১. মণিকুণ্ডলৱগ্গো

[৩৫১] ১. মণিকুণ্ডলজাতকৱণ্ণনা

জীনো ৰথস্সং মণিকুণ্ডলে চাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে সব্বত্থসাধকং পদুট্ঠামচ্চং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতমেৱ. ইধ পন বোধিসত্তো বাৰাণসিৰাজা অহোসি. পদুট্ঠামচ্চো কোসলৰাজানং আনেত্ৱা কাসিৰজ্জং গাহাপেত্ৱা বাৰাণসিৰাজানং বন্ধাপেত্ৱা বন্ধনাগাৰে পক্খিপাপেসি. ৰাজা ঝানং উপ্পাদেত্ৱা আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদি, চোৰৰঞ্ঞো সৰীৰে ডাহো উপ্পজ্জি. সো বাৰাণসিৰাজানং উপসঙ্কমিত্ৱা পঠমং গাথমাহ –

১. ‘‘জীনো ৰথস্সং মণিকুণ্ডলে চ, পুত্তে চ দাৰে চ তথেৱ জীনো;

সব্বেসু ভোগেসু অসেসকেসু, কস্মা ন সন্তপ্পসি সোককালে’’তি.

তত্থ জীনো ৰথস্সং মণিকুণ্ডলে চাতি মহাৰাজ, ত্ৱং ৰথঞ্চ অস্সঞ্চ মণিকুণ্ডলানি চ জীনো, ‘‘জীনো ৰথস্সে চ মণিকুণ্ডলে চা’’তিপি পাঠো. অসেসকেসূতি নিস্সেসকেসু.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ইমা দ্ৱে গাথা অভাসি –

২. ‘‘পুব্বেৱ মচ্চং ৱিজহন্তি ভোগা, মচ্চো ৱা তে পুব্বতৰং জহাতি;

অসস্সতা ভোগিনো কামকামি, তস্মা ন সোচামহং সোককালে.

৩. ‘‘উদেতি আপূৰতি ৱেতি চন্দো, অত্থং তপেত্ৱান পলেতি সূৰিযো;

ৱিদিতা মযা সত্তুক লোকধম্মা, তস্মা ন সোচামহং সোককালে’’তি.

তত্থ পুব্বেৱ মচ্চন্তি মচ্চং ৱা ভোগা পুব্বেৱ পঠমতৰঞ্ঞেৱ ৱিজহন্তি, মচ্চো ৱা তে ভোগে পুব্বতৰং জহাতি. কামকামীতি চোৰৰাজানং আলপতি. অম্ভো, কামে কামযমান কামকামি ভোগিনো নাম লোকে অসস্সতা, ভোগেসু ৱা নট্ঠেসু জীৱমানাৱ অভোগিনো হোন্তি, ভোগে ৱা পহায সযং নস্সন্তি, তস্মা অহং মহাজনস্স সোককালেপি ন সোচামীতি অত্থো. ৱিদিতা মযা সত্তুক লোকধম্মাতি চোৰৰাজানং আলপতি. অম্ভো, সত্তুক, মযা লাভো অলাভো যসো অযসোতিআদযো লোকধম্মা ৱিদিতা. যথেৱ হি চন্দো উদেতি চ পূৰতি চ পুন চ খীযতি, যথা চ সূৰিযো অন্ধকাৰং ৱিধমন্তো মহন্তং আলোকং তপেত্ৱান পুন সাযং অত্থং পলেতি অত্থং গচ্ছতি ন দিস্সতি, এৱমেৱ ভোগা উপ্পজ্জন্তি চ নস্সন্তি চ, তত্থ কিং সোকেন, তস্মা ন সোচামীতি অত্থো.

এৱং মহাসত্তো চোৰৰঞ্ঞো ধম্মং দেসেত্ৱা ইদানি তমেৱ চোৰং গৰহন্তো আহ –

৪. ‘‘অলসো গিহী কামভোগী ন সাধু, অসঞ্ঞতো পব্বজিতো ন সাধু;

ৰাজা ন সাধু অনিসম্মকাৰী, যো পণ্ডিতো কোধনো তং ন সাধু.

৫. ‘‘নিসম্ম খত্তিযো কযিৰা, নানিসম্ম দিসম্পতি;

নিসম্মকাৰিনো ৰাজ, যসো কিত্তি চ ৱড্ঢতী’’তি.

ইমা পন দ্ৱে গাথা হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতাযেৱ. চোৰৰাজা বোধিসত্তং খমাপেত্ৱা ৰজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৱা অত্তনো জনপদমেৱ গতো.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা কোসলৰাজা আনন্দো অহোসি, বাৰাণসিৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

মণিকুণ্ডলজাতকৱণ্ণনা পঠমা.

[৩৫২] ২. সুজাতজাতকৱণ্ণনা

কিং নু সন্তৰমানোৱাতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মতপিতিকং কুটুম্বিকং আৰব্ভ কথেসি. সো কিৰ পিতৰি মতে পৰিদেৱমানো ৱিচৰতি, সোকং ৱিনোদেতুং ন সক্কোতি. অথ সত্থা তস্স সোতাপত্তিফলূপনিস্সযং দিস্ৱা সাৱত্থিং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাসমণং আদায তস্স গেহং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসিন্নো তং ৱন্দিত্ৱা নিসিন্নং ‘‘কিং, উপাসক, সোচসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘আৱুসো, পোৰাণকপণ্ডিতা পণ্ডিতানং ৱচনং সুত্ৱা পিতৰি কালকতে ন সোচিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো কুটুম্বিকগেহে নিব্বত্তি, ‘‘সুজাতকুমাৰো’’তিস্স নামং কৰিংসু. তস্স ৱযপ্পত্তস্স পিতামহো কালমকাসি. অথস্স পিতা পিতু কালকিৰিযতো পট্ঠায সোকসমপ্পিতো আড়াহনং গন্ত্ৱা আড়াহনতো অট্ঠীনি আহৰিত্ৱা অত্তনো আৰামে মত্তিকাথূপং কত্ৱা তানি তত্থ নিদহিত্ৱা গতগতৱেলায থূপং পুপ্ফেহি পূজেত্ৱা চেতিযং আৱিজ্ঝন্তো পৰিদেৱতি, নেৱ ন্হাযতি ন লিম্পতি ন ভুঞ্জতি ন কম্মন্তে ৱিচাৰেতি. তং দিস্ৱা বোধিসত্তো ‘‘পিতা মে অয্যকস্স মতকালতো পট্ঠায সোকাভিভূতো চৰতি, ঠপেত্ৱা পন মং অঞ্ঞো এতং সঞ্ঞাপেতুং ন সক্কোতি, একেন নং উপাযেন নিস্সোকং কৰিস্সামী’’তি বহিগামে একং মতগোণং দিস্ৱা তিণঞ্চ পানীযঞ্চ আহৰিত্ৱা তস্স পুৰতো ঠপেত্ৱা ‘‘খাদ, খাদ, পিৱ, পিৱা’’তি আহ. আগতাগতা নং দিস্ৱা ‘‘সম্ম সুজাত, কিং উম্মত্তকোসি, মতগোণস্স তিণোদকং দেসী’’তি ৱদন্তি. সো ন কিঞ্চি পটিৱদতি. অথস্স পিতু সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘পুত্তো তে উম্মত্তকো জাতো, মতগোণস্স তিণোদকং দেতী’’তি আহংসু. তং সুত্ৱা কুটুম্বিকস্স পিতুসোকো অপগতো, পুত্তসোকো পতিট্ঠিতো. সো ৱেগেনাগন্ত্ৱা ‘‘ননু ত্ৱং, তাত সুজাত, পণ্ডিতোসি, কিংকাৰণা মতগোণস্স তিণোদকং দেসী’’তি ৱত্ৱা দ্ৱে গাথা অভাসি –

৬. ‘‘কিং নু সন্তৰমানোৱ, লাযিত্ৱা হৰিতং তিণং;

খাদ খাদাতি লপসি, গতসত্তং জৰগ্গৱং.

৭. ‘‘ন হি অন্নেন পানেন, মতো গোণো সমুট্ঠহে;

ত্ৱঞ্চ তুচ্ছং ৱিলপসি, যথা তং দুম্মতী তথা’’তি.

তত্থ সন্তৰমানোৱাতি তুৰিতো ৱিয হুত্ৱা. লাযিত্ৱাতি লুনিত্ৱা. লপসীতি ৱিলপসি. গতসত্তং জৰগ্গৱন্তি ৱিগতজীৱিতং জিণ্ণগোণং. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং, যথা দুম্মতি অপ্পপঞ্ঞো ৱিলপেয্য, তথা ত্ৱং তুচ্ছং ৱিলপসীতি.

ততো বোধিসত্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

৮. ‘‘তথেৱ তিট্ঠতি সীসং, হত্থপাদা চ ৱালধি;

সোতা তথেৱ তিট্ঠন্তি, মঞ্ঞে গোণো সমুট্ঠহে.

৯. ‘‘নেৱয্যকস্স সীসঞ্চ, হত্থপাদা চ দিস্সৰে;

ৰুদং মত্তিকথূপস্মিং, ননু ত্ৱঞ্ঞেৱ দুম্মতী’’তি.

তত্থ তথেৱাতি যথা পুব্বে ঠিতং, তথেৱ তিট্ঠতি. মঞ্ঞেতি এতেসং সীসাদীনং তথেৱ ঠিতত্তা অযং গোণো সমুট্ঠহেয্যাতি মঞ্ঞামি. নেৱয্যকস্স সীসঞ্চাতি অয্যকস্স পন সীসঞ্চ হত্থপাদা চ ন দিস্সন্তি. ‘‘পিট্ঠিপাদা ন দিস্সৰে’’তিপি পাঠো. ননু ত্ৱঞ্ঞেৱ দুম্মতীতি অহং তাৱ সীসাদীনি পস্সন্তো এৱং কৰোমি, ত্ৱং পন ন কিঞ্চি পস্সসি, ঝাপিতট্ঠানতো অট্ঠীনি আহৰিত্ৱা মত্তিকাথূপং কত্ৱা পৰিদেৱসি. ইতি মং পটিচ্চ সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন ননু ত্ৱঞ্ঞেৱ দুম্মতি. ভিজ্জনধম্মা নাম সঙ্খাৰা ভিজ্জন্তি, তত্থ কা পৰিদেৱনাতি.

তং সুত্ৱা বোধিসত্তস্স পিতা ‘‘মম পুত্তো পণ্ডিতো ইধলোকপৰলোককিচ্চং জানাতি, মম সঞ্ঞাপনত্থায এতং কম্মং অকাসী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘তাত সুজাতপণ্ডিত, ‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’তি মে ঞাতা, ইতো পট্ঠায ন সোচিস্সামি, পিতুসোকহৰণকপুত্তেন নাম তাদিসেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা পুত্তস্স থুতিং কৰোন্তো আহ –

১০. ‘‘আদিত্তং ৱত মং সন্তং, ঘতসিত্তংৱ পাৱকং;

ৱাৰিনা ৱিয ওসিঞ্চং, সব্বং নিব্বাপযে দৰং.

১১. ‘‘অব্বহী ৱত মে সল্লং, যমাসি হদযস্সিতং;

যো মে সোকপৰেতস্স, পিতুসোকং অপানুদি.

১২. ‘‘সোহং অব্বূড়্হসল্লোস্মি, ৱীতসোকো অনাৱিলো;

ন সোচামি ন ৰোদামি, তৱ সুত্ৱান মাণৱ.

১৩. ‘‘এৱং কৰোন্তি সপ্পঞ্ঞা, যে হোন্তি অনুকম্পকা;

ৱিনিৱত্তেন্তি সোকম্হা, সুজাতো পিতৰং যথা’’তি.

তত্থ নিব্বাপযেতি নিব্বাপযি. দৰন্তি সোকদৰথং. সুজাতো পিতৰং যথাতি যথা মম পুত্তো সুজাতো মং পিতৰং সমানং অত্তনো সপ্পঞ্ঞতায সোকম্হা ৱিনিৱত্তযি, এৱং অঞ্ঞেপি সপ্পঞ্ঞা সোকম্হা ৱিনিৱত্তযন্তীতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে কুটুম্বিকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা সুজাতো অহমেৱ অহোসিন্তি.

সুজাতজাতকৱণ্ণনা দুতিযা.

[৩৫৩] ৩. ৱেনসাখজাতকৱণ্ণনা

নযিদং নিচ্চং ভৱিতব্বন্তি ইদং সত্থা ভগ্গেসু সংসুমাৰগিৰং নিস্সায ভেসকড়াৱনে ৱিহৰন্তো বোধিৰাজকুমাৰং আৰব্ভ কথেসি. বোধিৰাজকুমাৰো নাম উদেনস্স ৰঞ্ঞো পুত্তো তস্মিং কালে সংসুমাৰগিৰে ৱসন্তো একং পৰিযোদাতসিপ্পং ৱড্ঢকিং পক্কোসাপেত্ৱা অঞ্ঞেহি ৰাজূহি অসদিসং কত্ৱা কোকনদং নাম পাসাদং কাৰাপেসি. কাৰাপেত্ৱা চ পন ‘‘অযং ৱড্ঢকী অঞ্ঞস্সপি ৰঞ্ঞো এৱৰূপং পাসাদং কৰেয্যা’’তি মচ্ছৰাযন্তো তস্স অক্খীনি উপ্পাটাপেসি. তেনস্স অক্খীনং উপ্পাটিতভাৱো ভিক্খুসঙ্ঘে পাকটো জাতো. তস্মা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘আৱুসো, বোধিৰাজকুমাৰো কিৰ তথাৰূপস্স ৱড্ঢকিনো অক্খীনি উপ্পাটাপেসি, অহো কক্খড়ো ফৰুসো সাহসিকো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস কক্খড়ো ফৰুসো সাহসিকোৱ. ন কেৱলঞ্চ ইদানেৱ, পুব্বেপেস খত্তিযসহস্সানং অক্খীনি উপ্পাটাপেত্ৱা মাৰেত্ৱা তেসং মংসেন বলিকম্মং কাৰেসী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খো আচৰিযো অহোসি. জম্বুদীপতলে খত্তিযমাণৱা ব্ৰাহ্মণমাণৱা চ তস্সেৱ সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হিংসু. বাৰাণসিৰঞ্ঞো পুত্তো ব্ৰহ্মদত্তকুমাৰো নাম তস্স সন্তিকে তযো ৱেদে উগ্গণ্হি. সো পন পকতিযাপি কক্খড়ো ফৰুসো সাহসিকো অহোসি. বোধিসত্তো অঙ্গৱিজ্জাৱসেন তস্স কক্খড়ফৰুসসাহসিকভাৱং ঞত্ৱা ‘‘তাত, ত্ৱং কক্খড়ো ফৰুসো সাহসিকো, ফৰুসেন নাম লদ্ধং ইস্সৰিযং অচিৰট্ঠিতিকং হোতি, সো ইস্সৰিযে ৱিনট্ঠে ভিন্ননাৱো ৱিয সমুদ্দে পতিট্ঠং ন লভতি, তস্মা মা এৱৰূপো অহোসী’’তি তং ওৱদন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

১৪. ‘‘নযিদং নিচ্চং ভৱিতব্বং ব্ৰহ্মদত্ত, খেমং সুভিক্খং সুখতা চ কাযে;

অত্থচ্চযে মা অহু সম্পমূড়্হো, ভিন্নপ্লৱো সাগৰস্সেৱ মজ্ঝে.

১৫. ‘‘যানি কৰোতি পুৰিসো, তানি অত্তনি পস্সতি;

কল্যাণকাৰী কল্যাণং, পাপকাৰী চ পাপকং;

যাদিসং ৱপতে বীজং, তাদিসং হৰতে ফল’’ন্তি.

তত্থ সুখতা চ কাযেতি তাত ব্ৰহ্মদত্ত, যদেতং খেমং ৱা সুভিক্খং ৱা যা ৱা এসা সুখতা কাযে, ইদং সব্বং ইমেসং সত্তানং নিচ্চং সব্বকালমেৱ ন ভৱতি, ইদং পন অনিচ্চং হুত্ৱা অভাৱধম্মং. অত্থচ্চযেতি সো ত্ৱং অনিচ্চতাৱসেন ইস্সৰিযে ৱিগতে অত্তনো অত্থস্স অচ্চযে যথা নাম ভিন্নপ্লৱো ভিন্ননাৱো মনুস্সো সাগৰমজ্ঝে পতিট্ঠং অলভন্তো সম্পমূড়্হো হোতি, এৱং মা অহু সম্পমূড়্হো. তানি অত্তনি পস্সতীতি তেসং কম্মানং ৱিপাকং ৱিন্দন্তো তানি অত্তনি পস্সতি নাম.

সো আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা বাৰাণসিং গন্ত্ৱা পিতু সিপ্পং দস্সেত্ৱা ওপৰজ্জে পতিট্ঠায পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং পাপুণি. তস্স পিঙ্গিযো নাম পুৰোহিতো অহোসি কক্খড়ো ফৰুসো সাহসিকো. সো যসলোভেন চিন্তেসি ‘‘যংনূনাহং ইমিনা ৰঞ্ঞা সকলজম্বুদীপে সব্বে ৰাজানো গাহাপেয্যং, এৱমেস একৰাজা ভৱিস্সতি, অহম্পি একপুৰোহিতো ভৱিস্সামী’’তি. সো তং ৰাজানং অত্তনো কথং গাহাপেসি. ৰাজা মহতিযা সেনায নগৰা নিক্খমিত্ৱা একস্স ৰঞ্ঞো নগৰং ৰুন্ধিত্ৱা তং ৰাজানং গণ্হি. এতেনুপাযেন সকলজম্বুদীপে ৰজ্জং গহেত্ৱা ৰাজসহস্সপৰিৱুতো ‘‘তক্কসিলাযং ৰজ্জং গণ্হিস্সামী’’তি অগমাসি. বোধিসত্তো নগৰং পটিসঙ্খৰিত্ৱা পৰেহি অপ্পধংসিযং অকাসি.

বাৰাণসিৰাজা গঙ্গানদীতীৰে মহতো নিগ্ৰোধৰুক্খস্স মূলে সাণিং পৰিক্খিপাপেত্ৱা উপৰি ৱিতানং কাৰাপেত্ৱা সযনং পঞ্ঞপেত্ৱা নিৱাসং গণ্হি. সো জম্বুদীপতলে সহস্সৰাজানো গহেত্ৱা যুজ্ঝমানোপি তক্কসিলং গহেতুং অসক্কোন্তো অত্তনো পুৰোহিতং পুচ্ছি ‘‘আচৰিয, মযং এত্তকেহি ৰাজূহি সদ্ধিং আগন্ত্ৱাপি তক্কসিলং গহেতুং ন সক্কোম, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি. ‘‘মহাৰাজ, সহস্সৰাজূনং অক্খীনি উপ্পাটেত্ৱা মাৰেত্ৱা কুচ্ছিং ফালেত্ৱা পঞ্চমধুৰমংসং আদায ইমস্মিং নিগ্ৰোধে অধিৱত্থায দেৱতায বলিকম্মং কত্ৱা অন্তৱট্টীহি ৰুক্খং পৰিক্খিপিত্ৱা লোহিতপঞ্চঙ্গুলিকানি কৰোম, এৱং নো খিপ্পমেৱ জযো ভৱিস্সতী’’তি. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা অন্তোসাণিযং মহাবলে মল্লে ঠপেত্ৱা একমেকং ৰাজানং পক্কোসাপেত্ৱা নিপ্পীড়নেন ৱিসঞ্ঞং কাৰেত্ৱা অক্খীনি উপ্পাটেত্ৱা মাৰেত্ৱা মংসং আদায কড়েৱৰানি গঙ্গাযং পৱাহেত্ৱা ৱুত্তপ্পকাৰং বলিকম্মং কাৰেত্ৱা বলিভেৰিং আকোটাপেত্ৱা যুদ্ধায গতো.

অথস্স অট্টালকতো একো যক্খো আগন্ত্ৱা দক্খিণক্খিং উপ্পাটেত্ৱা অগমাসি, অথস্স মহতী ৱেদনা উপ্পজ্জি. সো ৱেদনাপ্পত্তো আগন্ত্ৱা নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে পঞ্ঞত্তাসনে উত্তানকো নিপজ্জি. তস্মিং খণে একো গিজ্ঝো একং তিখিণকোটিকং অট্ঠিং গহেত্ৱা ৰুক্খগ্গে নিসিন্নো মংসং খাদিত্ৱা অট্ঠিং ৱিস্সজ্জেসি, অট্ঠিকোটি আগন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো ৱামক্খিম্হি অযসূলং ৱিয পতিত্ৱা অক্খিং ভিন্দি. তস্মিং খণে বোধিসত্তস্স ৱচনং সল্লক্খেসি. সো ‘‘অম্হাকং আচৰিযো ‘ইমে সত্তা বীজানুৰূপং ফলং ৱিয কম্মানুৰূপং ৱিপাকং অনুভোন্তী’তি কথেন্তো ইদং দিস্ৱা কথেসি মঞ্ঞে’’তি ৱত্ৱা ৱিলপন্তো দ্ৱে গাথা অভাসি –

১৬. ‘‘ইদং তদাচৰিযৱচো, পাৰাসৰিযো যদব্ৰৱি;

‘মা সু ত্ৱং অকৰি পাপং, যং ত্ৱং পচ্ছা কতং তপে’.

১৭. ‘‘অযমেৱ সো পিঙ্গিয ৱেনসাখো, যম্হি ঘাতযিং খত্তিযানং সহস্সং;

অলঙ্কতে চন্দনসাৰানুলিত্তে, তমেৱ দুক্খং পচ্চাগতং মম’’ন্তি.

তত্থ ইদং তদাচৰিযৱচোতি ইদং তং আচৰিযস্স ৱচনং. পাৰাসৰিযোতি তং গোত্তেন কিত্তেতি. পচ্ছা কতন্তি যং পাপং তযা কতং, পচ্ছা তং তপেয্য কিলমেয্য, তং মা কৰীতি ওৱাদং অদাসি, অহং পনস্স ৱচনং ন কৰিন্তি. অযমেৱাতি নিগ্ৰোধৰুক্খং দস্সেন্তো ৱিলপতি. ৱেনসাখোতি পত্থটসাখো. যম্হি ঘাতযিন্তি যম্হি ৰুক্খে খত্তিযসহস্সং মাৰেসিং. অলঙ্কতে চন্দনসাৰানুলিত্তেতি ৰাজালঙ্কাৰেহি অলঙ্কতে লোহিতচন্দনসাৰানুলিত্তে তে খত্তিযে যত্থাহং ঘাতেসিং, অযমেৱ সো ৰুক্খো ইদানি ময্হং কিঞ্চি পৰিত্তাণং কাতুং ন সক্কোতীতি দীপেতি. তমেৱ দুক্খন্তি যং মযা পৰেসং অক্খিউপ্পাটনদুক্খং কতং, ইদং মে তথেৱ পটিআগতং, ইদানি নো আচৰিযস্স ৱচনং মত্থকং পত্তন্তি পৰিদেৱতি.

সো এৱং পৰিদেৱমানো অগ্গমহেসিং অনুস্সৰিত্ৱা –

১৮. ‘‘সামা চ খো চন্দনলিত্তগত্তা, লট্ঠীৱ সোভঞ্জনকস্স উগ্গতা;

অদিস্ৱা কালং কৰিস্সামি উব্বৰিং, তং মে ইতো দুক্খতৰং ভৱিস্সতী’’তি. –

গাথমাহ –

তস্সত্থো – মম ভৰিযা সুৱণ্ণসামা উব্বৰী যথা নাম সিগ্গুৰুক্খস্স উজু উগ্গতা সাখা মন্দমালুতেৰিতা কম্পমানা সোভতি, এৱং ইত্থিৱিলাসং কুৰুমানা সোভতি, তমহং ইদানি অক্খীনং ভিন্নত্তা উব্বৰিং অদিস্ৱাৱ কালং কৰিস্সামি, তং মে তস্সা অদস্সনং ইতো মৰণদুক্খতোপি দুক্খতৰং ভৱিস্সতীতি.

সো এৱং ৱিলপন্তোৱ মৰিত্ৱা নিৰযে নিব্বত্তি. ন নং ইস্সৰিযলুদ্ধো পুৰোহিতো পৰিত্তাণং কাতুং সক্খি, ন অত্তনো ইস্সৰিযং. তস্মিং মতমত্তেযেৱ বলকাযো ভিজ্জিত্ৱা পলাযি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা বাৰাণসিৰাজা বোধিৰাজকুমাৰো অহোসি, পিঙ্গিযো দেৱদত্তো, দিসাপামোক্খাচৰিযো পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ৱেনসাখজাতকৱণ্ণনা ততিযা.

[৩৫৪] ৪. উৰগজাতকৱণ্ণনা

উৰগোৱ তচং জিণ্ণন্তি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মতপুত্তকং কুটুম্বিকং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু পন মতভৰিযমতপিতিকৱত্থুসদিসমেৱ. ইধাপি তথেৱ সত্থা তস্স নিৱেসনং গন্ত্ৱা তং আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসিন্নং ‘‘কিং, আৱুসো, সোচসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে, পুত্তস্স মে মতকালতো পট্ঠায সোচামী’’তি ৱুত্তে ‘‘আৱুসো, ভিজ্জনধম্মং নাম ভিজ্জতি, নস্সনধম্মং নাম নস্সতি, তঞ্চ খো ন একস্মিংযেৱ কুলে, নাপি একস্মিঞ্ঞেৱ গামে, অথ খো অপৰিমাণেসু চক্কৱাড়েসু তীসু ভৱেসু অমৰণধম্মো নাম নত্থি, তব্ভাৱেনেৱ ঠাতুং সমত্থো একসঙ্খাৰোপি সস্সতো নাম নত্থি, সব্বে সত্তা মৰণধম্মা, সব্বে সঙ্খাৰা ভিজ্জনধম্মা, পোৰাণকপণ্ডিতাপি পুত্তে মতে ‘মৰণধম্মং মতং, নস্সনধম্মং নট্ঠ’ন্তি ন সোচিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো বাৰাণসিযং দ্ৱাৰগামকে ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা কসিকম্মেন জীৱিকং কপ্পেসি. তস্স পুত্তো চ ধীতা চাতি দ্ৱে দাৰকা অহেসুং. সো পুত্তস্স ৱযপ্পত্তস্স সমানকুলতো কুমাৰিকং আহৰিত্ৱা অদাসি, ইতি তে দাসিযা সদ্ধিং ছ জনা অহেসুং – বোধিসত্তো, ভৰিযা, পুত্তো, ধীতা, সুণিসা, দাসীতি. তে সমগ্গা সম্মোদমানা পিযসংৱাসা অহেসুং. বোধিসত্তো সেসানং পঞ্চন্নং এৱং ওৱাদং দেতি ‘‘তুম্হে যথালদ্ধনিযামেনেৱ দানং দেথ, সীলং ৰক্খথ, উপোসথকম্মং কৰোথ, মৰণস্সতিং ভাৱেথ, তুম্হাকং মৰণভাৱং সল্লক্খেথ, ইমেসঞ্হি সত্তানং মৰণং ধুৱং, জীৱিতং অদ্ধুৱং, সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা খযৱযধম্মিনোৱ, ৰত্তিঞ্চ দিৱা চ অপ্পমত্তা হোথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি ওৱাদং সম্পটিচ্ছিত্ৱা অপ্পমত্তা মৰণস্সতিং ভাৱেন্তি.

অথেকদিৱসং বোধিসত্তো পুত্তেন সদ্ধিং খেত্তং গন্ত্ৱা কসতি. পুত্তো কচৱৰং সঙ্কড্ঢিত্ৱা ঝাপেতি. তস্সাৱিদূৰে একস্মিং ৱম্মিকে আসীৱিসো অত্থি. ধূমো তস্স অক্খীনি পহৰি. সো কুদ্ধো নিক্খমিত্ৱা ‘‘ইমং নিস্সায ময্হং ভয’’ন্তি চতস্সো দাঠা নিমুজ্জাপেন্তো তং ডংসি, সো পৰিৱত্তিত্ৱা পতিতো. বোধিসত্তো পৰিৱত্তিত্ৱা তং পতিতং দিস্ৱা গোণে ঠপেত্ৱা গন্ত্ৱা তস্স মতভাৱং ঞত্ৱা তং উক্খিপিত্ৱা একস্মিং ৰুক্খমূলে নিপজ্জাপেত্ৱা পাৰুপিত্ৱা নেৱ ৰোদি ন পৰিদেৱি – ‘‘ভিজ্জনধম্মং পন ভিন্নং, মৰণধম্মং মতং, সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা মৰণনিপ্ফত্তিকা’’তি অনিচ্চভাৱমেৱ সল্লক্খেত্ৱা কসি. সো খেত্তসমীপেন গচ্ছন্তং একং পটিৱিস্সকং পুৰিসং দিস্ৱা ‘‘তাত, গেহং গচ্ছসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আমা’’তি ৱুত্তে তেন হি অম্হাকম্পি ঘৰং গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণিং ৱদেয্যাসি ‘‘অজ্জ কিৰ পুব্বে ৱিয দ্ৱিন্নং ভত্তং অনাহৰিত্ৱা একস্সেৱাহাৰং আহৰেয্যাথ, পুব্বে চ একিকাৱ দাসী আহাৰং আহৰতি, অজ্জ পন চত্তাৰোপি জনা সুদ্ধৱত্থনিৱত্থা গন্ধপুপ্ফহত্থা আগচ্ছেয্যাথা’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি গন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণিযা তথেৱ কথেসি. কেন তে, তাত, ইমং সাসনং দিন্নন্তি. ব্ৰাহ্মণেন, অয্যেতি. সা ‘‘পুত্তো মে মতো’’তি অঞ্ঞাসি, কম্পনমত্তম্পিস্সা নাহোসি. এৱং সুভাৱিতচিত্তা সুদ্ধৱত্থনিৱত্থা গন্ধপুপ্ফহত্থা দাসিং পন আহাৰং আহৰাপেত্ৱা সেসেহি সদ্ধিং খেত্তং অগমাসি. একস্সপি ৰোদিতং ৱা পৰিদেৱিতং ৱা নাহোসি.

বোধিসত্তো পুত্তস্স নিপন্নছাযাযমেৱ নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জি. ভুত্তাৱসানে সব্বেপি দাৰূনি উদ্ধৰিত্ৱা তং চিতকং আৰোপেত্ৱা গন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা ঝাপেসুং. একস্স চ একবিন্দুপি অস্সু নাহোসি, সব্বেপি সুভাৱিতমৰণস্সতিনো হোন্তি. তেসং সীলতেজেন সক্কস্স আসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সো ‘‘কো নু খো মং ঠানা চাৱেতুকামো’’তি উপধাৰেন্তো তেসং গুণতেজেন উণ্হভাৱং ঞত্ৱা পসন্নমানসো হুত্ৱা ‘‘মযা এতেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা সীহনাদং নদাপেত্ৱা সীহনাদপৰিযোসানে এতেসং নিৱেসনং সত্তৰতনপৰিপুণ্ণং কত্ৱা আগন্তুং ৱট্টতী’’তি ৱেগেন তত্থ গন্ত্ৱা আড়াহনপস্সে ঠিতো ‘‘তাত, কিং কৰোথা’’তি আহ. ‘‘একং মনুস্সং ঝাপেম, সামী’’তি. ‘‘ন তুম্হে মনুস্সং ঝাপেস্সথ, একং পন মিগং মাৰেত্ৱা পচথ মঞ্ঞে’’তি. ‘‘নত্থেতং সামি, মনুস্সমেৱ ঝাপেমা’’তি. ‘‘তেন হি ৱেৰিমনুস্সো ৱো ভৱিস্সতী’’তি. অথ নং বোধিসত্তো ‘‘ওৰসপুত্তো নো সামি, ন ৱেৰিকো’’তি আহ. ‘‘তেন হি ৱো অপ্পিযপুত্তো ভৱিস্সতী’’তি? ‘‘অতিৱিয পিযপুত্তো, সামী’’তি. ‘‘অথ কস্মা ন ৰোদসী’’তি? সো অৰোদনকাৰণং কথেন্তো পঠমং গাথমাহ –

১৯. ‘‘উৰগোৱ তচং জিণ্ণং, হিত্ৱা গচ্ছতি সং তনুং;

এৱং সৰীৰে নিব্ভোগে, পেতে কালকতে সতি.

২০. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পৰিদেৱিতং;

তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি.

তত্থ সং তনুন্তি অত্তনো সৰীৰং. নিব্ভোগেতি জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স অভাৱেন ভোগৰহিতে. পেতেতি পৰলোকং পটিগতে. কালকতেতি কতকালে, মতেতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – সামি, মম পুত্তো যথা নাম উৰগো জিণ্ণতচং নিচ্ছিন্দিত্ৱা অনোলোকেত্ৱা অনপেক্খো ছড্ডেত্ৱা গচ্ছেয্য, এৱং অত্তনো সৰীৰং ছড্ডেত্ৱা গচ্ছতি, তস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযৰহিতে সৰীৰে এৱং নিব্ভোগে তস্মিঞ্চ মে পুত্তে পেতে পুন পটিগতে মৰণকালং কত্ৱা ঠিতে সতি কো কাৰুঞ্ঞেন ৱা পৰিদেৱেন ৱা অত্থো. অযঞ্হি যথা সূলেহি ৱিজ্ঝিত্ৱা ডয্হমানো সুখদুক্খং ন জানাতি, এৱং ঞাতীনং পৰিদেৱিতম্পি ন জানাতি, তেন কাৰণেনাহং এতং ন সোচামি. যা তস্স অত্তনো গতি, তং সো গতোতি.

সক্কো বোধিসত্তস্স ৱচনং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণিং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘দস মাসে কুচ্ছিনা পৰিহৰিত্ৱা থঞ্ঞং পাযেত্ৱা হত্থপাদে সণ্ঠপেত্ৱা ৱড্ঢিতপুত্তো মে, সামী’’তি. ‘‘অম্ম, পিতা তাৱ পুৰিসভাৱেন মা ৰোদতু, মাতু হদযং পন মুদুকং হোতি, ত্ৱং কস্মা ন ৰোদসী’’তি? সা অৰোদনকাৰণং কথেন্তী –

২১. ‘‘অনৱ্হিতো ততো আগা, অননুঞ্ঞাতো ইতো গতো;

যথাগতো তথা গতো, তত্থ কা পৰিদেৱনা.

২২. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পৰিদেৱিতং;

তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. – গাথাদ্ৱযমাহ –

তত্থ অনৱ্হিতোতি অযং তাত মযা পৰলোকতো অনৱ্হিতো অযাচিতো. আগাতি অম্হাকং গেহং আগতো. ইতোতি ইতো মনুস্সলোকতো গচ্ছন্তোপি মযা অননুঞ্ঞাতোৱ গতো. যথাগতোতি আগচ্ছন্তোপি যথা অত্তনোৱ ৰুচিযা আগতো, গচ্ছন্তোপি তথেৱ গতো. তত্থাতি তস্মিং তস্স ইতো গমনে কা পৰিদেৱনা. ডয্হমানোতি গাথা ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা.

সক্কো ব্ৰাহ্মণিযা কথং সুত্ৱা তস্স ভগিনিং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘ভাতা মে, সামী’’তি. ‘‘অম্ম, ভগিনিযো নাম ভাতূসু সিনেহা হোন্তি, ত্ৱং কস্মা ন ৰোদসী’’তি? সা অৰোদনকাৰণং কথেন্তী –

২৩. ‘‘সচে ৰোদে কিসা অস্সং, তস্সা মে কিং ফলং সিযা;

ঞাতিমিত্তসুহজ্জানং, ভিয্যো নো অৰতী সিযা.

২৪. ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পৰিদেৱিতং;

তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. – গাথাদ্ৱযমাহ –

তত্থ সচেতি যদি অহং ভাতৰি মতে ৰোদেয্যং, কিসসৰীৰা অস্সং. ভাতু পন মে তপ্পচ্চযা ৱুড্ঢি নাম নত্থীতি দস্সেতি. তস্সা মেতি তস্সা ময্হং ৰোদন্তিযা কিং ফলং কো আনিসংসো ভৱেয্য. ময্হং অৱুদ্ধি পন পঞ্ঞাযতীতি দীপেতি. ঞাতিমিত্তসুহজ্জানন্তি ঞাতিমিত্তসুহদানং. অযমেৱ ৱা পাঠো. ভিয্যো নোতি যে অম্হাকং ঞাতী চ মিত্তা চ সুহদযা চ, তেসং অধিকতৰা অৰতি সিযা.

সক্কো ভগিনিযা কথং সুত্ৱা ভৰিযং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘পতি মে, সামী’’তি. ‘‘ইত্থিযো নাম পতিম্হি মতে ৱিধৱা হোন্তি অনাথা, ত্ৱং কস্মা ন ৰোদসী’’তি. সাপিস্স অৰোদনকাৰণং কথেন্তী –

২৫. ‘‘যথাপি দাৰকো চন্দং, গচ্ছন্তমনুৰোদতি;

এৱংসম্পদমেৱেতং, যো পেতমনুসোচতি.

২৬. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পৰিদেৱিতং;

তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. – গাথাদ্ৱযমাহ –

তস্সত্থো – যথা নাম যত্থ কত্থচি যুত্তাযুত্তং লব্ভনীযালব্ভনীযং অজানন্তো বালদাৰকো মাতু উচ্ছঙ্গে নিসিন্নো পুণ্ণমাসিযং পুণ্ণং চন্দং আকাসে গচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘অম্ম, চন্দং মে দেহি, অম্ম, চন্দং মে দেহী’’তি পুনপ্পুনং ৰোদতি, এৱংসম্পদমেৱেতং, এৱংনিপ্ফত্তিকমেৱ এতং তস্স ৰুণ্ণং হোতি, যো পেতং কালকতং অনুসোচতি. ইতোপি চ বালতৰং. কিংকাৰণা? সো হি ৱিজ্জমানচন্দং অনুৰোদতি, ময্হং পন পতি মতো এতৰহি অৱিজ্জমানো সূলেহি ৱিজ্ঝিত্ৱা ডয্হমানোপি ন কিঞ্চি জানাতীতি.

সক্কো ভৰিযায ৱচনং সুত্ৱা দাসিং পুচ্ছি ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘অয্যো মে, সামী’’তি. ‘‘ননু ত্ৱং ইমিনা পীড়েত্ৱা পোথেত্ৱা পৰিভুত্তা ভৱিস্সসি, তস্মা ‘‘সুমুত্তা অহ’’ন্তি ন ৰোদসী’’তি. ‘সামি, মা এৱং অৱচ, ন এতং এতস্স অনুচ্ছৱিকং, খন্তিমেত্তানুদ্দযসম্পন্নো মে অয্যপুত্তো, উৰে সংৱড্ঢিতপুত্তো ৱিয অহোসী’তি. ‘‘অথ কস্মা ন ৰোদসী’’তি? সাপিস্স অৰোদনকাৰণং কথেন্তী –

২৭. ‘‘যথাপি উদককুম্ভো, ভিন্নো অপ্পটিসন্ধিযো;

এৱংসম্পদমেৱেতং, যো পেতমনুসোচতি.

২৮. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পৰিদেৱিতং;

তস্মা এতং ন সোচামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. – গাথাদ্ৱযমাহ –

তস্সত্থো – যথা নাম উদককুম্ভো উক্খিপিযমানো পতিত্ৱা সত্তধা ভিন্নো পুন তানি কপালানি পটিপাটিযা ঠপেত্ৱা সংৱিদহিত্ৱা পটিপাকতিকং কাতুং ন সক্কোতি, যো পেতমনুসোচতি, তস্সপি এতমনুসোচনং এৱংনিপ্ফত্তিকমেৱ হোতি, মতস্স পুন জীৱাপেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ইদ্ধিমতো ৱা ইদ্ধানুভাৱেন ভিন্নং কুম্ভং সংৱিদহিত্ৱা উদকস্স পূৰেতুং সক্কা ভৱেয্য, কালকতো পন ইদ্ধিবলেনাপি ন সক্কা পটিপাকতিতং কাতুন্তি. ইতৰা গাথা ৱুত্তত্থাযেৱ.

সক্কো সব্বেসং ধম্মকথং সুত্ৱা পসীদিত্ৱা ‘‘তুম্হেহি অপ্পমত্তেহি মৰণস্সতি ভাৱিতা, তুম্হে ইতো পট্ঠায সহত্থেন কম্মং মা কৰিত্থ, অহং, সক্কো দেৱৰাজা, অহং ৱো গেহে সত্ত ৰতনানি অপৰিমাণানি কৰিস্সামি, তুম্হে দানং দেথ, সীলং ৰক্খথ, উপোসথকম্মং কৰোথ, অপ্পমত্তা হোথা’’তি তেসং ওৱাদং দত্ৱা গেহং অপৰিমিতধনং কত্ৱা পক্কামি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা সচ্চানি পকাসেত্ৱা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপৰিযোসানে কুটুম্বিকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. তদা দাসী খুজ্জুত্তৰা অহোসি, ধীতা উপ্পলৱণ্ণা, পুত্তো ৰাহুলো, মাতা খেমা, ব্ৰাহ্মণো পন অহমেৱ অহোসিন্তি.

উৰগজাতকৱণ্ণনা চতুত্থা.

[৩৫৫] ৫. ঘটজাতকৱণ্ণনা

অঞ্ঞে সোচন্তি ৰোদন্তীতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰঞ্ঞো একং অমচ্চং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু হেট্ঠা কথিতসদিসমেৱ. ইধ পন ৰাজা অত্তনো উপকাৰস্স অমচ্চস্স মহন্তং যসং দত্ৱা পৰিভেদকানং কথং গহেত্ৱা তং বন্ধাপেত্ৱা বন্ধনাগাৰে পৱেসেসি. সো তত্থ নিসিন্নোৱ সোতাপত্তিমগ্গং নিব্বত্তেসি. ৰাজা তস্স গুণং সল্লক্খেত্ৱা মোচাপেসি. সো গন্ধমালং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদি. অথ নং সত্থা ‘‘অনত্থো কিৰ তে উপ্পন্নো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে, অনত্থেন পন মে অত্থো আগতো, সোতাপত্তিমগ্গো নিব্বত্তো’’তি ৱুত্তে ‘‘ন খো, উপাসক, ত্ৱঞ্ঞেৱ অনত্থেন অত্থং আহৰি, পোৰাণকপণ্ডিতাপি আহৰিংসূ’’তি ৱত্ৱা তেন যাচিতো অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো তস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, ‘‘ঘটকুমাৰো’’তিস্স নামং কৰিংসু. সো অপৰেন সমযেন তক্কসিলাযং উগ্গহিতসিপ্পো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি. তস্স অন্তেপুৰে একো অমচ্চো দুব্ভি. সো তং পচ্চক্খতো ঞত্ৱা ৰট্ঠা পব্বাজেসি. তদা সাৱত্থিযং ধঙ্কৰাজা নাম ৰজ্জং কাৰেসি. সো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা তং উপট্ঠহিত্ৱা হেট্ঠা ৱুত্তনযেন অত্তনো ৱচনং গাহাপেত্ৱা বাৰাণসিৰজ্জং গণ্হাপেসি. সোপি ৰজ্জং গহেত্ৱা বোধিসত্তং সঙ্খলিকাহি বন্ধাপেত্ৱা বন্ধনাগাৰং পৱেসেসি. বোধিসত্তো ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদি, ধঙ্কস্স সৰীৰে ডাহো উপ্পজ্জি. সো গন্ত্ৱা বোধিসত্তস্স সুৱণ্ণাদাসফুল্লপদুমসস্সিৰিকং মুখং দিস্ৱা বোধিসত্তং পুচ্ছন্তো পঠমং গাথমাহ –

২৯. ‘‘অঞ্ঞে সোচন্তি ৰোদন্তি, অঞ্ঞে অস্সুমুখা জনা;

পসন্নমুখৱণ্ণোসি, কস্মা ঘট ন সোচসী’’তি.

তত্থ অঞ্ঞেতি তং ঠপেত্ৱা সেসমনুস্সা.

অথস্স বোধিসত্তো অসোচনকাৰণং কথেন্তো চতস্সো গাথা অভাসি –

৩০. ‘‘নাব্ভতীতহৰো সোকো, নানাগতসুখাৱহো;

তস্মা ধঙ্ক ন সোচামি, নত্থি সোকে দুতীযতা.

৩১. ‘‘সোচং পণ্ডু কিসো হোতি, ভত্তঞ্চস্স ন ৰুচ্চতি;

অমিত্তা সুমনা হোন্তি, সল্লৱিদ্ধস্স ৰুপ্পতো.

৩২. ‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, নিন্নে ৱা যদি ৱা থলে;

ঠিতং মং নাগমিস্সতি, এৱং দিট্ঠপদো অহং.

৩৩. ‘‘যস্সত্তা নালমেকোৱ, সব্বকামৰসাহৰো;

সব্বাপি পথৱী তস্স, ন সুখং আৱহিস্সতী’’তি.

তত্থ নাব্ভতীতহৰোতি নাব্ভতীতাহাৰো, অযমেৱ ৱা পাঠো. সোকো নাম অব্ভতীতং অতিক্কন্তং নিৰুদ্ধং অত্থঙ্গতং পুন নাহৰতি. দুতীযতাতি সহাযতা. অতীতাহৰণেন ৱা অনাগতাহৰণেন ৱা সোকো নাম কস্সচি সহাযো ন হোতি, তেনাপি কাৰণেনাহং ন সোচামীতি ৱদতি. সোচন্তি সোচন্তো. সল্লৱিদ্ধস্স ৰুপ্পতোতি সোকসল্লেন ৱিদ্ধস্স তেনেৱ ঘট্টিযমানস্স ‘‘দিট্ঠা ৱত নো পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠী’’তি অমিত্তা সুমনা হোন্তীতি অত্থো.

ঠিতং মং নাগমিস্সতীতি সম্ম ধঙ্কৰাজ, এতেসু গামাদীসু যত্থ কত্থচি ঠিতং মং পণ্ডুকিসভাৱাদিকং সোকমূলকং ব্যসনং ন আগমিস্সতি. এৱং দিট্ঠপদোতি যথা তং ব্যসনং নাগচ্ছতি, এৱং মযা ঝানপদং দিট্ঠং. ‘‘অট্ঠলোকধম্মপদ’’ন্তিপি ৱদন্তিযেৱ. পাড়িযং পন ‘‘ন মত্তং নাগমিস্সতী’’তি লিখিতং, তং অট্ঠকথাযং নত্থি. পৰিযোসানগাথায ইচ্ছিতপত্থিতত্থেন ঝানসুখসঙ্খাতং সব্বকামৰসং আহৰতীতি সব্বকামৰসাহৰো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যস্স ৰঞ্ঞো পহায অঞ্ঞসহাযে অত্তাৱ একো সব্বকামৰসাহৰো নালং, সব্বং ঝানসুখসঙ্খাতং কামৰসং আহৰিতুং অসমত্থো, তস্স ৰঞ্ঞো সব্বাপি পথৱী ন সুখং আৱহিস্সতি. কামাতুৰস্স হি সুখং নাম নত্থি, যো পন কিলেসদৰথৰহিতং ঝানসুখং আহৰিতুং সমত্থো, সো ৰাজা সুখী হোতীতি. যো পনেতায গাথায ‘‘যস্সত্থা নালমেকো’’তিপি পাঠো, তস্সত্থো ন দিস্সতি.

ইতি ধঙ্কো ইমা চতস্সো গাথা সুত্ৱা বোধিসত্তং খমাপেত্ৱা ৰজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৱা পক্কামি. বোধিসত্তোপি ৰজ্জং অমচ্চানং পটিনিয্যাদেত্ৱা হিমৱন্তপদেসং গন্ত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো ব্ৰহ্মলোকপৰাযণো অহোসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা ধঙ্কৰাজা আনন্দো অহোসি, ঘটৰাজা পন অহমেৱ অহোসি’’ন্তি.

ঘটজাতকৱণ্ণনা পঞ্চমা.

[৩৫৬] ৬. কোৰণ্ডিযজাতকৱণ্ণনা

একো অৰঞ্ঞেতি ইদং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ধম্মসেনাপতিং আৰব্ভ কথেসি. থেৰো কিৰ আগতাগতানং দুস্সীলানং মিগলুদ্দকমচ্ছবন্ধাদীনং দিট্ঠদিট্ঠানঞ্ঞেৱ ‘‘সীলং গণ্হথ, সীলং গণ্হথা’’তি সীলং দেতি. তে থেৰে গৰুভাৱেন তস্স কথং ভিন্দিতুং অসক্কোন্তা সীলং গণ্হন্তি, গহেত্ৱা চ পন ন ৰক্খন্তি, অত্তনো অত্তনো কম্মমেৱ কৰোন্তি. থেৰো সদ্ধিৱিহাৰিকে আমন্তেত্ৱা ‘‘আৱুসো, ইমে মনুস্সা মম সন্তিকে সীলং গণ্হিংসু, গণ্হিত্ৱা চ পন ন ৰক্খন্তী’’তি আহ. ‘‘ভন্তে, তুম্হে এতেসং অৰুচিযা সীলং দেথ, এতে তুম্হাকং কথং ভিন্দিতুং অসক্কোন্তা গণ্হন্তি, তুম্হে ইতো পট্ঠায এৱৰূপানং সীলং মা অদত্থা’’তি. থেৰো অনত্তমনো অহোসি. তং পৱত্তিং সুত্ৱা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, সাৰিপুত্তত্থেৰো কিৰ দিট্ঠদিট্ঠানঞ্ঞেৱ সীলং দেতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপেস দিট্ঠদিট্ঠানং অযাচন্তানঞ্ঞেৱ সীলং দেতী’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি.

অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো তক্কসিলাযং দিসাপামোক্খস্স আচৰিযস্স জেট্ঠন্তেৱাসিকো কোৰণ্ডিযো নাম অহোসি. তদা সো আচৰিযো দিট্ঠদিট্ঠানং কেৱট্টাদীনং অযাচন্তানঞ্ঞেৱ ‘‘সীলং গণ্হথ, সীলং গণ্হথা’’তি সীলং দেতি. তে গহেত্ৱাপি ন ৰক্খন্তি আচৰিযো তমত্থং অন্তেৱাসিকানং আৰোচেসি. অন্তেৱাসিকা ‘‘ভন্তে, তুম্হে এতেসং অৰুচিযা সীলং দেথ, তস্মা ভিন্দন্তি, ইতো দানি পট্ঠায যাচন্তানঞ্ঞেৱ দদেয্যাথ, মা অযাচন্তান’’ন্তি ৱদিংসু. সো ৱিপ্পটিসাৰী অহোসি, এৱং সন্তেপি দিট্ঠদিট্ঠানং সীলং দেতিযেৱ.

অথেকদিৱসং একস্মা গামা মনুস্সা আগন্ত্ৱা ব্ৰাহ্মণৱাচনকত্থায আচৰিযং নিমন্তযিংসু. সো কোৰণ্ডিযমাণৱং পক্কোসিত্ৱা ‘‘তাত, অহং ন গচ্ছামি, ত্ৱং ইমে পঞ্চসতে মাণৱে গহেত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা ৱাচনকানি সম্পটিচ্ছিত্ৱা অম্হাকং দিন্নকোট্ঠাসং আহৰা’’তি পেসেসি. সো গন্ত্ৱা পটিনিৱত্তন্তো অন্তৰামগ্গে একং কন্দৰং দিস্ৱা চিন্তেসি ‘‘অম্হাকং আচৰিযো দিট্ঠদিট্ঠানং অযাচন্তানঞ্ঞেৱ সীলং দেতি, ইতো দানি পট্ঠায যথা যাচন্তানঞ্ঞেৱ দেতি, তথা নং কৰিস্সামী’’তি. সো তেসু মাণৱেসু সুখনিসিন্নেসু উট্ঠায মহন্তং মহন্তং সেলং উক্খিপিত্ৱা কন্দৰাযং খিপি, পুনপ্পুনং খিপিযেৱ. অথ নং তে মাণৱা উট্ঠায ‘‘আচৰিয, কিং কৰোসী’’তি আহংসু. সো ন কিঞ্চি কথেসি, তে ৱেগেন গন্ত্ৱা আচৰিযস্স আৰোচেসুং. আচৰিযো আগন্ত্ৱা তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

৩৪. ‘‘একো অৰঞ্ঞে গিৰিকন্দৰাযং, পগ্গয্হ পগ্গয্হ সিলং পৱেচ্ছসি;

পুনপ্পুনং সন্তৰমানৰূপো, কোৰণ্ডিয কো নু তৱ যিধত্থো’’তি.

তত্থ কো নু তৱ যিধত্থোতি কো নু তৱ ইধ কন্দৰাযং সিলাখিপনেন অত্থো.

সো তস্স ৱচনং সুত্ৱা আচৰিযং পবোধেতুকামো দুতিযং গাথমাহ –

৩৫. ‘‘অহঞ্হিমং সাগৰসেৱিতন্তং, সমং কৰিস্সামি যথাপি পাণি;

ৱিকিৰিয সানূনি চ পব্বতানি চ, তস্মা সিলং দৰিযা পক্খিপামী’’তি.

তত্থ অহঞ্হিমন্তি অহঞ্হি ইমং মহাপথৱিং. সাগৰসেৱিতন্তন্তি সাগৰেহি সেৱিতং চাতুৰন্তং. যথাপি পাণীতি হত্থতলং ৱিয সমং কৰিস্সামি. ৱিকিৰিযাতি ৱিকিৰিত্ৱা. সানূনি চ পব্বতানি চাতি পংসুপব্বতে চ সিলাপব্বতে চ.

তং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো ততিযং গাথমাহ –

৩৬. ‘‘নযিমং মহিং অৰহতি পাণিকপ্পং, সমং মনুস্সো কৰণায মেকো;

মঞ্ঞামিমঞ্ঞেৱ দৰিং জিগীসং, কোৰণ্ডিয হাহসি জীৱলোক’’ন্তি.

তত্থ কৰণায মেকোতি কৰণায একো কাতুং ন সক্কোতীতি দীপেতি. মঞ্ঞামিমঞ্ঞেৱ দৰিং জিগীসন্তি অহং মঞ্ঞামি তিট্ঠতু পথৱী, ইমঞ্ঞেৱ একং দৰিং জিগীসং পূৰণত্থায ৱাযমন্তো সিলা পৰিযেসন্তো উপাযং ৱিচিনন্তোৱ ত্ৱং ইমং জীৱলোকং হাহসি জহিস্সসি, মৰিস্সসীতি অত্থো.

তং সুত্ৱা মাণৱো চতুত্থং গাথমাহ –

৩৭. ‘‘সচে অযং ভূতধৰং ন সক্কা, সমং মনুস্সো কৰণায মেকো;

এৱমেৱ ত্ৱং ব্ৰহ্মে ইমে মনুস্সে, নানাদিট্ঠিকে নানযিস্সসি তে’’তি.

তস্সত্থো – সচে অযং একো মনুস্সো ইমং ভূতধৰং পথৱিং সমং কাতুং ন সক্কা ন সমত্থো, এৱমেৱ ত্ৱং ইমে দুস্সীলমনুস্সে নানাদিট্ঠিকে নানযিস্সসি, তে এৱং ‘‘সীলং গণ্হথ, সীলং গণ্হথা’’তি ৱদন্তো অত্তনো ৱসং ন আনযিস্সসি, পণ্ডিতপুৰিসাযেৱ হি পাণাতিপাতং ‘‘অকুসল’’ন্তি গৰহন্তি. সংসাৰমোচকাদযো পনেত্থ কুসলসঞ্ঞিনো, তে ত্ৱং কথং আনযিস্সসি, তস্মা দিট্ঠদিট্ঠানং সীলং অদত্ৱা যাচন্তানঞ্ঞেৱ দেহীতি.

তং সুত্ৱা আচৰিযো ‘‘যুত্তং ৱদতি কোৰণ্ডিযো, ইদানি ন এৱৰূপং কৰিস্সামী’’তি অত্তনো ৱিৰদ্ধভাৱং ঞত্ৱা পঞ্চমং গাথমাহ –

৩৮. ‘‘সংখিত্তৰূপেন ভৱং মমত্থং, অক্খাসি কোৰণ্ডিয এৱমেতং;

যথা ন সক্কা পথৱী সমাযং, কত্তুং মনুস্সেন তথা মনুস্সা’’তি.