২. খৰপুত্তৱগ্গো

[৩৮৬] ১. খৰপুত্তজাতকৱণ্ণনা

সচ্চং কিৰেৱমাহংসূতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুৰাণদুতিযিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. তঞ্হি ভিক্খুং সত্থা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘পুৰাণদুতিযিকাযা’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খু অযং তে ইত্থী অনত্থকাৰিকা, পুব্বেপি ত্ৱং ইমং নিস্সায অগ্গিং পৱিসিত্ৱা মৰন্তো পণ্ডিতে নিস্সায জীৱিতং লভী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং সেনকে নাম ৰঞ্ঞে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সক্কত্তং কাৰেসি. তদা সেনকস্স ৰঞ্ঞো একেন নাগৰাজেন সদ্ধিং মিত্তভাৱো হোতি. সো কিৰ নাগৰাজা নাগভৱনা নিক্খমিত্ৱা থলে গোচৰং গণ্হন্তো চৰতি. অথ নং গামদাৰকা দিস্ৱা ‘‘সপ্পো অয’’ন্তি লেড্ডুদণ্ডাদীহি পহৰিংসু. অথ ৰাজা উয্যানং কীড়িতুং গচ্ছন্তো দিস্ৱা ‘‘কিং এতে দাৰকা কৰোন্তী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘একং সপ্পং পহৰন্তী’’তি সুত্ৱা ‘‘পহৰিতুং মা দেথ, পলাপেথ নে’’তি পলাপেসি. নাগৰাজা জীৱিতং লভিত্ৱা নাগভৱনং গন্ত্ৱা বহূনি ৰতনানি আদায অড্ঢৰত্তসমযে ৰঞ্ঞো সযনঘৰং পৱিসিত্ৱা তানি ৰতনানি দত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, মযা তুম্হে নিস্সায জীৱিতং লদ্ধ’’ন্তি ৰঞ্ঞা সদ্ধিং মিত্তভাৱং কত্ৱা পুনপ্পুনং গন্ত্ৱা ৰাজানং পস্সতি. সো অত্তনো নাগমাণৱিকাসু একং কামেসু অতিত্তং নাগমাণৱিকং ৰক্খণত্থায ৰঞ্ঞো সন্তিকে ঠপেত্ৱা ‘‘যদা এতং ন পস্সসি, তদা ইমং মন্তং পৰিৱত্তেয্যাসী’’তি তস্স একং মন্তং অদাসি.

সো একদিৱসং উয্যানং গন্ত্ৱা নাগমাণৱিকায সদ্ধিং পোক্খৰণিযং উদককীড়ং কীড়ি. নাগমাণৱিকা একং উদকসপ্পং দিস্ৱা অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা তেন সদ্ধিং অসদ্ধম্মং পটিসেৱি. ৰাজা তং অপস্সন্তো ‘‘কহং নু খো গতা’’তি মন্তং পৰিৱত্তেত্ৱা অনাচাৰং কৰোন্তিং দিস্ৱা ৱেড়ুপেসিকায পহৰি. সা কুজ্ঝিত্ৱা ততো নাগভৱনং গন্ত্ৱা ‘‘কস্মা আগতাসী’’তি পুট্ঠা ‘‘তুম্হাকং সহাযো মং অত্তনো ৱচনং অগণ্হন্তিং পিট্ঠিযং পহৰী’’তি পহাৰং দস্সেসি. নাগৰাজা তথতো অজানিত্ৱাৱ চত্তাৰো নাগমাণৱকে আমন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, সেনকস্স সযনঘৰং পৱিসিত্ৱা নাসৱাতেন তং ভুসং ৱিয ৱিদ্ধংসেথা’’তি পেসেসি. তে গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো সিৰিসযনে নিপন্নকালে গব্ভং পৱিসিংসু. তেসং পৱিসনৱেলাযমেৱ ৰাজা দেৱিং আহ – ‘‘জানাসি নু খো ভদ্দে, নাগমাণৱিকায গতট্ঠান’’ন্তি? ‘‘ন জানামি, দেৱা’’তি. ‘‘অজ্জ সা অম্হাকং পোক্খৰণিযং কীড়নকালে অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা একেন উদকসপ্পেন সদ্ধিং অনাচাৰং অকাসি, অথ নং অহং ‘এৱং মা কৰী’তি সিক্খাপনত্থায ৱেড়ুপেসিকায পহৰিং, সা ‘নাগভৱনং গন্ত্ৱা সহাযস্স মে অঞ্ঞং কিঞ্চি কথেত্ৱা মেত্তিং ভিন্দেয্যা’তি মে ভযং উপ্পজ্জতী’’তি. তং সুত্ৱা নাগমাণৱকা ততোৱ নিৱত্তিত্ৱা নাগভৱনং গন্ত্ৱা নাগৰাজস্স তমত্থং আৰোচেসুং. সো সংৱেগপ্পত্তো হুত্ৱা তঙ্খণঞ্ঞেৱ ৰঞ্ঞো সযনঘৰং আগন্ত্ৱা তমত্থং আচিক্খিত্ৱা খমাপেত্ৱা ‘‘ইদং মে দণ্ডকম্ম’’ন্তি সব্বৰুতজাননং নাম মন্তং দত্ৱা ‘‘অযং, মহাৰাজ, অনগ্ঘো মন্তো, সচে ইমং মন্তং অঞ্ঞস্স দদেয্যাসি, দত্ৱাৱ অগ্গিং পৱিসিত্ৱা মৰেয্যাসী’’তি আহ. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. সো ততো পট্ঠায কিপিল্লিকানম্পি সদ্দং জানাতি.

তস্সেকদিৱসং মহাতলে নিসীদিত্ৱা মধুফাণিতেহি খাদনীযং খাদন্তস্স একং মধুবিন্দু চ ফাণিতবিন্দু চ পূৱখণ্ডঞ্চ ভূমিযং পতি. একা কিপিল্লিকা তং দিস্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো মহাতলে মধুচাটি ভিন্না, ফাণিতসকটং পূৱসকটং নিক্কুজ্জিতং, মধুফাণিতঞ্চ পূৱঞ্চ খাদথা’’তি ৱিৰৱন্তী ৱিচৰতি. অথ ৰাজা তস্সা ৰৱং সুত্ৱা হসি. ৰঞ্ঞো সমীপে ঠিতা দেৱী ‘‘কিং নু খো দিস্ৱা ৰাজা হসী’’তি চিন্তেসি. তস্মিং খাদনীযং খাদিত্ৱা ন্হত্ৱা পল্লঙ্কে নিসিন্নে একং মক্খিকং সামিকো ‘‘এহি ভদ্দে, কিলেসৰতিযা ৰমিস্সামা’’তি আহ. অথ নং সা ‘‘অধিৱাসেহি তাৱ সামি, ইদানি ৰঞ্ঞো গন্ধে আহৰিস্সন্তি, তস্স ৱিলিম্পন্তস্স পাদমূলে গন্ধচুণ্ণং পতিস্সতি, অহং তত্থ ৱট্টেত্ৱা সুগন্ধা ভৱিস্সামি, ততো ৰঞ্ঞো পিট্ঠিযং নিপজ্জিত্ৱা ৰমিস্সামা’’তি আহ. ৰাজা তম্পি সদ্দং সুত্ৱা হসি. দেৱীপি ‘‘কিং নু খো দিস্ৱা হসী’’তি পুন চিন্তেসি. পুন ৰঞ্ঞো সাযমাসং ভুঞ্জন্তস্স একং ভত্তসিত্থং ভূমিযং পতি. কিপিল্লিকা ‘‘ৰাজকুলে ভত্তসকটং ভগ্গং, ভত্তং ভুঞ্জথা’’তি ৱিৰৱি. তং সুত্ৱা ৰাজা পুনপি হসি. দেৱী সুৱণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৱা ৰাজানং পৰিৱিসন্তী ‘‘মং নু খো দিস্ৱা ৰাজা হসতী’’তি ৱিতক্কেসি.

সা ৰঞ্ঞা সদ্ধিং সযনং আৰুয্হ নিপজ্জনকালে ‘‘কিংকাৰণা দেৱ, হসী’’তি পুচ্ছি. সো ‘‘কিং তে মম হসিতকাৰণেনা’’তি ৱত্ৱা পুনপ্পুনং নিবদ্ধো কথেসি. অথ নং সা ‘‘তুম্হাকং জাননমন্তং ময্হং দেথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘ন সক্কা দাতু’’ন্তি পটিক্খিত্তাপি পুনপ্পুনং নিবন্ধি. ৰাজা ‘‘সচাহং ইমং মন্তং তুয্হং দস্সামি, মৰিস্সামী’’তি আহ. ‘‘মৰন্তোপি ময্হং দেহি, দেৱা’’তি. ৰাজা মাতুগামৱসিকো হুত্ৱা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমিস্সা মন্তং দত্ৱা অগ্গিং পৱিসিস্সামী’’তি ৰথেন উয্যানং পাযাসি.

তস্মিং খণে সক্কো লোকং ওলোকেন্তো ইমং কাৰণং দিস্ৱা ‘‘অযং বালৰাজা মাতুগামং নিস্সায ‘অগ্গিং পৱিসিস্সামী’তি গচ্ছতি, জীৱিতমস্স দস্সামী’’তি সুজং অসুৰকঞ্ঞং আদায বাৰাণসিং আগন্ত্ৱা তং অজিকং কত্ৱা অত্তনা অজো হুত্ৱা ‘‘মহাজনো মা পস্সতূ’’তি অধিট্ঠায ৰঞ্ঞো ৰথস্স পুৰতো অহোসি. তং ৰাজা চেৱ ৰথে যুত্তসিন্ধৱা চ পস্সন্তি, অঞ্ঞো কোচি ন পস্সতি. অজো কথাসমুট্ঠাপনত্থং ৰথপুৰতো অজিকায সদ্ধিং মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তো ৱিয অহোসি. তমেকো ৰথে যুত্তসিন্ধৱো দিস্ৱা ‘‘সম্ম অজৰাজ, মযং পুব্বে ‘অজা কিৰ বালা অহিৰিকা’তি অস্সুম্হ, ন চ তং পস্সিম্হ, ত্ৱং পন ৰহো পটিচ্ছন্নট্ঠানে কত্তব্বং অনাচাৰং অম্হাকং এত্তকানং পস্সন্তানঞ্ঞেৱ কৰোসি, ন লজ্জসি, তং নো পুব্বে সুতং ইমিনা দিট্ঠেন সমেতী’’তি ৱত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

৭৭. ‘‘সচ্চং কিৰেৱমাহংসু, ৱস্তং বালোতি পণ্ডিতা;

পস্স বালো ৰহোকম্মং, আৱিকুব্বং ন বুজ্ঝতী’’তি.

তত্থ ৱস্তন্তি অজং. পণ্ডিতাতি ঞাণসম্পন্না তং বালোতি ৱদন্তি, সচ্চং কিৰ ৱদন্তি. পস্সাতি আলপনং, পস্সথাহি অত্থো. ন বুজ্ঝতীতি এৱং কাতুং অযুত্তন্তি ন জানাতি.

তং সুত্ৱা অজো দ্ৱে গাথা অভাসি –

৭৮. ‘‘ত্ৱং খোপি সম্ম বালোসি, খৰপুত্ত ৱিজানহি;

ৰজ্জুযা হি পৰিক্খিত্তো, ৱঙ্কোট্ঠো ওহিতোমুখো.

৭৯. ‘‘অপৰম্পি সম্ম তে বাল্যং, যো মুত্তো ন পলাযসি;

সো চ বালতৰো সম্ম, যং ত্ৱং ৱহতি সেনক’’ন্তি.

তত্থ ত্ৱং খোপি সম্মাতি সম্ম সিন্ধৱ মযাপি খো ত্ৱং বালতৰো. খৰপুত্তাতি সো কিৰ গদ্ৰভস্স জাতকো, তেন তং এৱমাহ. ৱিজানহীতি অহমেৱ বালোতি এৱং জানাহি. পৰিক্খিত্তোতি যুগেন সদ্ধিং গীৱায পৰিক্খিত্তো. ৱঙ্কোট্ঠোতি ৱঙ্কওট্ঠো. ওহিতোমুখোতি মুখবন্ধনেন পিহিতমুখো. যো মুত্তো ন পলাযসীতি যো ত্ৱং ৰথতো মুত্তো সমানো মুত্তকালে পলাযিত্ৱা অৰঞ্ঞং ন পৱিসসি, তং তে অপলাযনং অপৰম্পি বাল্যং, সো চ বালতৰোতি যং ত্ৱং সেনকং ৱহসি, সো সেনকো তযাপি বালতৰো.

ৰাজা তেসং উভিন্নম্পি কথং জানাতি, তস্মা তং সুণন্তো সণিকং ৰথং পেসেসি. সিন্ধৱোপি তস্স কথং সুত্ৱা পুন চতুত্থং গাথমাহ –

৮০. ‘‘যং নু সম্ম অহং বালো, অজৰাজ ৱিজানহি;

অথ কেন সেনকো বালো, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.

তত্থ যন্তি কৰণত্থে পচ্চত্তৱচনং. নূতি অনুস্সৱত্থে নিপাতো. ইদং ৱুত্তং হোতি – সম্ম অজৰাজ, যেন তাৱ তিৰচ্ছানগতত্তেন কাৰণেন অহং বালো, তং ত্ৱং কাৰণং জানাহি, সক্কা এতং তযা ঞাতুং, অহঞ্হি তিৰচ্ছানগতত্তাৱ বালো, তস্মা মং খৰপুত্তাতিআদীনি ৱদন্তো সুট্ঠু ৱদসি, অযং পন সেনকো ৰাজা কেন কাৰণেন বালো, তং মে কাৰণং পুচ্ছিতো অক্খাহীতি.

তং সুত্ৱা অজো আচিক্খন্তো পঞ্চমং গাথমাহ –

৮১. ‘‘উত্তমত্থং লভিত্ৱান, ভৰিযায যো পদস্সতি;

তেন জহিস্সতত্তানং, সা চেৱস্স ন হেস্সতী’’তি.

তত্থ উত্তমত্থন্তি সব্বৰুতজাননমন্তং. তেনাতি তস্সা মন্তপ্পদানসঙ্খাতেন কাৰণেন তং দত্ৱা অগ্গিং পৱিসন্তো অত্তানঞ্চ জহিস্সতি, সা চস্স ভৰিযা ন ভৱিস্সতি, তস্মা এস তযাপি বালতৰো, যো লদ্ধং যসং ৰক্খিতুং ন সক্কোতীতি.

ৰাজা তস্স ৱচনং সুত্ৱা ‘‘অজৰাজ, অম্হাকং সোত্থিং কৰোন্তোপি ত্ৱঞ্ঞেৱ কৰিস্সসি, কথেহি তাৱ নো কত্তব্বযুত্তক’’ন্তি আহ. অথ নং অজৰাজা ‘‘মহাৰাজ, ইমেসং সত্তানং অত্তনা অঞ্ঞো পিযতৰো নাম নত্থি, একং পিযভণ্ডং নিস্সায অত্তানং নাসেতুং লদ্ধযসং পহাতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা ছট্ঠং গাথমাহ –

৮২. ‘‘ন ৱে পিযম্মেতি জনিন্দ তাদিসো, অত্তং নিৰংকত্ৱা পিযানি সেৱতি;

অত্তাৱ সেয্যো পৰমা চ সেয্যো, লব্ভা পিযা ওচিতত্থেন পচ্ছা’’তি.

তত্থ পিযম্মেতি পিযং মে, অযমেৱ ৱা পাঠো. ইদং ৱুত্তং হোতি – জনিন্দ, তাদিসো তুম্হাদিসো যসমহত্তে ঠিতো পুগ্গলো একং পিযভণ্ডং নিস্সায ‘‘ইদং পিযং মে’’তি অত্তং নিৰংকত্ৱা অত্তানং ছড্ডেত্ৱা তানি পিযানি ন সেৱতেৱ. কিংকাৰণা? অত্তাৱ সেয্যো পৰমা চ সেয্যোতি, যস্মা সতগুণেন সহস্সগুণেন অত্তাৱ সেয্যো ৱৰো উত্তমো, পৰমা চ সেয্যো, পৰমা উত্তমাপি অঞ্ঞস্মা পিযভণ্ডাতি অত্থো. এত্থ হি চ-কাৰো পি-কাৰত্থে নিপাতোতি দট্ঠব্বো. লব্ভা পিযা ওচিতত্থেন পচ্ছাতি ওচিতত্থেন ৱড্ঢিতত্থেন যসসম্পন্নেন পুৰিসেন পচ্ছা পিযা নাম সক্কা লদ্ধুং, ন তস্সা কাৰণা অত্তা নাসেতব্বোতি.

এৱং মহাসত্তো ৰঞ্ঞো ওৱাদং অদাসি. ৰাজা তুস্সিত্ৱা ‘‘অজৰাজ, কুতো আগতোসী’’তি পুচ্ছি. সক্কো অহং, মহাৰাজ, তৱ অনুকম্পায তং মৰণা মোচেতুং আগতোম্হীতি. দেৱৰাজ, অহং এতিস্সা ‘‘মন্তং দস্সামী’’তি অৱচং, ইদানি ‘‘কিং কৰোমী’’তি? ‘‘মহাৰাজ, তুম্হাকং উভিন্নম্পি ৱিনাসেন কিচ্চং নত্থি, ‘সিপ্পস্স উপচাৰো’তি ৱত্ৱা এতং কতিপযে পহাৰে পহৰাপেহি, ইমিনা উপাযেন ন গণ্হিস্সতী’’তি. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. মহাসত্তো ৰঞ্ঞো ওৱাদং দত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতো. ৰাজা উয্যানং গন্ত্ৱা দেৱিং পক্কোসাপেত্ৱা আহ ‘‘গণ্হিস্সসি ভদ্দে, মন্ত’’ন্তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি উপচাৰং কৰোমী’’তি. ‘‘কো উপচাৰো’’তি? ‘‘পিট্ঠিযং পহাৰসতে পৱত্তমানে সদ্দং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি. সা মন্তলোভেন ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. ৰাজা চোৰঘাতকে পক্কোসাপেত্ৱা কসা গাহাপেত্ৱা উভোসু পস্সেসু পহৰাপেসি. সা দ্ৱে তযো পহাৰে অধিৱাসেত্ৱা ততো পৰং ‘‘ন মে মন্তেন অত্থো’’তি ৰৱি. অথ নং ৰাজা ‘‘ত্ৱং মং মাৰেত্ৱা মন্তং গণ্হিতুকামাসী’’তি পিট্ঠিযং নিচ্চম্মং কাৰেত্ৱা ৱিস্সজ্জাপেসি. সা ততো পট্ঠায পুন কথেতুং নাসক্খি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা ৰাজা উক্কণ্ঠিতভিক্খু অহোসি, দেৱী পুৰাণদুতিযিকা, অস্সো সাৰিপুত্তো, সক্কো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

খৰপুত্তজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৩৮৭] ২. সূচিজাতকৱণ্ণনা

অকক্কসং অফৰুসন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্ঞাপাৰমিং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু মহাউমঙ্গজাতকে (জা. ২.২২.৫৯০ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. তদা পন সত্থা ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি তথাগতো পঞ্ঞৱা উপাযকুসলোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিৰট্ঠে কম্মাৰকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো পৰিযোদাতসিপ্পো অহোসি. মাতাপিতৰো পনস্স দলিদ্দা, তেসং গামতো অৱিদূৰে অঞ্ঞো সহস্সকুটিকো কম্মাৰগামো. তত্থ কম্মাৰসহস্সজেট্ঠকো কম্মাৰো ৰাজৱল্লভো অড্ঢো মহদ্ধনো, তস্সেকা ধীতা অহোসি উত্তমৰূপধৰা দেৱচ্ছৰাপটিভাগা জনপদকল্যাণিলক্খণেহি সমন্নাগতা. সামন্তগামেসু মনুস্সা ৱাসিফৰসুফালপাচনাদিকাৰাপনত্থায তং গামং গন্ত্ৱা যেভুয্যেন তং কুমাৰিকং পস্সন্তি, তে অত্তনো অত্তনো গামং গন্ত্ৱা নিসিন্নট্ঠানাদীসু তস্সা ৰূপং ৱণ্ণেন্তি. বোধিসত্তো তং সুত্ৱা সৱনসংসগ্গেন বজ্ঝিত্ৱা ‘‘পাদপৰিচাৰিকং নং কৰিস্সামী’’তি উত্তমজাতিকং অযং গহেত্ৱা একং সুখুমং ঘনং সূচিং কত্ৱা পাসে ৱিজ্ঝিত্ৱা উদকে উপ্পিলাপেত্ৱা অপৰম্পি তথাৰূপমেৱ তস্সা কোসকং কত্ৱা পাসে ৱিজ্ঝি. ইমিনা নিযামেন তস্সা সত্ত কোসকে অকাসি, ‘‘কথং অকাসী’’তি ন ৱত্তব্বং. বোধিসত্তানঞ্হি ঞাণমহন্ততায কৰণং সমিজ্ঝতিযেৱ. সো তং সূচিং নাড়িকায পক্খিপিত্ৱা ওৱট্টিকায কত্ৱা তং গামং গন্ত্ৱা কম্মাৰজেট্ঠকস্স ৱসনৱীথিং পুচ্ছিত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা দ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘কো মম হত্থতো এৱৰূপং নাম সূচিং মূলেন কিণিতুং ইচ্ছতী’’তি সূচিং ৱণ্ণেন্তো জেট্ঠককম্মাৰস্স ঘৰদ্ৱাৰসমীপে ঠত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

৮৩. ‘‘অকক্কসং অফৰুসং, খৰধোতং সুপাসিযং;

সুখুমং তিখিণগ্গঞ্চ, কো সূচিং কেতুমিচ্ছতী’’তি.

তস্সত্থো – মম পটলস্স ৱা তিলকস্স ৱা ওধিনো ৱা অভাৱেন অকক্কসং, সুমট্ঠতায অফৰুসং, খৰেন পাসাণেন ধোতত্তা খৰধোতং, সুন্দৰেন সুৱিদ্ধেন পাসেন সমন্নাগতত্তা সুপাসিযং, সণ্হতায সুখুমং, অগ্গস্স তিখিণতায তিখিণগ্গং সূচিং মম হত্থতো মূলং দত্ৱা কো কিণিতুং ইচ্ছতীতি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা পুনপি তং ৱণ্ণেন্তো দুতিযং গাথমাহ –

৮৪. ‘‘সুমজ্জঞ্চ সুপাসঞ্চ, অনুপুব্বং সুৱট্টিতং;

ঘনঘাতিমং পটিথদ্ধং, কো সূচিং কেতুমিচ্ছতী’’তি.

তত্থ সুমজ্জঞ্চাতি কুৰুৱিন্দকচুণ্ণেন সুট্ঠু মজ্জিতং. সুপাসঞ্চাতি সণ্হেন পাসৱেধকেন ৱিদ্ধত্তা সুন্দৰপাসং. ঘনঘাতিমন্তি যা ঘাতিযমানা অধিকৰণিং অনুপৱিসতি, অযং ‘‘ঘনঘাতিমা’’তি ৱুচ্চতি, তাদিসিন্তি অত্থো. পটিথদ্ধন্তি থদ্ধং অমুদুকং.

তস্মিং খণে সা কুমাৰিকা ভুত্তপাতৰাসং পিতৰং দৰথপটিপ্পস্সম্ভনত্থং চূড়সযনে নিপন্নং তালৱণ্টেন বীজযমানা বোধিসত্তস্স মধুৰসদ্দং সুত্ৱা অল্লমংসপিণ্ডেন হদযে পহটা ৱিয ঘটসহস্সেন নিব্বাপিতদৰথা ৱিয হুত্ৱা ‘‘কো নু খো এস অতিমধুৰেন সদ্দেন কম্মাৰানং ৱসনগামে সূচিং ৱিক্কিণাতি, কেন নু খো কম্মেন আগতো, জানিস্সামি ন’’ন্তি তালৱণ্টং ঠপেত্ৱা গেহা নিক্খম্ম বহিআড়িন্দকে ঠত্ৱা তেন সদ্ধিং কথেসি. বোধিসত্তানঞ্হি পত্থিতং নাম সমিজ্ঝতি, সো হি তস্সাযেৱত্থায তং গামং আগতো. সা চ তেন সদ্ধিং কথেন্তী ‘‘মাণৱ, সকলৰট্ঠৱাসিনো সূচিআদীনং অত্থায ইমং গামং আগচ্ছন্তি, ত্ৱং বালতায কম্মাৰগামে সূচিং ৱিক্কিণিতুং ইচ্ছসি, সচেপি দিৱসং সূচিযা ৱণ্ণং ভাসিস্সসি, ন তে কোচি হত্থতো সূচিং গণ্হিস্সতি, সচে ত্ৱং মূলং লদ্ধুং ইচ্ছসি, অঞ্ঞং গামং যাহী’’তি ৱত্ৱা দ্ৱে গাথা অভাসি –

৮৪. ‘‘ইতোদানি পতাযন্তি, সূচিযো বড়িসানি চ;

কোযং কম্মাৰগামস্মিং, সূচিং ৱিক্কেতুমিচ্ছতি.

৮৫. ‘‘ইতো সত্থানি গচ্ছন্তি, কম্মন্তা ৱিৱিধা পুথূ;

কোযং কম্মাৰগামস্মিং, সূচিং ৱিক্কেতুমিচ্ছতী’’তি.

তত্থ ইতোদানীতি ইমস্মিং ৰট্ঠে ইদানি সূচিযো চ বড়িসানি চ অঞ্ঞানি চ উপকৰণানি ইমম্হা কম্মাৰগামা পতাযন্তি নিক্খমন্তি, তং তং দিসং পত্থৰন্তা নিগ্গচ্ছন্তি. কোযন্তি এৱং সন্তে কো অযং ইমস্মিং কম্মাৰগামে সূচিং ৱিক্কিণিতুং ইচ্ছতি. সত্থানীতি বাৰাণসিং গচ্ছন্তানি নানপ্পকাৰানি সত্থানি ইতোৱ গচ্ছন্তি. ৱিৱিধা পুথূতি নানপ্পকাৰা বহূ কম্মন্তাপি সকলৰট্ঠৱাসীনং ইতো গহিতউপকৰণেহেৱ পৱত্তন্তি.

বোধিসত্তো তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ভদ্দে, ত্ৱং অজানন্তী অঞ্ঞাণেন এৱং ৱদেসী’’তি ৱত্ৱা দ্ৱে গাথা অভাসি –

৮৬. ‘‘সূচিং কম্মাৰগামস্মিং, ৱিক্কেতব্বা পজানতা;

আচৰিযাৱ জানন্তি, কম্মং সুকতদুক্কটং.

৮৭. ‘‘ইমঞ্চে তে পিতা ভদ্দে, সূচিং জঞ্ঞা মযা কতং;

তযা চ মং নিমন্তেয্য, যঞ্চত্থঞ্ঞং ঘৰে ধন’’ন্তি.

তত্থ সূচিন্তি ৱিভত্তিৱিপল্লাসো কতো. ইদং ৱুত্তং হোতি – সূচি নাম পজানতা পণ্ডিতেন পুৰিসেন কম্মাৰগামস্মিংযেৱ ৱিক্কেতব্বা. কিংকাৰণা? আচৰিযাৱ জানন্তি, কম্মং সুকতদুক্কটন্তি, তস্স তস্স সিপ্পস্স আচৰিযাৱ তস্মিং তস্মিং সিপ্পে সুকতদুক্কটকম্মং জানন্তি, স্ৱাহং কম্মাৰকম্মং অজানন্তানং গহপতিকানং গামং গন্ত্ৱা মম সূচিযা সুকতদুক্কটভাৱং কথং জানাপেস্সামি, ইমস্মিং পন গামে মম বলং জানাপেস্সামীতি. এৱং বোধিসত্তো ইমায গাথায অত্তনো বলং ৱণ্ণেসি.

তযা চ মং নিমন্তেয্যাতি ভদ্দে সচে তৱ পিতা ইমং মযা কতং সূচিং ‘‘ঈদিসা ৱা এসা, এৱং ৱা কতা’’তি জানেয্য, ‘‘ইমং মে ধীতৰং তৱ পাদপৰিচাৰিকং দম্মি, গণ্হাহি ন’’ন্তি এৱং তযা চ মং নিমন্তেয্য. যঞ্চত্থঞ্ঞং ঘৰে ধনন্তি যঞ্চ অঞ্ঞং সৱিঞ্ঞাণকং ৱা অৱিঞ্ঞাণকং ৱা ঘৰে ধনং অত্থি, তেন মং নিমন্তেয্য. ‘‘যঞ্চস্সঞ্ঞ’’ন্তিপি পাঠো, যঞ্চ অস্স ঘৰে অঞ্ঞং ধনং অত্থীতি অত্থো.

কম্মাৰজেট্ঠকো সব্বং তেসং কথং সুত্ৱা ‘‘অম্মা’’তি ধীতৰং পক্কোসিত্ৱা ‘‘কেন সদ্ধিং সল্লপসী’’তি পুচ্ছি. তাত, একো পুৰিসো সূচিং ৱিক্কিণাতি, তেন সদ্ধিং সল্লপেমীতি. ‘‘তেন হি পক্কোসাহি ন’’ন্তি. সা গন্ত্ৱা পক্কোসি. বোধিসত্তো গেহং পৱিসিত্ৱা কম্মাৰজেট্ঠকং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ নং সো ‘‘কতৰগামৱাসিকোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং অসুকগামৱাসিকোম্হি অসুককম্মাৰস্স পুত্তো’’তি. ‘‘কস্মা ইধাগতোসী’’তি. ‘‘সূচিৱিক্কযত্থাযা’’তি. ‘‘আহৰ, সূচিং তে পস্সামা’’তি. বোধিসত্তো অত্তনো গুণং সব্বেসং মজ্ঝে পকাসেতুকামো ‘‘ননু এককানং ওলোকিততো সব্বেসং মজ্ঝে ওলোকেতুং ৱৰতৰ’’ন্তি আহ. সো ‘‘সাধু, তাতা’’তি সব্বে কম্মাৰে সন্নিপাতাপেত্ৱা তেহি পৰিৱুতো ‘‘আহৰ, তাত, মযং পস্সাম তে সূচি’’ন্তি আহ. ‘‘আচৰিয, একং অধিকৰণিঞ্চ উদকপূৰঞ্চ কংসথালং আহৰাপেথা’’তি. সো আহৰাপেসি. বোধিসত্তো ওৱট্টিকতো সূচিনাড়িকং নীহৰিত্ৱা অদাসি. কম্মাৰজেট্ঠকো ততো সূচিং নীহৰিত্ৱা ‘‘তাত, অযং সূচী’’তি পুচ্ছি. ‘‘নাযং সূচি, কোসকো এসো’’তি. সো উপধাৰেন্তো নেৱ অন্তং, ন কোটিং অদ্দস. বোধিসত্তো আহৰাপেত্ৱা নখেন কোসকং অপনেত্ৱা ‘‘অযং সূচি, অযং কোসকো’’তি মহাজনস্স দস্সেত্ৱা সূচিং আচৰিযস্স হত্থে, কোসকং পাদমূলে ঠপেসি. পুন তেন ‘‘অযং মঞ্ঞে সূচী’’তি ৱুত্তো ‘‘অযম্পি সূচিকোসকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা নখেন পহৰন্তো পটিপাটিযা ছ সূচিকোসকে কম্মাৰজেট্ঠকস্স পাদমূলে ঠপেত্ৱা ‘‘অযং সূচী’’তি তস্স হত্থে ঠপেসি. কম্মাৰসহস্সানি অঙ্গুলিযো ফোটেসুং, চেলুক্খেপা পৱত্তিংসু.

অথ নং কম্মাৰজেট্ঠকো ‘‘তাত, ইমায সূচিযা কিং বল’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘আচৰিয বলৱতা পুৰিসেন অধিকৰণিং উক্খিপাপেত্ৱা অধিকৰণিযা হেট্ঠা উদকপাতিং ঠপাপেত্ৱা অধিকৰণিযা মজ্ঝে ইমং সূচিং পহৰথা’’তি. সো তথা কাৰেত্ৱা অধিকৰণিযা মজ্ঝে সূচিং অগ্গেন পহৰি. সা অধিকৰণিং ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা উদকপিট্ঠে কেসগ্গমত্তম্পি উদ্ধং ৱা অধো ৱা অহুত্ৱা তিৰিযং পতিট্ঠাসি. সব্বে কম্মাৰা ‘‘অম্হেহি এত্তকং কালং ‘কম্মাৰা নাম এদিসা হোন্তী’তি সুতিৱসেনপি ন সুতপুব্ব’’ন্তি অঙ্গুলিযো ফোটেত্ৱা চেলুক্খেপসহস্সং পৱত্তযিংসু. কম্মাৰজেট্ঠকো ধীতৰং পক্কোসিত্ৱা তস্মিঞ্ঞেৱ পৰিসমজ্ঝে ‘‘অযং কুমাৰিকা তুয্হমেৱ অনুচ্ছৱিকা’’তি উদকং পাতেত্ৱা অদাসি. সো অপৰভাগে কম্মাৰজেট্ঠকস্স অচ্চযেন তস্মিং গামে কম্মাৰজেট্ঠকো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কম্মাৰজেট্ঠকস্স ধীতা ৰাহুলমাতা অহোসি, পণ্ডিতকম্মাৰপুত্তো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সূচিজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৩৮৮] ৩. তুণ্ডিলজাতকৱণ্ণনা

নৱছন্নকেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং মৰণভীৰুকং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সাৱত্থিৱাসী কুলপুত্তো বুদ্ধসাসনে পব্বজিত্ৱা মৰণভীৰুকো অহোসি, অপ্পমত্তকম্পি সাখাচলনং দণ্ডকপতনং সকুণচতুপ্পদসদ্দং ৱা অঞ্ঞং ৱা তথাৰূপং সুত্ৱা মৰণভযতজ্জিতো হুত্ৱা কুচ্ছিযং ৱিদ্ধসসো ৱিয কম্পন্তো ৱিচৰি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, অসুকো কিৰ ভিক্খু মৰণভীৰুকো অপ্পমত্তকম্পি সদ্দং সুত্ৱা ৱিকম্পমানো পলাযতি, ইমেসঞ্চ সত্তানং মৰণমেৱ ধুৱং, জীৱিতং অদ্ধুৱং, ননু তদেৱ যোনিসো মনসি কাতব্ব’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে তং ভিক্খুং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং ভিক্খু মৰণভীৰুকো’’তি ৱত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে’’তি তেন পটিঞ্ঞাতো ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস মৰণভীৰুকোযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সূকৰিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. সূকৰী পৰিণতগব্ভা দ্ৱে পুত্তে ৱিজাযি. সা একদিৱসং তে গহেত্ৱা একস্মিং আৱাটে নিপজ্জি. অথেকা বাৰাণসিদ্ৱাৰগামৱাসিনী মহল্লিকা কপ্পাসখেত্ততো পচ্ছিপুণ্ণং কপ্পাসং আদায যট্ঠিযা ভূমিং আকোটেন্তী আগচ্ছি. সূকৰী তং সদ্দং সুত্ৱা মৰণভযেন পুত্তকে ছড্ডেত্ৱা পলাযি. মহল্লিকা সূকৰপোতকে দিস্ৱা পুত্তসঞ্ঞং পটিলভিত্ৱা পচ্ছিযং পক্খিপিত্ৱা ঘৰং নেত্ৱা জেট্ঠকস্স মহাতুণ্ডিলো, কনিট্ঠস্স চূড়তুণ্ডিলোতি নামং কৰিত্ৱা তে পুত্তকে ৱিয পোসেসি. তে অপৰভাগে ৱড্ঢিত্ৱা থূলসৰীৰা অহেসুং. মহল্লিকা ‘‘ইমে নো মূলেন দেহী’’তি ৱুচ্চমানাপি ‘‘পুত্তা মে’’তি ৱত্ৱা কস্সচি ন দেতি. অথেকস্মিং ছণকালে ধুত্তা সুৰং পিৱন্তা মংসে খীণে ‘‘কুতো নু খো মংসং লভিস্সামা’’তি ৱীমংসন্তা মহল্লিকায গেহে সূকৰানং অত্থিভাৱং ঞত্ৱা মূলং গহেত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা ‘‘অম্ম, মূলং গহেত্ৱা একং নো সূকৰং দেহী’’তি আহংসু. সা ‘‘অলং, তাতা, পুত্তা মে এতে, পুত্তং নাম মংসং খাদনত্থায কিণন্তানং দদন্তা নাম নত্থী’’তি পটিক্খিপি. ধুত্তা ‘‘অম্ম, মনুস্সানং সূকৰা নাম পুত্তা ন হোন্তি, দেহি নো’’তি পুনপ্পুনং যাচন্তাপি অলভিত্ৱা মহল্লিকং সুৰং পাযেত্ৱা মত্তকালে ‘‘অম্ম, সূকৰেহি কিং কৰিস্সসি, মূলং গহেত্ৱা পৰিব্বযং কৰোহী’’তি তস্সা হত্থে কহাপণে ঠপযিংসু.

সা কহাপণে গহেত্ৱা ‘‘তাতা, মহাতুণ্ডিলং দাতুং ন সক্কোমি. চূড়তুণ্ডিলং পন গণ্হথা’’তি আহ. ‘‘কহং সো’’তি? ‘‘অযং এতস্মিং গচ্ছেতি, সদ্দমস্স দেহী’’তি. ‘‘আহাৰং ন পস্সামী’’তি. ধুত্তা মূলেন একং ভত্তপাতিং আহৰাপেসুং. মহল্লিকা তং গহেত্ৱা দ্ৱাৰে ঠপিতং সূকৰদোণিং পূৰেত্ৱা দোণিসমীপে অট্ঠাসি. তিংসমত্তাপি ধুত্তা পাসহত্থা তত্থেৱ অট্ঠংসু. মহল্লিকা ‘‘তাত, চূড়তুণ্ডিল, এহী’’তি তস্স সদ্দমকাসি. তং সুত্ৱা মহাতুণ্ডিলো ‘‘এত্তকং কালং মম মাতৰা চূড়তুণ্ডিলস্স সদ্দো ন দিন্নপুব্বো, মংযেৱ পঠমং সদ্দাযতি, অৱস্সং অজ্জ অম্হাকং ভযং উপ্পন্নং ভৱিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. সো কনিট্ঠং আমন্তেসি ‘‘তাত, মম মাতা তং পক্কোসতি, গচ্ছ তাৱ জানাহী’’তি. সো গচ্ছা নিক্খমিত্ৱা ভত্তদোণিসমীপে তেসং ঠিতভাৱং দিস্ৱা ‘‘অজ্জ মে মৰণং উপ্পন্ন’’ন্তি মৰণভযতজ্জিতো নিৱত্তিত্ৱা কম্পমানো ভাতু সন্তিকং আগন্ত্ৱা থম্ভিতুং নাসক্খি, কম্পমানো পৰিব্ভমি. মহাতুণ্ডিলো তং দিস্ৱা ‘‘তাত, ত্ৱং অজ্জ পন পৱেধসি পৰিব্ভমসি, পৱিসনট্ঠানং ওলোকেসি, কিং নামেতং কৰোসী’’তি পুচ্ছি. সো অত্তনা দিট্ঠকাৰণং কথেন্তো পঠমং গাথমাহ –

৮৮. ‘‘নৱছন্নকেদানি দিয্যতি, পুণ্ণাযং দোণি সুৱামিনী ঠিতা;

বহুকে জনে পাসপাণিকে, নো চ খো মে পটিভাতি ভুঞ্জিতু’’ন্তি.

তত্থ নৱছন্নকেদানি দিয্যতীতি ভাতিক, পুব্বে অম্হাকং কুণ্ডকযাগু ৱা ঝামভত্তং ৱা দিয্যতি, অজ্জ পন নৱছন্নকং নৱাকাৰং দানং দিয্যতি. পুণ্ণাযং দোণীতি অযং অম্হাকং ভত্তদোণি সুদ্ধভত্তস্স পুণ্ণা. সুৱামিনী ঠিতাতি অয্যাপি নো তস্সা সন্তিকে ঠিতা. বহুকে জনেতি ন কেৱলঞ্চ অয্যাৱ, অঞ্ঞোপি বহুকো জনো পাসপাণিকো ঠিতো. নো চ খো মে পটিভাতীতি অযং এৱং এতেসং ঠিতভাৱোপি ইদং ভত্তং ভুঞ্জিতুম্পি ময্হং ন পটিভাতি, ন ৰুচ্চতীতি অত্থো.

তং সুত্ৱা মহাসত্তো ‘‘তাত চূড়তুণ্ডিল, মম কিৰ মাতা এত্থেৱ সূকৰে পোসেন্তী নাম যদত্থং পোসেতি, স্ৱাস্সা অত্থো অজ্জ মত্থকং পত্তো, ত্ৱং মা চিন্তযী’’তি ৱত্ৱা মধুৰেন সৰেন বুদ্ধলীড়ায ধম্মং দেসেন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

৮৯. ‘‘তসসি ভমসি লেণমিচ্ছসি, অত্তাণোসি কুহিং গমিস্সসি;

অপ্পোস্সুক্কো ভুঞ্জ তুণ্ডিল, মংসত্থায হি পোসিতাম্হসে.

৯০. ‘‘ওগহ ৰহদং অকদ্দমং, সব্বং সেদমলং পৱাহয;

গণ্হাহি নৱং ৱিলেপনং, যস্স গন্ধো ন কদাচি ছিজ্জতী’’তি.

তত্থ তসসি ভমসীতি মৰণভযেন উত্তসসি, তেনেৱ কিলমন্তো ভমসি. লেণমিচ্ছসীতি পতিট্ঠং ওলোকেসি. অত্তাণোসীতি তাত, পুব্বে অম্হাকং মাতা পটিসৰণং অহোসি, সা অজ্জ পন নিৰপেক্খা অম্হে ছড্ডেসি, ইদানি কুহিং গমিস্সসি. ওগহাতি ওগাহ, অযমেৱ ৱা পাঠো. পৱাহযাতি পৱাহেহি, হাৰেহীতি অত্থো. ন ছিজ্জতীতি ন নস্সতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – তাত, সচে মৰণতো তসসি, অকদ্দমং পোক্খৰণিং ওতৰিত্ৱা তৱ সৰীৰে সব্বং সেদঞ্চ মলঞ্চ পৱাহেত্ৱা সুৰভিগন্ধৱিলেপনং ৱিলিম্পাতি.

তস্স দস পাৰমিযো আৱজ্জেত্ৱা মেত্তাপাৰমিং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা পঠমং পদং উদাহৰন্তস্সেৱ সদ্দো সকলং দ্ৱাদসযোজনিকং বাৰাণসিং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা গতো. সুতসুতক্খণেযেৱ ৰাজউপৰাজাদযো আদিং কত্ৱা বাৰাণসিৱাসিনো আগমংসু. অনাগতাপি গেহে ঠিতাৱ সুণিংসু. ৰাজপুৰিসা গচ্ছে ছিন্দিত্ৱা ভূমিং সমং কত্ৱা ৱালুকং ওকিৰিংসু. ধুত্তানং সুৰামদো ছিজ্জি. পাসে ছড্ডেত্ৱা ধম্মং সুণমানা অট্ঠংসু. মহল্লিকাযপি সুৰামদো ছিজ্জি. মহাসত্তো মহাজনমজ্ঝে চূড়তুণ্ডিলস্স ধম্মদেসনং আৰভি. তং সুত্ৱা চূড়তুণ্ডিলো ‘‘ময্হং ভাতা এৱং ৱদেতি, অম্হাকঞ্চ ৱংসে পোক্খৰণিং ওতৰিত্ৱা নহানং, সৰীৰতো সেদমলপৱাহনং, পুৰাণৱিলেপনং হাৰেত্ৱা নৱৱিলেপনগহণঞ্চ কিস্মিঞ্চি কালে নত্থি, কিং নু খো সন্ধায ভাতা মং এৱ মাহা’’তি পুচ্ছন্তো চতুত্থং গাথমাহ –

৯১. ‘‘কতমো ৰহদো অকদ্দমো, কিংসু সেদমলন্তি ৱুচ্চতি;

কতমঞ্চ নৱং ৱিলেপনং, যস্স গন্ধো ন কদাচি ছিজ্জতী’’তি.

তং সুত্ৱা মহাসত্তো ‘‘তেন হি কনিট্ঠ ওহিতসোতো সুণাহী’’তি বুদ্ধলীড়ায ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

৯২. ‘‘ধম্মো ৰহদো অকদ্দমো, পাপং সেদমলন্তি ৱুচ্চতি;

সীলঞ্চ নৱং ৱিলেপনং, তস্স গন্ধো ন কদাচি ছিজ্জতি.

৯৩. ‘‘নন্দন্তি সৰীৰঘাতিনো, ন চ নন্দন্তি সৰীৰধাৰিনো;

পুণ্ণায চ পুণ্ণমাসিযা, ৰমমানাৱ জহন্তি জীৱিত’’ন্তি.

তত্থ ধম্মোতি পঞ্চসীলঅট্ঠসীলদসসীলানি তীণি সুচৰিতানি সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মা অমতমহানিব্বানন্তি সব্বোপেস ধম্মো নাম. অকদ্দমোতি ৰাগদোসমোহমানদিট্ঠিকিলেসকদ্দমানং অভাৱেন অকদ্দমো. ইমিনা সেসধম্মতো ৱিনিৱত্তেত্ৱা নিব্বানমেৱ দস্সেতি. ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, ধম্মা সঙ্খতা ৱা অসঙ্খতা ৱা, ৱিৰাগো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতি, যদিদং মদনিম্মদনো পিপাসৱিনযো আলযসমুগ্ঘাতো ৱট্টুপচ্ছেদো তণ্হক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’’ন্তি (অ. নি. ৪.৩৪; ইতিৱু. ৯০) হি ৱুত্তং, তদেৱ দস্সেন্তো, তাত চূড়তুণ্ডিল, অহং নিব্বানতড়াকং ‘‘ৰহদো’’তি কথেমি. জাতিজৰাব্যাধিমৰণাদীনি হি তত্থ নত্থি, সচে মৰণতো মুঞ্চিতুকামো, নিব্বানগামিনিং পটিপদং গণ্হাতি. উপনিস্সযপচ্চযৱসেন কিৰ বোধিসত্তো এৱং কথেসি.

পাপং সেদমলন্তি তাত চূড়তুণ্ডিল, পাপং সেদমলসদিসত্তা ‘‘সেদমল’’ন্তি পোৰাণকপণ্ডিতেহি কথিতং. তং পনেতং একৱিধেন পাপং যদিদং মনোপদোসো, দুৱিধেন পাপং পাপকঞ্চ সীলং, পাপিকা চ দিট্ঠি, তিৱিধেন পাপং তীণি দুচ্চৰিতানি, চতুব্বিধেন পাপং চত্তাৰি অগতিগমনানি, পঞ্চৱিধেন পাপং পঞ্চ চেতোখিলা, ছব্বিধেন পাপং ছ অগাৰৱা, সত্তৱিধেন পাপং সত্ত অসদ্ধম্মা, অট্ঠৱিধেন পাপং অট্ঠ মিচ্ছত্তা, নৱৱিধেন পাপং নৱ আঘাতৱত্থূনি, দসৱিধেন পাপং দস অকুসলকম্মপথা, বহুৱিধেন পাপং ৰাগো দোসো মোহোতি এককদুকতিকাদিৱসেন ৱিভত্তা অকুসলা ধম্মা, ইতি সব্বম্পেতং পাপং ‘‘সৰীৰনিস্সিতসেদমলসদিস’’ন্তি পণ্ডিতেহি কথিতং.

সীলন্তি পঞ্চসীলং দসসীলং চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং. ‘‘ইদং, তাত, সীলং চতুজ্জাতিগন্ধৱিলেপনসদিস’’ন্তি ৱদতি. তস্সাতি তস্স সিলস্স গন্ধো তীসু ৱযেসু কদাচি ন ছিজ্জতি, সকললোকং পত্থৰিত্ৱা গচ্ছতি.

‘‘ন পুপ্ফগন্ধো পটিৱাতমেতি, ন চন্দনং তগ্গৰমল্লিকা ৱা;

সতঞ্চ গন্ধো পটিৱাতমেতি, সব্বা দিসা সপ্পুৰিসো পৱাযতি.

‘‘চন্দনং তগৰং ৱাপি, উপ্পলং অথ ৱস্সিকী;

এতেসং গন্ধজাতানং, সীলগন্ধো অনুত্তৰো.

‘‘অপ্পমত্তো অযং গন্ধো, য্ৱাযং তগৰচন্দনং;

যো চ সীলৱতং গন্ধো, ৱাতি দেৱেসু উত্তমো’’তি. (ধ. প. ৫৪-৫৬);

নন্দন্তি সৰীৰঘাতিনোতি তাত চূড়তুণ্ডিল, ইমে অঞ্ঞাণমনুস্সা ‘‘মধুৰমংসং খাদিস্সাম, পুত্তদাৰম্পি খাদাপেস্সামা’’তি পাণাতিপাতং কৰোন্তা নন্দন্তি তুস্সন্তি, পাণাতিপাতো আসেৱিতো ভাৱিতো বহুলীকতো নিৰযসংৱত্তনিকো হোতি, তিৰচ্ছানযোনি…পে… পেত্তিৱিসযসংৱত্তনিকো হোতি, যো সব্বলহুকো পাণাতিপাতস্স ৱিপাকো, সো মনুস্সভূতস্স অপ্পাযুকসংৱত্তনিকো হোতীতি ইমং পাণাতিপাতে আদীনৱং ন জানন্তি. অজানন্তা –

‘‘মধুৱা মঞ্ঞতি বালো, যাৱ পাপং ন পচ্চতি;

যদা চ পচ্চতি পাপং, বালো দুক্খং নিগচ্ছতী’’তি. (ধ. প. ৬৯) –

মধুৰসঞ্ঞিনো হুত্ৱা –

‘‘চৰন্তি বালা দুম্মেধা, অমিত্তেনেৱ অত্তনা;

কৰোন্তা পাপকং কম্মং, যং হোতি কটুকপ্ফল’’ন্তি. (ধ. প. ৬৬) –

এত্তকম্পি ন জানন্তি.

‘‘ন তং কম্মং কতং সাধু, যং কত্ৱা অনুতপ্পতি;

যস্স অস্সুমুখো ৰোদং, ৱিপাকং পটিসেৱতী’’তি. (ধ. প. ৬৭);

ন চ নন্দন্তি সৰীৰধাৰিনোতি তাত চূড়তুণ্ডিল, যে পনেতে সৰীৰধাৰিনো সত্তা, তে অত্তনো মৰণে আগচ্ছন্তে ঠপেত্ৱা সীহমিগৰাজহত্থাজানীযঅস্সাজানীযখীণাসৱে অৱসেসা বোধিসত্তং আদিং কত্ৱা অভাযন্তা নাম নত্থি.

‘‘সব্বে তসন্তি দণ্ডস্স, সব্বে ভাযন্তি মচ্চুনো;

অত্তানং উপমং কত্ৱা, ন হনেয্য ন ঘাতযে’’তি. (ধ. প. ১২৯);

পুণ্ণাযাতি গুণপুণ্ণায. পুণ্ণমাসিযাতি পুণ্ণচন্দযুত্তায, মাসং ৱা পূৰেত্ৱা ঠিতায. তদা কিৰ পুণ্ণমাসী উপোসথদিৱসো হোতি. ৰমমানাৱ জহন্তি জীৱিতন্তি তাত চূড়তুণ্ডিল, মা সোচি মা পৰিদেৱি, মৰণস্স নাম তে ভাযন্তি, যেসং অব্ভন্তৰে সীলাদিগুণা নত্থি. মযং পন সীলাচাৰসম্পন্না পুঞ্ঞৱন্তো, তস্মা অম্হাদিসা সত্তা ৰমমানাৱ জহন্তি জীৱিতন্তি.

এৱং মহাসত্তো মধুৰেন সৰেন বুদ্ধলীড়ায ধম্মং দেসেসি. মহাজনকাযা অঙ্গুলিযো ফোটেসুং, চেলুক্খেপা চ পৱত্তিংসু, সাধুকাৰসদ্দপুণ্ণং অন্তলিক্খং অহোসি. বাৰাণসিৰাজা বোধিসত্তং ৰজ্জেন পূজেত্ৱা মহল্লিকায যসং দত্ৱা উভোপি তে গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৱা গন্ধাদীহি ৱিলিম্পাপেত্ৱা গীৱাসু মণিৰতনানি পিড়ন্ধাপেত্ৱা ঘৰং নেত্ৱা পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৱা মহন্তেন পৰিৱাৰেন পটিজগ্গি. বোধিসত্তো ৰঞ্ঞো পঞ্চ সীলানি অদাসি. সব্বে বাৰাণসিৱাসিনো চ কাসিৰট্ঠৱাসিনো চ পঞ্চ সীলানি ৰক্খিংসু. মহাসত্তো নেসং পক্খদিৱসেসু ধম্মং দেসেসি, ৱিনিচ্ছযে নিসীদিত্ৱা অড্ডে তীৰেসি. তস্মিং ধৰমানে কূটড্ডকাৰকা নাম নাহেসুং. অপৰভাগে ৰাজা কালমকাসি. মহাসত্তো তস্স সৰীৰপৰিহাৰং কাৰেত্ৱা ৱিনিচ্ছযে পোত্থকে লিখাপেত্ৱা ‘‘ইমং পোত্থকং ওলোকেত্ৱা অড্ডং তীৰেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা মহাজনস্স ধম্মং দেসেত্ৱা অপ্পমাদেন ওৱাদং দত্ৱা সব্বেসং ৰোদন্তানং পৰিদেৱন্তানঞ্ঞেৱ সদ্ধিং চূড়তুণ্ডিলেন অৰঞ্ঞং পাৱিসি. তদা বোধিসত্তস্স ওৱাদো সট্ঠি ৱস্সসহস্সানি পৱত্তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো মৰণভীৰুকো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি.

তদা ৰাজা আনন্দো অহোসি, চূড়তুণ্ডিলো মৰণভীৰুকো ভিক্খু, পৰিসা বুদ্ধপৰিসা, মহাতুণ্ডিলো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

তুণ্ডিলজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৩৮৯] ৪. সুৱণ্ণকক্কটকজাতকৱণ্ণনা

সিঙ্গীমিগোতি ইদং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো আনন্দত্থেৰস্স অত্তনো অত্থায জীৱিতপৰিচ্চাগং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু যাৱ ধনুগ্গহপযোজনা খণ্ডহালজাতকে (জা. ২.২২.৯৮২ আদযো) ধনপালৱিস্সজ্জনং চূড়হংসমহাহংসজাতকে (জা. ১.১৫.১৩৩ আদযো) কথিতং. তদা হি ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, ধম্মভণ্ডাগাৰিকআনন্দত্থেৰো সেক্খপটিসম্ভিদাপ্পত্তো হুত্ৱা ধনপালকে আগচ্ছন্তে সম্মাসম্বুদ্ধস্স জীৱিতং পৰিচ্চজী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি আনন্দো ময্হং জীৱিতং পৰিচ্চজিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে ৰাজগহস্স পুব্বপস্সে সালিন্দিযো নাম ব্ৰাহ্মণগামো হোতি. তদা বোধিসত্তো তস্মিং গামে কস্সকব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা তস্স গামস্স পুব্বুত্তৰায দিসায একস্মিং গামখেত্তে কৰীসসহস্সমত্তং কসিং কাৰেসি. সো একদিৱসং মনুস্সেহি সদ্ধিং খেত্তং গন্ত্ৱা কম্মকাৰে ‘‘কসথা’’তি আণাপেত্ৱা মুখধোৱনত্থায খেত্তকোটিযং মহন্তং সোব্ভং উপসঙ্কমি. তস্মিং খো পন সোব্ভে একো সুৱণ্ণৱণ্ণো কক্কটকো পটিৱসতি অভিৰূপো পাসাদিকো. বোধিসত্তো দন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা তং সোব্ভং ওতৰি. তস্স মুখধোৱনকালে কক্কটকো সন্তিকং আগমাসি. অথ নং সো উক্খিপিত্ৱা অত্তনো উত্তৰিসাটকন্তৰে নিপজ্জাপেত্ৱা গহেত্ৱা খেত্তে কত্তব্বকিচ্চং কত্ৱা গচ্ছন্তো তত্থেৱ নং সোব্ভে পক্খিপিত্ৱা গেহং অগমাসি. ততো পট্ঠায খেত্তং আগচ্ছন্তো পঠমং তং সোব্ভং গন্ত্ৱা কক্কটকং উক্খিপিত্ৱা উত্তৰিসাটকন্তৰে নিপজ্জাপেত্ৱা পচ্ছা কম্মন্তং ৱিচাৰেসি. ইতি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিস্সাসো দড়্হো অহোসি.

বোধিসত্তো নিবদ্ধং খেত্তং আগচ্ছতি, অক্খীসু চ পনস্স পঞ্চ পসাদা তীণি মণ্ডলানি ৱিসুদ্ধানি হুত্ৱা পঞ্ঞাযন্তি. অথস্স খেত্তকোটিযং একস্মিং তালে কাককুলাৱকে কাকী অক্খীনি দিস্ৱা খাদিতুকামা হুত্ৱা কাকং আহ – ‘‘সামি, দোহড়ো মে উপ্পন্নো’’তি. ‘‘কিং দোহড়ো নামা’’তি? ‘‘এতস্স ব্ৰাহ্মণস্স অক্খীনি খাদিতুকামাম্হী’’তি. ‘‘দুদ্দোহড়ো তে উপ্পন্নো, কো এতানি আহৰিতুং সক্খিস্সতী’’তি. ‘‘ত্ৱং ন সক্কোসী’’তি অহম্পেতং জানামি, যো পনেস তালস্স অৱিদূৰে ৱম্মিকো, এত্থ কণ্হসপ্পো ৱসতি. ‘‘তং উপট্ঠহ, সো এতং ডংসিত্ৱা মাৰেস্সতি, অথস্স অক্খীনি উপ্পাটেত্ৱা ত্ৱং আহৰিস্সসী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ততো পট্ঠায কণ্হসপ্পং উপট্ঠহি. বোধিসত্তেনপি ৱাপিতসস্সানং গব্ভগ্গহণকালে কক্কটকো মহা অহোসি. অথেকদিৱসং সপ্পো কাকমাহ ‘‘সম্ম, ত্ৱং নিবদ্ধং মং উপট্ঠহসি, কিং তে কৰোমী’’তি. ‘‘সামি, তুম্হাকং দাসিযা এতস্স খেত্তসামিকস্স অক্খীসু দোহড়ো উপ্পজ্জি, স্ৱাহং তুম্হাকং আনুভাৱেন তস্স অক্খীনি লভিস্সামীতি তুম্হে উপট্ঠহামী’’তি. সপ্পো ‘‘হোতু, নযিদং গৰুকং, লভিস্সসী’’তি তং অস্সাসেত্ৱা পুন দিৱসে ব্ৰাহ্মণস্স আগমনমগ্গে কেদাৰমৰিযাদং নিস্সায তিণেহি পটিচ্ছন্নো হুত্ৱা তস্সাগমনং ওলোকেন্তো নিপজ্জি.

বোধিসত্তো আগচ্ছন্তো পঠমং সোব্ভং ওতৰিত্ৱা মুখং ধোৱিত্ৱা সিনেহং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা সুৱণ্ণকক্কটকং আলিঙ্গেত্ৱা উত্তৰিসাটকন্তৰে নিপজ্জাপেত্ৱা খেত্তং পাৱিসি. সপ্পো তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱাৱ ৱেগেন পক্খন্দিত্ৱা পিণ্ডিকমংসে ডংসিত্ৱা তত্থেৱ পাতেত্ৱা ৱম্মিকং সন্ধায পলাযি. বোধিসত্তস্স পতনঞ্চ কক্কটকস্স সাটকন্তৰতো লঙ্ঘনঞ্চ কাকস্স আগন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স উৰে নিলীযনঞ্চ অপচ্ছাঅপুৰিমং অহোসি. কাকো নিলীযিত্ৱা অক্খীনি তুণ্ডেন পহৰি. কক্কটকো ‘‘ইমং কাকং নিস্সায মম সহাযস্স ভযং উপ্পন্নং, এতস্মিং গহিতে সপ্পো আগচ্ছিস্সতী’’তি সণ্ডাসেন গণ্হন্তো ৱিয কাকং গীৱাযং অড়েন দড়্হং গহেত্ৱা কিলমেত্ৱা থোকং সিথিলমকাসি. কাকো ‘‘কিস্স মং সম্ম, ছড্ডেত্ৱা পলাযসি, এস মং কক্কটকো ভিয্যো ৱিহেঠেতি, যাৱ ন মৰামি, তাৱ এহী’’তি সপ্পং পক্কোসন্তো পঠমং গাথমাহ –

৯৪. ‘‘সিঙ্গীমিগো আযতচক্খুনেত্তো, অট্ঠিত্তচো ৱাৰিসযো অলোমো;

তেনাভিভূতো কপণং ৰুদামি, হৰে সখা কিস্স নু মং জহাসী’’তি.

তত্থ সিঙ্গীমিগোতি সিঙ্গীসুৱণ্ণৱণ্ণতায ৱা অড়সঙ্খাতানং ৱা সিঙ্গানং অত্থিতায কক্কটকো ৱুত্তো. আযতচক্খুনেত্তোতি দীঘেহি চক্খুসঙ্খাতেহি নেত্তেহি সমন্নাগতো. অট্ঠিমেৱ তচো অস্সাতি অট্ঠিত্তচো. হৰে সখাতি আলপনমেতং, অম্ভো সহাযাতি অত্থো.

সপ্পো তং সুত্ৱা মহন্তং ফণং কত্ৱা কাকং অস্সাসেন্তো অগমাসি. সত্থা ইমমত্থং দীপেন্তো অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা দুতিযং গাথমাহ –

৯৫. ‘‘সো পস্সসন্তো মহতা ফণেন, ভুজঙ্গমো কক্কটমজ্ঝপত্তো;

সখা সখাৰং পৰিতাযমানো, ভুজঙ্গমং কক্কটকো গহেসী’’তি.

তত্থ কক্কটমজ্ঝপত্তোতি কক্কটকং সম্পত্তো. সখা সখাৰন্তি সহাযো সহাযং. ‘‘সকং সখাৰ’’ন্তিপি পাঠো, অত্তনো সহাযন্তি অত্থো. পৰিতাযমানোতি ৰক্খমানো. গহেসীতি দুতিযেন অড়েন গীৱাযং দড়্হং গহেসি.

অথ নং কিলমেত্ৱা থোকং সিথিলমকাসি. অথ সপ্পো ‘‘কক্কটকা নাম নেৱ কাকমংসং খাদন্তি, ন সপ্পমংসং, অথ কেন নু খো কাৰণেন অযং অম্হে গণ্হী’’তি চিন্তেত্ৱা তং পুচ্ছন্তো ততিযং গাথমাহ –

৯৬. ‘‘ন ৱাযসং নো পন কণ্হসপ্পং, ঘাসত্থিকো কক্কটকো অদেয্য;

পুচ্ছামি তং আযতচক্খুনেত্ত, অথ কিস্স হেতুম্হ উভো গহীতা’’তি.

তত্থ ঘাসত্থিকোতি আহাৰত্থিকো হুত্ৱা. অদেয্যাতিআদিযেয্য, ন-কাৰেন যোজেত্ৱা ন গণ্হীতি অত্থো.

তং সুত্ৱা কক্কটকো গহণকাৰণং কথেন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

৯৭. ‘‘অযং পুৰিসো মম অত্থকামো, যো মং গহেত্ৱান দকায নেতি;

তস্মিং মতে দুক্খমনপ্পকং মে, অহঞ্চ এসো চ উভো ন হোম.

৯৮. ‘‘মমঞ্চ দিস্ৱান পৱদ্ধকাযং, সব্বো জনো হিংসিতুমেৱ মিচ্ছে;

সাদুঞ্চ থূলঞ্চ মুদুঞ্চ মংসং, কাকাপি মং দিস্ৱ ৱিহেঠযেয্যু’’ন্তি.

তত্থ অযন্তি বোধিসত্তং নিদ্দিসতি. অত্থকামোতি হিতকামো. দকায নেতীতি যো মং সম্পিযাযমানো উত্তৰিসাটকেন গহেত্ৱান উদকায নেতি, অত্তনো ৱসনকসোব্ভং পাপেতি. তস্মিং মতেতি সচে সো ইমস্মিং ঠানে মৰিস্সতি, এতস্মিং মতে মম কাযিকং চেতসিকং মহন্তং দুক্খং ভৱিস্সতীতি দীপেতি. উভো ন হোমাতি দ্ৱেপি জনা ন ভৱিস্সাম. মমঞ্চ দিস্ৱানাতি গাথায অযমত্থো – ইদঞ্চ অপৰং কাৰণং, ইমস্মিং মতে অনাথং নিপ্পচ্চযং মং পৱড্ঢিতকাযং দিস্ৱা সব্বো জনো ‘‘ইমস্স কক্কটকস্স সাদুঞ্চ থূলঞ্চ মুদুঞ্চ মংস’’ন্তি মং মাৰেতুং ইচ্ছেয্য, ন কেৱলঞ্চ জনো মনুস্সো, তিৰচ্ছানভূতা কাকাপি মং দিস্ৱা ৱিহেঠযেয্যুং ৱিহেসেয্যুং মাৰেয্যুং.

তং সুত্ৱা সপ্পো চিন্তেসি ‘‘একেনুপাযেন ইমং ৱঞ্চেত্ৱা কাকঞ্চ অত্তানঞ্চ মোচেস্সামী’’তি. অথ নং ৱঞ্চেতুকামো ছট্ঠং গাথমাহ –

৯৯. ‘‘সচেতস্স হেতুম্হ উভো গহীতা, উট্ঠাতু পোসে ৱিসমাৱমামি;

মমঞ্চ কাকঞ্চ পমুঞ্চ খিপ্পং, পুৰে ৱিসং গাড়্হমুপেতি মচ্চ’’ন্তি.

তত্থ সচেতস্স হেতূতি সচে এতস্স কাৰণা. উট্ঠাতূতি নিব্বিসো হোতু. ৱিসমাৱমামীতি অহমস্স ৱিসং আকড্ঢামি, নিব্বিসং নং কৰোমি. পুৰে ৱিসং গাড়্হমুপেতি মচ্চন্তি ইমঞ্হি মচ্চং মযা অনাৱমিযমানং ৱিসং গাড়্হং বলৱং হুত্ৱা উপগচ্ছেয্য, তং যাৱ ন উপগচ্ছতি, তাৱদেৱ অম্হে দ্ৱেপি জনে খিপ্পং মুঞ্চাতি.

তং সুত্ৱা কক্কটকো চিন্তেসি ‘‘অযং একেনুপাযেন মং দ্ৱেপি জনে ৱিস্সজ্জাপেত্ৱা পলাযিতুকামো, ময্হং উপাযকোসল্লং ন জানাতি, অহং দানি যথা সপ্পো সঞ্চৰিতুং সক্কোতি, এৱং অড়ং সিথিলং কৰিস্সামি, কাকং পন নেৱ ৱিস্সজ্জেস্সামী’’তি এৱং চিন্তেত্ৱা সত্তমং গাথমাহ –

১০০. ‘‘সপ্পং পমোক্খামি ন তাৱ কাকং, পটিবন্ধকো হোহিতি তাৱ কাকো;

পুৰিসঞ্চ দিস্ৱান সুখিং অৰোগং, কাকং পমোক্খামি যথেৱ সপ্প’’ন্তি.

তত্থ পটিবন্ধকোতি পাটিভোগো. যথেৱ সপ্পন্তি যথা ভৱন্তং সপ্পং মুঞ্চামি, তথা কাকং পমোক্খামি, কেৱলং ত্ৱং ইমস্স ব্ৰাহ্মণস্স সৰীৰতো সীঘং ৱিসং আৱমাহীতি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা তস্স সুখসঞ্চাৰণত্থং অড়ং সিথিলমকাসি. সপ্পো ৱিসং আৱমিত্ৱা মহাসত্তস্স সৰীৰং নিব্বিসং অকাসি. সো নিদ্দুক্খো উট্ঠায পকতিৱণ্ণেনেৱ অট্ঠাসি. কক্কটকো ‘‘সচে ইমে দ্ৱেপি জনা অৰোগা ভৱিস্সন্তি, ময্হং সহাযস্স ৱড্ঢি নাম ন ভৱিস্সতি, ৱিনাসেস্সামি নে’’তি চিন্তেত্ৱা কত্তৰিকায উপ্পলমকুড়ং ৱিয অড়েহি উভিন্নম্পি সীসং কপ্পেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. কাকীপি তম্হা ঠানা পলাযি. বোধিসত্তো সপ্পস্স সৰীৰং দণ্ডকে ৱেঠেত্ৱা গুম্বপিট্ঠে খিপি. সুৱণ্ণকক্কটকং সোব্ভে ৱিস্সজ্জেত্ৱা ন্হত্ৱা সালিন্দিযগামমেৱ গতো. ততো পট্ঠায কক্কটকেন সদ্ধিং অধিকতৰো ৱিস্সাসো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেন্তো ওসানগাথমাহ –

১০১. ‘‘কাকো তদা দেৱদত্তো অহোসি, মাৰো পন কণ্হসপ্পো অহোসি;

আনন্দভদ্দো কক্কটকো অহোসি, অহং তদা ব্ৰাহ্মণো হোমি সত্থা’’তি.

সচ্চপৰিযোসানে বহূ সোতাপন্নাদযো অহেসুং. কাকী পন গাথায ন ৱুত্তা, সা চিঞ্চমাণৱিকা অহোসীতি.

সুৱণ্ণকক্কটকজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[৩৯০] ৫. ময্হকজাতকৱণ্ণনা

সকুণো ময্হকো নামাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো আগন্তুকসেট্ঠিং আৰব্ভ কথেসি. সাৱত্থিযঞ্হি আগন্তুকসেট্ঠি নাম অড্ঢো অহোসি মহদ্ধনো. সো নেৱ অত্তনা ভোগে ভুঞ্জি, ন পৰেসং অদাসি, নানগ্গৰসে পণীতে ভোজনে উপনীতে তং ন ভুঞ্জতি, বিলঙ্গদুতিযং কণাজকং এৱ ভুঞ্জতি, ধূপিতৱাসিতেসু কাসিকৱত্থেসু উপনীতেসু তানি হাৰেত্ৱা থূলথূলসাটকে নিৱাসেতি, আজানীযযুত্তে মণিকনকৱিচিত্তে ৰথে উপনীতে তম্পি হৰাপেত্ৱা কত্তৰৰথকেন গচ্ছতি, সুৱণ্ণচ্ছত্তে ধাৰিযমানে তং অপনেত্ৱা পণ্ণচ্ছত্তেন ধাৰিযমানেন. সো যাৱজীৱং দানাদীসু পুঞ্ঞেসু একম্পি অকত্ৱা কালং কত্ৱা ৰোৰুৱনিৰযে নিব্বত্তি. তস্স অপুত্তকং সাপতেয্যং ৰাজবলং সত্তহি ৰত্তিদিৱসেহি ৰাজকুলং পৱেসেসি. তস্মিং পৱেসিতে ৰাজা ভুত্তপাতৰাসো জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসিন্নো ‘‘কিং, মহাৰাজ, বুদ্ধুপট্ঠানং ন কৰোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘ভন্তে, সাৱত্থিযং আগন্তুকসেট্ঠিনো নাম কালকতস্স অস্সামিকধনে অম্হাকং ঘৰে আহৰিযমানেযেৱ সত্ত ৰত্তিদিৱসা গতা, সো পন এতং ধনং লভিত্ৱাপি নেৱ অত্তনা পৰিভুঞ্জি, ন পৰেসং অদাসি, ৰক্খসপৰিগ্গহিতপোক্খৰণী ৱিযস্স ধনং অহোসি, সো একদিৱসম্পি পণীতভোজনাদীনং ৰসং অননুভৱিত্ৱাৱ মৰণমুখং পৱিট্ঠো, এৱং মচ্ছৰী অপুঞ্ঞসত্তো কিং কত্ৱা এত্তকং ধনং লভি, কেন চস্স ভোগেসু চিত্তং ন ৰমী’’তি সত্থাৰং পুচ্ছি. সত্থা ‘‘মহাৰাজ, ধনলাভো চ, ধনং লদ্ধা অপৰিভুঞ্জনকাৰণঞ্চ তেনেৱ কত’’ন্তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বাৰাণসিসেট্ঠি অস্সদ্ধো অহোসি মচ্ছৰী, ন কস্সচি কিঞ্চি দেতি, ন কঞ্চি সঙ্গণ্হাতি. সো একদিৱসং ৰাজুপট্ঠানং গচ্ছন্তো তগৰসিখিং নাম পচ্চেকবুদ্ধং পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘লদ্ধা, ভন্তে, ভিক্খা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ননু চৰাম মহাসেট্ঠী’’তি ৱুত্তে পুৰিসং আণাপেসি ‘‘গচ্ছ, ইমং অম্হাকং ঘৰং আনেত্ৱা মম পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৱা অম্হাকং পটিযত্তভত্তস্স পত্তং পূৰেত্ৱা দাপেহী’’তি. সো পচ্চেকবুদ্ধং ঘৰং নেত্ৱা নিসীদাপেত্ৱা সেট্ঠিভৰিযায আচিক্খি. সা নানগ্গৰসভত্তস্স পত্তং পূৰেত্ৱা তস্স অদাসি. সো ভত্তং গহেত্ৱা সেট্ঠিনিৱেসনা নিক্খমিত্ৱা অন্তৰৱীথিযং পটিপজ্জি. সেট্ঠি ৰাজকুলতো পচ্চাগচ্ছন্তো তং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘লদ্ধং, ভন্তে, ভত্ত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘লদ্ধং মহাসেট্ঠী’’তি. সো পত্তং ওলোকেত্ৱা চিত্তং পসাদেতুং নাসক্খি, ‘‘ইমং মে ভত্তং দাসা ৱা কম্মকৰা ৱা ভুঞ্জিত্ৱা দুক্কৰম্পি কম্মং কৰেয্যুং, অহো ৱত মে জানী’’তি অপৰচেতনং পৰিপুণ্ণং কাতুং নাসক্খি. দানঞ্হি নাম তিস্সো চেতনা পৰিপুণ্ণং কাতুং সক্কোন্তস্সেৱ মহপ্ফলং হোতি.

‘‘পুব্বেৱ দানা সুমনা ভৱাম, দদম্পি ৱে অত্তমনা ভৱাম;

দত্ৱাপি ৱে নানুতপ্পাম পচ্ছা, তস্মা হি অম্হং দহৰা নমিয্যৰে. (জা. ১.১০.৯৫);

‘‘পুব্বেৱ দানা সুমনো, দদং চিত্তং পসাদযে;

দত্ৱা অত্তমনো হোতি, এসা যঞ্ঞস্স সম্পদা’’. (অ. নি. ৬.৩৭; পে. ৱ. ৩০৫);

ইতি, মহাৰাজ, আগন্তুকসেট্ঠি তগৰসিখিপচ্চেকবুদ্ধস্স দিন্নপচ্চযেন বহুং ধনং লভি, দত্ৱা অপৰচেতনং পণীতং কাতুং অসমত্থতায ভোগে ভুঞ্জিতুং নাসক্খীতি. ‘‘পুত্তং পন কস্মা ন লভি, ভন্তে’’তি? সত্থা ‘‘পুত্তস্স অলভনকাৰণম্পি তেনেৱ কতং, মহাৰাজা’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.