১. অৱাৰিযৱগ্গো

[৩৭৬] ১. অৱাৰিযজাতকৱণ্ণনা

মাসু কুজ্ঝ ভূমিপতীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো একং তিত্থনাৱিকং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ বালো অহোসি অঞ্ঞাণো, নেৱ সো বুদ্ধাদীনং ৰতনানং, ন অঞ্ঞেসং পুগ্গলানং গুণং জানাতি, চণ্ডো ফৰুসো সাহসিকো. অথেকো জানপদো ভিক্খু ‘‘বুদ্ধুপট্ঠানং কৰিস্সামী’’তি আগচ্ছন্তো সাযং অচিৰৱতীতিত্থং পত্ৱা তং এৱমাহ ‘‘উপাসক, পৰতীৰং গমিস্সামি, নাৱং মে দেহী’’তি. ‘‘ভন্তে, ইদানি অকালো, একস্মিং ঠানে ৱসস্সূ’’তি. ‘‘উপাসক, ইধ কুহিং ৱসিস্সামি, মং গণ্হিত্ৱা গচ্ছা’’তি. সো কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘এহি ৰে সমণ, ৱহামী’’তি থেৰং নাৱং আৰোপেত্ৱা উজুকং অগন্ত্ৱা হেট্ঠা নাৱং নেত্ৱা উল্লোড়ং কত্ৱা তস্স পত্তচীৱৰং তেমেত্ৱা কিলমেত্ৱা তীৰং পত্ৱা অন্ধকাৰৱেলাযং উয্যোজেসি. অথ সো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তং দিৱসং বুদ্ধুপট্ঠানস্স ওকাসং অলভিত্ৱা পুনদিৱসে সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিত্ৱা সত্থাৰা কতপটিসন্থাৰো ‘‘কদা আগতোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘হিয্যো, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা ‘‘অথ কস্মা অজ্জ বুদ্ধুপট্ঠানং আগতোসী’’তি ৱুত্তে তমত্থং আৰোচেসি. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘ন খো ভিক্খু ইদানেৱ, পুব্বেপেস চণ্ডো ফৰুসো সাহসিকো, ইদানি পন তেন ত্ৱং কিলমিতো, পুব্বেপেস পণ্ডিতে কিলমেসী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা দীঘমদ্ধানং হিমৱন্তে ফলাফলেন যাপেত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায বাৰাণসিং পত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে নগৰং ভিক্খায পাৱিসি. অথ নং ৰাজঙ্গণপ্পত্তং ৰাজা দিস্ৱা তস্স ইৰিযাপথে পসীদিত্ৱা অন্তেপুৰং আনেত্ৱা ভোজেত্ৱা পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসাপেসি, দেৱসিকং উপট্ঠানং অগমাসি. তমেনং বোধিসত্তো ‘‘ৰঞ্ঞা নাম, মহাৰাজ, চত্তাৰি অগতিগমনানি ৱজ্জেত্ৱা অপ্পমত্তেন খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নেন হুত্ৱা ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা দেৱসিকং ওৱদন্তো –

১. ‘‘মাসু কুজ্ঝ ভূমিপতি, মাসু কুজ্ঝ ৰথেসভ;

কুদ্ধং অপ্পটিকুজ্ঝন্তো, ৰাজা ৰট্ঠস্স পূজিতো.

২. ‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, নিন্নে ৱা যদি ৱা থলে;

সব্বত্থ অনুসাসামি, মাসু কুজ্ঝ ৰথেসভা’’তি. – দ্ৱে গাথা অভাসি;

তত্থ ৰট্ঠস্স পূজিতোতি এৱৰূপো ৰাজা ৰট্ঠস্স পূজনীযো হোতীতি অত্থো. সব্বত্থ অনুসাসামীতি এতেসু গামাদীসু যত্থ কত্থচি ৱসন্তোপাহং মহাৰাজ, ইমায এৱ অনুসিট্ঠিযা তমনুসাসামি, এতেসু ৱা গামাদীসু যত্থ কত্থচি একস্মিম্পি একসত্তেপি অনুসাসামি. মাসু কুজ্ঝ ৰথেসভাতি এৱমেৱাহং তং অনুসাসামি, ৰঞ্ঞা নাম কুজ্ঝতুং ন ৱট্টতি. কিংকাৰণা? ৰাজানো নাম ৱাচাৱুধা, তেসং কুদ্ধানং ৱচনমত্তেনেৱ বহূ জীৱিতক্খযং পাপুণন্তীতি.

এৱং বোধিসত্তো ৰঞ্ঞো আগতাগতদিৱসে ইমা দ্ৱে গাথা অভাসি. ৰাজা অনুসিট্ঠিযা পসন্নচিত্তো মহাসত্তস্স সতসহস্সুট্ঠানকং একং গামৱৰং অদাসি, বোধিসত্তো পটিক্খিপি. ইতি সো তত্থেৱ দ্ৱাদসসংৱচ্ছৰং ৱসিত্ৱা ‘‘অতিচিৰং নিৱুত্থোম্হি, জনপদচাৰিকং তাৱ চৰিত্ৱা আগমিস্সামী’’তি ৰঞ্ঞো অকথেত্ৱাৱ উয্যানপালং আমন্তেত্ৱা ‘‘তাত, উক্কণ্ঠিতৰূপোস্মি, জনপদং চৰিত্ৱা আগমিস্সামি, ত্ৱং ৰঞ্ঞো কথেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা পক্কন্তো গঙ্গায নাৱাতিত্থং পাপুণি. তত্থ অৱাৰিযপিতা নাম নাৱিকো অহোসি. সো বালো নেৱ গুণৱন্তানং গুণং জানাতি, ন অত্তনো আযাপাযং জানাতি, সো গঙ্গং তৰিতুকামং জনং পঠমং তাৰেত্ৱা পচ্ছা ৱেতনং যাচতি, ৱেতনং অদেন্তেহি সদ্ধিং কলহং কৰোন্তো অক্কোসপ্পহাৰেযেৱ বহূ লভতি, অপ্পং লাভং, এৱৰূপো অন্ধবালো. তং সন্ধায সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ততিযং গাথমাহ –

৩. ‘‘অৱাৰিযপিতা নাম, অহু গঙ্গায নাৱিকো;

পুব্বে জনং তাৰেত্ৱান, পচ্ছা যাচতি ৱেতনং;

তেনস্স ভণ্ডনং হোতি, ন চ ভোগেহি ৱড্ঢতী’’তি.

তত্থ অৱাৰিযপিতা নামাতি অৱাৰিযা নাম তস্স ধীতা, তস্সা ৱসেন অৱাৰিযপিতা নাম জাতো. তেনস্স ভণ্ডনন্তি তেন কাৰণেন, তেন ৱা পচ্ছা যাচিযমানেন জনেন সদ্ধিং তস্স ভণ্ডনং হোতি.

বোধিসত্তো তং নাৱিকং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘আৱুসো, পৰতীৰং মং নেহী’’তি আহ. তং সুত্ৱা সো আহ ‘‘সমণ, কিং মে নাৱাৱেতনং দস্সসী’’তি? ‘‘আৱুসো, অহং ভোগৱড্ঢিং অত্থৱড্ঢিং ধম্মৱড্ঢিং নাম তে কথেস্সামী’’তি. তং সুত্ৱা নাৱিকো ‘‘ধুৱং এস ময্হং কিঞ্চি দস্সতী’’তি তং পৰতীৰং নেত্ৱা ‘‘দেহি মে নাৱায ৱেতন’’ন্তি আহ. সো তস্স ‘‘সাধু, আৱুসো’’তি পঠমং ভোগৱড্ঢিং কথেন্তো –

৪. ‘‘অতিণ্ণংযেৱ যাচস্সু, অপাৰং তাত নাৱিক;

অঞ্ঞো হি তিণ্ণস্স মনো, অঞ্ঞো হোতি পাৰেসিনো’’তি. – গাথমাহ;

তত্থ অপাৰন্তি তাত, নাৱিক পৰতীৰং অতিণ্ণমেৱ জনং ওৰিমতীৰে ঠিতঞ্ঞেৱ ৱেতনং যাচস্সু, ততো লদ্ধঞ্চ গহেত্ৱা গুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৱা পচ্ছা মনুস্সে পৰতীৰং নেয্যাসি, এৱং তে ভোগৱড্ঢি ভৱিস্সতি. অঞ্ঞো হি তিণ্ণস্স মনোতি তাত নাৱিক, পৰতীৰং গতস্স অঞ্ঞো মনো ভৱতি, অদত্ৱাৱ গন্তুকামো হোতি. যো পনেস পাৰেসী নাম পৰতীৰং এসতি, পৰতীৰং গন্তুকামো হোতি, সো অতিৰেকম্পি দত্ৱা গন্তুকামো হোতি, ইতি পাৰেসিনো অঞ্ঞো মনো হোতি, তস্মা ত্ৱং অতিণ্ণমেৱ যাচেয্যাসি, অযং তাৱ তে ভোগানং ৱড্ঢি নামাতি.

তং সুত্ৱা নাৱিকো চিন্তেসি ‘‘অযং তাৱ মে ওৱাদো ভৱিস্সতি, ইদানি পনেস অঞ্ঞং কিঞ্চি ময্হং দস্সতী’’তি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘অযং তাৱ তে, আৱুসো, ভোগৱড্ঢি, ইদানি অত্থধম্মৱড্ঢিং সুণাহী’’তি ৱত্ৱা ওৱদন্তো –

৫. ‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, নিন্নে ৱা যদি ৱা থলে;

সব্বত্থ অনুসাসামি, মাসু কুজ্ঝিত্থ নাৱিকা’’তি. – গাথমাহ;

ইতিস্স ইমায গাথায অত্থধম্মৱড্ঢিং কথেত্ৱা ‘‘অযং তে অত্থৱড্ঢি চ ধম্মৱড্ঢি চা’’তি আহ. সো পন দন্ধপুৰিসো তং ওৱাদং ন কিঞ্চি মঞ্ঞমানো ‘‘ইদং, সমণ, তযা ময্হং দিন্নং নাৱাৱেতন’’ন্তি আহ. ‘‘আমাৱুসো’’তি. ‘‘ময্হং ইমিনা কম্মং নত্থি, অঞ্ঞং মে দেহী’’তি. ‘‘আৱুসো, ইদং ঠপেত্ৱা ময্হং অঞ্ঞং নত্থী’’তি. ‘‘অথ ত্ৱং কস্মা মম নাৱং আৰুড়্হোসী’’তি তাপসং গঙ্গাতীৰে পাতেত্ৱা উৰে নিসীদিত্ৱা মুখমেৱস্স পোথেসি.

সত্থা ‘‘ইতি সো, ভিক্খৱে, তাপসো যং ওৱাদং দত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকা গামৱৰং লভি, তমেৱ ওৱাদং অন্ধবালস্স নাৱিকস্স কথেত্ৱা মুখপোথনং পাপুণি, তস্মা ওৱাদং দেন্তেন যুত্তজনস্সেৱ দাতব্বো, ন অযুত্তজনস্সা’’তি ৱত্ৱা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা তদনন্তৰং গাথমাহ –

৬. ‘‘যাযেৱানুসাসনিযা, ৰাজা গামৱৰং অদা;

তাযেৱানুসাসনিযা, নাৱিকো পহৰী মুখ’’ন্তি.

তস্স তং পহৰন্তস্সেৱ ভৰিযা ভত্তং গহেত্ৱা আগতা পাপপুৰিসং দিস্ৱা ‘‘সামি, অযং তাপসো নাম ৰাজকুলূপকো, মা পহৰী’’তি আহ. সো কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘ত্ৱং মে ইমং কূটতাপসং পহৰিতুং ন দেসী’’তি উট্ঠায তং পহৰিত্ৱা পাতেসি. অথ ভত্তপাতি পতিত্ৱা ভিজ্জি, তস্সা চ পন গৰুগব্ভায গব্ভো ভূমিযং পতি. অথ নং মনুস্সা সম্পৰিৱাৰেত্ৱা ‘‘পুৰিসঘাতকচোৰো’’তি গহেত্ৱা বন্ধিত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং. ৰাজা ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা তস্স ৰাজাণং কাৰেসি. সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা তমত্থং পকাসেন্তো ওসানগাথমাহ –

৭. ‘‘ভত্তং ভিন্নং হতা ভৰিযা, গব্ভো চ পতিতো ছমা;

মিগোৱ জাতৰূপেন, ন তেনত্থং অবন্ধি সূ’’তি.

তত্থ ভত্তং ভিন্নন্তি ভত্তপাতি ভিন্না. হতাতি পহতা. ছমাতি ভূমিযং. মিগোৱ জাতৰূপেনাতি যথা মিগো সুৱণ্ণং ৱা হিৰঞ্ঞং ৱা মুত্তামণিআদীনি ৱা মদ্দিত্ৱা গচ্ছন্তোপি অত্থৰিত্ৱা নিপজ্জন্তোপি তেন জাতৰূপেন অত্তনো অত্থং ৱড্ঢেতুং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি, এৱমেৱ সো অন্ধবালো পণ্ডিতেহি দিন্নং ওৱাদং সুত্ৱাপি অত্তনো অত্থং ৱড্ঢেতুং নিব্বত্তেতুং নাসক্খীতি ৱুত্তং হোতি. অবন্ধি সূতি এত্থ অবন্ধি সোতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. স-ওইতি ইমেসং পদানঞ্হি সূতি সন্ধি হোতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা নাৱিকো ইদানি নাৱিকোৱ অহোসি, ৰাজা আনন্দো, তাপসো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

অৱাৰিযজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৩৭৭] ২. সেতকেতুজাতকৱণ্ণনা

মা তাত কুজ্ঝি ন হি সাধু কোধোতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কুহকভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি, পচ্চুপ্পন্নৱত্থু উদ্দালজাতকে (জা. ১.১৪.৬২ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো বাৰাণসিযং দিসাপামোক্খো আচৰিযো হুত্ৱা পঞ্চসতে মাণৱে মন্তে ৱাচেসি. তেসং জেট্ঠকো সেতকেতু নাম উদিচ্চব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তমাণৱো, তস্স জাতিং নিস্সায মহন্তো মানো অহোসি. সো একদিৱসং অঞ্ঞেহি মাণৱেহি সদ্ধিং নগৰা নিক্খমন্তো নগৰং পৱিসন্তং একং চণ্ডালং দিস্ৱা ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘চণ্ডালোহমস্মী’’তি ৱুত্তে তস্স সৰীৰং পহৰিত্ৱা আগতৱাতস্স অত্তনো সৰীৰে ফুসনভযেন ‘‘নস্স, চণ্ডাল, কাড়কণ্ণী, অধোৱাতং যাহী’’তি ৱত্ৱা ৱেগেন তস্স উপৰিৱাতং অগমাসি. চণ্ডালো সীঘতৰং গন্ত্ৱা তস্স উপৰিৱাতে অট্ঠাসি. অথ নং সো ‘‘নস্স কাড়কণ্ণী’’তি সুট্ঠুতৰং অক্কোসি পৰিভাসি. তং সুত্ৱা চণ্ডালো ‘‘ত্ৱং কোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ব্ৰাহ্মণমাণৱোহমস্মী’’তি. ‘‘ব্ৰাহ্মণো হোতু, মযা পন পুট্ঠপঞ্হং কথেতুং সক্খিস্সসী’’তি. ‘‘আম, সক্খিস্সামী’’তি. ‘‘সচে ন সক্কোসি, পাদন্তৰেন তং গমেমী’’তি. সো অত্তানং তক্কেত্ৱা ‘‘গমেহী’’তি আহ.

চণ্ডালপুত্তো তস্স কথং পৰিসং গাহাপেত্ৱা ‘‘মাণৱ, দিসা নাম কতৰা’’তি পঞ্হং পুচ্ছি. ‘‘দিসা নাম পুৰত্থিমাদযো চতস্সো দিসা’’তি. চণ্ডালো ‘‘নাহং তং এতং দিসং পুচ্ছামি, ত্ৱং এত্তকম্পি অজানন্তো মম সৰীৰে পহটৱাতং জিগুচ্ছসী’’তি তং খন্ধট্ঠিকে গহেত্ৱা ওনমেত্ৱা অত্তনো পাদন্তৰেন গমেসি. মাণৱা তং পৱত্তিং আচৰিযস্স আচিক্খিংসু. তং সুত্ৱা আচৰিযো ‘‘সচ্চং কিৰ, তাত, সেতকেতু চণ্ডালেনাসি পাদন্তৰেন গমিতো’’তি? ‘‘আম, আচৰিয, সো মং চণ্ডালদাসিপুত্তো দিসামত্তম্পি ন জানাসী’’তি অত্তনো পাদন্তৰেন গমেসি, ইদানি দিস্ৱা কত্তব্বং অস্স জানিস্সামীতি কুদ্ধো চণ্ডালপুত্তং অক্কোসি পৰিভাসি. অথ নং আচৰিযো ‘তাত, সেতকেতু মা তস্স কুজ্ঝি, পণ্ডিতো চণ্ডালদাসিপুত্তো, ন সো তং এতং দিসং পুচ্ছতি, অঞ্ঞং দিসং পুচ্ছি, তযা পন দিট্ঠসুতৱিঞ্ঞাততো অদিট্ঠাসুতাৱিঞ্ঞাতমেৱ বহুতৰ’’ন্তি ওৱদন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

৮. ‘‘মা তাত কুজ্ঝি ন হি সাধু কোধো, বহুম্পি তে অদিট্ঠমস্সুতঞ্চ;

মাতা পিতা দিসতা সেতকেতু, আচৰিযমাহু দিসতং পসত্থা.

৯. ‘‘অগাৰিনো অন্নদপানৱত্থদা, অৱ্হাযিকা তম্পি দিসং ৱদন্তি;

এসা দিসা পৰমা সেতকেতু, যং পত্ৱা দুক্খী সুখিনো ভৱন্তী’’তি.

তত্থ ন হি সাধু কোধোতি কোধো নাম উপ্পজ্জমানো সুভাসিতদুব্ভাসিতং অত্থানত্থং হিতাহিতং জানিতুং ন দেতীতি ন সাধু ন লদ্ধকো. বহুম্পি তে অদিট্ঠন্তি তযা চক্খুনা অদিট্ঠং সোতেন চ অস্সুতমেৱ বহুতৰং. দিসতাতি দিসা. মাতাপিতৰো পুত্তানং পুৰিমতৰং উপ্পন্নত্তা পুৰত্থিমদিসা নাম জাতাতি ৱদতি. আচৰিযমাহু দিসতং পসত্থাতি আচৰিযা পন দক্খিণেয্যত্তা দিসতং পসত্থা দক্খিণা দিসাতি বুদ্ধাদযো অৰিযা আহু কথেন্তি দীপেন্তি.

অগাৰিনোতি গহট্ঠা. অন্নদপানৱত্থদাতি অন্নদা, পানদা, ৱত্থদা চ. অৱ্হাযিকাতি ‘‘এথ দেয্যধম্মং পটিগ্গণ্হথা’’তি পক্কোসনকা. তম্পি দিসং ৱদন্তীতি তম্পি বুদ্ধাদযো অৰিযা একং দিসং ৱদন্তি. ইমিনা চতুপচ্চযদাযকা গহট্ঠা পচ্চযে অপদিসিত্ৱা ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণেহি উপগন্তব্বত্তা একা দিসা নামাতি দীপেতি. অপৰো নযো – যে এতে অগাৰিনো অন্নপানৱত্থদা, তেসং ছকামসগ্গসম্পত্তিদাযকট্ঠেন উপৰূপৰি অৱ্হাযনতো যে অৱ্হাযিকা ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণা, তম্পি দিসং ৱদন্তি, বুদ্ধাদযো অৰিযা উপৰিমদিসং নাম ৱদন্তীতি দীপেতি. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘মাতা পিতা দিসা পুব্বা, আচৰিযা দক্খিণা দিসা;

পুত্তদাৰা দিসা পচ্ছা, মিত্তামচ্চা চ উত্তৰা.

‘‘দাসকম্মকৰা হেট্ঠা, উদ্ধং সমণব্ৰাহ্মণা;

এতা দিসা নমস্সেয্য, অলমত্তো কুলে গিহী’’তি. (দী. নি. ৩.২৭৩);

এসা দিসাতি ইদং পন নিব্বানং সন্ধায ৱুত্তং. জাতিআদিনা হি নানপ্পকাৰেন দুক্খেন দুক্খিতা সত্তা যং পত্ৱা নিদ্দুক্খা সুখিনো ভৱন্তি, এসা এৱ চ সত্তেহি অগতপুব্বা দিসা নাম. তেনেৱ চ নিব্বানং ‘‘পৰমা’’তি আহ. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘সমতিত্তিকং অনৱসেসকং, তেলপত্তং যথা পৰিহৰেয্য;

এৱং সচিত্তমনুৰক্খে, পত্থযানো দিসং অগতপুব্ব’’ন্তি. (জা. ১.১.৯৬);

এৱং মহাসত্তো মাণৱস্স দিসা কথেসি. সো পন ‘‘চণ্ডালেনম্হি পাদন্তৰেন গমিতো’’তি তস্মিং ঠানে অৱসিত্ৱা তক্কসিলং গন্ত্ৱা দিসাপামোক্খাচৰিযস্স সন্তিকে সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা আচৰিযেন অনুঞ্ঞাতো তক্কসিলতো নিক্খমিত্ৱা সব্বসমযসিপ্পং সিক্খন্তো ৱিচৰি. সো একং পচ্চন্তগামং পত্ৱা তং নিস্সায ৱসন্তে পঞ্চসতে তাপসে দিস্ৱা তেসং সন্তিকে পব্বজিত্ৱা যং তে জানন্তি সিপ্পমন্তচৰণং, তং উগ্গণ্হিত্ৱা গণসত্থা হুত্ৱা তেহি পৰিৱাৰিতো বাৰাণসিং গন্ত্ৱা পুনদিৱসে ভিক্খং চৰন্তো ৰাজঙ্গণং অগমাসি. ৰাজা তাপসানং ইৰিযাপথে পসীদিত্ৱা অন্তোনিৱেসনে ভোজেত্ৱা তে অত্তনো উয্যানে ৱসাপেসি. সো একদিৱসং তাপসে পৰিৱিসিত্ৱা ‘‘অজ্জ সাযন্হে উয্যানং গন্ত্ৱা অয্যে ৱন্দিস্সামী’’তি আহ.

সেতকেতু উয্যানং গন্ত্ৱা তাপসে সন্নিপাতেত্ৱা ‘‘মাৰিসা, অজ্জ ৰাজা আগমিস্সতি, ৰাজানো চ নাম সকিং আৰাধেত্ৱা যাৱতাযুকং সুখং জীৱিতুং সক্কা, অজ্জ একচ্চে ৱগ্গুলিৱতং চৰথ, একচ্চে কণ্টকসেয্যং কপ্পেথ, একচ্চে পঞ্চাতপং তপ্পেথ, একচ্চে উক্কুটিকপ্পধানমনুযুঞ্জথ, একচ্চে উদকোৰোহণকম্মং কৰোথ, একচ্চে মন্তে সজ্ঝাযথা’’তি ৱিচাৰেত্ৱা সযং পক্কসালদ্ৱাৰে অপস্সযপীঠকে নিসীদিত্ৱা পঞ্চৱণ্ণৰঙ্গসমুজ্জলৱাসনং একং পোত্থকং ৱিচিত্ৰৱণ্ণে আধাৰকে ঠপেত্ৱা সুসিক্খিতেহি চতূহি পঞ্চহি মাণৱেহি পুচ্ছিতে পুচ্ছিতে পঞ্হে কথেসি. তস্মিং খণে ৰাজা আগন্ত্ৱা তে মিচ্ছাতপং কৰোন্তে দিস্ৱা তুট্ঠো সেতকেতুং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো পুৰোহিতেন সদ্ধিং সল্লপন্তো ততিযং গাথমাহ –

১০. ‘‘খৰাজিনা জটিলা পঙ্কদন্তা, দুম্মক্খৰূপা যেমে জপ্পন্তি মন্তে;

কচ্চি নু তে মানুসকে পযোগে, ইদং ৱিদূ পৰিমুত্তা অপাযা’’তি.

তত্থ খৰাজিনাতি সখুৰেহি অজিনচম্মেহি সমন্নাগতা. পঙ্কদন্তাতি দন্তকট্ঠস্স অখাদনেন মলগ্গহিতদন্তা. দুম্মক্খৰূপাতি অনঞ্জিতামণ্ডিতলূখনিৱাসনপাৰুপনা মালাগন্ধৱিলেপনৱজ্জিতা, কিলিট্ঠৰূপাতি ৱুত্তং হোতি. যেমে জপ্পন্তীতি যে ইমে মন্তে সজ্ঝাযন্তি. মানুসকে পযোগেতি মনুস্সেহি কত্তব্বপযোগে ঠিতা. ইদং ৱিদূ পৰিমুত্তা অপাযাতি ইমস্মিং পযোগে ঠত্ৱা ইমং লোকং ৱিদিত্ৱা পাকটং কত্ৱা ‘‘কচ্চি এতে ইসযো চতূহি অপাযেহি মুত্তা’’তি পুচ্ছতি.

তং সুত্ৱা পুৰোহিতো চতুত্থং গাথমাহ –

১১. ‘‘পাপানি কম্মানি কৰিত্ৱ ৰাজ, বহুস্সুতো চে ন চৰেয্য ধম্মং;

সহস্সৱেদোপি ন তং পটিচ্চ, দুক্খা পমুঞ্চে চৰণং অপত্ৱা’’তি.

তত্থ কৰিত্ৱাতি কত্ৱা. চৰণন্তি সহ সীলেন অট্ঠ সমাপত্তিযো. ইদং ৱুত্তং হোতি. মহাৰাজ, ‘‘অহং বহুস্সুতোম্হী’’তি সহস্সৱেদোপি চে তিৱিধং সুচৰিতধম্মং ন চৰেয্য, পাপানেৱ কৰেয্য, সো তানি পাপানি কম্মানি কত্ৱা তং বাহুসচ্চং পটিচ্চ সীলসমাপত্তিসঙ্খাতং চৰণং অপ্পত্ৱা দুক্খা ন পমুঞ্চে, অপাযদুক্খতো ন মুচ্চতেৱাতি.

তং সুত্ৱা ৰাজা তাপসেসু পসাদং হৰি. ততো সেতকেতু চিন্তেসি ‘‘ইমস্স ৰঞ্ঞো তাপসেসু পসাদো উদপাদি, তং পনেস পুৰোহিতো ৱাসিযা পহৰিত্ৱা ৱিয ছিন্দি, মযা এতেন সদ্ধিং কথেতুং ৱট্টতী’’তি. সো তেন সদ্ধিং কথেন্তো পঞ্চমং গাথমাহ –

১২. ‘‘সহস্সৱেদোপি ন তং পটিচ্চ, দুক্খা পমুঞ্চে চৰণং অপত্ৱা;

মঞ্ঞামি ৱেদা অফলা ভৱন্তি, সসংযমং চৰণমেৱ সচ্চ’’ন্তি.

তস্সত্থো – সচে সহস্সৱেদোপি তং বাহুসচ্চং পটিচ্চ চৰণং অপ্পত্ৱা অত্তানং দুক্খা ন পমুঞ্চে, এৱং সন্তে অহং মঞ্ঞামি ‘‘তযো ৱেদা অফলা হোন্তি, সসীলং সমাপত্তিচৰণমেৱ সচ্চং হোতী’’তি.

তং সুত্ৱা পুৰোহিতো ছট্ঠং গাথমাহ –

১৩. ‘‘ন হেৱ ৱেদা অফলা ভৱন্তি, সসংযমং চৰণমেৱ সচ্চং;

কিত্তিঞ্হি পপ্পোতি অধিচ্চ ৱেদে, সন্তিং পুণেতি চৰণেন দন্তো’’তি.

তস্সত্থো – তযো ৱেদা অফলা ন ভৱন্তি, সসংযমং চৰণমেৱ সচ্চং সেয্যং উত্তমং পৱৰং ন হেৱ হোতি. কিংকাৰণা? কিত্তিঞ্হি পপ্পোতি অধিচ্চ ৱেদেতি তযো ৱেদে অধিচ্চ দিট্ঠধম্মে কিত্তিমত্তং যসমত্তং লাভমত্তং লভতি, ইতো পৰং অঞ্ঞং নত্থি, তস্মা ন তে অফলা. সন্তিং পুণেতি চৰণেন দন্তোতি সীলে পতিট্ঠায সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৱা সমাপত্তিপদট্ঠানং ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তো অচ্চন্তং সন্তং নিব্বানং নাম তং এতি পাপুণাতি.

ইতি পুৰোহিতো সেতকেতুনো ৱাদং ভিন্দিত্ৱা তে সব্বে গিহী কাৰেত্ৱা ফলকাৱুধানি গাহাপেত্ৱা মহন্ততৰকে কত্ৱা ৰঞ্ঞো উপট্ঠাকে কাৰেসি. অযং কিৰ মহন্ততৰকানং ৱংসো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা সেতকেতু কুহকভিক্খু অহোসি, চণ্ডালো সাৰিপুত্তো, ৰাজা আনন্দো, পুৰোহিতো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

সেতকেতুজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৩৭৮] ৩. দৰীমুখজাতকৱণ্ণনা

পঙ্কো চ কামাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মহাভিনিক্খমনং আৰব্ভ কথেসি. পচ্চুপ্পন্নৱত্থু হেট্ঠা কথিতমেৱ.

অতীতে ৰাজগহনগৰে মগধৰাজা নাম ৰজ্জং কাৰেসি. তদা বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, ব্ৰহ্মদত্তকুমাৰোতিস্স নামং অকংসু. তস্স জাতদিৱসেযেৱ পুৰোহিতস্সপি পুত্তো জাযি, তস্স মুখং অতিৱিয সোভতি, তেনস্স দৰীমুখোতি নামং অকংসু. তে উভোপি ৰাজকুলেযেৱ সংৱড্ঢা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযসহাযা হুত্ৱা সোড়সৱস্সকালে তক্কসিলং গন্ত্ৱা সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হিত্ৱা ‘‘সব্বসমযসিপ্পঞ্চ সিক্খিস্সাম, দেসচাৰিত্তঞ্চ জানিস্সামা’’তি গামনিগমাদীসু চৰন্তা বাৰাণসিং পত্ৱা দেৱকুলে ৱসিত্ৱা পুনদিৱসে বাৰাণসিং ভিক্খায পৱিসিংসু. তত্থ একস্মিং কুলে ‘‘ব্ৰাহ্মণে ভোজেত্ৱা ৱাচনকং দস্সামা’’তি পাযাসং পচিত্ৱা আসনানি পঞ্ঞত্তানি হোন্তি. মনুস্সা তে উভোপি ভিক্খায চৰন্তে দিস্ৱা ‘‘ব্ৰাহ্মণা আগতা’’তি গেহং পৱেসেত্ৱা মহাসত্তস্স আসনে সুদ্ধৱত্থং পঞ্ঞাপেসুং, দৰীমুখস্স আসনে ৰত্তকম্বলং. দৰীমুখো তং নিমিত্তং দিস্ৱা ‘‘অজ্জ ময্হং সহাযো বাৰাণসিৰাজা ভৱিস্সতি, অহং সেনাপতী’’তি অঞ্ঞাসি. তে তত্থ ভুঞ্জিত্ৱা ৱাচনকং গহেত্ৱা মঙ্গলং ৱত্ৱা নিক্খম্ম তং ৰাজুয্যানং অগমংসু. তত্থ মহাসত্তো মঙ্গলসিলাপট্টে নিপজ্জি, দৰীমুখো পনস্স পাদে পৰিমজ্জন্তো নিসীদি.

তদা বাৰাণসিৰঞ্ঞো মতস্স সত্তমো দিৱসো হোতি. পুৰোহিতো ৰঞ্ঞো সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা অপুত্তকে ৰজ্জে সত্তমে দিৱসে ফুস্সৰথং ৱিস্সজ্জেসি. ফুস্সৰথৱিস্সজ্জনকিচ্চং মহাজনকজাতকে (জা. ২.২২.১২৩ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. ফুস্সৰথো নগৰা নিক্খমিত্ৱা চতুৰঙ্গিনিযা সেনায পৰিৱুতো অনেকসতেহি তূৰিযেহি ৱজ্জমানেহি উয্যানদ্ৱাৰং পাপুণি. দৰীমুখো তূৰিযসদ্দং সুত্ৱা ‘‘সহাযস্স মে ফুস্সৰথো আগচ্ছতি, অজ্জেৱেস ৰাজা হুত্ৱা ময্হং সেনাপতিট্ঠানং দস্সতি, কো মে ঘৰাৱাসেনত্থো, নিক্খমিত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি বোধিসত্তং অনামন্তেত্ৱাৱ একমন্তং গন্ত্ৱা পটিচ্ছন্নে অট্ঠাসি. পুৰোহিতো উয্যানদ্ৱাৰে ৰথং ঠপেত্ৱা উয্যানং পৱিট্ঠো বোধিসত্তং মঙ্গলসিলাপট্টে নিপন্নং দিস্ৱা পাদেসু লক্খণানি ওলোকেত্ৱা ‘‘অযং পুঞ্ঞৱা সত্তো দ্ৱিসহস্সদীপপৰিৱাৰানং চতুন্নম্পি মহাদীপানং ৰজ্জং কাৰেতুং সমত্থো, ধিতি পনস্স কীদিসা’’তি সব্বতূৰিযানি পগ্গণ্হাপেসি. বোধিসত্তো পবুজ্ঝিত্ৱা মুখতো সাটকং অপনেত্ৱা মহাজনং ওলোকেত্ৱা পুন সাটকেন মুখং পটিচ্ছাদেত্ৱা থোকং নিপজ্জিত্ৱা পস্সদ্ধদৰথো উট্ঠায সিলাপট্টে পল্লঙ্কেন নিসীদি. পুৰোহিতো জাণুকেন পতিট্ঠায ‘‘দেৱ, ৰজ্জং তুম্হাকং পাপুণাতী’’তি আহ. ‘‘অপুত্তকং ভণে ৰজ্জ’’ন্তি. ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘তেন হি সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. তে তস্স উয্যানেযেৱ অভিসেকং অকংসু. সো যসমহন্ততায দৰীমুখং অসৰিত্ৱাৱ ৰথং অভিৰুয্হ মহাজনপৰিৱুতো নগৰং পৱিসিত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰে ঠিতোৱ অমচ্চানং ঠানন্তৰানি ৱিচাৰেত্ৱা পাসাদং অভিৰুহি.

তস্মিং খণে দৰীমুখো ‘‘সুঞ্ঞং দানি উয্যান’’ন্তি আগন্ত্ৱা মঙ্গলসিলায নিসীদি, অথস্স পুৰতো পণ্ডুপলাসং পতি. সো তস্মিংযেৱ পণ্ডুপলাসে খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা তিলক্খণং সম্মসিত্ৱা পথৱিং উন্নাদেন্তো পচ্চেকবোধিং নিব্বত্তেসি. তস্স তঙ্খণঞ্ঞেৱ গিহিলিঙ্গং অন্তৰধাযি, ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰং আকাসতো ওতৰিত্ৱা সৰীৰে পটিমুঞ্চি. তাৱদেৱ অট্ঠপৰিক্খাৰধৰো ইৰিযাপথসম্পন্নো ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰো ৱিয হুত্ৱা ইদ্ধিযা আকাসে উপ্পতিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে নন্দমূলকপব্ভাৰং অগমাসি. বোধিসত্তোপি ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি, যসমহন্ততায পন যসেন পমত্তো হুত্ৱা চত্তালীস ৱস্সানি দৰীমুখং ন সৰি, চত্তালীসে পন সংৱচ্ছৰে অতীতে তং সৰিত্ৱা ‘‘ময্হং সহাযো দৰীমুখো নাম অত্থি, কহং নু খো সো’’তি তং দট্ঠুকামো অহোসি. সো ততো পট্ঠায অন্তেপুৰেপি পৰিসমজ্ঝেপি ‘‘কহং নু খো ময্হং সহাযো দৰীমুখো, যো মে তস্স ৱসনট্ঠানং কথেতি, মহন্তমস্স যসং দস্সামী’’তি ৱদতি. এৱং তস্স পুনপ্পুনং তং সৰন্তস্সেৱ অঞ্ঞানি দস সংৱচ্ছৰানি অতিক্কন্তানি.

দৰীমুখপচ্চেকবুদ্ধোপি পঞ্ঞাসৱস্সচ্চযেন আৱজ্জেন্তো ‘‘মং খো সহাযো সৰতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘ইদানি সো মহল্লকো পুত্তধীতাদীহি ৱুদ্ধিপ্পত্তো, গন্ত্ৱা ধম্মং কথেত্ৱা পব্বাজেস্সামি ন’’ন্তি ইদ্ধিযা আকাসেন আগন্ত্ৱা উয্যানে ওতৰিত্ৱা সুৱণ্ণপটিমা ৱিয সিলাপট্টে নিসীদি. উয্যানপালো তং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, কুতো তুম্হে এথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘নন্দমূলকপব্ভাৰতো’’তি. ‘‘কে নাম তুম্হে’’তি? ‘‘দৰীমুখপচ্চেকবুদ্ধো নামাহং, আৱুসো’’তি. ‘‘ভন্তে, অম্হাকং ৰাজানং জানাথা’’তি? ‘‘আম জানামি, গিহিকালে নো সহাযো’’তি. ‘‘ভন্তে, ৰাজা তুম্হে দট্ঠুকামো, কথেস্সামি তস্স তুম্হাকং আগতভাৱ’’ন্তি. ‘‘গচ্ছ কথেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা তুৰিততুৰিতোৱ গন্ত্ৱা তস্স সিলাপট্টে নিসিন্নভাৱং ৰঞ্ঞো কথেসি. ৰাজা ‘‘আগতো কিৰ মে সহাযো, পস্সিস্সামি ন’’ন্তি ৰথং আৰুয্হ মহন্তেন পৰিৱাৰেন উয্যানং গন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধং ৱন্দিত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা একমন্তং নিসীদি. অথ নং পচ্চেকবুদ্ধো ‘‘কিং, ব্ৰহ্মদত্ত, ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি, অগতিগমনং ন গচ্ছসি, ধনত্থায লোকং ন পীড়েসি, দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোসী’’তিআদীনি ৱদন্তো পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘ব্ৰহ্মদত্ত, মহল্লকোসি, এতৰহি কামে পহায পব্বজিতুং তে সমযো’’তি ৱত্ৱা তস্স ধম্মং দেসেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৪. ‘‘পঙ্কো চ কামা পলিপো চ কামা, ভযঞ্চ মেতং তিমূলং পৱুত্তং;

ৰজো চ ধূমো চ মযা পকাসিতা, হিত্ৱা তুৱং পব্বজ ব্ৰহ্মদত্তা’’তি.

তত্থ পঙ্কোতি উদকে জাতানি তিণসেৱালকুমুদগচ্ছাদীনি অধিপ্পেতানি. যথা হি উদকং তৰন্তং তানি লগ্গাপেন্তি সজ্জাপেন্তি, তথা সংসাৰসাগৰং তৰন্তস্স যোগাৱচৰস্স পঞ্চ কামগুণা সব্বে ৱা পন ৱত্থুকামকিলেসকামা লগ্গাপনৱসেন পঙ্কো নাম. ইমস্মিঞ্হি পঙ্কে আসত্তা ৱিসত্তা দেৱাপি মনুস্সাপি তিৰচ্ছানাপি কিলমন্তি ৰোদন্তি পৰিদেৱন্তি. পলিপো চ কামাতি পলিপো ৱুচ্চতি মহাকদ্দমো, যম্হি লগ্গা সূকৰমিগাদযোপি সীহাপি ৱাৰণাপি অত্তানং উদ্ধৰিত্ৱা গন্তুং ন সক্কোন্তি, ৱত্থুকামকিলেসকামাপি তংসৰিক্খতায ‘‘পলিপা’’তি ৱুত্তা. পঞ্ঞৱন্তোপি হি সত্তা তেসু কামেসু সকিং লগ্গকালতো পট্ঠায তে কামে পদালেত্ৱা সীঘং উট্ঠায অকিঞ্চনং অপলিবোধং ৰমণীযং পব্বজ্জং উপগন্তুং ন সক্কোন্তি. ভযঞ্চ মেতন্তি ভযঞ্চ এতং, ম-কাৰো ব্যঞ্জনসন্ধিৱসেন ৱুত্তো. তিমূলন্তি তীহি মূলেহি পতিট্ঠিতং ৱিয অচলং. বলৱভযস্সেতং নামং. পৱুত্তন্তি মহাৰাজ, এতে কামা নাম দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকস্স অত্তানুৱাদভযাদিকস্স চেৱ দ্ৱত্তিংসকম্মকৰণছনৱুতিৰোগৱসপ্পৱত্তস্স চ ভযস্স পচ্চযট্ঠেন বলৱভযন্তি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধবুদ্ধসাৱকেহি চেৱ সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তেহি চ পৱুত্তং কথিতং, দীপিতন্তি অত্থো. অথ ৱা ভযঞ্চ মেতন্তি ভযঞ্চ মযা এতং তিমূলং পৱুত্তন্তি এৱঞ্চেত্থ অত্থো দট্ঠব্বোযেৱ.

ৰজো চ ধূমো চাতি ৰজধূমসদিসত্তা ‘‘ৰজো’’তি চ ‘‘ধূমো’’তি চ মযা পকাসিতা. যথা হি সুন্হাতস্স সুৱিলিত্তালঙ্কতস্স পুৰিসস্স সৰীৰে সুখুমৰজং পতিতং, তং সৰীৰং দুব্বণ্ণং সোভাৰহিতং কিলিট্ঠং কৰোতি, এৱমেৱ ইদ্ধিবলেন আকাসেন আগন্ত্ৱা চন্দো ৱিয চ সূৰিযো ৱিয চ লোকে পঞ্ঞাতাপি সকিং কামৰজস্স অন্তো পতিতকালতো পট্ঠায গুণৱণ্ণগুণসোভাগুণসুদ্ধীনং উপহতত্তা দুব্বণ্ণা সোভাৰহিতা কিলিট্ঠাযেৱ হোন্তি. যথা চ ধূমেন পহটকালতো পট্ঠায সুপৰিসুদ্ধাপি ভিত্তি কাড়ৱণ্ণা হোতি, এৱং অতিপৰিসুদ্ধঞ্ঞাণাপি কামধূমেন পহটকালতো পট্ঠায গুণৱিনাসপ্পত্তিযা মহাজনমজ্ঝে কাড়কাৱ হুত্ৱা পঞ্ঞাযন্তি. ইতি ৰজধূমসৰিক্খতায এতে কামা ‘‘ৰজো চ ধূমো চা’’তি মযা তুয্হং পকাসিতা, তস্মা ইমে কামে হিত্ৱা তুৱং পব্বজ ব্ৰহ্মদত্তাতি ৰাজানং পব্বজ্জায উস্সাহং জনেতি.

তং সুত্ৱা ৰাজা কিলেসেহি অত্তনো বদ্ধভাৱং কথেন্তো দুতিযং গাথমাহ –

১৫. ‘‘গধিতো চ ৰত্তো চ অধিমুচ্ছিতো চ, কামেস্ৱহং ব্ৰাহ্মণ ভিংসৰূপং;

তং নুস্সহে জীৱিকত্থো পহাতুং, কাহামি পুঞ্ঞানি অনপ্পকানী’’তি.

তত্থ গধিতোতি অভিজ্ঝাকাযগন্থেন বদ্ধো. ৰত্তোতি পকতিজহাপনেন ৰাগেন ৰত্তো. অধিমুচ্ছিতোতি অতিৱিয মুচ্ছিতো. কামেস্ৱহন্তি দুৱিধেসুপি কামেসু অহং. ব্ৰাহ্মণাতি দৰীমুখপচ্চেকবুদ্ধং আলপতি. ভিংসৰূপন্তি বলৱৰূপং. তং নুস্সহেতি তং দুৱিধম্পি কামং ন উস্সহামি ন সক্কোমি. জীৱিকত্থো পহাতুন্তি ইমায জীৱিকায অত্থিকো অহং তং কামং পহাতুং ন সক্কোমীতি ৱদতি. কাহামি পুঞ্ঞানীতি ইদানি দানসীলউপোসথকম্মসঙ্খাতানি পুঞ্ঞানি অনপ্পকানি বহূনি কৰিস্সামীতি.

এৱং কিলেসকামো নামেস সকিং অল্লীনকালতো পট্ঠায অপনেতুং ন সক্কোতি, যেন সংকিলিট্ঠচিত্তো মহাপুৰিসো পচ্চেকবুদ্ধেন পব্বজ্জায গুণে কথিতেপি ‘‘পব্বজিতুং ন সক্কোমী’’তি আহ. যোযং দীপঙ্কৰপাদমূলে অত্তনি সম্ভৱেন ঞাণেন বুদ্ধকৰধম্মে ৱিচিনন্তো ততিযং নেক্খম্মপাৰমিং দিস্ৱা –

‘‘ইমং ত্ৱং ততিযং তাৱ, দড়্হং কত্ৱা সমাদিয;

নেক্খম্মপাৰমিতং গচ্ছ, যদি বোধিং পত্তুমিচ্ছসি.

‘‘যথা অন্দুঘৰে পুৰিসো, চিৰৱুত্থো দুখট্টিতো;

ন তত্থ ৰাগং জনেতি, মুত্তিংযেৱ গৱেসতি.

‘‘তথেৱ ত্ৱং সব্বভৱে, পস্স অন্দুঘৰে ৱিয;

নেক্খম্মাভিমুখো হুত্ৱা, সম্বোধিং পাপুণিস্সসী’’তি. –

এৱং নেক্খম্মে গুণং পৰিকিত্তেসি, সো পচ্চেকবুদ্ধেন পব্বজ্জায ৱণ্ণং ৱত্ৱা ‘‘কিলেসে ছড্ডেত্ৱা সমণো হোহী’’তি ৱুচ্চমানোপি ‘‘নাহং কিলেসে ছড্ডেত্ৱা সমণো ভৱিতুং সক্কোমী’’তি ৱদতি.

ইমস্মিং কিৰ লোকে অট্ঠ উম্মত্তকা নাম. তেনাহু পোৰাণা ‘‘অট্ঠ পুগ্গলা উম্মত্তকসঞ্ঞং পটিলভন্তি, কামুম্মত্তকো লোভৱসং গতো, কোধুম্মত্তকো দোসৱসং গতো, দিট্ঠুম্মত্তকো ৱিপল্লাসৱসং গতো, মোহুম্মত্তকো অঞ্ঞাণৱসং গতো, যক্খুম্মত্তকো যক্খৱসং গতো, পিত্তুম্মত্তকো পিত্তৱসং গতো, সুৰুম্মত্তকো পানৱসং গতো, ব্যসনুম্মত্তকো সোকৱসং গতো’’তি. ইমেসু অট্ঠসু উম্মত্তকেসু মহাসত্তো ইমস্মিং জাতকে কামুম্মত্তকো হুত্ৱা লোভৱসং গতো পব্বজ্জায গুণং ন অঞ্ঞাসি.

এৱং অনত্থকাৰকং পন ইমং গুণপৰিধংসকং লোভজাতং কস্মা সত্তা পৰিমুঞ্চিতুং ন সক্কোন্তীতি? অনমতগ্গে সংসাৰে অনেকানি কপ্পকোটিসতসহস্সানি একতো বন্ধিতভাৱেন. এৱং সন্তেপি তং পণ্ডিতা ‘‘অপ্পস্সাদা কামা’’তিআদীনং অনেকেসং পচ্চৱেক্খণানং ৱসেন পজহন্তি. তেনেৱ দৰীমুখপচ্চেকবুদ্ধো মহাসত্তেন ‘‘পব্বজিতুং ন সক্কোমী’’তি ৱুত্তেপি ধুৰনিক্খেপং অকত্ৱা উত্তৰিম্পি ওৱদন্তো দ্ৱে গাথা আহ.

১৬. ‘‘যো অত্থকামস্স হিতানুকম্পিনো, ওৱজ্জমানো ন কৰোতি সাসনং;

ইদমেৱ সেয্যো ইতি মঞ্ঞমানো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো.

১৭. ‘‘সো ঘোৰৰূপং নিৰযং উপেতি, সুভাসুভং মুত্তকৰীসপূৰং;

সত্তা সকাযে ন জহন্তি গিদ্ধা, যে হোন্তি কামেসু অৱীতৰাগা’’তি.

তত্থ অত্থকামস্সাতি ৱুড্ঢিকামস্স. হিতানুকম্পিনোতি হিতেন মুদুচিত্তেন অনুকম্পন্তস্স. ওৱজ্জমানোতি ওৱদিযমানো. ইদমেৱ সেয্যোতি যং অত্তনা গহিতং অসেয্যং অনুত্তমম্পি সমানং, তং ইদমেৱ সেয্যো ইতি মঞ্ঞমানো. মন্দোতি সো অঞ্ঞাণপুগ্গলো মাতুকুচ্ছিযং ৱাসং নাতিক্কমতি, পুনপ্পুনং গব্ভং উপেতিযেৱাতি অত্থো.

সো ঘোৰৰূপন্তি মহাৰাজ, সো মন্দো তং মাতুকুচ্ছিং উপেন্তো ঘোৰৰূপং দাৰুণজাতিকং নিৰযং উপেতি নাম. মাতুকুচ্ছি হি নিৰস্সাদট্ঠেন ইধ ‘‘নিৰযো’’তি ৱুত্তো, ‘‘চতুকুট্টিকনিৰযো’’তি ৱুচ্চতি. ‘‘চতুকুট্টিকনিৰযো নাম কতৰো’’তি ৱুত্তে মাতুকুচ্ছিমেৱ ৱত্তুং ৱট্টতি. অৱীচিমহানিৰযে নিব্বত্তসত্তস্স হি অপৰাপৰং আধাৱনপৰিধাৱনং হোতিযেৱ, তস্মা তং ‘‘চতুকুট্টিকনিৰযো’’তি ৱত্তুং ন লব্ভতি, মাতুকুচ্ছিযং পন নৱ ৱা দস ৱা মাসে চতূহিপি পস্সেহি ইতো চিতো চ ধাৱিতুং নাম ন সক্কা, অতিসম্বাধে ওকাসে চতুকোটেন চতুসঙ্কুটিতেনেৱ হুত্ৱা অচ্ছিতব্বং, তস্মা এস ‘‘চতুকুট্টিকনিৰযো’’তি ৱুচ্চতি.

সুভাসুভন্তি সুভানং অসুভং. সুভানঞ্হি সংসাৰভীৰুকানং যোগাৱচৰকুলপুত্তানং মাতুকুচ্ছি একন্তং অসুভসম্মতো. তেন ৱুত্তং –

‘‘অজঞ্ঞং জঞ্ঞসঙ্খাতং, অসুচিং সুচিসম্মতং;

নানাকুণপপৰিপূৰং, জঞ্ঞৰূপং অপস্সতো.

‘‘ধিৰত্থুমং আতুৰং পূতিকাযং, জেগুচ্ছিযং অস্সুচিং ব্যাধিধম্মং;

যত্থপ্পমত্তা অধিমুচ্ছিতা পজা, হাপেন্তি মগ্গং সুগতূপপত্তিযা’’তি. (জা. ১.৩.১২৮-১২৯);

সত্তাতি আসত্তা ৱিসত্তা লগ্গা লগ্গিতা সকাযে ন জহন্তীতি তং মাতুকুচ্ছিং ন পৰিচ্চজন্তি. গিদ্ধাতি গধিতা. যে হোন্তীতি যে কামেসু অৱীতৰাগা হোন্তি, তে এতং গব্ভৱাসং ন জহন্তীতি.

এৱং দৰীমুখপচ্চেকবুদ্ধো গব্ভওক্কন্তিমূলকঞ্চ, পৰিহাৰমূলকঞ্চ দুক্খং দস্সেত্ৱা ইদানি গব্ভৱুট্ঠানমূলকং দস্সেতুং দিযড্ঢগাথমাহ.

১৮. ‘‘মীড়্হেন লিত্তা ৰুহিৰেন মক্খিতা, সেম্হেন লিত্তা উপনিক্খমন্তি;

যং যঞ্হি কাযেন ফুসন্তি তাৱদে, সব্বং অসাতং দুখমেৱ কেৱলং.

১৯. ‘‘দিস্ৱা ৱদামি ন হি অঞ্ঞতো সৱং, পুব্বেনিৱাসং বহুকং সৰামী’’তি.

তত্থ মীড়্হেন লিত্তাতি মহাৰাজ, ইমে সত্তা মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমন্তা ন চতুজ্জাতিগন্ধেহি ৱিলিম্পিত্ৱা সুৰভিমালং পিড়ন্ধিত্ৱা নিক্খমন্তি, পুৰাণগূথেন পন মক্খিতা পলিবুদ্ধা হুত্ৱা নিক্খমন্তি. ৰুহিৰেন মক্খিতাতি ৰত্তলোহিতচন্দনানুলিত্তাপি চ হুত্ৱা ন নিক্খমন্তি, ৰত্তলোহিতমক্খিতা পন হুত্ৱা নিক্খমন্তি. সেম্হেন লিত্তাতি ন চাপি সেতচন্দনৱিলিত্তা নিক্খমন্তি, বহলপিচ্ছিলসেম্হলিত্তা পন হুত্ৱা নিক্খমন্তি. ইত্থীনঞ্হি গব্ভৱুট্ঠানকালে এতা অসুচিযো নিক্খমন্তি. তাৱদেতি তস্মিং সমযে. ইদং ৱুত্তং হোতি – মহাৰাজ, ইমে সত্তা তস্মিং মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনসমযে এৱং মীড়্হাদিলিত্তা নিক্খমন্তা যং যং নিক্খমনমগ্গপদেসং ৱা হত্থং ৱা পাদং ৱা ফুসন্তি, তং সব্বং অসাতং অমধুৰং কেৱলং অসম্মিস্সং দুক্খমেৱ ফুসন্তি, সুখং নাম তেসং তস্মিং সমযে নত্থীতি.

দিস্ৱা ৱদামি ন হি অঞ্ঞতো সৱন্তি মহাৰাজ, অহং ইমং এত্তকং ৱদন্তো ন অঞ্ঞতো সৱং, অঞ্ঞস্স সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা তং সুত্ৱা ন ৱদামি, অত্তনো পন পচ্চেকবোধিঞাণেন দিস্ৱা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা পচ্চক্খং কত্ৱা ৱদামীতি অত্থো. পুব্বেনিৱাসং বহুকন্তি ইদং অত্তনো আনুভাৱং দস্সেন্তো আহ. ইদং ৱুত্তং হোতি – মহাৰাজ, অহঞ্হি পুব্বে নিৱুত্থক্খন্ধপটিপাটিসঙ্খাতং পুব্বেনিৱাসং বহুকং সৰামি, সতসহস্সকপ্পাধিকানি দ্ৱে অসঙ্খ্যেয্যানি সৰামীতি.

ইদানি সত্থা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা ‘‘এৱং সো পচ্চেকবুদ্ধো ৰাজানং সুভাসিতকথায সঙ্গণ্হী’’তি ৱত্ৱা ওসানে উপড্ঢগাথমাহ –

‘‘চিত্ৰাহি গাথাহি সুভাসিতাহি, দৰীমুখো নিজ্ঝাপযি সুমেধ’’ন্তি.

তত্থ চিত্ৰাহীতি অনেকত্থসন্নিস্সিতাহি. সুভাসিতাহীতি সুকথিতাহি. দৰীমুখো নিজ্ঝাপযি সুমেধন্তি ভিক্খৱে, সো দৰীমুখপচ্চেকবুদ্ধো তং সুমেধং সুন্দৰপঞ্ঞং কাৰণাকাৰণজাননসমত্থং ৰাজানং নিজ্ঝাপেসি সঞ্ঞাপেসি, অত্তনো ৱচনং গণ্হাপেসীতি অত্থো.

এৱং পচ্চেকবুদ্ধো কামেসু দোসং দস্সেত্ৱা অত্তনো ৱচনং গাহাপেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, ইদানি পব্বজ ৱা মা ৱা, মযা পন তুয্হং কামেসু আদীনৱো পব্বজ্জায চ আনিসংসো কথিতো, ত্ৱং অপ্পমত্তো হোহী’’তি ৱত্ৱা সুৱণ্ণৰাজহংসো ৱিয আকাসে উপ্পতিত্ৱা ৱলাহকগব্ভং মদ্দন্তো নন্দমূলকপব্ভাৰমেৱ গতো. মহাসত্তো দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং সিৰস্মিং ঠপেত্ৱা নমস্সমানো তস্মিং দস্সনৱিসযে অতীতে জেট্ঠপুত্তং পক্কোসাপেত্ৱা ৰজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৱা মহাজনস্স ৰোদন্তস্স পৰিদেৱন্তস্স কামে পহায হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা পণ্ণসালং মাপেত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ন চিৰস্সেৱ অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা আযুপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে বহূ সোতাপন্নাদযো অহেসুং. তদা ৰাজা অহমেৱ অহোসিন্তি.

দৰীমুখজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৩৭৯] ৪. নেৰুজাতকৱণ্ণনা

কাকোলা কাকসঙ্ঘা চাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা একং পচ্চন্তগামং অগমাসি. মনুস্সা তস্স ইৰিযাপথে পসীদিত্ৱা তং ভোজেত্ৱা পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে পণ্ণসালং কত্ৱা তত্থ ৱসাপেসুং, অতিৱিয চস্স সক্কাৰং কৰিংসু. অথেকে সস্সতৱাদা আগমংসু. তে তেসং ৱচনং সুত্ৱা থেৰস্স ৱাদং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সস্সতৱাদং গহেত্ৱা তেসঞ্ঞেৱ সক্কাৰং কৰিংসু. ততো উচ্ছেদৱাদা আগমংসু তে সস্সতৱাদং ৱিস্সজ্জেত্ৱা উচ্ছেদৱাদমেৱ গণ্হিংসু. অথঞ্ঞে অচেলকা আগমিংসু. তে উচ্ছেদৱাদং ৱিস্সজ্জেত্ৱা অচেলকৱাদং গণ্হিংসু. সো তেসং গুণাগুণং অজানন্তানং মনুস্সানং সন্তিকে দুক্খেন ৱসিত্ৱা ৱুত্থৱস্সো পৱাৰেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা কতপটিসন্থাৰো ‘‘কহং ৱস্সংৱুত্থোসী’’তি ৱুত্তে ‘‘পচ্চন্তং নিস্সায, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা ‘‘সুখং ৱুত্থোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘ভন্তে, গুণাগুণং অজানন্তানং সন্তিকে দুক্খং ৱুত্থোস্মী’’তি আহ. সত্থা ‘‘ভিক্খু পোৰাণকপণ্ডিতা তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তাপি গুণাগুণং অজানন্তেহি সদ্ধিং একদিৱসম্পি ন ৱসিংসু, ত্ৱং অত্তনো গুণাগুণং অজাননট্ঠানে কস্মা ৱসী’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সুৱণ্ণহংসযোনিযং নিব্বত্তি, কনিট্ঠভাতাপিস্স অত্থি. তে চিত্তকূটপব্বতে ৱসন্তা হিমৱন্তপদেসে সযংজাতসালিং খাদন্তি. তে একদিৱসং তত্থ চৰিত্ৱা চিত্তকূটং আগচ্ছন্তা অন্তৰামগ্গে একং নেৰুং নাম কঞ্চনপব্বতং দিস্ৱা তস্স মত্থকে নিসীদিংসু. তং পন পব্বতং নিস্সায ৱসন্তা সকুণসঙ্ঘা চতুপ্পদা চ গোচৰভূমিযং নানাৱণ্ণা হোন্তি, পব্বতং পৱিট্ঠকালতো পট্ঠায তে সব্বে তস্সোভাসেন সুৱণ্ণৱণ্ণা হোন্তি. তং দিস্ৱা বোধিসত্তস্স কনিট্ঠো তং কাৰণং অজানিত্ৱা ‘‘কিং নু খো এত্থ কাৰণ’’ন্তি ভাতৰা সদ্ধিং সল্লপন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

২০. ‘‘কাকোলা কাকসঙ্ঘা চ, মযঞ্চ পততং ৱৰা;

সব্বেৱ সদিসা হোম, ইমং আগম্ম পব্বতং.

২১. ‘‘ইধ সীহা চ ব্যগ্ঘা চ, সিঙ্গালা চ মিগাধমা;

সব্বেৱ সদিসা হোন্তি, অযং কো নাম পব্বতো’’তি.

তত্থ কাকোলাতি ৱনকাকা. কাকসঙ্ঘাতি পকতিকাকসঙ্ঘা চ. পততং ৱৰাতি পক্খীনং সেট্ঠা. সদিসা হোমাতি সদিসৱণ্ণা হোম.

তস্স ৱচনং সুত্ৱা বোধিসত্তো ততিযং গাথমাহ –

২২. ‘‘ইমং নেৰূতি জানন্তি, মনুস্সা পব্বতুত্তমং;

ইধ ৱণ্ণেন সম্পন্না, ৱসন্তি সব্বপাণিনো’’তি.

তত্থ ইধ ৱণ্ণেনাতি ইমস্মিং নেৰুপব্বতে ওভাসেন ৱণ্ণসম্পন্না হুত্ৱা.

তং সুত্ৱা কনিট্ঠো সেসগাথা অভাসি –

২৩. ‘‘অমাননা যত্থ সিযা, অন্তানং ৱা ৱিমাননা;

হীনসম্মাননা ৱাপি, ন তত্থ ৱিসতিংৱসে.

২৪. ‘‘যত্থালসো চ দক্খো চ, সূৰো ভীৰু চ পূজিযা;

ন তত্থ সন্তো ৱসন্তি, অৱিসেসকৰে নৰে.

২৫. ‘‘নাযং নেৰু ৱিভজতি, হীনউক্কট্ঠমজ্ঝিমে;

অৱিসেসকৰো নেৰু, হন্দ নেৰুং জহামসে’’তি.

তত্থ পঠমগাথায অযমত্থো – যত্থ সন্তানং পণ্ডিতানং সীলসম্পন্নানং মাননস্স অভাৱেন অমাননা অৱমঞ্ঞনা চ অৱমানৱসেন ৱিমাননা ৱা হীনানং ৱা দুস্সীলানং সম্মাননা সিযা, তত্থ নিৱাসে ন ৱসেয্য. পূজিযাতি এতে এত্থ একসদিসায পূজায পূজনীযা হোন্তি, সমকং সক্কাৰং লভন্তি. হীনউক্কট্ঠমজ্ঝিমেতি জাতিগোত্তকুলপ্পদেসসীলাচাৰঞাণাদীহি হীনে চ মজ্ঝিমে চ উক্কট্ঠে চ অযং ন ৱিভজতি. হন্দাতি ৱৱস্সগ্গত্থে নিপাতো. জহামসেতি পৰিচ্চজাম. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা উভোপি তে হংসা উপ্পতিত্ৱা চিত্তকূটমেৱ গতা.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা কনিট্ঠহংসো আনন্দো অহোসি, জেট্ঠকহংসো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

নেৰুজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[৩৮০] ৫. আসঙ্কজাতকৱণ্ণনা

আসাৱতী নাম লতাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পুৰাণদুতিযিকাপলোভনং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু ইন্দ্ৰিযজাতকে (জা. ১.৮.৬০ আদযো) আৱি ভৱিস্সতি. ইধ পন সত্থা তং ভিক্খুং ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘কেন উক্কণ্ঠাপিতোসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘পুৰাণদুতিযিকায, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খু এসা ইত্থী তুয্হং অনত্থকাৰিকা, পুব্বেপি ত্ৱং এতং নিস্সায চতুৰঙ্গিনিসেনং জহিত্ৱা হিমৱন্তপদেসে মহন্তং দুক্খং অনুভৱন্তো তীণি সংৱচ্ছৰানি ৱসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কাসিগামে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ৱনমূলফলাহাৰো অভিঞ্ঞা চ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা হিমৱন্তপদেসে ৱসি. তস্মিং কালে একো পুঞ্ঞসম্পন্নো সত্তো তাৱতিংসভৱনতো চৱিত্ৱা তস্মিং ঠানে পদুমসৰে একস্মিং পদুমগব্ভে দাৰিকা হুত্ৱা নিব্বত্তি, সেসপদুমেসু পুৰাণভাৱং পত্ৱা পতন্তেসুপি তং মহাকুচ্ছিকং হুত্ৱা তিট্ঠতেৱ. তাপসো নহাযিতুং পদুমসৰং গতো তং দিস্ৱা ‘‘অঞ্ঞেসু পদুমেসু পতন্তেসুপি ইদং মহাকুচ্ছিকং হুত্ৱা তিট্ঠতি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা উদকসাটকং নিৱাসেত্ৱা ওতৰন্তো গন্ত্ৱা তং পদুমং ৱিৱৰিত্ৱা তং দাৰিকং দিস্ৱা ধীতুসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা পণ্ণসালং আনেত্ৱা পটিজগ্গি. সা অপৰভাগে সোড়সৱস্সিকা হুত্ৱা অভিৰূপা অহোসি উত্তমৰূপধৰা অতিক্কন্তা মানুসকৱণ্ণং, অপত্তা দেৱৱণ্ণং. তদা সক্কো বোধিসত্তস্স উপট্ঠানং আগচ্ছতি, সো তং দাৰিকং দিস্ৱা ‘‘কুতো এসা’’তি পুচ্ছিত্ৱা লদ্ধনিযামং সুত্ৱা ‘‘ইমিস্সা কিং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘নিৱাসট্ঠানং ৱত্থালঙ্কাৰভোজনৱিধানং, মাৰিসা’’তি. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি তস্সা ৱসনট্ঠানস্স আসন্নে ফলিকপাসাদং মাপেত্ৱা দিব্বসযনদিব্বৱত্থালঙ্কাৰদিব্বন্নপানানি মাপেসি.

সো পাসাদো তস্সা অভিৰুহনকালে ওতৰিত্ৱা ভূমিযং পতিট্ঠাতি, অভিৰুড়্হকালে লঙ্ঘিত্ৱা আকাসে তিট্ঠতি. সা বোধিসত্তস্স ৱত্তপটিৱত্তং কুৰুমানা পাসাদে ৱসতি. তমেকো ৱনচৰকো দিস্ৱা ‘‘অযং, ৱো ভন্তে, কিং হোতী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ধীতা মে’’তি সুত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ‘‘দেৱ, মযা হিমৱন্তপদেসে এৱৰূপা নাম একস্স তাপসস্স ধীতা দিট্ঠা’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. তং সুত্ৱা সো সৱনসংসগ্গেন বজ্ঝিত্ৱা ৱনচৰকং মগ্গদেসকং কত্ৱা চতুৰঙ্গিনিযা সেনায তং ঠানং গন্ত্ৱা খন্ধাৱাৰং নিৱাসাপেত্ৱা ৱনচৰকং আদায অমচ্চগণপৰিৱুতো অস্সমপদং পৱিসিত্ৱা মহাসত্তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ‘‘ভন্তে, ইত্থিযো নাম ব্ৰহ্মচৰিযস্স মলং, তুম্হাকং ধীতৰং অহং পটিজগ্গিস্সামী’’তি আহ. বোধিসত্তো পন ‘‘কিং নু খো এতস্মিং পদুমে’’তি আসঙ্কং কত্ৱা উদকং ওতৰিত্ৱা আনীতভাৱেন তস্সা কুমাৰিকায আসঙ্কাতি নামং অকাসি. সো তং ৰাজানং ‘‘ইমং গহেত্ৱা গচ্ছা’’তি উজুকং অৱত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, ইমায কুমাৰিকায নামং জানন্তো গণ্হিত্ৱা গচ্ছা’’তি আহ. ‘‘তুম্হেহি কথিতে ঞস্সামি, ভন্তে’’তি. ‘‘অহং তে ন কথেমি, ত্ৱং অত্তনো পঞ্ঞাবলেন নামং জানন্তোৱ গহেত্ৱা যাহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ততো পট্ঠায অমচ্চেহি সদ্ধিং ‘‘কিন্নামা নু খো এসা’’তি নামং উপধাৰেতি. সো যানি দুজ্জানানি নামানি, তানি কিত্তেত্ৱা ‘‘অসুকা নাম ভৱিস্সতী’’তি বোধিসত্তেন সদ্ধিং কথেতি. বোধিসত্তো ‘‘ন এৱংনামা’’তি পটিক্খিপতি.

ৰঞ্ঞো চ নামং উপধাৰেন্তস্স সংৱচ্ছৰো অতীতো. তদা হত্থিঅস্সমনুস্সে সীহাদযো ৱাড়া গণ্হন্তি, দীঘজাতিকপৰিপন্থো হোতি, মক্খিকপৰিপন্থো হোতি, সীতেন কিলমিত্ৱা বহূ মনুস্সা মৰন্তি. অথ ৰাজা কুজ্ঝিত্ৱা ‘‘কিং মে এতাযা’’তি বোধিসত্তস্স কথেত্ৱা পাযাসি. আসঙ্কা কুমাৰিকা তং দিৱসং ফলিকৱাতপানং ৱিৱৰিত্ৱা অত্তানং দস্সেন্তী অট্ঠাসি. ৰাজা তং দিস্ৱা ‘‘মযং তৱ নামং জানিতুং ন সক্কোম, ত্ৱং হিমৱন্তেযেৱ ৱস, মযং গমিস্সামা’’তি আহ. ‘‘কহং, মহাৰাজ, গচ্ছন্তো মাদিসং ইত্থিং লভিস্সসি, মম ৱচনং সুণাহি, তাৱতিংসদেৱলোকে চিত্তলতাৱনে আসাৱতী নাম লতা অত্থি, তস্সা ফলস্স অব্ভন্তৰে দিব্বপানং নিব্বত্তং, তং একৱাৰং পিৱিত্ৱা চত্তাৰো মাসে মত্তা হুত্ৱা দিব্বসযনে সযন্তি, সা পন ৱস্সসহস্সেন ফলতি, সুৰাসোণ্ডা দেৱপুত্তা ‘ইতো ফলং লভিস্সামা’তি দিব্বপানপিপাসং অধিৱাসেত্ৱা ৱস্সসহস্সং নিবদ্ধং গন্ত্ৱা তং লতং ‘অৰোগা নু খো’তি ওলোকেন্তি, ত্ৱং পন একসংৱচ্ছৰেনেৱ উক্কণ্ঠিতো, আসাফলৱতী নাম সুখা, মা উক্কণ্ঠী’’তি ৱত্ৱা তিস্সো গাথা অভাসি –

২৬. ‘‘আসাৱতী নাম লতা, জাতা চিত্তলতাৱনে;

তস্সা ৱস্সসহস্সেন, একং নিব্বত্ততে ফলং.

২৭. ‘‘তং দেৱা পযিৰুপাসন্তি, তাৱ দূৰফলং সতিং;

আসীসেৱ তুৱং ৰাজ, আসা ফলৱতী সুখা.

২৮. ‘‘আসীসতেৱ সো পক্খী, আসীসতেৱ সো দিজো;

তস্স চাসা সমিজ্ঝতি, তাৱ দূৰগতা সতী;

আসীসেৱ তুৱং ৰাজ, আসা ফলৱতী সুখা’’তি.