৫. মঙ্গলবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা
কোণ্ডঞ্ঞে কিৰ সত্থৰি পৰিনিব্বুতে তস্স সাসনং ৱস্সসতসহস্সং পৱত্তিত্থ. বুদ্ধানুবুদ্ধানং সাৱকানং অন্তৰধানেন সাসনমস্স অন্তৰধাযি. কোণ্ডঞ্ঞস্স পন অপৰভাগে একমসঙ্খ্যেয্যমতিক্কমিত্ৱা একস্মিংযেৱ কপ্পে চত্তাৰো বুদ্ধা নিব্বত্তিংসু মঙ্গলো, সুমনো, ৰেৱতো, সোভিতোতি. তত্থ মঙ্গলো পন লোকনাযকো কপ্পসতসহস্সাধিকানি সোড়স অসঙ্খ্যেয্যানি পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা পঞ্চসু পুব্বনিমিত্তেসু উপ্পন্নেসু বুদ্ধকোলাহলং নাম উদপাদি, তদা দসসহস্সচক্কৱাড়ে দেৱতাযো একস্মিং চক্কৱাড়ে সন্নিপতিত্ৱা আযাচন্তি –
‘‘কালো খো তে মহাৱীৰ, উপ্পজ্জ মাতুকুচ্ছিযং;
সদেৱকং তাৰযন্তো, বুজ্ঝস্সু অমতং পদ’’ন্তি. (বু. ৱং. ১.৬৭);
এৱং দেৱেহি আযাচিতো কতপঞ্চৱিলোকনো তুসিতা কাযা চৱিত্ৱা সব্বনগৰুত্তমে উত্তৰনগৰে অনুত্তৰস্স উত্তৰস্স নাম ৰঞ্ঞো কুলে উত্তৰায নাম দেৱিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. তদা অনেকানি পাটিহাৰিযানি পাতুৰহুং. তানি দীপঙ্কৰবুদ্ধৱংসে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. তস্সা উত্তৰায কিৰ মহাদেৱিযা কুচ্ছিস্মিং সব্বলোকমঙ্গলস্স মঙ্গলস্স মহাসত্তস্স পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায সৰীৰপ্পভা ৰত্তিন্দিৱং অসীতিহত্থপ্পমাণং পদেসং ফৰিত্ৱা চন্দালোকসূৰিযালোকেহি অনভিভৱনীযা হুত্ৱা অট্ঠাসি. সা চ অঞ্ঞেনালোকেন ৱিনা অত্তনো সৰীৰপ্পভাসমুদযেনেৱ অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা অট্ঠসট্ঠিযা ধাতীহি পৰিচাৰিযমানা ৱিচৰতি.
সা কিৰ দেৱতাহি কতাৰক্খা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন পৰমসুৰভিকুসুমফলধৰসাখাৱিটপে কমলকুৱলযসমলঙ্কতে ৰুৰু-সীহ-ব্যগ্ঘ-গজ-গৱয-মহিংসপসদৱিৱিধমিগগণৱিচৰিতে পৰমৰমণীযে উত্তৰমধুৰুয্যানে নাম মঙ্গলুয্যানে মঙ্গলমহাপুৰিসং ৱিজাযি. সো জাতমত্তোৱ মহাসত্তো সব্বা দিসা ৱিলোকেত্ৱা উত্তৰাভিমুখো সত্তপদৱীতিহাৰেন গন্ত্ৱা আসভিং ৱাচং নিচ্ছাৰেসি. তস্মিঞ্চ খণে সকলদসসহস্সিলোকধাতূসু দেৱতা দিস্সমানসৰীৰা দিব্বমালাদীহি সমলঙ্কতগত্তা তত্থ তত্থ ঠত্ৱা জযমঙ্গলথুতিৱচনানি সম্পৱত্তেসুং. পাটিহাৰিযানি ৱুত্তনযানেৱ. নামগ্গহণদিৱসে পনস্স লক্খণপাঠকা সব্বমঙ্গলসম্পত্তিযা জাতোতি ‘‘মঙ্গলকুমাৰো’’ ত্ৱেৱ নামং কৰিংসু.
তস্স কিৰ যসৱা ৰুচিমা সিৰিমাতি তযো পাসাদা অহেসুং. যসৱতীদেৱিপ্পমুখানি তিংসনাটকিত্থিসহস্সানি অহেসুং. তত্থ মহাসত্তো নৱৱস্সসহস্সানি দিব্বসুখসদিসং সুখং অনুভৱিত্ৱা যসৱতিযা অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং সীলৱং নাম পুত্তং লভিত্ৱা চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা অলঙ্কতং পণ্ডৰং নাম সুন্দৰতুৰঙ্গৱৰমাৰুয্হ মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. তং পন পব্বজন্তং তিস্সো মনুস্সকোটিযো অনুপব্বজিংসু. তেহি পৰিৱুতো মহাপুৰিসো অট্ঠ মাসে পধানচৰিযমচৰি.
ততো ৱিসাখপুণ্ণমায উত্তৰগামে উত্তৰসেট্ঠিনো ধীতায উত্তৰায নাম দিন্নং পক্খিত্তদিব্বোজং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সুৰভিকুসুমালঙ্কতে নীলোভাসে মনোৰমে সালৱনে দিৱাৱিহাৰং ৱীতিনামেত্ৱা উত্তৰেন নাম আজীৱকেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা অসিতঞ্জনগিৰিসঙ্কাসং অক্কন্তৱৰকনকজালকূটংৱ সীতচ্ছাযং ৱিৱিধমিগগণসম্পাতৱিৰহিতং মন্দমালুতেৰিতায ঘনসাখায সমলঙ্কতং নচ্চন্তমিৱ পীতিযা ৱিৰোচমানং নাগবোধিং উপসঙ্কমিত্ৱা মত্তৱৰনাগগামী নাগবোধিং পদক্খিণং কত্ৱা পুব্বুত্তৰপস্সে ঠত্ৱা অট্ঠপণ্ণাসহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা তত্থ পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ৱীৰিযং অধিট্ঠহিত্ৱা সবলং মাৰবলং ৱিদ্ধংসেত্ৱা পুব্বেনিৱাসদিব্বচক্খুঞাণানি পটিলভিত্ৱা পচ্চযাকাৰসম্মসনং কত্ৱা খন্ধেসু অনিচ্চাদিৱসেন অভিনিৱিসিত্ৱা অনুক্কমেন অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং পত্ৱা –
‘‘অনেকজাতিসংসাৰং, সন্ধাৱিস্সং অনিব্বিসং;
গহকাৰং গৱেসন্তো, দুক্খা জাতি পুনপ্পুনং.
‘‘গহকাৰক দিট্ঠোসি, পুন গেহং ন কাহসি;
সব্বা তে ফাসুকা ভগ্গা, গহকূটং ৱিসঙ্খতং;
ৱিসঙ্খাৰগতং চিত্তং, তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি. (ধ. প. ১৫৩-১৫৪) –
উদানং উদানেসি.
মঙ্গলস্স পন সম্মাসম্বুদ্ধস্স অঞ্ঞেহি বুদ্ধেহি অধিকতৰা সৰীৰপ্পভা অহোসি. যথা পন অঞ্ঞেসং সম্মাসম্বুদ্ধানং সমন্তা অসীতিহত্থপ্পমাণা ৱা ব্যামপ্পমাণা ৱা সৰীৰপ্পভা অহোসি, ন এৱং তস্স. তস্স পন ভগৱতো সৰীৰপ্পভা নিচ্চকালং দসসহস্সিলোকধাতুং ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি. তৰুগিৰিঘৰপাকাৰঘটকৱাটাদযো সুৱণ্ণপট্টপৰিযোনদ্ধা ৱিয অহেসুং. নৱুতিৱস্সসতসহস্সানি আযু তস্স অহোসি. এত্তকং কালং চন্দসূৰিযতাৰকাদীনং পভা নত্থি. ৰত্তিন্দিৱপৰিচ্ছেদো ন পঞ্ঞাযিত্থ. দিৱা সূৰিযালোকেন ৱিয সত্তা নিচ্চং বুদ্ধালোকেনেৱ সব্বকম্মানি কৰোন্তা ৱিচৰিংসু. সাযং পুপ্ফনককুসুমানং পাতো চ ৰৱনকসকুণাদীনঞ্চ ৱসেন লোকো ৰত্তিন্দিৱপৰিচ্ছেদং সল্লক্খেসি.
কিং পন অঞ্ঞেসং বুদ্ধানং অযমানুভাৱো নত্থীতি? নো নত্থি. তেপি হি আকঙ্খমানা দসসহস্সিলোকধাতুং ততো ৱা ভিয্যো আভায ফৰেয্যুং. মঙ্গলস্স পন ভগৱতো পুব্বপত্থনাৱসেন অঞ্ঞেসং ব্যামপ্পভা ৱিয সৰীৰপ্পভা নিচ্চমেৱ দসসহস্সিলোকধাতুং ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি. সো কিৰ বোধিসত্তকালে ৱেস্সন্তৰত্তভাৱসদিসে অত্তভাৱে সপুত্তদাৰো ৱঙ্কপব্বতসদিসে পব্বতে ৱসি. অথেকো সব্বজনৱিহেঠকো খৰদাঠিকো নাম মনুস্সভক্খো মহেসক্খো যক্খো মহাপুৰিসস্স দানজ্ঝাসযতং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণৱণ্ণেন উপসঙ্কমিত্ৱা মহাসত্তং দ্ৱে দাৰকে যাচি. মহাসত্তো ‘‘দদামি ব্ৰাহ্মণস্স পুত্তকে’’তি হট্ঠপহট্ঠো উদকপৰিযন্তং পথৱিং কম্পেন্তো দ্ৱে দাৰকে অদাসি. অথ খো যক্খো তস্স পস্সন্তস্সেৱ মহাপুৰিসস্স তং ব্ৰাহ্মণৱণ্ণং পহায অনলজালপিঙ্গলৱিৰূপনযনো ৱিসমৱিৰূপকুটিলভীমদাঠো চিপিটকৱিৰূপনাসো কপিলফৰুসদীঘকেসো নৱদড্ঢতালক্খন্ধসদিসকাযো হুত্ৱা তে দাৰকে মুড়ালকলাপং ৱিয গহেত্ৱা খাদি. মহাপুৰিসস্স যক্খং ওলোকেত্ৱা মুখে ৱিৱটমত্তে অগ্গিজালং ৱিয লোহিতধাৰং উগ্গিৰন্তং তস্স মুখং দিস্ৱাপি কেসগ্গমত্তম্পি দোমনস্সং ন উপ্পজ্জি. ‘‘সুদিন্নং ৱত মে দান’’ন্তি চিন্তযতো পনস্স সৰীৰে মহন্তং পীতিসোমনস্সং উদপাদি. সো ‘‘ইমস্স মে নিস্সন্দেন অনাগতে ইমিনা নীহাৰেন ৰস্মিযো নিক্খমন্তূ’’তি পত্থনমকাসি. তস্স তং পত্থনং নিস্সায বুদ্ধভূতস্স সৰীৰতো ৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা এত্তকং ঠানং ফৰিংসু.
অপৰম্পি পুব্বচৰিযং তস্স অত্থি. অযং কিৰ বোধিসত্তকালে একস্স বুদ্ধস্স চেতিযং দিস্ৱা – ‘‘ইমস্স বুদ্ধস্স মম জীৱিতং পৰিচ্চজিতুং ৱট্টতী’’তি দণ্ডদীপিকাৱেঠননিযামেন সকলসৰীৰং ৱেঠাপেত্ৱা ৰতনমত্তমকুড়ং সতসহস্সগ্ঘনিকং সুৱণ্ণপাতিং সুগন্ধসপ্পিস্স পূৰাপেত্ৱা তত্থ সহস্সৱট্টিযো জালেত্ৱা তং সীসেনাদায সকলসৰীৰং জালাপেত্ৱা জিনচেতিযং পদক্খিণং কৰোন্তো সকলৰত্তিং ৱীতিনামেসি. এৱং যাৱ অৰুণুগ্গমনা ৱাযমন্তস্স লোমকূপমত্তম্পি উসুমং ন গণ্হি. পদুমগব্ভং পৱিট্ঠকালো ৱিয অহোসি. ধম্মো হি নামেস অত্তানং ৰক্খন্তং ৰক্খতি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘ধম্মো হৱে ৰক্খতি ধম্মচাৰিং, ধম্মো সুচিণ্ণো সুখমাৱহাতি;
এসানিসংসো ধম্মে সুচিণ্ণে, ন দুগ্গতিং গচ্ছতি ধম্মচাৰী’’তি. (থেৰগা. ৩০৩; জা. ১.১০.১০২; ১.১৫.৩৮৫);
ইমস্সাপি কম্মস্স নিস্সন্দেন তস্স সৰীৰোভাসো দসসহস্সিলোকধাতুং ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি (ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা). তেন ৱুত্তং –
১. ‘‘কোণ্ডঞ্ঞস্স অপৰেন, মঙ্গলো নাম নাযকো;
তমং লোকে নিহন্ত্ৱান, ধম্মোক্কমভিধাৰযি.
২. ‘‘অতুলাসি পভা তস্স, জিনেহঞ্ঞেহি উত্তৰিং;
চন্দসূৰিযপ্পভং হন্ত্ৱা, দসসহস্সী ৱিৰোচতী’’তি.
তত্থ তমন্তি লোকন্ধকাৰঞ্চ হদযতমঞ্চ. নিহন্ত্ৱানাতি অভিভৱিত্ৱা. ধম্মোক্কন্তি এত্থ অযং পন উক্কা-সদ্দো সুৱণ্ণকাৰমূসাদীসু অনেকেসু অত্থেসু দিস্সতি. তথাহি ‘‘সণ্ডাসেন জাতৰূপং গহেত্ৱা উক্কামুখে পক্খিপেয্যা’’তি (ম. নি. ৩.৩৬০) আগতট্ঠানে সুৱণ্ণকাৰানং মূসা ‘‘উক্কা’’তি ৱেদিতব্বা. ‘‘উক্কং বন্ধেয্য, উক্কং বন্ধিত্ৱা উক্কামুখং আলিম্পেয্যা’’তি আগতট্ঠানে কম্মাৰানং অঙ্গাৰকপল্লং. ‘‘কম্মাৰানং যথা উক্কা, অন্তো ঝাযতি নো বহী’’তি (জা. ২.২২.৬৪৯) আগতট্ঠানে কম্মাৰুদ্ধনং. ‘‘এৱংৱিপাকো উক্কাপাতো ভৱিস্সতী’’তি (দী. নি. ১.২৪, ২০৮) আগতট্ঠানে ৱাযুৱেগো ‘‘উক্কা’’তি ৱুচ্চতি. ‘‘উক্কাসু ধাৰিযমানাসূ’’তি (দী. নি. ১.১৫৯) আগতট্ঠানে দীপিকা ‘‘উক্কা’’তি ৱুচ্চতি. ইধাপি দীপিকা উক্কাতি অধিপ্পেতা (ম. নি. অট্ঠ. ১.৭৬ আদযো). তস্মা ইধ ধম্মমযং উক্কং অভিধাৰযি, অৱিজ্জন্ধকাৰপটিচ্ছন্নস্স অৱিজ্জন্ধকাৰাভিভূতস্স লোকস্স ধম্মমযং উক্কং ধাৰেসীতি অত্থো.
অতুলাসীতি অতুল্যা আসি. অযমেৱ ৱা পাঠো, অঞ্ঞেহি বুদ্ধেহি অসদিসা অহোসীতি অত্থো. জিনেহঞ্ঞেহীতি জিনেহি অঞ্ঞেহি. চন্দসূৰিযপ্পভং হন্ত্ৱাতি চন্দসূৰিযানং পভং অভিহন্ত্ৱা. দসসহস্সী ৱিৰোচতীতি চন্দসূৰিযালোকং ৱিনা বুদ্ধালোকেনেৱ দসসহস্সী ৱিৰোচতীতি অত্থো.
মঙ্গলসম্মাসম্বুদ্ধো পন অধিগতবোধিঞাণো বোধিমূলেযেৱ সত্তসত্তাহানি ৱীতিনামেত্ৱা ব্ৰহ্মুনো ধম্মাযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা – ‘‘কস্স নু খো অহং ইমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি (ম. নি. ১.২৮৪; ২.৩৪১; মহাৱ. ১০) উপধাৰেন্তো অত্তনা সহ পব্বজিতানং ভিক্খূনং তিস্সো কোটিযো উপনিস্সযসম্পন্নং অদ্দস. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে কুলপুত্তা মং পব্বজন্তং অনুপব্বজিতা উপনিস্সযসম্পন্না চ, তে মযা ৱিসাখপুণ্ণমায ৱিৱেকত্থিকেন ৱিস্সজ্জিতা সিৰিৱড্ঢননগৰং উপনিস্সায সিৰিৱনগহনং গন্ত্ৱা ৱিহৰন্তি, হন্দাহং তত্থ গন্ত্ৱা ধম্মং তেসং দেসেস্সামী’’তি অত্তনো পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা হংসৰাজা ৱিয গগনতলমব্ভুগ্গন্ত্ৱা সিৰিৱনগহনে পচ্চুট্ঠাসি. তে চ ভিক্খূ ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা অন্তেৱাসিকৱত্তং দস্সেত্ৱা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসু. তেসং ভগৱা সব্ববুদ্ধনিসেৱিতং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তন্তং কথেসি. ততো তিস্সো ভিক্খুকোটিযো অৰহত্তং পাপুণিংসু. দেৱমনুস্সানং কোটিসতসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৩. ‘‘সোপি বুদ্ধো পকাসেসি, চতুৰো সচ্চৱৰুত্তমে;
তে তে সচ্চৰসং পীত্ৱা, ৱিনোদেন্তি মহাতমং.
৪. ‘‘পত্ৱান বোধিমতুলং, পঠমে ধম্মদেসনে;
কোটিসতসহস্সানং, ধম্মাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ চতুৰোতি চত্তাৰি. সচ্চৱৰুত্তমেতি সচ্চানি চ ৱৰানি চ সচ্চৱৰানি, সচ্চানি উত্তমানীতি অত্থো. ‘‘চত্তাৰো সচ্চৱৰুত্তমে’’তিপি পাঠো, তস্স চত্তাৰি সচ্চৱৰানি উত্তমানীতি অত্থো. তে তেতি তে তে দেৱমনুস্সা বুদ্ধেন ভগৱতা ৱিনীতা. সচ্চৰসন্তি চতুসচ্চপটিৱেধামতৰসং পিৱিত্ৱা. ৱিনোদেন্তি মহাতমন্তি তেন তেন মগ্গেন পহাতব্বং মোহতমং ৱিনোদেন্তি, ৱিদ্ধংসেন্তীতি অত্থো. পত্ৱানাতি পটিৱিজ্ঝিত্ৱা. বোধিন্তি এত্থ পনাযং বোধি-সদ্দো –
‘‘মগ্গে ফলে চ নিব্বানে, ৰুক্খে পঞ্ঞত্তিযং তথা;
সব্বঞ্ঞুতে চ ঞাণস্মিং, বোধিসদ্দো পনাগতো’’.
তথা হি পনেস – ‘‘বোধি ৱুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণ’’ন্তিআদীসু (চূড়নি. খগ্গৱিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২১) মগ্গে আগতো. ‘‘উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায সংৱত্ততী’’তি (ম. নি. ১.৩৩; ৩.৩২৩; মহাৱ. ১৩; সং. নি. ৫.১০৮১; পটি. ম. ২.৩০) এত্থ ফলে. ‘‘পত্ৱান বোধিং অমতং অসঙ্খত’’ন্তি এত্থ নিব্বানে. ‘‘অন্তৰা চ গযং অন্তৰা চ বোধি’’ন্তি (ম. নি. ১.২৮৫; ২.৩৪১; মহাৱ. ১১) এত্থ অস্সত্থৰুক্খে. ‘‘বোধি খো ৰাজকুমাৰো ভোতো গোতমস্স পাদে সিৰসা ৱন্দতী’’তি এত্থ (ম. নি. ২.৩২৪; চূড়ৱ. ২৬৮) পঞ্ঞত্তিযং. ‘‘পপ্পোতি বোধিং ৱৰভূৰিমেধসো’’তি (দী. নি. ৩.২১৭) এত্থ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে. ইধাপি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে দট্ঠব্বো. অৰহত্তমগ্গঞাণেপি ৱট্টতি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৩; উদা. অট্ঠ. ১; পাৰা. অট্ঠ. ১.১১; চৰিযা. অট্ঠ. নিদানকথা). অতুলন্তি তুলৰহিতং পমাণাতীতং, অপ্পমাণন্তি অত্থো. সম্বোধিং পত্ৱা ধম্মং দেসেন্তস্স তস্স ভগৱতো পঠমে ধম্মদেসনেতি অত্থো গহেতব্বো.
যদা পন চিত্তং নাম নগৰং উপনিস্সায ৱিহৰন্তো চম্পকৰুক্খমূলে কণ্ডম্বৰুক্খমূলে অম্হাকং ভগৱা ৱিয তিত্থিযানং মানমদ্দনং যমকপাটিহাৰিযং কত্ৱা সুৰাসুৰযুৱতিৰতিসম্ভৱনে ৰুচিৰনৱকনকৰজতমযৱৰভৱনে তাৱতিংসভৱনে পাৰিচ্ছত্তকৰুক্খমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাতলে নিসীদিত্ৱা অভিধম্মং কথেসি, তদা কোটিসতসহস্সানং দেৱতানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, অযং দুতিযো অভিসমযো. যদা পন সুনন্দো নাম চক্কৱত্তিৰাজা সুৰভিনগৰে পূৰিতচক্কৱত্তিৱত্তো হুত্ৱা চক্কৰতনং পটিলভি. তং কিৰ মঙ্গলদসবলে লোকে উপ্পন্নে চক্কৰতনং ঠানা ওসক্কিতং দিস্ৱা সুনন্দো ৰাজা ৱিগতানন্দো ব্ৰাহ্মণে পৰিপুচ্ছি – ‘‘ইমং চক্কৰতনং মম কুসলেন নিব্বত্তং, কস্মা ঠানা ওসক্কিত’’ন্তি? ততো তে তস্স ৰঞ্ঞো ওসক্কনকাৰণং ব্যাকৰিংসু. ‘‘চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো আযুক্খযেন ৱা পব্বজ্জূপগমনেন ৱা বুদ্ধপাতুভাৱেন ৱা চক্কৰতনং ঠানা ওসক্কতীতি ৱত্ৱা তুয্হং পন, মহাৰাজ, আযুক্খযো নত্থি, অতিদীঘাযুকো ত্ৱং, মঙ্গলো পন সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, তেন তে চক্কৰতনং ওসক্কিত’’ন্তি. তং সুত্ৱা সুনন্দো চক্কৱত্তিৰাজা সপৰিজনো তং চক্কৰতনং সিৰসা ৱন্দিত্ৱা আযাচি – ‘‘যাৱাহং তৱানুভাৱেন মঙ্গলদসবলং সক্কৰিস্সামি, তাৱ ত্ৱং মা অন্তৰধাযস্সূ’’তি. অথ নং চক্কৰতনং যথাঠানেযেৱ অট্ঠাসি.
ততো সমুপাগতানন্দো সুনন্দো চক্কৱত্তিৰাজা ছত্তিংসযোজনপৰিমণ্ডলায পৰিসায পৰিৱুতো সব্বলোকমঙ্গলং মঙ্গলদসবলং উপসঙ্কমিত্ৱা সসাৱকসঙ্ঘং সত্থাৰং মহাদানেন সন্তপ্পেত্ৱা অৰহন্তানং কোটিসতসহস্সানং কাসিকৱত্থানি দত্ৱা তথাগতস্স সব্বপৰিক্খাৰে দত্ৱা সকললোকৱিম্হযকৰং ভগৱতো পূজং কত্ৱা মঙ্গলং সব্বলোকনাথং উপসঙ্কমিত্ৱা দসনখসমোধানসমুজ্জলং ৱিমলকমলমকুড়সমমঞ্জলিং সিৰসি কত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ধম্মস্সৱনত্থায একমন্তং নিসীদি. পুত্তোপি তস্স অনুৰাজকুমাৰো নাম তথেৱ নিসীদি.
তদা সুনন্দচক্কৱত্তিৰাজপ্পমুখানং তেসং ভগৱা অনুপুব্বিকথং কথেসি. সুনন্দো চক্কৱত্তী সদ্ধিং পৰিসায সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. অথ সত্থা তেসং পুব্বচৰিযং ওলোকেন্তো ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা চক্কজালসমলঙ্কতং দক্খিণহত্থং পসাৰেত্ৱা – ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি আহ. সব্বে তঙ্খণংযেৱ দুৱঙ্গুলকেসা ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰা ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয আকপ্পসম্পন্না হুত্ৱা ভগৱন্তং পৰিৱাৰযিংসু. অযং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৫. ‘‘সুৰিন্দদেৱভৱনে, বুদ্ধো ধম্মমদেসযি;
কোটিসতসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহু.
৬. ‘‘যদা সুনন্দো চক্কৱত্তী, সম্বুদ্ধং উপসঙ্কমি;
তদা আহনি সম্বুদ্ধো, ধম্মভেৰিং ৱৰুত্তমং.
৭. ‘‘সুনন্দস্সানুচৰা জনতা, তদাসুং নৱুতিকোটিযো;
সব্বেপি তে নিৰৱসেসা, অহেসুং এহিভিক্খুকা’’তি.
তত্থ সুৰিন্দদেৱভৱনেতি পুন দেৱিন্দভৱনেতি অত্থো. ধম্মন্তি অভিধম্মং. আহনীতি অভিহনি. ৱৰুত্তমন্তি ৱৰো ভগৱা উত্তমং ধম্মভেৰিন্তি অত্থো. অনুচৰাতি নিবদ্ধচৰা সেৱকা. আসুন্তি অহেসুং. ‘‘তদাসি নৱুতিকোটিযো’’তিপি পাঠো. তস্স জনতা আসি, সা জনতা কিত্তকাতি চে, নৱুতিকোটিযোতি অত্থো.
অথ মঙ্গলে কিৰ লোকনাথে মেখলে পুৰে ৱিহৰন্তে তস্মিংযেৱ পুৰে সুদেৱো চ ধম্মসেনো চ মাণৱকা মাণৱকসহস্সপৰিৱাৰা তস্স ভগৱতো সন্তিকে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজিংসু. মাঘপুণ্ণমায দ্ৱীসু অগ্গসাৱকেসু সপৰিৱাৰেসু অৰহত্তং পত্তেসু সত্থা কোটিসতসহস্সভিক্খুগণমজ্ঝে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, অযং পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. পুন উত্তৰাৰামে নাম অনুত্তৰে ঞাতিসমাগমে পব্বজিতানং কোটিসতসহস্সানং সমাগমে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, অযং দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. সুনন্দচক্কৱত্তিভিক্খুগণসমাগমে নৱুতিকোটিসহস্সানং ভিক্খূনং মজ্ঝে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, অযং ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৮. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, মঙ্গলস্স মহেসিনো;
কোটিসতসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো.
৯. ‘‘দুতিযো কোটিসতসহস্সানং, ততিযো নৱুতিকোটিনং;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, তদা আসি সমাগমো’’তি.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো সুৰুচিব্ৰাহ্মণগামে সুৰুচি নাম ব্ৰাহ্মণো হুত্ৱা তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৱেয্যাকৰণো লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযো অহোসি. সো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা দসবলস্স মধুৰধম্মকথং সুত্ৱা ভগৱতি পসীদিত্ৱা সৰণং গন্ত্ৱা – ‘‘স্ৱে ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি সসাৱকসঙ্ঘং ভগৱন্তং নিমন্তেসি. সো ভগৱতা ‘‘ব্ৰাহ্মণ, কিত্তকেহি ভিক্খূহি তে অত্থো’’তি ৱুত্তো – ‘‘কিত্তকা পন ৱো, ভন্তে, পৰিৱাৰা ভিক্খূ’’তি আহ. তদা পঠমসন্নিপাতোৱ হোতি, তস্মা ‘‘কোটিসতসহস্স’’ন্তি ৱুত্তে – ‘‘যদি এৱং, ভন্তে, সব্বেহিপি সদ্ধিং ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি নিমন্তেসি. সত্থা অধিৱাসেসি.
ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা অত্তনো ঘৰং গচ্ছন্তো চিন্তেসি – ‘‘অহং এত্তকানং ভিক্খূনং যাগুভত্তৱত্থাদীনি দাতুং সক্কোমি, নিসীদনট্ঠানং পন কথং ভৱিস্সতী’’তি. তস্স কিৰ সা চিন্তনা চতুৰাসীতিযোজনসহস্সপ্পমাণে মেৰুমত্থকে ঠিতস্স দেৱৰাজস্স দসসতনযনস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনস্স উণ্হাকাৰং জনেসি. অথ সক্কো দেৱৰাজা আসনস্স উণ্হভাৱং দিস্ৱা – ‘‘কো নু খো মং ইমম্হা ঠানা চাৱেতুকামো’’তি সমুপ্পন্নপৰিৱিতক্কো দিব্বেন চক্খুনা মনুস্সলোকং ওলোকেন্তো মহাপুৰিসং দিস্ৱা – ‘‘অযং মহাসত্তো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা তস্স নিসীদনত্থায চিন্তেসি, মযাপি তত্থ গন্ত্ৱা পুঞ্ঞকোট্ঠাসং গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱড্ঢকীৱণ্ণং নিম্মিনিত্ৱা ৱাসিফৰসুহত্থো মহাপুৰিসস্স পুৰতো পাতুৰহোসি. সো ‘‘অত্থি নু খো কস্সচি ভতিযা কত্তব্বকম্ম’’ন্তি আহ.
মহাসত্তো দিস্ৱা ‘‘কিং কম্মং কাতুং সক্খিস্সসী’’তি আহ. ‘‘মম অজাননসিপ্পং নাম নত্থি, যো যো যং যং ইচ্ছতি মণ্ডপং ৱা পাসাদং ৱা অঞ্ঞং ৱা কিঞ্চি নিৱেসনাদিকং, তস্স তস্স তং তং কাতুং সমত্থোম্হী’’তি. ‘‘তেন হি ময্হং কম্মং অত্থী’’তি. ‘‘কিং, অয্যা’’তি? ‘‘স্ৱাতনায মযা কোটিসতসহস্সভিক্খূ নিমন্তিতা, তেসং নিসীদনমণ্ডপং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘অহং নাম কৰেয্যং, সচে মে ভতিং দাতুং সক্খিস্সথা’’তি. ‘‘সক্খিস্সামি, তাতা’’তি. ‘‘যদি এৱং, সাধু, কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা একং পদেসং ওলোকেসি. সো দ্ৱাদসযোজনপ্পমাণো পদেসো কসিণমণ্ডলং ৱিয সমতলো পৰমৰমণীযো অহোসি. পুন সো ‘‘এত্তকে ঠানে সত্তৰতনমযো দট্ঠব্বসাৰমণ্ডো মণ্ডপো উট্ঠহতূ’’তি চিন্তেত্ৱা ওলোকেসি. ততো তাৱদেৱ মণ্ডপসদিসো পথৱিতলং ভিন্দিত্ৱা মণ্ডপো উট্ঠহি. তস্স সোৱণ্ণমযেসু থম্ভেসু ৰজতমযা ঘটকা অহেসুং, ৰজতমযেসু থম্ভেসু সোৱণ্ণমযা ঘটকা, মণিত্থম্ভেসু পৱাড়মযা ঘটকা, পৱাড়মযেসু থম্ভেসু মণিমযা ঘটকা, সত্তৰতনমযেসু থম্ভেসু সত্তৰতনমযা ঘটকা অহেসুং.
ততো মণ্ডপস্স অন্তৰন্তৰাপি কিঙ্কিণিকজালা ওলম্বতূ’’তি ওলোকেসি, সহ ওলোকনেন কিঙ্কিণিকজালা ওলম্বি, যস্স মন্দৱাতেৰিতস্স পঞ্চঙ্গিকস্সেৱ তুৰিযস্স পৰমমনোৰমো মধুৰো সদ্দো নিচ্ছৰতি, দিব্বসঙ্গীতিৱত্তনকালো ৱিয অহোসি. ‘‘অন্তৰন্তৰা দিব্বগন্ধদামপুপ্ফদামপত্তদামসত্তৰতনদামানি ওলম্বন্তূ’’তি চিন্তেসি, সহ চিন্তায দামানি ওলম্বিংসু. ‘‘কোটিসতসহস্সসঙ্খানং ভিক্খূনং আসনানি চ কপ্পিযমহগ্ঘপচ্চত্থৰণানি আধাৰকানি চ পথৱিং ভিন্দিত্ৱা উট্ঠহন্তূ’’তি চিন্তেসি, তাৱদেৱ উট্ঠহিংসু. ‘‘কোণে কোণে একেকা উদকচাটি উট্ঠহতূ’’তি চিন্তেসি, তঙ্খণংযেৱ উদকচাটিযো পৰমসীতলেন মধুৰেন সুৱিসুদ্ধসুগন্ধকপ্পিযৱাৰিনা পুণ্ণা কদলিপণ্ণপিহিতমুখা উট্ঠহিংসু. সো দসসতনযনো এত্তকং মাপেত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা – ‘‘এহি, অয্য, তৱ মণ্ডপং দিস্ৱা ময্হং ভতিং দেহী’’তি আহ. মহাপুৰিসো গন্ত্ৱা তং মণ্ডপং ওলোকেসি. তস্স ওলোকেন্তস্সেৱ সকলসৰীৰং পঞ্চৱণ্ণায পীতিযা নিৰন্তৰং ফুটং অহোসি.
অথস্স মণ্ডপং ওলোকযতো এতদহোসি – ‘‘নাযং মণ্ডপো মনুস্সভূতেন কতো, ময্হং অজ্ঝাসযং ময্হং গুণং আগম্ম অদ্ধা সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো ভৱনং উণ্হং অহোসি, ততো সক্কেন দেৱানমিন্দেন অযং মণ্ডপো নিম্মিতো’’তি. ‘‘ন খো পন মে যুত্তং এৱৰূপে মণ্ডপে একদিৱসংযেৱ দানং দাতুং, সত্তাহং দস্সামী’’তি চিন্তেসি. বাহিৰকদানং নাম তত্তকম্পি সমানং বোধিসত্তানং হদযং তুট্ঠিং কাতুং ন সক্কোতি, অলঙ্কতসীসং ৱা ছিন্দিত্ৱা অঞ্জিতানি ৱা অক্খীনি উপ্পাটেত্ৱা হদযমংসং ৱা উব্বট্টেত্ৱা দিন্নকালে বোধিসত্তানং চাগং নিস্সায তুট্ঠি নাম হোতি. অম্হাকং বোধিসত্তস্স হি সিৱিজাতকে (জা. ১.১৫.৫২ আদযো) দেৱসিকং পঞ্চকহাপণসতসহস্সানি ৱিস্সজ্জেত্ৱা চতূসু নগৰদ্ৱাৰেসু নগৰমজ্ঝেতি পঞ্চসু ঠানেসু দানং দেন্তস্স তং দানং চাগতুট্ঠিং উপ্পাদেতুং নাসক্খি. যদা পনস্স ব্ৰাহ্মণৱণ্ণেন আগন্ত্ৱা সক্কো দেৱৰাজা অক্খীনি যাচি, তদা সো তানি চক্খূনি উপ্পাটেত্ৱা অদাসি, দদমানস্সেৱ হাসো উপ্পজ্জি, কেসগ্গমত্তম্পি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং নাহোসি. এৱং সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং বাহিৰদানং নিস্সায তিত্তি নাম নত্থি. তস্মা সোপি মহাপুৰিসো – ‘‘মযা কোটিসতসহস্সসঙ্খানং ভিক্খূনং দানং দাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা তস্মিং মণ্ডপে নিসীদাপেত্ৱা সত্তাহং গৱপানং নাম দানং অদাসি.
এত্থ গৱপানন্তি মহন্তে মহন্তে কোলম্বে খীৰস্স পূৰেত্ৱা উদ্ধনেসু আৰোপেত্ৱা ঘনপাকপক্কে খীৰে থোকথোকে তণ্ডুলে পক্খিপিত্ৱা পক্কমধুসক্খৰচুণ্ণসপ্পীহি অভিসঙ্খতভোজনং ৱুচ্চতি. ইদমেৱ চতুমধুৰভোজনন্তিপি ৱুচ্চতি. মনুস্সাযেৱ পন পৰিৱিসিতুং নাসক্খিংসু. দেৱাপি একন্তৰিকা হুত্ৱা পৰিৱিসিংসু. দ্ৱাদসযোজনপ্পমাণম্পি তং ঠানং তে ভিক্খূ গণ্হিতুং নপ্পহোসিযেৱ, তে পন ভিক্খূ অত্তনো অত্তনো অনুভাৱেন নিসীদিংসু. পৰিযোসানদিৱসে সব্বেসং ভিক্খূনং পত্তে ধোৱাপেত্ৱা ভেসজ্জত্থায সপ্পিনৱনীতমধুফাণিতাদীনং পূৰেত্ৱা তিচীৱৰেহি সদ্ধিং অদাসি. তত্থ সঙ্ঘনৱকভিক্খুনা লদ্ধচীৱৰসাটকা সতসহস্সগ্ঘনিকা অহেসুং.
অথ সত্থা অনুমোদনং কৰোন্তো – ‘‘অযং মহাপুৰিসো এৱৰূপং মহাদানং অদাসি, কো নু খো ভৱিস্সতী’’তি উপধাৰেন্তো – ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সাধিকানং দ্ৱিন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি দিস্ৱা ততো মহাসত্তং আমন্তেত্ৱা – ‘‘ত্ৱং এত্তকং নাম কালং অতিক্কমিত্ৱা গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সসী’’তি ব্যাকাসি. অথ মহাপুৰিসো ভগৱতো ব্যাকৰণং সুত্ৱা পমুদিতহদযো – ‘‘অহং কিৰ বুদ্ধো ভৱিস্সামি, ন মে ঘৰাৱাসেন অত্থো, পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা তথাৰূপং সম্পত্তিং খেড়পিণ্ডং ৱিয পহায সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হিত্ৱা অভিঞ্ঞা চ অট্ঠ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা আযুপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি. তেন ৱুত্তং –
১০. ‘‘অহং তেন সমযেন, সুৰুচী নাম ব্ৰাহ্মণো;
অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ.
১১. ‘‘তমহং উপসঙ্কম্ম, সৰণং গন্ত্ৱান সত্থুনো;
সম্বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং, গন্ধমালেন পূজযিং;
পূজেত্ৱা গন্ধমালেন, গৱপানেন তপ্পযিং.
১২. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, মঙ্গলো দ্ৱিপদুত্তমো;
অপৰিমেয্যিতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.
১৩. ‘‘পধানং পদহিত্ৱান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইম’’ন্তি. –
অট্ঠ গাথা ৱিত্থাৰেতব্বা.
১৪. ‘‘তস্সাপি ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা.
১৫. ‘‘তদা পীতিমনুব্ৰূহন্তো, সম্বোধিৱৰপত্তিযা;
বুদ্ধে দত্ৱান মং গেহং, পব্বজিং তস্স সন্তিকে.
১৬. ‘‘সুত্তন্তং ৱিনযং চাপি, নৱঙ্গং সত্থুসাসনং;
সব্বং পৰিযাপুণিত্ৱা, সোভযিং জিনসাসনং.
১৭. ‘‘তত্থপ্পমত্তো ৱিহৰন্তো, ব্ৰহ্মং ভাৱেত্ৱ ভাৱনং;
অভিঞ্ঞাপাৰমিং গন্ত্ৱা, ব্ৰহ্মলোকমগঞ্ছহ’’ন্তি.
তত্থ গন্ধমালেনাতি গন্ধেহি চেৱ মালেহি চ. গৱপানেনাতি ইদং ৱুত্তমেৱ. ‘‘ঘতপানেনা’’তিপি কেচি পঠন্তি. তপ্পযিন্তি তপ্পেসিং. উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিন্তি ভিয্যোপি ৱতমধিট্ঠাসিং. দসপাৰমিপূৰিযাতি দসন্নং পাৰমীনং পূৰণত্থায. পীতিন্তি হদযতুট্ঠিং. অনুব্ৰূহন্তোতি ৱড্ঢেন্তো. সম্বোধিৱৰপত্তিযাতি বুদ্ধত্তপ্পত্তিযা. বুদ্ধে দত্ৱানাতি বুদ্ধস্স পৰিচ্চজিত্ৱা. মং গেহন্তি মম গেহং, সব্বং সাপতেয্যং চতুপচ্চযত্থায বুদ্ধস্স ভগৱতো পৰিচ্চজিত্ৱাতি অত্থো. তত্থাতি তস্মিং বুদ্ধসাসনে. ব্ৰহ্মন্তি ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনং ভাৱেত্ৱা.
মঙ্গলস্স পন ভগৱতো নগৰং উত্তৰং নাম অহোসি, পিতাপিস্স উত্তৰো নাম ৰাজা খত্তিযো, মাতাপি উত্তৰা নাম, সুদেৱো চ ধম্মসেনো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, পালিতো নাম উপট্ঠাকো, সীৱলা চ অসোকা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, নাগৰুক্খো বোধি, অট্ঠাসীতিহত্থুব্বেধং সৰীৰং অহোসি, নৱুতিৱস্সসহস্সং আযুপৰিমাণং, ভৰিযা পনস্স যসৱতী নাম, সীৱলো নাম পুত্তো, অস্সযানেন নিক্খমি. উত্তৰাৰামে ৱসি. উত্তৰো নাম উপট্ঠাকো, তস্মিং পন নৱুতিৱস্সসহস্সানি ঠত্ৱা পৰিনিব্বুতে ভগৱতি একপ্পহাৰেনেৱ দসচক্কৱাড়সহস্সানি একন্ধকাৰানি অহেসুং. সব্বচক্কৱাড়েসু মনুস্সানং মহন্তং আৰোদনপৰিদেৱনং অহোসি. তেন ৱুত্তং –
১৮. ‘‘উত্তৰং নাম নগৰং, উত্তৰো নাম খত্তিযো;
উত্তৰা নাম জনিকা, মঙ্গলস্স মহেসিনো.
২৩. ‘‘সুদেৱো ধম্মসেনো চ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;
পালিতো নামুপট্ঠাকো, মঙ্গলস্স মহেসিনো.
২৪. ‘‘সীৱলা চ অসোকা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;
বোধি তস্স ভগৱতো, নাগৰুক্খোতি ৱুচ্চতি.
২৬. ‘‘অট্ঠাসীতি ৰতনানি, অচ্চুগ্গতো মহামুনি;
ততো নিদ্ধাৱতী ৰংসী, অনেকসতসহস্সিযো.
২৭. ‘‘নৱুতিৱস্সসহস্সানি, আযু ৱিজ্জতি তাৱদে;
তাৱতা তিট্ঠমানো সো, তাৰেসি জনতং বহুং.
২৮. ‘‘যথাপি সাগৰে ঊমী, ন সক্কা তা গণেতুযে;
তথেৱ সাৱকা তস্স, ন সক্কা তে গণেতুযে.
২৯. ‘‘যাৱ অট্ঠাসি সম্বুদ্ধো, মঙ্গলো লোকনাযকো;
ন তস্স সাসনে অত্থি, সকিলেসমৰণং তদা.
৩০. ‘‘ধম্মোক্কং ধাৰযিত্ৱান, সন্তাৰেত্ৱা মহাজনং;
জলিত্ৱা ধুমকেতূৱ, নিব্বুতো সো মহাযসো.
৩১. ‘‘সঙ্খাৰানং সভাৱত্তং, দস্সযিত্ৱা সদেৱকে;
জলিত্ৱা অগ্গিক্খন্ধোৱ, সূৰিযো অত্থঙ্গতো যথা’’তি.
তত্থ ততোতি তস্স মঙ্গলস্স সৰীৰতো. নিদ্ধাৱতীতি নিদ্ধাৱন্তি, ৱচনৱিপৰিযাযো দট্ঠব্বো. ৰংসীতি ৰস্মিযো. অনেকসতসহস্সিযোতি অনেকসতসহস্সা. ঊমীতি ৱীচিযো তৰঙ্গা. গণেতুযেতি গণেতুং সঙ্খাতুং. এত্তকা সাগৰে ঊমিযোতি যথা ন সক্কা গণেতুং, এৱং তস্স ভগৱতো সাৱকাপি ন সক্কা গণেতুং, অথ খো গণনপথং ৱীতিৱত্তাতি অত্থো. যাৱাতি যাৱতকং কালং. সকিলেসমৰণং তদাতি সহ কিলেসেহি সকিলেসো, সকিলেসস্স মৰণং সকিলেসমৰণং, তং নত্থি. তদা কিৰ তস্স ভগৱতো সাসনে সাৱকা সব্বে অৰহত্তং পত্ৱাযেৱ পৰিনিব্বাযিংসু. পুথুজ্জনা ৱা সোতাপন্নাদযো ৱা হুত্ৱা ন কালমকংসূতি অত্থো. কেচি ‘‘সম্মোহমাৰণং তদা’’তি পঠন্তি.
ধম্মোক্কন্তি ধম্মদীপকং. ধূমকেতূতি অগ্গি ৱুচ্চতি, ইধ পন পদীপো দট্ঠব্বো তস্মা পদীপো ৱিয জলিত্ৱা নিব্বুতোতি অত্থো. মহাযসোতি মহাপৰিৱাৰো. কেচি ‘‘নিব্বুতো সো সসাৱকো’’তি পঠন্তি. সঙ্খাৰানন্তি সঙ্খাতধম্মানং সপ্পচ্চযধম্মানং. সভাৱত্তন্তি অনিচ্চাদিসামঞ্ঞলক্খণং. সূৰিযো অত্থঙ্গতো যথাতি যথা সহস্সকিৰণো দিৱসকৰো সব্বং তমগণং ৱিধমিত্ৱা সব্বঞ্চ লোকং ওভাসেত্ৱা অত্থমুপগচ্ছতি, এৱং মঙ্গলদিৱসকৰোপি ৱেনেয্যকমলৱনৱিকসনকৰো সব্বং অজ্ঝত্তিকবাহিৰলোকতমং ৱিধমিত্ৱা অত্তনো সৰীৰপ্পভায জলিত্ৱা অত্থঙ্গতোতি অত্থো. সেসগাথা সব্বত্থ উত্তানা এৱাতি.
মঙ্গলবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো ততিযো বুদ্ধৱংসো.