২৩. ৱেস্সভূবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা
সিখিস্স পন সম্মাসম্বুদ্ধস্স অপৰভাগে অন্তৰহিতে তস্স সাসনে সত্ততিৱস্সসহস্সাযুকা মনুস্সা অনুক্কমেন পৰিহাযিত্ৱা দসৱস্সাযুকা অহেসুং. পুন ৱড্ঢিত্ৱা অপৰিমিতাযুকা হুত্ৱা অনুক্কমেন পৰিহাযিত্ৱা সট্ঠিৱস্সসহস্সাযুকা অহেসুং. তদা ৱিজিতমনোভূ সব্বলোকাভিভূ সযম্ভূ ৱেস্সভূ নাম সত্থা লোকে উদপাদি. সো পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা অনোমনগৰে সুপ্পতীতস্স সুপ্পতীতস্স নাম ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা সীলৱতিযা যসৱতিযা নাম কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সো দসন্নং মাসানং অচ্চযেন অনুপমুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. জাযমানোৱ জনং তোসেন্তো ৱসভনাদং নদি. তস্মা ৱসভনাদহেতুত্তা তস্স নামগ্গহণদিৱসে ‘‘ৱেস্সভূ’’তি নামমকংসু. সো ছব্বস্সসহস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসি. ৰুচি-সুৰুচি-ৰতিৱড্ঢননামকা তযো পাসাদা তস্স অহেসুং. সুচিত্তাদেৱিপ্পমুখানি তিংস ইত্থিসহস্সানি পচ্চুপট্ঠিতানি অহেসুং.
সো চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা সুচিত্তায নাম দেৱিযা সুপ্পবুদ্ধে নাম কুমাৰে উপ্পন্নে সুৱণ্ণসিৱিকায উয্যানদস্সনত্থায গন্ত্ৱা দেৱদত্তানি কাসাযানি গহেত্ৱা পব্বজি. তং সত্তত্তিংসসহস্সানি অনুপব্বজিংসু. অথ সো তেহি পৰিৱুতো ছ মাসে পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমায সুচিত্তনিগমে সন্দিস্সমানসৰীৰায সিৰিৱড্ঢনায নাম দিন্নং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সালৱনে দিৱাৱিহাৰং ৱীতিনামেত্ৱা সাযন্হসমযে নৰিন্দনাগৰাজেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা সালবোধিং পদক্খিণতো উপাগমি. তস্সাপি সালস্স তদেৱ পাটলিযা পমাণমেৱ পমাণং অহোসি. তথেৱ পুপ্ফফলসিৰিৱিভৱো ৱেদিতব্বো. সো সালমূলমুপগন্ত্ৱা চত্তালীসহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা ৱিগতনীৱৰণং সব্বকামমদাৱৰণং অনাৱৰণঞাণং পটিলভিত্ৱা – ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৱা সত্তসত্তাহং তত্থেৱ ৱীতিনামেত্ৱা অত্তনো কনিট্ঠভাতিকস্স সোণকুমাৰস্স উত্তৰকুমাৰস্স চ উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা দেৱপথেন গন্ত্ৱা অনোমনগৰসমীপে অৰুণুয্যানে ওতৰিত্ৱা উয্যানপালেন কুমাৰে পক্কোসাপেত্ৱা তেসং সপৰিৱাৰানং মজ্ঝে ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. তদা অসীতিযা কোটিসহস্সানং পঠমো অভিসমযো অহোসি.
পুন জনপদচাৰিকং চৰন্তো ভগৱা তত্থ তত্থ ধম্মং দেসেন্তো সত্ততিযা কোটিসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, সো দুতিযো অভিসমযো অহোসি. অনোমনগৰেযেৱ দিট্ঠিজালং ভিন্দন্তো তিত্থিযমানদ্ধজং পাতেন্তো মানমদং ৱিদ্ধংসেন্তো ধম্মদ্ধজং সমুস্সযন্তো নৱুতিযোজনৱিত্থতায মনুস্সপৰিসায পৰিমাণৰহিতায দেৱপৰিসায যমকপাটিহাৰিযং কত্ৱা দেৱমনুস্সে পসাদেত্ৱা সট্ঠিকোটিযো ধম্মামতেন তপ্পেসি, সো ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
১. ‘‘তত্থেৱ মণ্ডকপ্পম্হি, অসমো অপ্পটিপুগ্গলো;
ৱেস্সভূ নাম নামেন, লোকে উপ্পজ্জি নাযকো.
২. ‘‘আদিত্তং ৱত ৰাগগ্গি, তণ্হানং ৱিজিতং তদা;
নাগোৱ বন্ধনং ছেত্ৱা, পত্তো সম্বোধিমুত্তমং.
৩. ‘‘ধম্মচক্কং পৱত্তেন্তে, ৱেস্সভূলোকনাযকে;
অসীতিকোটিসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহু.
৪. ‘‘পক্কন্তে চাৰিকং ৰট্ঠে, লোকজেট্ঠে নৰাসভে;
সত্ততিকোটিসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহু.
৫. ‘‘মহাদিট্ঠিং ৱিনোদেন্তো, পাটিহেৰং কৰোতি সো;
সমাগতা নৰমৰূ, দসসহস্সী সদেৱকে.
৬. ‘‘মহাঅচ্ছৰিযং দিস্ৱা, অব্ভুতং লোমহংসনং;
দেৱা চেৱ মনুস্সা চ, বুজ্ঝৰে সট্ঠিকোটিযো’’তি.
তত্থ আদিত্তন্তি সকলমিদং লোকত্তযং সম্পদিত্তং. ৰাগগ্গীতি ৰাগেন. তণ্হানং ৱিজিতন্তি তণ্হানং ৱিজিতং ৰট্ঠং ৱসৱত্তিট্ঠানন্তি এৱং ঞত্ৱাতি অত্থো. নাগোৱ বন্ধনং ছেত্ৱাতি হত্থী ৱিয পূতিলতাবন্ধনং ছিন্দিত্ৱা সম্বোধিং পত্তো অধিগতো. দসসহস্সীতি দসসহস্সিযং. সদেৱকেতি সদেৱকে লোকে. বুজ্ঝৰেতি বুজ্ঝিংসু.
সোণুত্তৰানং পন দ্ৱিন্নং অগ্গসাৱকানং সমাগমে পব্বজিতানং অসীতিযা অৰহন্তসহস্সানং মজ্ঝে মাঘপুণ্ণমাযং পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. যদা পন ৱেস্সভুনা সব্বলোকাভিভুনা সহ পব্বজিতা সত্তত্তিংসসহস্সসঙ্খা ভিক্খূ গণতো ওহীনসমযে পক্কন্তা, তে ৱেস্সভুস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স ধম্মচক্কপ্পৱত্তিং সুত্ৱা সোৰেয্যং নাম নগৰং আগন্ত্ৱা ভগৱন্তং অদ্দসংসু. তেসং ভগৱা ধম্মং দেসেত্ৱা সব্বেৱ তে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বাজেত্ৱা চতুৰঙ্গসমন্নাগতায পৰিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি.
যদা পন নাৰিৱাহননগৰে উপসন্তো নাম ৰাজপুত্তো ৰজ্জং কাৰেসি, তস্সানুকম্পায ভগৱা তত্থ অগমাসি, সোপি ভগৱতো আগমনং সুত্ৱা সপৰিৱাৰো ভগৱতো পচ্চুগ্গমনং কত্ৱা নিমন্তেত্ৱা মহাদানং দত্ৱা তস্স ধম্মং সুত্ৱা পসন্নহদযো পব্বজি. তং সট্ঠিসহস্সসঙ্খা পুৰিসা অনুপব্বজিংসু. তে তেন সদ্ধিং অৰহত্তং পাপুণিংসু. সো তেহি পৰিৱুতো ৱেস্সভূ ভগৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৭. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, ৱেস্সভুস্স মহেসিনো;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৮. ‘‘অসীতিভিক্খুসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো;
সত্ততিভিক্খুসহস্সানং, দুতিযো আসি সমাগমো.
৯. ‘‘সট্ঠিভিক্খুসহস্সানং, ততিযো আসি সমাগমো;
জৰাদিভযতীতানং, ওৰসানং মহেসিনো’’তি.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো সৰভৱতীনগৰে পৰমপিযদস্সনো সুদস্সনো নাম ৰাজা হুত্ৱা ৱেস্সভুম্হি লোকনাযকে সৰভনগৰমুপগতে তস্স ধম্মং সুত্ৱা পসন্নহদযো দসনখসমোধানসমুজ্জলং জলজামলাৱিকলকমলমকুলসদিসমঞ্জলিং সিৰসি কত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স সচীৱৰং মহাদানং দত্ৱা তত্থেৱ ভগৱতো নিৱাসত্থায গন্ধকুটিং কত্ৱা তং পৰিক্খিপিত্ৱা ৱিহাৰসহস্সং কাৰেত্ৱা সব্বঞ্চ ৱিভৱজাতং ভগৱতো সাসনে পৰিচ্চজিত্ৱা তস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা আচাৰগুণসম্পন্নো তেৰসধুতগুণেসু নিৰতো বোধিসম্ভাৰপৰিযেসনায ৰতো বুদ্ধসাসনাভিৰতো ৱিহাসি. সোপি তং ভগৱা ব্যাকাসি – ‘‘অনাগতে ইতো একত্তিংসকপ্পে অযং গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি. তেন ৱুত্তং –
১০. ‘‘অহং তেন সমযেন, সুদস্সনো নাম খত্তিযো;
নিমন্তেত্ৱা মহাৱীৰং, দানং দত্ৱা মহাৰহং;
অন্নপানেন ৱত্থেন, সসঙ্ঘং জিনপূজযিং.
১১. ‘‘তস্স বুদ্ধস্স অসমস্স, চক্কং ৱত্তিতমুত্তমং;
সুত্ৱান পণিতং ধম্মং, পব্বজ্জমভিৰোচযিং.
১২. ‘‘মহাদানং পৱত্তেত্ৱা, ৰত্তিন্দিৱমতন্দিতো;
পব্বজ্জং গুণসম্পন্নং, পব্বজিং জিনসন্তিকে.
১৩. ‘‘আচাৰগুণসম্পন্নো, ৱত্তসীলসমাহিতো;
সব্বঞ্ঞুতং গৱেসন্তো, ৰমামি জিনসাসনে.
১৪. ‘‘সদ্ধাপীতিং উপগন্ত্ৱা, বুদ্ধং ৱন্দামি সত্থৰং;
পীতি উপ্পজ্জতি ময্হং, বোধিযাযেৱ কাৰণা.
১৫. ‘‘অনিৱত্তমানসং ঞত্ৱা, সম্বুদ্ধো এতদব্ৰৱি;
একত্তিংসে ইতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.
১৬. ‘‘অহু কপিলৱ্হযা ৰম্মা…পে… হেস্সাম সম্মুখং ইমং.
১৭. ‘‘তস্সাহং ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা’’তি.
তত্থ চক্কং ৱত্তিতন্তি ধম্মচক্কং পৱত্তিতং. পণীতং ধম্মন্তি উত্তৰিমনুস্সধম্মং. পব্বজ্জং গুণসম্পন্নন্তি ঞত্ৱা পব্বজিন্তি অত্থো. ৱত্তসীলসমাহিতোতি ৱত্তেসু চ সীলেসু চ সমাহিতো. তেসং তেসং পূৰণে সমাহিতোতি অত্থো. ৰমামীতি অভিৰমিং. সদ্ধাপীতিন্তি সদ্ধঞ্চ পীতিঞ্চ উপগন্ত্ৱা. ৱন্দামীতি অভিৱন্দিং, অতীতত্থে ৱত্তমানৱচনং দট্ঠব্বং. সত্থৰন্তি সত্থাৰং. অনিৱত্তমানসন্তি অনোসক্কিযমানমানসং.
তস্স পন ভগৱতো অনোমং নাম নগৰং অহোসি. সুপ্পতীতো নামস্স পিতা খত্তিযো, যসৱতী নাম মাতা, সোণো চ উত্তৰো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, উপসন্তো নামুপট্ঠাকো, ৰামা চ সমালা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, সালৰুক্খো বোধি, সৰীৰং সট্ঠিহত্থুব্বেধং অহোসি. সট্ঠিৱস্সসহস্সানি আযু, সুচিত্তা নামস্স ভৰিযা, সুপ্পবুদ্ধো নামস্স পুত্তো, সুৱণ্ণসিৱিকায নিক্খমি. তেন ৱুত্তং –
১৮. ‘‘অনোমং নাম নগৰং, সুপ্পতীতো নাম খত্তিযো;
মাতা যসৱতী নাম, ৱেস্সভুস্স মহেসিনো.
২৩. ‘‘সোণো চ উত্তৰো চেৱ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;
উপসন্তো নামুপট্ঠাকো, ৱেস্সভুস্স মহেসিনো.
২৪. ‘‘ৰামা চেৱ সমালা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;
বোধি তস্স ভগৱতো, মহাসালোতি ৱুচ্চতি.
২৫. ‘‘সোত্থিকো চেৱ ৰম্মো চ, অহেসুং অগ্গুপট্ঠকা;
গোতমী সিৰিমা চেৱ, অহেসুং অগ্গুপট্ঠিকা.
২৬. ‘‘সট্ঠিৰতনমুব্বেধো, হেমযূপসমূপমো;
কাযা নিচ্ছৰতী ৰস্মি, ৰত্তিংৱ পব্বতে সিখী.
২৭. ‘‘সট্ঠিৱস্সসহস্সানি, আযু তস্স মহেসিনো;
তাৱতা তিট্ঠমানো সো, তাৰেসি, জনতং বহুং.
২৮. ‘‘ধম্মং ৱিত্থাৰিকং কত্ৱা, ৱিভজিত্ৱা মহাজনং;
ধম্মনাৱং ঠপেত্ৱান, নিব্বুতো সো সসাৱকো.
২৯. ‘‘দস্সনেয্যং সব্বজনং, ৱিহাৰং ইৰিযাপথং;
সব্বং তমন্তৰহিতং, ননু ৰিত্তা সব্বসঙ্খাৰা’’তি.
তত্থ হেমযূপসমূপমোতি সুৱণ্ণত্থম্ভসদিসোতি অত্থো. নিচ্ছৰতীতি ইতো চিতো চ সন্ধাৱতি. ৰস্মীতি পভাৰস্মি. ৰত্তিংৱ পব্বতে সিখীতি ৰত্তিযং পব্বতমত্থকে অগ্গি ৱিয. ৰংসিৱিজ্জোতা তস্স কাযেতি অত্থো. ৱিভজিত্ৱাতি ৱিভাগং কত্ৱা, উগ্ঘটিতাদিৱসেন সোতাপন্নাদিৱসেন চাতি অত্থো. ধম্মনাৱন্তি অট্ঠঙ্গমগ্গসঙ্খাতং ধম্মনাৱং, চতুৰোঘনিত্থৰণত্থায ঠপেত্ৱাতি অত্থো. দস্সনেয্যন্তি দস্সনীযো. সব্বজনন্তি সব্বো জনো, সসাৱকসঙ্ঘো সম্মাসম্বুদ্ধোতি অত্থো. ৱিহাৰন্তি ৱিহাৰো, সব্বত্থ পচ্চত্তে উপযোগৱচনং দট্ঠব্বং.
ৱেস্সভূ কিৰ ভগৱা উসভৱতীনগৰে খেমে মিগদাযে পৰিনিব্বাযি. ধাতুযো পনস্স ৱিপ্পকিৰিংসু.
‘‘উসভৱতিপুৰে পুৰুত্তমে, জিনৱসভো ভগৱা হি ৱেস্সভূ;
উপৱনৱিহৰে মনোৰমে, নিৰুপধিসেসমুপাগতো কিৰা’’তি.
সেসং সব্বত্থ গাথাসু পাকটমেৱাতি.
ৱেস্সভূবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো একৱীসতিমো বুদ্ধৱংসো.