২৮. বুদ্ধপকিণ্ণককথা

১-১৮. ‘‘অপৰিমেয্যিতো কপ্পে, চতুৰো আসুং ৱিনাযকা’’তিআদিকা অট্ঠাৰসগাথা সঙ্গীতিকাৰকেহি ঠপিতা নিগমনগাথাতি ৱেদিতব্বা. সেসগাথাসু সব্বত্থ পাকটমেৱাতি.

ৱেমত্তকথা

ইমস্মিং পন সকলেপি বুদ্ধৱংসে নিদ্দিট্ঠানং পঞ্চৱীসতিযা বুদ্ধানং অট্ঠ ৱেমত্তানি ৱেদিতব্বানি. কতমানি অট্ঠ? আযুৱেমত্তং, পমাণৱেমত্তং, কুলৱেমত্তং, পধানৱেমত্তং, ৰস্মিৱেমত্তং, যানৱেমত্তং, বোধিৱেমত্তং, পল্লঙ্কৱেমত্তন্তি.

তত্থ আযুৱেমত্তং নাম কেচি দীঘাযুকা হোন্তি কেচি অপ্পাযুকা. তথা হি দীপঙ্কৰো কোণ্ডঞ্ঞো অনোমদস্সী পদুমো পদুমুত্তৰো অত্থদস্সী ধম্মদস্সী সিদ্ধত্থো তিস্সোতি ইমে নৱ বুদ্ধা ৱস্সসতসহস্সাযুকা অহেসুং. মঙ্গলো সুমনো সোভিতো নাৰদো সুমেধো সুজাতো পিযদস্সী ফুস্সোতি ইমে অট্ঠ বুদ্ধা নৱুতিৱস্সসহস্সাযুকা অহেসুং. ৰেৱতো ৱেস্সভূ চাতি ইমে দ্ৱে বুদ্ধা সট্ঠিৱস্সসহস্সাযুকা অহেসুং. ৱিপস্সী ভগৱা অসীতিৱস্সসহস্সাযুকা অহোসি. সিখী ককুসন্ধো কোণাগমনো কস্সপোতি ইমে চত্তাৰো বুদ্ধা যথাক্কমেন সত্ততিচত্তালীসতিংসৱীসৱস্সসহস্সাযুকা অহেসুং. অম্হাকং পন ভগৱতো ৱস্সসতং আযুপ্পমাণং অহোসি. উপচিতপুঞ্ঞসম্ভাৰানং দীঘাযুকসংৱত্তনিযকম্মসমুপেতানম্পি বুদ্ধানং যুগৱসেন আযুপ্পমাণং অপ্পমাণং অহোসি. অযং পঞ্চৱীসতিযা বুদ্ধানং আযুৱেমত্তং নাম.

পমাণৱেমত্তং নাম কেচি দীঘা হোন্তি কেচি ৰস্সা. তথা হি দীপঙ্কৰ-ৰেৱত-পিযদস্সী-অত্থদস্সী-ধম্মদস্সী-ৱিপস্সীবুদ্ধানং অসীতিহত্থুব্বেধং সৰীৰপ্পমাণং অহোসি. কোণ্ডঞ্ঞ-মঙ্গল-নাৰদ-সুমেধানং অট্ঠাসীতিহত্থুব্বেধো কাযো অহোসি. সুমনস্স নৱুতিহত্থুব্বেধং সৰীৰং অহোসি. সোভিত-অনোমদস্সী-পদুম-পদুমুত্তৰ-ফুস্সবুদ্ধানং অট্ঠপণ্ণাসহত্থুব্বেধং সৰীৰং অহোসি. সুজাতো পণ্ণাসহত্থুব্বেধসৰীৰো অহোসি. সিদ্ধত্থ-তিস্স-ৱেস্সভুনো সট্ঠিহত্থুব্বেধা অহেসুং. সিখী সত্ততিহত্থুব্বেধো অহোসি. ককুসন্ধ-কোণাগমন-কস্সপা যথাক্কমেন চত্তালীসতিংসৱীসতিহত্থুব্বেধা অহেসুং. অম্হাকং ভগৱা অট্ঠাৰসহত্থুব্বেধো অহোসি. অযং পঞ্চৱীসতিযা বুদ্ধানং পমাণৱেমত্তং নাম.

কুলৱেমত্তং নাম কেচি খত্তিযকুলে নিব্বত্তিংসু কেচি ব্ৰাহ্মণকুলে. তথা হি ককুসন্ধকোণাগমনকস্সপসম্মাসম্বুদ্ধা ব্ৰাহ্মণকুলে নিব্বত্তিংসু. দীপঙ্কৰাদিগোতমবুদ্ধপৰিযন্তা দ্ৱাৱীসতি বুদ্ধা খত্তিযকুলেযেৱ নিব্বত্তিংসু. অযং পঞ্চৱীসতিযা বুদ্ধানং কুলৱেমত্তং নাম.

পধানৱেমত্তং নাম দীপঙ্কৰ-কোণ্ডঞ্ঞ-সুমন-অনোমদস্সী-সুজাতসিদ্ধত্থ-ককুসন্ধানং দসমাসিকা পধানচৰিযা. মঙ্গল-সুমেধতিস্স সিখীনং অট্ঠমাসিকা. ৰেৱতস্স সত্তমাসিকা. সোভিতস্স চত্তাৰো মাসা. পদুমঅত্থদস্সী ৱিপস্সীনং অড্ঢমাসিকা. নাৰদ-পদুমুত্তৰ-ধম্মদস্সী-কস্সপানং সত্তাহানি. পিযদস্সী-ফুস্স-ৱেস্সভূ কোণাগমনানং ছমাসিকা. অম্হাকং বুদ্ধস্স ছব্বস্সানি পধানচৰিযা অহোসি. অযং পধানৱেমত্তং নাম.

ৰস্মিৱেমত্তং নাম মঙ্গলস্স কিৰ সম্মাসম্বুদ্ধস্স সৰীৰস্মি দসসহস্সিলোকধাতুং ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি. পদুমুত্তৰবুদ্ধস্স দ্ৱাদসযোজনিকা অহোসি. ৱিপস্সিস্স ভগৱতো সত্তযোজনিকা অহোসি. সিখিস্স তিযোজনপ্পমাণা. ককুসন্ধস্স দসযোজনিকা. অম্হাকং ভগৱতো সমন্ততো ব্যামপ্পমাণা. সেসানং অনিযতা অহোসি. অযং ৰস্মিৱেমত্তং নাম অজ্ঝাসযপটিবদ্ধং, যো যত্তকং ইচ্ছতি, তস্স সৰীৰপ্পভা তত্তকং ফৰতি, পটিৱিদ্ধগুণে পন কস্সচি ৱেমত্তং নাম নত্থি. অযং ৰস্মিৱেমত্তং নাম.

যানৱেমত্তং নাম কেচি হত্থিযানেন কেচি অস্সযানেন কেচি ৰথপদ-পাসাদ-সিৱিকাদীসু অঞ্ঞতৰেন নিক্খমন্তি. তথা হি দীপঙ্কৰ-সুমন-সুমেধ-ফুস্স-সিখী-কোণাগমনা হত্থিযানেন নিক্খমিংসু. কোণ্ডঞ্ঞ-ৰেৱত-পদুম-পিযদস্সী-ৱিপস্সী-ককুসন্ধা ৰথযানেন. মঙ্গল-সুজাত-অত্থদস্সী-তিস্স-গোতমা অস্সযানেন. অনোমদস্সীসিদ্ধত্থৱেস্সভুনো সিৱিকাযানেন. নাৰদো পদসা নিক্খমি. সোভিত-পদুমুত্তৰ-ধম্মদস্সী-কস্সপা পাসাদেন নিক্খমিংসু. অযং যানৱেমত্তং নাম.

বোধিৱেমত্তং নাম দীপঙ্কৰস্স ভগৱতো কপীতনৰুক্খো বোধি; কোণ্ডঞ্ঞস্স ভগৱতো সালকল্যাণিৰুক্খো, মঙ্গল-সুমন-ৰেৱত-সোভিতানং নাগৰুক্খো, অনোমদস্সিস্স অজ্জুনৰুক্খো, পদুমনাৰদানং মহাসোণৰুক্খো, পদুমুত্তৰস্স সললৰুক্খো, সুমেধস্স নীপো, সুজাতস্স ৱেড়ু, পিযদস্সিনো ককুধো, অত্থদস্সিস্স চম্পকৰুক্খো, ধম্মদস্সিস্স ৰত্তকুৰৱকৰুক্খো, সিদ্ধত্থস্স কণিকাৰৰুক্খো, তিস্সস্স অসনৰুক্খো, ফুস্সস্স আমলকৰুক্খো, ৱিপস্সিস্স পাটলিৰুক্খো, সিখিস্স পুণ্ডৰীকৰুক্খো, ৱেস্সভুস্স সালৰুক্খো, ককুসন্ধস্স সিৰীসৰুক্খো, কোণাগমনস্স উদুম্বৰৰুক্খো, কস্সপস্স নিগ্ৰোধো, গোতমস্স অস্সত্থোতি অযং বোধিৱেমত্তং নাম.

পল্লঙ্কৱেমত্তং নাম দীপঙ্কৰ-ৰেৱত-পিযদস্সী-অত্থদস্সী-ধম্মদস্সী-ৱিপস্সীনং তেপণ্ণাসহত্থপল্লঙ্কা অহেসুং; কোণ্ডঞ্ঞ-মঙ্গল-নাৰদ-সুমেধানং সত্তপণ্ণাসহত্থা; সুমনস্স সট্ঠিহত্থো পল্লঙ্কো অহোসি; সোভিত-অনোমদস্সী-পদুম-পদুমুত্তৰ-ফুস্সানং অট্ঠত্তিংসহত্থা, সুজাতস্স দ্ৱত্তিংসহত্থো, সিদ্ধত্থ-তিস্স-ৱেস্সভূনং চত্তালীসহত্থা, সিখিস্স দ্ৱত্তিংসহত্থো, ককুসন্ধস্স ছব্বীসতিহত্থো, কোণাগমনস্স ৱীসতিহত্থো, কস্সপস্স পন্নৰসহত্থো, গোতমস্স চুদ্দসহত্থো পল্লঙ্কো অহোসি. অযং পল্লঙ্কৱেমত্তং নাম. ইমানি অট্ঠ ৱেমত্তানি নাম.

অৱিজহিতট্ঠানকথা

সব্ববুদ্ধানং পন চত্তাৰি অৱিজহিতট্ঠানানি নাম হোন্তি. সব্ববুদ্ধানঞ্হি বোধিপল্লঙ্কো অৱিজহিতো একস্মিংযেৱ ঠানে হোতি. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনং ইসিপতনে মিগদাযে অৱিজহিতমেৱ হোতি. দেৱোৰোহণকালে সঙ্কস্সনগৰদ্ৱাৰে পঠমক্কপাদট্ঠানং অৱিজহিতমেৱ হোতি. জেতৱনে গন্ধকুটিযা চত্তাৰি মঞ্চপাদট্ঠানানি অৱিজহিতানেৱ হোন্তি. ৱিহাৰো পন খুদ্দকোপি মহন্তোপি হোতি. ৱিহাৰো ন ৱিজহতিযেৱ, নগৰং পন ৱিজহতি.

সহজাতপৰিচ্ছেদ-নক্খত্তপৰিচ্ছেদকথা

অপৰং পন অম্হাকংযেৱ ভগৱতো সহজাতপৰিচ্ছেদঞ্চ নক্খত্তপৰিচ্ছেদঞ্চ দীপেসুং. অম্হাকং সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তেন কিৰ সদ্ধিং ৰাহুলমাতা আনন্দত্থেৰো ছন্নো কণ্ডকো অস্সৰাজা নিধিকুম্ভো মহাবোধি কাড়ুদাযীতি ইমানি সত্ত সহজাতানি. অযং সহজাতপৰিচ্ছেদো. মহাপুৰিসো পন উত্তৰাসাড়্হনক্খত্তেনেৱ মাতুকুচ্ছিং ওক্কমি, মহাভিনিক্খমনং নিক্খমি, ধম্মচক্কং পৱত্তেসি, যমকপাটিহাৰিযং অকাসি. ৱিসাখনক্খত্তেন জাতো চ অভিসম্বুদ্ধো চ পৰিনিব্বুতো চ. মাঘনক্খত্তেন তস্স সাৱকসন্নিপাতো চ আযুসঙ্খাৰৱোসজ্জনঞ্চ অহোসি. অস্সযুজনক্খত্তেন দেৱোৰোহণং. অযং নক্খত্তপৰিচ্ছেদোতি.

সধম্মতাকথা

ইদানি পন সব্বেসং বুদ্ধানং সাধাৰণধম্মতং পকাসযিস্সাম. সব্ববুদ্ধানং সমত্তিংসৱিধা ধম্মতা. সেয্যথিদং – পচ্ছিমভৱিকবোধিসত্তস্স সম্পজানস্স মাতুকুচ্ছিওক্কমনং, মাতুকুচ্ছিযং পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা বহিমুখোলোকনং, ঠিতায বোধিসত্তমাতুযা ৱিজাযনং, অৰঞ্ঞেযেৱ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনং, কঞ্চনপট্টেসু পতিট্ঠিতপাদানং উত্তৰাভিমুখানং সত্তপদৱীতিহাৰানং গন্ত্ৱা চতুদ্দিসং ওলোকেত্ৱা সীহনাদনদনং, চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা জাতমত্তপুত্তানং মহাসত্তানং মহাভিনিক্খমনং, অৰহদ্ধজমাদায পব্বজিত্ৱা সব্বহেট্ঠিমেন পৰিচ্ছেদেন সত্তাহং পধানচৰিযা, সম্বোধিং পাপুণনদিৱসে পাযাসভোজনং, তিণসন্থৰে নিসীদিত্ৱা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাধিগমো, আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানপৰিকম্মং, মাৰবলৱিদ্ধংসনং, বোধিপল্লঙ্কেযেৱ তিস্সো ৱিজ্জা আদিং কত্ৱা অসাধাৰণঞাণাদিগুণপটিলাভো, সত্তসত্তাহং বোধিসমীপেযেৱ ৱীতিনামনং, মহাব্ৰহ্মুনো ধম্মদেসনত্থায আযাচনং, ইসিপতনে মিগদাযে ধম্মচক্কপ্পৱত্তনং, মাঘপুণ্ণমায চতুৰঙ্গিকসন্নিপাতে পাতিমোক্খুদ্দেসো, জেতৱনট্ঠানে নিবদ্ধৱাসো, সাৱত্থিনগৰদ্ৱাৰে যমকপাটিহাৰিযকৰণং, তাৱতিংসভৱনে অভিধম্মদেসনা, সঙ্কস্সনগৰদ্ৱাৰে দেৱলোকতো ওতৰণং সততং ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনং, দ্ৱীসু ৱাৰেসু ৱেনেয্যজনাৱলোকনং, উপ্পন্নে ৱত্থুম্হি সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং উপ্পন্নায অট্ঠুপ্পত্তিযা জাতককথনং, ঞাতিসমাগমে বুদ্ধৱংসকথনং, আগন্তুকেহি ভিক্খূহি পটিসন্থাৰকৰণং, নিমন্তিতানং ৱুট্ঠৱস্সানং অনাপুচ্ছা অগমনং, দিৱসে দিৱসে পুৰেভত্তপচ্ছাভত্তপঠমমজ্ঝিমপচ্ছিমযামকিচ্চকৰণং, পৰিনিব্বানদিৱসে মংসৰসভোজনং, চতুৱীসতিকোটিসতসহস্সসমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বানন্তি ইমা সমত্তিংস সব্ববুদ্ধানং ধম্মতাতি.

অনন্তৰাযিকধম্মকথা

সব্ববুদ্ধানং চত্তাৰো অনন্তৰাযিকা ধম্মা. কতমে চত্তাৰো? বুদ্ধানং উদ্দিস্স অভিহটানং চতুন্নং পচ্চযানং ন সক্কা কেনচি অন্তৰাযো কাতুং. বুদ্ধানং আযুনো ন সক্কা কেনচি অন্তৰাযো কাতুং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো, যং পৰূপক্কমেন তথাগতং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যা’’তি (চূড়ৱ. ৩৪২). বুদ্ধানং দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণানং অসীতিযা অনুব্যঞ্জনানঞ্চ ন সক্কা কেনচি অন্তৰাযো কাতুং. বুদ্ধৰংসীনং ন সক্কা কেনচি অন্তৰাযো কাতুন্তি. ইমে চত্তাৰো অনন্তৰাযিকা ধম্মা নামাতি.

নিগমনকথা

এত্তাৱতা গতা সিদ্ধিং, বুদ্ধৱংসস্স ৱণ্ণনা;

সুৱণ্ণপদৱিঞ্ঞাতৱিচিত্তনযসোভিতা.

পোৰাণট্ঠকথামগ্গং, পাড়িঅত্থপ্পকাসকং;

আদাযেৱ কতা বুদ্ধ-ৱংসস্সট্ঠকথা মযা.

পপঞ্চত্থং ৱিৱজ্জেত্ৱা, মধুৰত্থস্স সব্বসো;

সম্পকাসনতো তস্মা, মধুৰত্থপ্পকাসিনী.

কাৱীৰজলসম্পাত-পৰিপূতমহীতলে;

কাৱীৰপট্টনে ৰম্মে, নানানাৰিনৰাকুলে.

কাৰিতে কণ্হদাসেন, সণ্হৱাচেন সাধুনা;

ৱিহাৰে ৱিৱিধাকাৰ-চাৰুপাকাৰগোপুৰে.

ছাযাসলিলসম্পন্নে, দস্সনীযে মনোৰমে;

হতদুজ্জনসম্বাধে, পৱিৱেকসুখে সিৱে.

তত্থ পাচীনপাসাদ-তলে পৰমসীতলে;

ৱসতা বুদ্ধৱংসস্স, মযা সংৱণ্ণনা কতা.

যথা বুদ্ধৱংসস্স সংৱণ্ণনাযং, গতা সাধু সিদ্ধিং ৱিনা অন্তৰাযং;

তথা ধম্মযুত্তা জনানং ৱিতক্কা, ৱিনাৱন্তৰাযেন সিদ্ধিং ৱজন্তু.

ইমং বুদ্ধৱংসস্স সংৱণ্ণনং মে, কৰোন্তেন যং পত্থিতং পুঞ্ঞজাতং;

সদা তস্স দেৱানুভাৱেন লোকো, ধুৱং সন্তমচ্চন্তমত্থং পযাতং.

ৱিনস্সন্তু ৰোগা মনুস্সেসু সব্বে, পৱস্সন্তু দেৱাপি ৱস্সন্তকালে;

সুখং হোতু নিচ্চং ৱৰং নাৰকাপি, পিসাচাপযাতা পিপাসা ভৱন্তু.

সুৰা অচ্ছৰানং গণাদীহি সদ্ধিং, চিৰং দেৱলোকে সুখং চানুভোন্তু;

চিৰং ঠাতু ধম্মো মুনিন্দস্স লোকে, সুখং লোকপালা মহিং পালযন্তু.

গৰূহি গীতনামেন, বুদ্ধদত্তোতি ৱিস্সুতো;

থেৰো কত্ৱা অট্ঠকথং, মধুৰত্থৱিলাসিনিং.

পোত্থকং ঠপযিত্ৱেমং, পৰম্পৰে হিতাৱহং;

অচিৰট্ঠিতভাৱেন, অহো মচ্চুৱসং গতো.

ইতি ভাণৱাৰৱসেন ছব্বীসতিভাণৱাৰা, গন্থৱসেন পঞ্চসতাধিকছসহস্সগন্থা, অক্খৰৱসেন তিসহস্সাধিকানি দ্ৱেসতসহস্সক্খৰানি.

অন্তৰাযং ৱিনা এসা, যথা নিট্ঠং উপাগতা;

তথা সিজ্ঝন্তু সঙ্কপ্পা, সত্তানং ধম্মনিস্সিতাতি.

ইতি মধুৰত্থৱিলাসিনী নাম

বুদ্ধৱংস-অট্ঠকথা নিট্ঠিতা.