২২. সিখীবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা
ৱিপস্সিস্স অপৰভাগে অন্তৰহিতে চ তস্মিং কপ্পে ততো পৰং একূনসট্ঠিযা কপ্পেসু বুদ্ধা লোকে ন উপ্পজ্জিংসু. অপগতবুদ্ধালোকো অহোসি. কিলেসদেৱপুত্তমাৰানং একৰজ্জং অপগতকণ্টকং অহোসি. ইতো পন একত্তিংসকপ্পে সিনিদ্ধসুক্খসাৰদাৰুপচিতো পহূতসপ্পিসিত্তো নিধূমো সিখী ৱিয সিখী চ ৱেস্সভূ চাতি দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা লোকে উপ্পজ্জিংসু. তত্থ সিখী পন ভগৱা পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা কুসলকৰণৱতী অৰুণৱতীনগৰে পৰমগুণৱতো অৰুণৱতো নাম ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা ৰত্তকনকপটিবিম্বৰুচিৰপ্পভায পভাৱতিযা নাম দেৱিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা দস মাসে ৱীতিনামেত্ৱা নিসভুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. নেমিত্তিকা পনস্স নামং কৰোন্তা উণ্হীসস্স সিখা ৱিয উগ্গতত্তা ‘‘সিখী’’তি নামমকংসু. সো সত্তৱস্সসহস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসি. সুচন্দকসিৰীগিৰিযসনাৰিৱসভ নামকা তযো পাসাদা অহেসুং. সব্বকামাদেৱিপ্পমুখানি চতুৱীসতি ইত্থিসহস্সানি পচ্চুপট্ঠিতানি অহেসুং.
সো চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা সব্বকামাদেৱিযা গুণগণাতুলে অতুলে নাম পুত্তে উপ্পন্নে হত্থিযানেন হত্থিক্খন্ধৱৰগতো মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. তং সত্ততিপুৰিসসতসহস্সানি অনুপব্বজিংসু. সো তেহি পৰিৱুতো অট্ঠমাসং পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমায গণসঙ্গণিকং পহায সুদস্সননিগমে পিযদস্সীসেট্ঠিনো ধীতুযা দিন্নং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা তৰুণখদিৰৱনে দিৱাৱিহাৰং ৱীতিনামেত্ৱা অনোমদস্সিনা নাম তাপসেন দিন্না অট্ঠ কুসতিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা পুণ্ডৰীকবোধিং উপসঙ্কমি. তস্সা কিৰ পুণ্ডৰীকবোধিযাপি পাটলিযা পমাণমেৱ পমাণং অহোসি. তংদিৱসমেৱ সো পণ্ণাসৰতনক্খন্ধো হুত্ৱা অব্ভুগ্গতো, সাখাপিস্স পণ্ণাসৰতনমত্তাৱ. সো দিব্বেহি গন্ধেহি পুপ্ফেহি সঞ্ছন্নো অহোসি. ন কেৱলং পুপ্ফেহেৱ, ফলেহিপি সঞ্ছন্নো অহোসি. তস্স একপস্সতো তৰুণানি ফলানি একতো মজ্ঝিমানি একতো নাতিপক্কানি একতো পক্খিত্তদিব্বোজানি ৱিয সুৰসানি ৱণ্ণগন্ধৰসসম্পন্নানি ততো ততো ওলম্বন্তি. যথা চ সো, এৱং দসসহস্সিচক্কৱাড়েসু পুপ্ফূপগা ৰুক্খা পুপ্ফেহি ফলূপগা ৰুক্খা ফলেহি পটিমণ্ডিতা অহেসুং.
সো তত্থ চতুৱীসতিহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা চতুৰঙ্গৱীৰিযং অধিট্ঠায নিসীদি. এৱং নিসীদিত্ৱা ছত্তিংস যোজনৱিত্থতং সমাৰং মাৰবলং ৱিধমিত্ৱা সম্বোধিং পাপুণিত্ৱা – ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৱা বোধিসমীপেযেৱ সত্তসত্তাহং ৱীতিনামেত্ৱা ব্ৰহ্মাযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা অত্তনা সহ পব্বজিতানং সত্ততিযা ভিক্খুসতসহস্সানং উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা সুৰপথেন গন্ত্ৱা ৱিৱিধাৱৰণৱতিযা অৰুণৱতিযা ৰাজধানিযা সমীপে মিগাজিনুয্যানে ওতৰিত্ৱা তেহি মুনিগণেহি পৰিৱুতো তেসং মজ্ঝে ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. তদা কোটিসতসহস্সানং পঠমো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
১. ‘‘ৱিপস্সিস্স অপৰেন, সম্বুদ্ধো দ্ৱিপদুত্তমো;
সিখিৱ্হযো আসি জিনো, অসমো অপ্পটিপুগ্গলো.
২. ‘‘মাৰসেনং পমদ্দিত্ৱা, পত্তো সম্বোধিমুত্তমং;
ধম্মচক্কং পৱত্তেসি, অনুকম্পায পাণিনং.
৩. ‘‘ধম্মচক্কং পৱত্তেন্তে, সিখিম্হি জিনপুঙ্গৱে;
কোটিসতসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহূ’’তি.
পুনপি অৰুণৱতিযা ৰাজধানিযা সমীপেযেৱ অভিভূৰাজপুত্তস্স চ সম্ভৱৰাজপুত্তস্স চাতি দ্ৱিন্নং সপৰিৱাৰানং ধম্মং দেসেত্ৱা নৱুতিকোটিসহস্সানি ধম্মামতং পাযেসি. সো দুতিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৪. ‘‘অপৰম্পি ধম্মং দেসেন্তে, গণসেট্ঠে নৰুত্তমে;
নৱুত্তিকোটিসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহূ’’তি.
যদা পন সূৰিযৱতীনগৰদ্ৱাৰে চম্পকৰুক্খমূলে তিত্থিযমদমানভঞ্জনত্থং সব্বজনবন্ধনমোক্খত্থঞ্চ যমকপাটিহাৰিযং কৰোন্তো ভগৱা ধম্মং দেসেসি, তদা অসীতিকোটিসহস্সানং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৫. ‘‘যমকপাটিহাৰিযঞ্চ, দস্সযন্তে সদেৱকে;
অসীতিকোটিসহস্সানং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.
অভিভুনা চ সম্ভৱেন চ ৰাজপুত্তেন সদ্ধিং পব্বজিতানং অৰহন্তানং সতসহস্সানং মজ্ঝে নিসীদিত্ৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি, অৰুণৱতীনগৰে ঞাতিসমাগমে পব্বজিতানং অসীতিযা ভিক্খুসহস্সানং মজ্ঝে নিসীদিত্ৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. ধনঞ্জযনগৰে ধনপালকনাগৱিনযনসমযে পব্বজিতানং সত্ততিযা ভিক্খুসহস্সানং মজ্ঝে ভগৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৬. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, সিখিস্সাপি মহেসিনো;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৭. ‘‘ভিক্খুসতসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো;
অসীতিভিক্খুসহস্সানং, দুতিযো আসি সমাগমো.
৮. ‘‘সত্ততিভিক্খুসহস্সানং, ততিযো আসি সমাগমো;
অনুপলিত্তো পদুমংৱ, তোযম্হি সম্পৱড্ঢিত’’ন্তি.
তত্থ অনুপলিত্তো পদুমংৱাতি তোযে জাতং তোযেৱ ৱড্ঢিতং পদুমং ৱিয তোযেন অনুপলিত্তং, সোপি ভিক্খুসন্নিপাতো লোকে জাতোপি লোকধম্মেহি অনুপলিত্তো অহোসীতি অত্থো.
তদা কিৰ অম্হাকং বোধিসত্তো কত্থচি অসংসট্ঠো পৰিভুত্তনগৰে অৰিন্দমো নাম ৰাজা হুত্ৱা সিখিম্হি সত্থৰি পৰিভুত্তনগৰমনুপ্পত্তে সপৰিৱাৰো ৰাজা ভগৱতো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পসাদৱড্ঢিতহদযনযনসোতো দসবলস্স অমলচৰণকমলযুগড়েসু সপৰিৱাৰো সিৰসা অভিৱন্দিত্ৱা দসবলং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং ইস্সৰিযকুলৱিভৱসদ্ধানুৰূপং মহাদানং দত্ৱা দুস্সভণ্ডাগাৰদ্ৱাৰানি ৱিৱৰাপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহগ্ঘানি ৱত্থানি অদাসি. অত্তনো চ বলৰূপলক্খণজৱসম্পন্নহেমজালমালাসমলঙ্কতং নৱকনকৰুচিৰদণ্ডকোসচামৰযুগৱিৰাজিতং ৱিপুলমুদুকণ্ণং চন্দৰাজিৱিৰাজিতৱদনসোভং এৰাৱণৱাৰণমিৱ অৰিৱাৰণং ৱৰৱাৰণং দত্ৱা ৱাৰণপ্পমাণমেৱ কত্ৱা কপ্পিযভণ্ডঞ্চ অদাসি. সোপি নং সত্থা – ‘‘ইতো একত্তিংসকপ্পে বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং –
৯. ‘‘অহং তেন সমযেন, অৰিন্দমো নাম খত্তিযো;
সম্বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং, অন্নপানেন তপ্পযিং.
১০. ‘‘বহুং দুস্সৱৰং দত্ৱা, দুস্সকোটিং অনপ্পকং;
অলঙ্কতং হত্থিযানং, সম্বুদ্ধস্স অদাসহং.
১১. ‘‘হত্থিযানং নিম্মিনিত্ৱা, কপ্পিযং উপনামযিং;
পূৰযিং মানসং ময্হং, নিচ্চং দড়্হমুপট্ঠিতং.
১২. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, সিখী লোকগ্গনাযকো;
একত্তিংসে ইতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.
১৩. ‘‘অহু কপিলৱ্হযা ৰম্মা…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং.
১৪. ‘‘তস্সাহং ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা’’তি.
তত্থ নিম্মিনিত্ৱাতি তস্স হত্থিনো পমাণেন তুলযিত্ৱা. কপ্পিযন্তি কপ্পিযভণ্ডং, ভিক্খূনং যং ভণ্ডং কপ্পতি গহেতুং, তং কপ্পিযভণ্ডং নাম. পূৰযিং মানসং ময্হন্তি মম চিত্তং দানপীতিযা পূৰযিং, ময্হং হাসুপ্পাদনসমত্থং অকাসিন্তি অত্থো. নিচ্চং দড়্হমুপট্ঠিতন্তি নিচ্চকালং দানং দস্সামী’’তি দানৱসেন দড়্হং উপট্ঠিতং চিত্তন্তি অত্থো.
তস্স পন ভগৱতো নগৰং অৰুণৱতী নাম অহোসি. অৰুণৱা নাম ৰাজা পিতা, পভাৱতী নাম মাতা, অভিভূ চ সম্ভৱো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, খেমঙ্কৰো নামুপট্ঠাকো, সখিলা চ মদুমা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, পুণ্ডৰীকৰুক্খো বোধি, সৰীৰঞ্চস্স সত্ততিহত্থুব্বেধং অহোসি. সৰীৰপ্পভা নিচ্চকালং যোজনত্তযং ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি. সত্ততিৱস্সসহস্সানি আযু, সব্বকামা নামস্স অগ্গমহেসী, অতুলো নামস্স পুত্তো, হত্থিযানেন নিক্খমি. তেন ৱুত্তং –
১৫. ‘‘নগৰং অৰুণৱতী নাম, অৰুণো নাম খত্তিযো;
পভাৱতী নাম জনিকা, সিখিস্সাপি মহেসিনো.
২০. ‘‘অভিভূ সম্ভৱো চেৱ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;
খেমঙ্কৰো নামুপট্ঠাকো, সিখিস্সাপি মহেসিনো.
২১. ‘‘সখিলা চ পদুমা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;
বোধি তস্স ভগৱতো, পুণ্ডৰীকোতি ৱুচ্চতি.
২২. ‘‘সিৰিৱড্ঢো চ নন্দো চ, অহেসুং অগ্গুপট্ঠকা;
চিত্তা চেৱ সুগুত্তা চ, অহেসুং অগ্গুপট্ঠিকা.
২৩. ‘‘উচ্চত্তনেন সো বুদ্ধো, সত্ততিহত্থমুগ্গতো;
কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসো, দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণো.
২৪. ‘‘তস্সাপি ব্যামপ্পভা কাযা, দিৱাৰত্তিং নিৰন্তৰং;
দিসোদিসং নিচ্ছৰন্তি, তীণি যোজনসো পভা.
২৫. ‘‘সত্ততিৱস্সসহস্সানি, আযু তস্স মহেসিনো;
তাৱতা তিট্ঠমানো সো, তাৰেসি জনতং বহুং.
২৬. ‘‘ধম্মমেঘং পৱস্সেত্ৱা, তেমযিত্ৱা সদেৱকে;
খেমন্তং পাপযিত্ৱান, নিব্বুতো সো সসাৱকো.
২৭. ‘‘অনুব্যঞ্জনসম্পন্নং, দ্ৱত্তিংসৱৰলক্খণং;
সব্বং তমন্তৰহিতং, ননু ৰিত্তা সব্বসঙ্খাৰা’’তি.
তত্থ পুণ্ডৰীকোতি সেতম্বৰুক্খো. তীণি যোজনসো পভাতি তীণি যোজনানি পভা নিচ্ছৰন্তীতি অত্থো. ধম্মমেঘন্তি ধম্মৱস্সং, ধম্মৱস্সনকো বুদ্ধমেঘো. তেমযিত্ৱাতি ধম্মকথাসলিলেন তেমেত্ৱা, সিঞ্চিত্ৱাতি অত্থো. সদেৱকেতি সদেৱকে সত্তে. খেমন্তন্তি খেমন্তং নিব্বানং. অনুব্যঞ্জনসম্পন্নন্তি তম্বনখতুঙ্গনাসৱট্টঙ্গুলিতাদীহি অসীতিযা অনুব্যঞ্জনেহি সম্পন্নং, দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণপটিমণ্ডিতং ভগৱতো সৰীৰন্তি অত্থো. সিখী কিৰ সম্মাসম্বুদ্ধো সীলৱতীনগৰে অস্সাৰামে পৰিনিব্বাযি.
‘‘সিখীৱ লোকে তপসা জলিত্ৱা, সিখীৱ মেঘাগমনে নদিত্ৱা;
সিখী মহেসিন্ধনৱিপ্পহীনো, সিখীৱ সন্তিং সুগতো গতো সো’’.
সিখিস্স কিৰ ভগৱতো ধাতুযো একগ্ঘনাৱ হুত্ৱা অট্ঠংসু ন ৱিপ্পকিৰিংসু. সকলজম্বুদীপৱাসিনো পন মনুস্সা তিযোজনুব্বেধং সত্তৰতনমযং হিমগিৰিসদিসসোভং থূপমকংসু. সেসমেত্থ গাথাসু পাকটমেৱাতি.
সিখীবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো ৱীসতিমো বুদ্ধৱংসো.