২৫. কোণাগমনবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা
ককুসন্ধস্স পন ভগৱতো অপৰভাগে তস্স সাসনে চ অন্তৰহিতে সত্তেসু তিংসৱস্সসহস্সাযুকেসু জাতেসু পৰহিতকোণাগমনো কোণাগমনো নাম সত্থা লোকে উদপাদি. অথ ৱা কনকাগমনতো কোণাগমনো নাম সত্থা লোকে উদপাদি. তত্থ ক-কাৰস্স কোআদেসং কত্ৱা ন-কাৰস্স ণাদেসং কত্ৱা একস্স ক-কাৰস্স লোপং কত্ৱা নিৰুত্তিনযেন কনকস্স কনকাদিআভৰণস্স আগমনং পৱস্সনং যস্স ভগৱতো উপ্পন্নকালে সো কোণাগমনো নাম. এত্থ পন আযু অনুপুব্বেন পৰিহীনসদিসং কতং, ন এৱং পৰিহীনং, পুন ৱড্ঢিত্ৱা পৰিহীনন্তি ৱেদিতব্বং. কথং? ইমস্মিংযেৱ কপ্পে ককুসন্ধো ভগৱা চত্তালীসৱস্সসহস্সাযুককালে নিব্বত্তো, তং পন আযু পৰিহাযমানং দসৱস্সকালং পত্ৱা পুন অসঙ্খ্যেয্যং পত্ৱা ততো পৰিহাযমানং তিংসৱস্সসহস্সাযুককালে ঠিতং, তদা কোণাগমনো ভগৱা লোকে উপ্পন্নোতি ৱেদিতব্বো.
সোপি পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা সোভৱতীনগৰে যঞ্ঞদত্তস্স ব্ৰাহ্মণস্স ভৰিযায ৰূপাদীহি গুণেহি অনুত্তৰায উত্তৰায নাম ব্ৰাহ্মণিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন সুভৱতীউয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. জাযমানে পন তস্মিং সকলজম্বুদীপে দেৱো কনকৱস্সং ৱস্সি. তেনস্স কনকাগমনকাৰণত্তা ‘‘কনকাগমনো’’তি নামমকংসু. তং পনস্স নামং অনুক্কমেন পৰিণমমানং কোণাগমনো’’তি জাতং. সো পন তীণি ৱস্সসহস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসি. তুসিত-সন্তুসিত-সন্তুট্ঠনামকা পনস্স তযো পাসাদা অহেসুং. ৰুচিগত্তাব্ৰাহ্মণীপমুখানি সোড়স ইত্থিসহস্সানি অহেসুং.
সো চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা ৰুচিগত্তায ব্ৰাহ্মণিযা সত্থৱাহে নাম পুত্তে উপ্পন্নে হত্থিক্খন্ধৱৰগতো হত্থিযানেন মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. তং তিংসপুৰিসসহস্সানি অনুপব্বজিংসু. সো তেহি পৰিৱুতো ছ মাসে পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমাযং অগ্গিসোনব্ৰাহ্মণস্স ধীতায অগ্গিসোনব্ৰাহ্মণকুমাৰিযা দিন্নং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা খদিৰৱনে দিৱাৱিহাৰং কত্ৱা সাযন্হসমযে জটাতিন্দুকেন নাম যৱপালেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা উদুম্বৰবোধিং পুণ্ডৰীকে ৱুত্তপ্পমাণং ফলৱিভূতিসম্পন্নং দক্খিণতো উপগন্ত্ৱা ৱীসতিহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা মাৰবলং ৱিদ্ধংসেত্ৱা দসবলঞাণানি পটিলভিত্ৱা – ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৱা সত্তসত্তাহং ৱীতিনামেত্ৱা অত্তনা সহ পব্বজিতানং তিংসভিক্খুসহস্সানং উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা গগনপথেন গন্ত্ৱা সুদস্সননগৰসমীপে ইসিপতনে মিগদাযে ওতৰিত্ৱা তেসং মজ্ঝগতো ধম্মচক্কং পৱত্তেসি, তদা তিংসকোটিসহস্সানং পঠমাভিসমযো অহোসি.
পুন সুন্দৰনগৰদ্ৱাৰে মহাসালৰুক্খমূলে যমকপাটিহাৰিযং কত্ৱা ৱীসতিকোটিসহস্সানং ধম্মামতং পাযেসি, সো দুতিযো অভিসমযো অহোসি. অত্তনো মাতৰং উত্তৰং পমুখং কত্ৱা দসসু চক্কৱাড়সহস্সেসু দেৱতানং সমাগতানং অভিধম্মপিটকং দেসেন্তে ভগৱতি দসন্নং কোটিসহস্সানং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
১. ‘‘ককুসন্ধস্স অপৰেন, সম্বুদ্ধো দ্ৱিপদুত্তমো;
কোণাগমনো নাম জিনো, লোকজেট্ঠো নৰাসভো.
২. ‘‘দস ধম্মে পূৰযিত্ৱান, কন্তাৰং সমতিক্কমি;
পৱাহিয মলং সব্বং, পত্তো সম্বোধিমুত্তমং.
৩. ‘‘ধম্মচক্কং পৱত্তেন্তে, কোণাগমননাযকে;
তিংসকোটিসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহু.
৪. ‘‘পাটিহীৰং কৰোন্তে চ, পৰৱাদপ্পমদ্দনে;
ৱীসতিকোটিসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহু.
৫. ‘‘ততো ৱিকুব্বনং কত্ৱা, জিনো দেৱপুৰং গতো;
ৱসতে তত্থ সম্বুদ্ধো, সিলায পণ্ডুকম্বলে.
৬. ‘‘পকৰণে সত্ত দেসেন্তো, ৱস্সং ৱসতি সো মুনি;
দসকোটিসহস্সানং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ দস ধম্মে পূৰযিত্ৱানাতি দস পাৰমিধম্মে পূৰযিত্ৱা. কন্তাৰং সমতিক্কমীতি জাতিকন্তাৰং সমতিক্কমি. পৱাহিযাতি পৱাহেত্ৱা. মলং সব্বন্তি ৰাগাদিমলত্তযং. পাটিহীৰং কৰোন্তে চ, পৰৱাদপ্পমদ্দনেতি পৰৱাদিৱাদপ্পমদ্দনে, ভগৱতি পাটিহাৰিযং কৰোন্তেতি অত্থো. ৱিকুব্বনন্তি ৱিকুব্বনিদ্ধিং, সুন্দৰনগৰদ্ৱাৰে যমকপাটিহাৰিযং কত্ৱা দেৱপুৰং গতো তত্থ পণ্ডুকম্বলসিলাযং ৱসি. কথং ৱসীতি? পকৰণে সত্ত দেসেন্তোতি তত্থ দেৱানং সত্তপ্পকৰণসঙ্খাতং অভিধম্মপিটকং দেসেন্তো ৱসি. এৱং তত্থ অভিধম্মং দেসেন্তে ভগৱতি দসকোটিসহস্সানং দেৱানং অভিসমযো অহোসীতি অত্থো.
পৰিসুদ্ধপাৰমিপূৰণাগমনস্স কোণাগমনস্সপি একো সাৱকসন্নিপাতো অহোসি. সুৰিন্দৱতীনগৰে সুৰিন্দৱতুয্যানে ৱিহৰন্তো ভিয্যসস্স ৰাজপুত্তস্স চ উত্তৰস্স চ ৰাজপুত্তস্স দ্ৱিন্নম্পি তিংসসহস্সপৰিৱাৰানং ধম্মং দেসেত্ৱা সব্বেৱ তে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বাজেত্ৱা তেসং মজ্ঝগতো মাঘপুণ্ণমাযং পাতিমোক্খং উদ্দিসি. তেন ৱুত্তং –
৭. ‘‘তস্সাপি দেৱদেৱস্স, একো আসি সমাগমো;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৮. ‘‘তিংসভিক্খুসহস্সানং, তদা আসি সমাগমো;
ওঘানমতিক্কন্তানং, ভিজ্জিতানঞ্চ মচ্চুযা’’তি.
তত্থ ওঘানন্তি কামোঘাদীনং, চতুন্নমোঘানমেতং অধিৱচনং. যস্স পন তে সংৱিজ্জন্তি, তং ৱট্টস্মিং ওহনন্তি ওসীদাপেন্তীতি ওঘা, তেসং ওঘানং, উপযোগত্থে সামিৱচনং দট্ঠব্বং. চতুব্বিধে ওঘে অতিক্কন্তানন্তি অত্থো. ভিজ্জিতানন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. মচ্চুযাতি মচ্চুনো.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো মিথিলনগৰে পব্বতো নাম ৰাজা অহোসি, তদা ‘‘সৰণগতসব্বপাণাগমনং কোণাগমনং মিথিলনগৰমনুপ্পত্ত’’ন্তি সুত্ৱা সপৰিৱাৰো ৰাজা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা দসবলং নিমন্তেত্ৱা মহাদানং দত্ৱা তত্থ ভগৱন্তং ৱস্সাৱাসত্থায যাচিত্ৱা তেমাসং সসাৱকসঙ্ঘং সত্থাৰং উপট্ঠহিত্ৱা পত্তুণ্ণচীনপট্টকম্বলকোসেয্যদুকূলকপ্পাসিকাদীনি মহগ্ঘানি চেৱ সুখুমৱত্থানি চ সুৱণ্ণপাদুকা চেৱ অঞ্ঞঞ্চ বহুপৰিক্খাৰমদাসি. সোপি নং ভগৱা ব্যাকাসি – ‘‘ইমস্মিংযেৱ ভদ্দকপ্পে অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি. অথ সো মহাপুৰিসো তস্স ভগৱতো ব্যাকৰণং সুত্ৱা মহাৰজ্জং পৰিচ্চজিত্ৱা তস্সেৱ ভগৱতো সন্তিকে পব্বজি. তেন ৱুত্তং –
৯. ‘‘অহং তেন সমযেন, পব্বতো নাম খত্তিযো;
মিত্তামচ্চেহি সম্পন্নো, অনন্তবলৱাহনো.
১০. ‘‘সম্বুদ্ধদস্সনং গন্ত্ৱা, সুত্ৱা ধম্মমনুত্তৰং;
নিমন্তেত্ৱা সজিনসঙ্ঘং, দানং দত্ৱা যদিচ্ছকং.
১১. ‘‘পত্তুণ্ণং চীনপট্টঞ্চ, কোসেয্যং কম্বলম্পি চ;
সুৱণ্ণপাদুকঞ্চেৱ, অদাসিং সত্থুসাৱকে.
১২. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদিয;
ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.
১৩. ‘‘অহু কপিলৱ্হযা ৰম্মা…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং.
১৪. ‘‘তস্সাপি ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং দসপাৰমিপূৰিযা.
১৫. ‘‘সব্বঞ্ঞুতং গৱেসন্তো, দানং দত্ৱা নৰুত্তমে;
ওহাযাহং মহাৰজ্জং, পব্বজিং জিনসন্তিকে’’তি.
তত্থ অনন্তবলৱাহনোতি বহুকং অনন্তং ময্হং বলং অস্সহত্থিআদিকং ৱাহনঞ্চাতি অত্থো. সম্বুদ্ধদস্সনন্তি সম্বুদ্ধদস্সনত্থায. যদিচ্ছকন্তি যাৱদিচ্ছকং বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং চতুব্বিধেন আহাৰেন ‘‘অলমল’’ন্তি পৱাৰাপেত্ৱা, হত্থেন পিদহাপেত্ৱাতি অত্থো. সত্থুসাৱকেতি সত্থুনো চেৱ সাৱকানঞ্চ অদাসিং. নৰুত্তমেতি নৰুত্তমস্স. ওহাযাতি পহায পৰিচ্চজিত্ৱা.
তস্স পন কোণাগমনস্স ভগৱতো সোভৱতী নাম নগৰং অহোসি, যঞ্ঞদত্তো নাম ব্ৰাহ্মণো পিতা, উত্তৰা নাম ব্ৰাহ্মণী মাতা, ভিয্যসো চ উত্তৰো চাতি দ্ৱে অগ্গসাৱকা, সোত্থিজো নামুপট্ঠাকো, সমুদ্দা চ উত্তৰা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, উদুম্বৰৰুক্খো বোধি, সৰীৰং তিংসহত্থুব্বেধং অহোসি, তিংসৱস্সসহস্সানি আযু, ভৰিযা পনস্স ৰুচিগত্তা নাম ব্ৰাহ্মণী, সত্থৱাহো নাম পুত্তো, হত্থিযানেন নিক্খমি. তেন ৱুত্তং –
১৬. ‘‘নগৰং সোভৱতী নাম, সোভো নামাসি খত্তিযো;
ৱসতে তত্থ নগৰে, সম্বুদ্ধস্স মহাকুলং.
১৭. ‘‘ব্ৰাহ্মণো যঞ্ঞদত্তো চ, আসি বুদ্ধস্স সো পিতা;
উত্তৰা নাম জনিকা, কোণাগমনস্স সত্থুনো;
২২. ‘‘ভিয্যসো উত্তৰো নাম, অহেসুং অগ্গসাৱকা;
সোত্থিজো নামুপট্ঠাকো, কোণাগমনস্স সত্থুনো.
২৩. ‘‘সমুদ্দা উত্তৰা চেৱ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;
বোধি তস্স ভগৱতো, উদুম্বৰোতি পৱুচ্চতি.
২৫. ‘‘উচ্চত্তনেন সো বুদ্ধো, তিংসহত্থসমুগ্গতো;
উক্কামুখে যথা কম্বু, এৱং ৰংসীহি মণ্ডিতো.
২৬. ‘‘তিংসৱস্সসহস্সানি, আযু বুদ্ধস্স তাৱদে;
তাৱতা তিট্ঠমানো সো, তাৰেসি জনতং বহুং.
২৭. ‘‘ধম্মচেতিং সমুস্সেত্ৱা, ধম্মদুস্সৱিভূসিতং;
ধম্মপুপ্ফগুড়ং কত্ৱা, নিব্বুতো সো সসাৱকো.
২৮. ‘‘মহাৱিলাসো তস্স জনো, সিৰিধম্মপ্পকাসনো;
সব্বং তমন্তৰহিতং, ননু ৰিত্তা সব্বসঙ্খাৰা’’তি.
তত্থ উক্কামুখেতি কম্মাৰুদ্ধনে. যথা কম্বূতি সুৱণ্ণনিক্খং ৱিয. এৱং ৰংসীহি মণ্ডিতোতি এৱং ৰস্মীহি পটিমণ্ডিতো সমলঙ্কতো. ধম্মচেতিং সমুস্সেত্ৱাতি সত্তত্তিংসবোধিপক্খিযধম্মমযং চেতিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা. ধম্মদুস্সৱিভূসিতন্তি চতুসচ্চধম্মপটাকৱিভূসিতং. ধম্মপুপ্ফগুড়ং কত্ৱাতি ধম্মমযপুপ্ফমালাগুড়ং কত্ৱা. মহাজনস্স ৱিপস্সনাচেতিযঙ্গণে ঠিতস্স নমস্সনত্থায ধম্মচেতিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা সসাৱকসঙ্ঘো সত্থা পৰিনিব্বাযীতি অত্থো. মহাৱিলাসোতি মহাইদ্ধিৱিলাসপ্পত্তো. তস্সাতি তস্স ভগৱতো. জনোতি সাৱকজনো. সিৰিধম্মপ্পকাসনোতি লোকুত্তৰধম্মপ্পকাসনো সো ভগৱা চ সব্বং তমন্তৰহিতন্তি অত্থো.
‘‘সুখেন কোণাগমনো গতাসৱো, ৱিকামপাণাগমনো মহেসী;
ৱনে ৱিৱেকে সিৰিনামধেয্যে, ৱিসুদ্ধৱংসাগমনো ৱসিত্থ’’.
সেসগাথাসু সব্বত্থ পাকটমেৱাতি.
কোণাগমনবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো তেৱীসতিমো বুদ্ধৱংসো.