৬. সুমনবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা
এৱং একপ্পহাৰেনেৱ দসসহস্সিলোকধাতুং একন্ধকাৰং কত্ৱা তস্মিং ভগৱতি পৰিনিব্বুতে তস্স অপৰভাগে নৱুতিৱস্সসহস্সাযুকেসু মনুস্সেসু অনুক্কমেন পৰিহাযিত্ৱা দসৱস্সেসু জাতেসু পুন ৱড্ঢিত্ৱা অনুক্কমেন অসঙ্খ্যেয্যাযুকা হুত্ৱা পুন পৰিহাযিত্ৱা নৱুতিৱস্সসহস্সাযুকেসু জাতেসু সুমনো নাম বোধিসত্তো পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা মেখলনগৰে সুদত্তস্স নাম ৰঞ্ঞো কুলে সিৰিমায নাম দেৱিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. পাটিহাৰিযানি পুব্বে ৱুত্তনযানেৱ.
সো অনুক্কমেন ৱুদ্ধিপ্পত্তো সিৰিৱড্ঢনসোমৱড্ঢনইদ্ধিৱড্ঢননামধেয্যেসু তীসু পাসাদেসু তেসট্ঠিযা নাটকিত্থিসতসহস্সেহি পৰিচাৰিযমানো সুৰযুৱতীহি পৰিচাৰিযমানো দেৱকুমাৰো ৱিয নৱৱস্সসহস্সানি দিব্বসুখসদিসং ৱিসযসুখমনুভৱমানো ৱটংসিকায নাম দেৱিযা অনুপমং নাম নিৰুপমং পুত্তং জনেত্ৱা চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা হত্থিযানেন নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. তং পন পব্বজন্তং তিংসকোটিযো অনুপব্বজিংসু.
সো তেহি পৰিৱুতো দসমাসে পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমায অনোমনিগমে অনোমসেট্ঠিনো ধীতায অনুপমায নাম দিন্নং পক্খিত্তদিব্বোজং পাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সালৱনে দিৱাৱিহাৰং ৱীতিনামেত্ৱা অনুপমাজীৱকেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা নাগবোধিং উপগন্ত্ৱা তং পদক্খিণং কত্ৱা অট্ঠহি তিণমুট্ঠীহি তিংসহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং কত্ৱা তত্থ পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদি. ততো মাৰবলং ৱিধমিত্ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা – ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি (ধ. প. ১৫৩-১৫৪) উদানং উদানেসি. তেন ৱুত্তং –
১. ‘‘মঙ্গলস্স অপৰেন, সুমনো নাম নাযকো;
সব্বধম্মেহি অসমো, সব্বসত্তানমুত্তমো’’তি.
তত্থ মঙ্গলস্স অপৰেনাতি মঙ্গলস্স ভগৱতো অপৰভাগে. সব্বধম্মেহি অসমোতি সব্বেহিপি সীলসমাধিপঞ্ঞাধম্মেহি অসমো অসদিসো.
সুমনো কিৰ ভগৱা বোধিসমীপেযেৱ সত্তসত্তাহানি ৱীতিনামেত্ৱা ধম্মদেসনত্থং ব্ৰহ্মাযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা – ‘‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি (দী. নি. ২.৭২; ম. নি. ১.২৮৪; ২.৩৪১; মহাৱ. ১০) উপধাৰেন্তো অত্তনা সহ পব্বজিতানং তিংসকোটিযো চ অত্তনো কনিট্ঠভাতিকং ৱেমাতিকং সৰণকুমাৰঞ্চ পুৰোহিতপুত্তং ভাৱিতত্তমাণৱকঞ্চ উপনিস্সযসম্পন্নে দিস্ৱা – ‘‘এতেসং পঠমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৱা হংসৰাজা ৱিয গগনপথেন মেখলুয্যানে ওতৰিত্ৱা উয্যানপালং পেসেত্ৱা অত্তনো কনিট্ঠভাতিকং সৰণকুমাৰঞ্চ পুৰোহিতপুত্তং ভাৱিতত্তকুমাৰঞ্চ পক্কোসাপেত্ৱা তেসং পৰিৱাৰভূতা সত্ততিংসকোটিযো অত্তনা সহ পব্বজিতা তিংসকোটিযো চ অঞ্ঞে চ বহূ দেৱমনুস্সকোটিযো চাতি এৱং কোটিসতসহস্সং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনেন ধম্মামতং পাযেসি. তেন ৱুত্তং –
২. ‘‘তদা অমতভেৰিং সো, আহনী মেখলে পুৰে;
ধম্মসঙ্খসমাযুত্তং, নৱঙ্গং জিনসাসন’’ন্তি.
তত্থ অমতভেৰিন্তি অমতাধিগমায নিব্বানাধিগমায ভেৰিং. আহনীতি ৱাদযি, ধম্মং দেসেসীতি অত্থো. সাযং অমতভেৰী নাম অমতপৰিযোসানং নৱঙ্গং বুদ্ধৱচনং. তেনেৱাহ – ‘‘ধম্মসঙ্খসমাযুত্তং, নৱঙ্গং জিনসাসন’’ন্তি. তত্থ ধম্মসঙ্খসমাযুত্তন্তি চতুসচ্চধম্মকথাসঙ্খৱৰসমাযুত্তং.
সুমনো পন লোকনাযকো অভিসম্বোধিং পাপুণিত্ৱা পটিঞ্ঞানুৰূপং পটিপদং পটিপজ্জমানো মহাজনস্স ভৱবন্ধনমোক্খত্থায কুসলৰতনস্স কিলেসচোৰেহি ৱিলুপ্পমানস্স পৰিত্তানত্থং সীলৱিপুলপাকাৰং সমাধিপৰিখাপৰিৱাৰিতং ৱিপস্সনাঞাণদ্ৱাৰং সতিসম্পজঞ্ঞদড়্হকৱাটং সমাপত্তিমণ্ডপাদিপটিমণ্ডিতং বোধিপক্খিযজনসমাকুলং অমতৱৰনগৰং মাপেসি. তেন ৱুত্তং –
৩. ‘‘নিজ্জিনিত্ৱা কিলেসে সো, পত্ৱা সম্বোধিমুত্তমং;
মাপেসি নগৰং সত্থা, সদ্ধম্মপুৰৱৰুত্তম’’ন্তি.
তত্থ নিজ্জিনিত্ৱাতি ৱিজিনিত্ৱা অভিভুয্য, কিলেসাভিসঙ্খাৰদেৱপুত্তমাৰে ৱিদ্ধংসেত্ৱাতি অত্থো. সোতি সো সুমনো ভগৱা. ‘‘ৱিজিনিত্ৱা কিলেসে হী’’তিপি পাঠো. তত্থ হি-কাৰো পদপূৰণমত্তে নিপাতো. পত্ৱাতি অধিগন্ত্ৱা. ‘‘পত্তো’’তিপি পাঠো. নগৰন্তি নিব্বাননগৰং. সদ্ধম্মপুৰৱৰুত্তমন্তি সদ্ধম্মসঙ্খাতং পুৰৱৰেসু উত্তমং সেট্ঠং পধানভূতং. অথ ৱা সদ্ধম্মমযেসু পুৰেসু পৱৰেসু উত্তমং সদ্ধম্মপুৰৱৰুত্তমং. পুৰিমস্মিং অত্থৱিকপ্পে ‘‘নগৰ’’ন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনন্তি দট্ঠব্বং. পটিৱিদ্ধধম্মসভাৱানং সেক্খাসেক্খানং অৰিযপুগ্গলানং পতিট্ঠানং গোচৰনিৱাসট্ঠেন নিব্বানং ‘‘নগৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি. তস্মিং পন সদ্ধম্মৱৰনগৰে সো সত্থা অৱিচ্ছিন্নং অকুটিলং উজুং পুথুলঞ্চ ৱিত্থতঞ্চ সতিপট্ঠানমযং মহাৱীথিং মাপেসি. তেন ৱুত্তং –
৪. ‘‘নিৰন্তৰং অকুটিলং, উজুং ৱিপুলৱিত্থতং;
মাপেসি সো মহাৱীথিং, সতিপট্ঠানৱৰুত্তম’’ন্তি.
তত্থ নিৰন্তৰন্তি কুসলজৱনসঞ্চৰণানন্তৰভাৱতো নিৰন্তৰং. অকুটিলন্তি কুটিলভাৱকৰদোসৱিৰহিততো অকুটিলং. উজুন্তি অকুটিলত্তাৱ উজুং. পুৰিমপদস্সেৱ অত্থদীপকমিদং ৱচনং. ৱিপুলৱিত্থতন্তি আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চ পুথুলৱিত্থতং, পুথুলৱিত্থতভাৱো লোকিযলোকুত্তৰসতিপট্ঠানৱসেন দট্ঠব্বো. মহাৱীথিন্তি মহামগ্গং. সতিপট্ঠানৱৰুত্তমন্তি সতিপট্ঠানঞ্চ তং ৱৰেসু উত্তমঞ্চাতি সতিপট্ঠানৱৰুত্তমং. অথ ৱা ৱৰং সতিপট্ঠানমযং উত্তমৱীথিন্তি অত্থো.
ইদানি তস্স নিব্বানমহানগৰস্স তস্সং সতিপট্ঠানৱীথিযং চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি চতস্সো পটিসম্ভিদা ছ অভিঞ্ঞা অট্ঠ সমাপত্তিযোতি ইমানি মহগ্ঘৰতনানি উভোসু পস্সেসু ধম্মাপণে পসাৰেসি. তেন ৱুত্তং –
৫. ‘‘ফলে চত্তাৰি সামঞ্ঞে, চতস্সো পটিসম্ভিদা;
ছড়ভিঞ্ঞাট্ঠসমাপত্তী, পসাৰেসি তত্থ ৱীথিয’’ন্তি.
ইদানি ভগৱা ইমানি ৰতনভণ্ডানি যে পন অপ্পমত্তা সতিমন্তো পণ্ডিতা হিৰিওত্তপ্পৱীৰিযাদীহি সমন্নাগতা, তে আদীযন্তীতি তেসং ৰতনানং হৰণূপাযং দস্সেন্তো –
৬. ‘‘যে অপ্পমত্তা অখিলা, হিৰিৱীৰিযেহুপাগতা;
তে তে ইমে গুণৱৰে, আদিযন্তি যথাসুখ’’ন্তি. – আহ;
তত্থ যেতি অনিযমুদ্দেসো. অপ্পমত্তাতি পমাদস্স পটিপক্খভূতেন সতিযা অৱিপ্পৱাসলক্খণেন অপ্পমাদেন সমন্নাগতা. অখিলাতি পঞ্চচেতোখিলৰহিতা. হিৰিৱীৰিযেহুপাগতাতি কাযদুচ্চৰিতাদীহি হিৰীযতীতি হিৰী, লজ্জাযেতং অধিৱচনং. ৱীৰস্স ভাৱো ৱীৰিযং, তং উস্সাহলক্খণং. তেহি হিৰিৱীৰিযেহি উপাগতা সমন্নাগতা ভব্বপুগ্গলা. তেতি ইদং পুব্বে অনিযমুদ্দেসস্স নিযমুদ্দেসো. পুন তেতি ৱুত্তপ্পকাৰে গুণৰতনৱিসেসে তে কুলপুত্তা আদিযন্তি পটিলভন্তি অধিগচ্ছন্তীতি অত্থো. সব্বং পন সুমনো ভগৱা কতৱিদিতমনো ধম্মভেৰিং আহনিত্ৱা ধম্মনগৰং মাপেত্ৱা ইমিনা নযেন পঠমমেৱ সতসহস্সকোটিযো বোধেসি. তেন ৱুত্তং –
৭. ‘‘এৱমেতেন যোগেন, উদ্ধৰন্তো মহাজনং;
বোধেসি পঠমং সত্থা, কোটিসতসহস্সিযো’’তি.
তত্থ উদ্ধৰন্তোতি সংসাৰসাগৰতো অৰিযমগ্গনাৱায সমুদ্ধৰন্তো. কোটিসতসহস্সিযোতি সতসহস্সকোটিযোতি অত্থো. ৱিপৰিযাযেন নিদ্দিট্ঠং.
যদা পন সুমনো লোকনাযকো সুনন্দৱতীনগৰে অম্বৰুক্খমূলে তিত্থিযমদমানমদ্দনং যমকপাটিহাৰিযং কত্ৱা সত্তানং কোটিসহস্সং ধম্মামতং পাযেসি. অযং দুতিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৮. ‘‘যম্হি কালে মহাৱীৰো, ওৱদী তিত্থিযে গণে;
কোটিসহস্সা ভিসমিংসু, দুতিযে ধম্মদেসনে’’তি.
তত্থ তিত্থিযে গণেতি তিত্থিযভূতে গণে, তিত্থিযানং গণে ৱা ‘‘তিত্থিযে অভিমদ্দন্তো, বুদ্ধো ধম্মমদেসযী’’তি পঠন্তি কেচি.
যদা পন দসসু চক্কৱাড়সহস্সেসু দেৱতা ইমস্মিং চক্কৱাড়ে সন্নিপতিত্ৱা মনুস্সা চ নিৰোধকথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘কথং নিৰোধং সমাপজ্জন্তি, কথং নিৰোধসমাপন্না হোন্তি, কথং নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তী’’তি? এৱং সমাপজ্জনঅধিট্ঠানৱুট্ঠানাদীসু ৱিনিচ্ছযং কাতুং অসক্কোন্তা সহ মনুস্সেহি ছসু কামাৱচৰদেৱলোকেসু দেৱা চ নৱসু ব্ৰহ্মলোকেসু ব্ৰহ্মানো চ দ্ৱেড়্হকজাতা দ্ৱিধা অহেসুং. ততো নৰসুন্দৰেন অৰিন্দমেন নাম ৰঞ্ঞা সদ্ধিং সাযন্হসমযে সুমনদসবলং সব্বলোকনাথং উপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা অৰিন্দমো ৰাজা ভগৱন্তং নিৰোধপঞ্হং পুচ্ছি. ততো ভগৱতা নিৰোধপঞ্হে ৱিস্সজ্জিতে নৱুতিপাণকোটিসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. অযং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৯. ‘‘যদা দেৱা মনুস্সা চ, সমগ্গা একমানসা;
নিৰোধপঞ্হং পুচ্ছিংসু, সংসযং চাপি মানসং.
১০. ‘‘তদাপি ধম্মদেসনে, নিৰোধপৰিদীপনে;
নৱুতিকোটিসহস্সানং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.
তস্স পন সুমনস্স ভগৱতো তযো সাৱকসন্নিপাতা অহেসুং. তত্থ পঠমসন্নিপাতে মেখলনগৰং উপনিস্সায ৱস্সং ৱসিত্ৱা পঠমপৱাৰণায অৰহন্তানং কোটিসহস্সেন এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজিতেন সদ্ধিং ভগৱা পৱাৰেসি, অযং পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. অথাপৰেন সমযেন সঙ্কস্সনগৰস্সাৱিদূৰে অৰিন্দমৰাজকুসলবলনিব্বত্তে যোজনপ্পমাণে কনকপব্বতে নিসিন্নো সৰদসমযৰুচিৰকৰনিকৰো দিৱসকৰো ৱিয যুগন্ধৰপব্বতে মুনিৱৰদিৱসকৰো অৰিন্দমৰাজানং পৰিৱাৰেত্ৱা আগতানং পুৰিসানং নৱুতিকোটিসহস্সানি দমেত্ৱা সব্বে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বাজেত্ৱা তস্মিংযেৱ দিৱসে অৰহত্তং পত্তেহি ভিক্খূহি পৰিৱুতো চতুৰঙ্গসমন্নাগতে সন্নিপাতে পাতিমোক্খং উদ্দিসি. অযং দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. যদা পন সক্কো দেৱৰাজা সুগতদস্সনত্থায উপসঙ্কমি, তদা সুমনো ভগৱা অসীতিযা অৰহন্তকোটিসহস্সেহি পৰিৱুতো পাতিমোক্খং উদ্দিসি, অযং ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
১১. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, সুমনস্স মহেসিনো;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
১২. ‘‘ৱস্সংৱুট্ঠস্স ভগৱতো, অভিঘুট্ঠে পৱাৰণে;
কোটিসতসহস্সেহি, পৱাৰেসি তথাগতো.
১৩. ‘‘ততো পৰং সন্নিপাতে, ৱিমলে কঞ্চনপব্বতে;
নৱুতিকোটিসহস্সানং, দুতিযো আসি সমাগমো.
১৪. ‘‘যদা সক্কো দেৱৰাজা, বুদ্ধদস্সনুপাগমি;
অসীতিকোটিসহস্সানং, ততিযো আসি সমাগমো’’তি.
তত্থ অভিঘুট্ঠে পৱাৰণেতি লিঙ্গৱিপল্লাসো দট্ঠব্বো, অভিঘুট্ঠায পৱাৰণাযাতি অত্থো. ততোপৰন্তি ততো অপৰভাগে. কঞ্চনপব্বতেতি কনকমযে পব্বতে. বুদ্ধদস্সনুপাগমীতি বুদ্ধদস্সনত্থমুপাগমি. তদা কিৰ অম্হাকং বোধিসত্তো অতুলো নাম নাগৰাজা অহোসি মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো. সো ‘‘লোকে বুদ্ধো উপ্পন্নো’’তি সুত্ৱা ঞাতিগণপৰিৱুতো সকভৱনা নিক্খমিত্ৱা কোটিসতসহস্সভিক্খুপৰিৱাৰস্স সুমনস্স ভগৱতো দিব্বেহি তুৰিযেহি উপহাৰং কাৰেত্ৱা মহাদানং পৱত্তেত্ৱা পচ্চেকদুস্সযুগানি দত্ৱা সৰণেসু পতিট্ঠাসি. সোপি নং সত্থা ‘‘অনাগতে বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং –
১৫. ‘‘অহং তেন সমযেন, নাগৰাজা মহিদ্ধিকো;
অতুলো নাম নামেন, উস্সন্নকুসলসঞ্চযো.
১৬. ‘‘তদাহং নাগভৱনা, নিক্খমিত্ৱা সঞাতিভি;
নাগানং দিব্বতুৰিযেহি, সসঙ্ঘং জিনমুপট্ঠহিং.
১৭. ‘‘কোটিসতসহস্সানং, অন্নপানেন তপ্পযিং;
পচ্চেকদুস্সযুগং দত্ৱা, সৰণং তমুপাগমিং.
১৮. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, সুমনো লোকনাযকো;
অপৰিমেয্যিতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.
১৯. ‘‘পধানং পদহিত্ৱান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং’’.
যথা কোণ্ডঞ্ঞবুদ্ধৱংসে, এৱং অট্ঠ গাথা ৱিত্থাৰেতব্বাতি.
২০. ‘‘তস্সাপি ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা’’তি.
তস্স পন সুমনস্স ভগৱতো মেখলং নাম নগৰং অহোসি, সুদত্তো নাম ৰাজা পিতা, সিৰিমা নাম দেৱী মাতা, সৰণো চ ভাৱিতত্তো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, উদেনো নামুপট্ঠাকো, সোণা চ উপসোণা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, নাগৰুক্খো বোধি, নৱুতিহত্থুব্বেধং সৰীৰং, নৱুতিযেৱ ৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি, ৱটংসিকা নামস্স মহেসী দেৱী, অনূপমো নাম পুত্তো অহোসি, হত্থিযানেন নিক্খমি. উপট্ঠাকো অঙ্গৰাজা. অঙ্গাৰামে ৱসীতি. তেন ৱুত্তং –
২১. ‘‘নগৰং মেখলং নাম, সুদত্তো নাম খত্তিযো;
সিৰিমা নাম জনিকা, সুমনস্স মহেসিনো.
২২. ‘‘নৱৱস্সসহস্সানি, অগাৰং অজ্ঝ সো ৱসি;
চন্দো সুচন্দো ৱটংসো চ, তযো পাসাদমুত্তমা.
২৩. ‘‘তেসট্ঠিসতসহস্সানি, নাৰিযো সমলঙ্কতা;
ৱটংসিকা নাম নাৰী, অনূপমো নাম অত্ৰজো.
২৪. ‘‘নিমিত্তে চতুৰো দিস্ৱা, হত্থিযানেন নিক্খমি;
অনূনদসমাসানি, পধানং পদহী জিনো.
২৫. ‘‘ব্ৰহ্মুনা যাচিতো সন্তো, সুমনো লোকনাযকো;
ৱত্তি চক্কং মহাৱীৰো, মেখলে পুৰমুত্তমে.
২৬. ‘‘সৰণো ভাৱিতত্তো চ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;
উদেনো নামুপট্ঠাকো, সুমনস্স মহেসিনো.
২৭. ‘‘সোণা চ উপসোণা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;
সোপি বুদ্ধো অমিতযসো, নাগমূলে অবুজ্ঝথ.
২৮. ‘‘ৱৰুণো চেৱ সৰণো চ, অহেসুং অগ্গুপট্ঠকা;
চালা চ উপচালা চ, অহেসুং অগ্গুপট্ঠিকা.
২৯. ‘‘উচ্চত্তনেন সো বুদ্ধো, নৱুতিহত্থমুগ্গতো;
কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসো, দসসহস্সী ৱিৰোচতি.
৩০. ‘‘নৱুতিৱস্সসহস্সানি, আযু ৱিজ্জতি তাৱদে;
তাৱতা তিট্ঠমানো সো, তাৰেসি জনতং বহুং.
৩১. ‘‘তাৰণীযে তাৰযিত্ৱা, বোধনীযে চ বোধযি;
পৰিনিব্বাযি সম্বুদ্ধো, উড়ুৰাজাৱ অত্থমি.
৩২. ‘‘তে চ খীণাসৱা ভিক্খূ, সো চ বুদ্ধো অসাদিসো;
অতুলপ্পভং দস্সযিত্ৱা, নিব্বুতা তে মহাযসা.
৩৩. ‘‘তঞ্চ ঞাণং অতুলিযং, তানি চ অতুলানি ৰতনানি;
সব্বং তমন্তৰহিতং, ননু ৰিত্তা সব্বসঙ্খাৰা.
৩৪. ‘‘সুমনো যসধৰো বুদ্ধো, অঙ্গাৰামম্হি নিব্বুতো;
তত্থেৱ তস্স জিনথূপো, চতুযোজনমুগ্গতো’’তি.
তত্থ কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসোতি ৱিৱিধৰতনৱিচিত্তকঞ্চনমযগ্ঘিকসদিসৰূপসোভো. দসসহস্সী ৱিৰোচতীতি তস্স পভায দসসহস্সীপি লোকধাতু ৱিৰোচতীতি অত্থো. তাৰণীযেতি তাৰযিতব্বে, তাৰযিতুং ৱুত্তে সব্বে বুদ্ধৱেনেয্যেতি অত্থো. উড়ুৰাজাৱাতি চন্দো ৱিয. অত্থমীতি অত্থঙ্গতো. কেচি ‘‘অত্থং গতো’’তি পঠন্তি. অসাদিসোতি অসদিসো. মহাযসাতি মহাকিত্তিসদ্দা মহাপৰিৱাৰা চ. তঞ্চ ঞাণন্তি তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ. অতুলিযন্তি অতুল্যং অসদিসং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
সুমনবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো চতুত্থো বুদ্ধৱংসো.