠিতানিপি কুণপানি পস্সতি, তং যদি তথং, অথ কস্মা ত্ৱং ইমং জালঞ্চ পাসঞ্চ আসজ্জাপি ন বুজ্ঝসি, সন্তিকং আগন্ত্ৱাপি ন জানাসীতি.
পৰাভৱোতি ৱিনাসো. ভৰস্সূতি ইদং সো বোধিসত্তস্স ধম্মকথং সুত্ৱা ‘‘পণ্ডিতো গিজ্ঝৰাজা পৰিদেৱন্তো ন অত্তনো পৰিদেৱতি, মাতাপিতূনং পৰিদেৱতি, নাযং মাৰেতুং যুত্তো’’তি তুস্সিত্ৱা আহ, ৱত্ৱা চ পন পিযচিত্তেন মুদুচিত্তেন পাসং মোচেসি.
অথস্স বোধিসত্তো মৰণমুখা পমুত্তো সুখিতো অনুমোদনং কৰোন্তো ওসানগাথং ৱত্ৱা মুখপূৰং মংসং আদায মাতাপিতূনং অদাসি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে মাতুপোসকভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.
তদা নেসাদপুত্তো ছন্নো অহোসি, মাতাপিতৰো মহাৰাজকুলানি, গিজ্ঝৰাজা পন অহমেৱ অহোসিন্তি.
মাতুপোসকগিজ্ঝজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.
[৪০০] ৫. দব্ভপুপ্ফজাতকৱণ্ণনা
অনুতীৰচাৰী ভদ্দন্তেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো উপনন্দং সক্যপুত্তং আৰব্ভ কথেসি. সো হি সাসনে পব্বজিত্ৱা অপ্পিচ্ছতাদিগুণে পহায মহাতণ্হো অহোসি. ৱস্সূপনাযিকায দ্ৱে তযো ৱিহাৰে পৰিগ্গহেত্ৱা একস্মিং ছত্তং ৱা উপাহনং ৱা একস্মিং কত্তৰযট্ঠিং ৱা উদকতুম্বং ৱা ঠপেত্ৱা একস্মিং সযং ৱসতি. সো একস্মিং জনপদৱিহাৰে ৱস্সং উপগন্ত্ৱা ‘‘ভিক্খূহি নাম অপ্পিচ্ছেহি ভৱিতব্ব’’ন্তি আকাসে চন্দং উট্ঠাপেন্তো ৱিয ভিক্খূনং পচ্চযসন্তোসদীপকং অৰিযৱংসপটিপদং কথেসি. তং সুত্ৱা ভিক্খূ মনাপানি পত্তচীৱৰানি ছড্ডেত্ৱা মত্তিকাপত্তানি চেৱ পংসুকূলচীৱৰানি চ গণ্হিংসু. সো তানি অত্তনো ৱসনট্ঠানে ঠপেত্ৱা ৱুত্থৱস্সো পৱাৰেত্ৱা যানকং পূৰেত্ৱা জেতৱনং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে একস্স অৰঞ্ঞৱিহাৰস্স পিট্ঠিভাগে পাদে ৱল্লিযা পলিবুদ্ধো ‘‘অদ্ধা এত্থ কিঞ্চি লদ্ধব্বং ভৱিস্সতী’’তি তং ৱিহাৰং পাৱিসি. তত্থ পন দ্ৱে মহল্লকা ভিক্খূ ৱস্সং উপগচ্ছিংসু. তে দ্ৱে চ থূলসাটকে একঞ্চ সুখুমকম্বলং লভিত্ৱা ভাজেতুং অসক্কোন্তা তং দিস্ৱা ‘‘থেৰো নো ভাজেত্ৱা দস্সতী’’তি তুট্ঠচিত্তা ‘‘মযং, ভন্তে, ইমং ৱস্সাৱাসিকং ভাজেতুং ন সক্কোম, ইমং নো নিস্সায ৱিৱাদো হোতি, ইদং অম্হাকং ভাজেত্ৱা দেথা’’তি আহংসু. সো ‘‘সাধু ভাজেস্সামী’’তি দ্ৱে থূলসাটকে দ্ৱিন্নম্পি ভাজেত্ৱা ‘‘অযং অম্হাকং ৱিনযধৰানং পাপুণাতী’’তি কম্বলং গহেত্ৱা পক্কামি.
তেপি থেৰা কম্বলে সালযা তেনেৱ সদ্ধিং জেতৱনং গন্ত্ৱা ৱিনযধৰানং ভিক্খূনং তমত্থং আৰোচেত্ৱা ‘‘লব্ভতি নু খো, ভন্তে, ৱিনযধৰানং এৱং ৱিলোপং খাদিতু’’ন্তি আহংসু. ভিক্খূ উপনন্দত্থেৰেন আভতং পত্তচীৱৰৰাসিং দিস্ৱা ‘‘মহাপুঞ্ঞোসি ত্ৱং আৱুসো, বহুং তে পত্তচীৱৰং লদ্ধ’’ন্তি ৱদিংসু. সো ‘‘কুতো মে আৱুসো, পুঞ্ঞং, ইমিনা মে উপাযেন ইদং লদ্ধ’’ন্তি সব্বং কথেসি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, উপনন্দো সক্যপুত্তো মহাতণ্হো মহালোভো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, উপনন্দেন পটিপদায অনুচ্ছৱিকং কতং, পৰস্স পটিপদং কথেন্তেন নাম ভিক্খুনা পঠমং অত্তনো অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা পচ্ছা পৰো ওৱদিতব্বো’’তি.
‘‘অত্তানমেৱ পঠমং, পতিৰূপে নিৱেসযে;
অথঞ্ঞমনুসাসেয্য, ন কিলিস্সেয্য পণ্ডিতো’’তি. (ধ. প. ১৫৮) –
ইমায ধম্মপদে গাথায ধম্মং দেসেত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, উপনন্দো ইদানেৱ, পুব্বেপেস মহাতণ্হো মহালোভোৱ, ন চ পন ইদানেৱ, পুব্বেপেস ইমেসং সন্তকং ৱিলুম্পিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো নদীতীৰে ৰুক্খদেৱতা অহোসি. তদা একো সিঙ্গালো মাযাৱিং নাম ভৰিযং গহেত্ৱা নদীতীৰে একস্মিং ঠানে ৱসি. অথেকদিৱসং সিঙ্গালী সিঙ্গালং আহ ‘‘দোহড়ো মে সামি, উপ্পন্নো, অল্লৰোহিতমচ্ছং খাদিতুং ইচ্ছামী’’তি. সিঙ্গালো ‘‘অপ্পোস্সুক্কা হোহি, আহৰিস্সামি তে’’তি নদীতীৰে চৰন্তো ৱল্লিযা পাদে পলিবুজ্ঝিত্ৱা অনুতীৰমেৱ অগমাসি. তস্মিং খণে গম্ভীৰচাৰী চ অনুতীৰচাৰী চাতি দ্ৱে উদ্দা মচ্ছে পৰিযেসন্তা তীৰে অট্ঠংসু. তেসু গম্ভীৰচাৰী মহন্তং ৰোহিতমচ্ছং দিস্ৱা ৱেগেন উদকে পৱিসিত্ৱা তং নঙ্গুট্ঠে গণ্হি. বলৱা মচ্ছো পৰিকড্ঢন্তো যাসি. সো গম্ভীৰচাৰী উদ্দো ‘‘মহামচ্ছো উভিন্নম্পি নো পহোস্সতি, এহি মে সহাযো হোহী’’তি ইতৰেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –
২৯. ‘‘অনুতীৰচাৰী ভদ্দন্তে, সহাযমনুধাৱ মং;
মহা মে গহিতো মচ্ছো, সো মং হৰতি ৱেগসা’’তি.
তত্থ সহাযমনুধাৱ মন্তি সহায অনুধাৱ মং, সন্ধিৱসেন ম-কাৰো ৱুত্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথাহং ইমিনা মচ্ছেন ন সংহীৰামি, এৱং মং নঙ্গুট্ঠখণ্ডে গহেত্ৱা ত্ৱং অনুধাৱাতি.
তং সুত্ৱা ইতৰো দুতিযং গাথমাহ –
৩০. ‘‘গম্ভীৰচাৰী ভদ্দন্তে, দড়্হং গণ্হাহি থামসা;
অহং তং উদ্ধৰিস্সামি, সুপণ্ণো উৰগামিৱা’’তি.
তত্থ থামসাতি থামেন. উদ্ধৰিস্সামীতি নীহৰিস্সামি. সুপণ্ণো উৰগামিৱাতি গৰুড়ো সপ্পং ৱিয.
অথ দ্ৱেপি তে একতো হুত্ৱা ৰোহিতমচ্ছং নীহৰিত্ৱা থলে ঠপেত্ৱা মাৰেত্ৱা ‘‘ত্ৱং ভাজেহি, ত্ৱং ভাজেহী’’তি কলহং কত্ৱা ভাজেতুং অসক্কোন্তা ঠপেত্ৱা নিসীদিংসু. তস্মিং কালে সিঙ্গালো তং ঠানং অনুপ্পত্তো. তে তং দিস্ৱা উভোপি পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা ‘‘অযং, সম্ম, দব্ভপুপ্ফমচ্ছো অম্হেহি একতো হুত্ৱা গহিতো, তং নো ভাজেতুং অসক্কোন্তানং ৱিৱাদো উপ্পন্নো, সমভাগং নো ভাজেত্ৱা দেহী’’তি ততিযং গাথমাহংসু –
৩১. ‘‘ৱিৱাদো নো সমুপ্পন্নো, দব্ভপুপ্ফ সুণোহি মে;
সমেহি মেধগং সম্মা, ৱিৱাদো ৱূপসম্মত’’ন্তি.
তত্থ দব্ভপুপ্ফাতি দব্ভপুপ্ফসমানৱণ্ণতায তং আলপন্তি. মেধগন্তি কলহং.
তেসং ৱচনং সুত্ৱা সিঙ্গালো অত্তনো বলং দীপেন্তো –
৩২. ‘‘ধম্মট্ঠোহং পুৰে আসিং, বহূ অড্ডা মে তীৰিতা;
সমেমি মেধগং সম্মা, ৱিৱাদো ৱূপসম্মত’’ন্তি. –
ইদং গাথং ৱত্ৱা ভাজেন্তো –
৩৩. ‘‘অনুতীৰচাৰি নঙ্গুট্ঠং, সীসং গম্ভীৰচাৰিনো;
অচ্চাযং মজ্ঝিমো খণ্ডো, ধম্মট্ঠস্স ভৱিস্সতী’’তি. –
ইমং গাথমাহ –
তত্থ পঠমগাথায অযমত্থো – অহং পুব্বে ৰাজূনং ৱিনিচ্ছযামচ্চো আসিং, তেন মযা ৱিনিচ্ছযে নিসীদিত্ৱা বহূ অড্ডা তীৰিতা, তেসং তেসং ব্ৰাহ্মণগহপতিকাদীনং বহূ অড্ডা তীৰিতা ৱিনিচ্ছিতা, স্ৱাহং তুম্হাদিসানং সমজাতিকানং চতুপ্পদানং অড্ডং তীৰেতুং কিং ন সক্খিস্সামি, অহং ৱো সমেমি মেধগং, সম্মা মং নিস্সায তুম্হাকং ৱিৱাদো ৱূপসম্মতূতি.
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা মচ্ছং তযো কোট্ঠাসে কত্ৱা অনুতীৰচাৰি ত্ৱং নঙ্গুট্ঠং গণ্হ, সীসং গম্ভীৰচাৰিনো হোতু. অচ্চাযং মজ্ঝিমো খণ্ডোতি অপিচ অযং মজ্ঝিমো কোট্ঠাসো. অথ ৱা অচ্চাতি অতিচ্চ, ইমে দ্ৱে কোট্ঠাসে অতিক্কমিত্ৱা ঠিতো অযং মজ্ঝিমো খণ্ডো ধম্মট্ঠস্স ৱিনিচ্ছযসামিকস্স ময্হং ভৱিস্সতীতি.
এৱং তং মচ্ছং ৱিভজিত্ৱা ‘‘তুম্হে কলহং অকত্ৱা নঙ্গুট্ঠঞ্চ সীসঞ্চ খাদথা’’তি ৱত্ৱা মজ্ঝিমখণ্ডং মুখেন ডংসিত্ৱা তেসং পস্সন্তানংযেৱ পলাযি. তে সহস্সং পৰাজিতা ৱিয দুম্মুখা নিসীদিত্ৱা গাথমাহংসু –
৩৪. ‘‘চিৰম্পি ভক্খো অভৱিস্স, সচে ন ৱিৱদেমসে;
অসীসকং অনঙ্গুট্ঠং, সিঙ্গালো হৰতি ৰোহিত’’ন্তি.