২১. ৱিপস্সীবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা
ফুস্সস্স বুদ্ধস্স অপৰভাগে সান্তৰকপ্পে তস্মিঞ্চ কপ্পে ৱীতিৱত্তে ইতো একনৱুতিকপ্পে ৱিজিতসব্বকপ্পো পৰহিতনিৰতসঙ্কপ্পো সব্বত্থ ৱিপস্সী ৱিপস্সী নাম সত্থা লোকে উদপাদি. সো পাৰমিযো পূৰেত্ৱা অনেকৰতনমণিৱিসৰসমুজ্জোতিতভৱনে তুসিতভৱনে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা বন্ধুমতীনগৰে অনেকবন্ধুমতো বন্ধুমতো ৰঞ্ঞো বন্ধুমতিযা নাম অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সো দসন্নং মাসানং অচ্চযেন খেমে মিগদাযে মাতুদৰতো অসিতনীৰদৰাজিতো পুণ্ণচন্দো ৱিয নিক্খমি. নামগ্গহণদিৱসে পনস্স লক্খণপাঠকা ঞাতকা চ দিৱা চ ৰত্তিঞ্চ অন্তৰন্তৰা নিম্মিসসঞ্জনিতন্ধকাৰৱিৰহেন ৱিসুদ্ধং পস্সন্তি, ৱিৱটেহি ৱা অক্খীহি পস্সতীতি ‘‘ৱিপস্সী’’তি নামমকংসু. ‘‘ৱিচেয্য ৱিচেয্য পস্সতীতি ৱিপস্সী’’তি ৱদন্তি. সো অট্ঠৱস্সসহস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসি. নন্দ-সুনন্দ-সিৰিমানামকা তযো চস্স পাসাদা অহেসুং.
সুদস্সনাদেৱিপ্পমুখানং ইত্থীনং সতসহস্সং ৱীসতি চ সহস্সানি অহেসুং. ‘‘সুতনূ’’তিপি সুদস্সনা ৱুচ্চতি. সো অট্ঠৱস্সসহস্সানং অচ্চযেন চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা সুতনুদেৱিযা সমৱট্টক্খন্ধে নাম তনযে জাতে আজঞ্ঞৰথেন মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. তং পুৰিসানং চতুৰাসীতিসতসহস্সানি অনুপব্বজিংসু. সো তেহি পৰিৱুতো মহাপুৰিসো অট্ঠমাসং পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমায সুদস্সনসেট্ঠিধীতায দিন্নং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা কুসুমসমলঙ্কতে সালৱনে দিৱাৱিহাৰং কত্ৱা সুজাতেন নাম যৱপালকেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা পাটলিবোধিং সমলঙ্কতং দিস্ৱা দক্খিণদিসাভাগেন তং উপাগমি.
তস্সা পন পাটলিযা সমৱট্টক্খন্ধো তং দিৱসং পণ্ণাসৰতনো হুত্ৱা অব্ভুগ্গতো সাখা পণ্ণাসৰতনা উব্বেধেন ৰতনসতং অহোসি. তংদিৱসমেৱ সা পাটলী কণ্ণিকাবদ্ধেহি ৱিয পুপ্ফেহি পৰমসুৰভিগন্ধেহি মূলতো পট্ঠায সব্বসঞ্ছন্না অহোসি. দিব্বগন্ধো ৱাযতি, ন কেৱলং তদা অযমেৱ পুপ্ফিতো, দসসহস্সি চক্কৱাড়েসু সব্বে পাটলিযো পুপ্ফিতাৱ. ন কেৱলং পাটলিযোৱ, দসসহস্সিচক্কৱাড়েসু সব্বৰুক্খগুম্বলতাযোপি পুপ্ফিংসু. মহাসমুদ্দোপি পঞ্চৱণ্ণেহি পদুমেহি কুৱলযুপ্পলকুমুদেহি সঞ্ছন্নো সীতলমধুৰসলিলো অহোসি. সব্বম্পি চ দসসহস্সি চক্কৱাড়ব্ভন্তৰং ধজমালাকুলং অহোসি. তত্থ তত্থ পটিমালাগুলৱিপ্পকিণ্ণং নানাসুৰভিকুসুমসজ্জিতধৰণীতলং ধূপচুণ্ণন্ধকাৰং অহোসি. তং উপগন্ত্ৱা তেপণ্ণাসহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা চতুৰঙ্গসমন্নাগতং ৱীৰিযং অধিট্ঠায – ‘‘যাৱ বুদ্ধো ন হোমি, তাৱ ইতো ন উট্ঠহামী’’তি পটিঞ্ঞং কত্ৱা নিসীদি. এৱং নিসীদিত্ৱা সমাৰং মাৰবলং ৱিধমিত্ৱা মগ্গানুক্কমেন চত্তাৰি মগ্গঞাণানি মগ্গানন্তৰং চত্তাৰি ফলঞাণানি চতস্সো পটিসম্ভিদা চতুযোনিপৰিচ্ছেদকঞাণং পঞ্চগতিপৰিচ্ছেদকঞাণং চতুৱেসাৰজ্জঞাণানি ছ অসাধাৰণঞাণানি চ সকলে চ বুদ্ধগুণে হত্থগতে কত্ৱা পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নোৱ –
‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা. (ধ. প. ১৫৩-১৫৪);
‘‘অযোঘনহতস্সেৱ, জলতো জাতৱেদসো;
অনুপুব্বূপসন্তস্স, যথা ন ঞাযতে গতি.
‘‘এৱং সম্মা ৱিমুত্তানং, কামবন্ধোঘতাৰিনং;
পঞ্ঞাপেতুং গতী নত্থি, পত্তানং অচলং সুখ’’ন্তি. (উদা. ৮০) –
এৱং উদানং উদানেত্ৱা বোধিসমীপেযেৱ সত্তসত্তাহং ৱীতিনামেত্ৱা ব্ৰহ্মাযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা অত্তনো ৱেমাতিকস্স ভাতিকস্স খণ্ডকুমাৰস্স চ পুৰোহিতপুত্তস্স তিস্সকুমাৰস্স চ উপনিস্সযসম্পত্তিং ওলোকেত্ৱা আকাসেন গন্ত্ৱা খেমে মিগদাযে ওতৰিত্ৱা উভোপি তে উয্যানপালেন পক্কোসাপেত্ৱা তেসং পৰিৱাৰানং মজ্ঝে ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. তদা অপৰিমিতানং দেৱতানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
১. ‘‘ফুস্সস্স চ অপৰেন, সম্বুদ্ধো দ্ৱিপদুত্তমো;
ৱিপস্সী নাম নামেন, লোকে উপ্পজ্জি চক্খুমা.
২. ‘‘অৱিজ্জং সব্বং পদালেত্ৱা, পত্তো সম্বোধিমুত্তমং;
ধম্মচক্কং পৱত্তেতুং, পক্কামি বন্ধুমতীপুৰং.
৩. ‘‘ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱা, উভো বোধেসি নাযকো;
গণনায ন ৱত্তব্বো, পঠমাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ পদালেত্ৱাতি ভিন্দিত্ৱা, অৱিজ্জন্ধকাৰং ভিন্দিত্ৱাতি অত্থো. ‘‘ৱত্তেত্ৱা চক্কমাৰামে’’তিপি পাঠো, তস্স আৰামেতি খেমে মিগদাযেতি অত্থো. উভো বোধেসীতি অত্তনো কনিট্ঠভাতিকং খণ্ডং ৰাজপুত্তং তিস্সঞ্চ পুৰোহিতপুত্তন্তি উভো বোধেসি. গণনায ন ৱত্তব্বোতি দেৱতানং অভিসমযৱসেন গণনপৰিচ্ছেদো নত্থীতি অত্থো.
অথাপৰেন সমযেন খণ্ডং ৰাজপুত্তং তিস্সঞ্চ পুৰোহিতপুত্তং অনুপব্বজিতানি চতুৰাসীতিভিক্খুসহস্সানি ধম্মামতং পাযেসি. সো দুতিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৪. ‘‘পুনাপৰং অমিতযসো, তত্থ সচ্চং পকাসযি;
চতুৰাসীতিসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ তত্থাতি খেমে মিগদাযেতি অত্থো. ‘‘চতুৰাসীতিসহস্সানি, সম্বুদ্ধমনুপব্বজু’’ন্তি এত্থ এতে পন চতুৰাসীতিসহস্সসঙ্খাতা পুৰিসা ৱিপস্সিস্স কুমাৰস্স উপট্ঠাকপুৰিসাযেৱ. তে পাতোৱ ৱিপস্সিকুমাৰস্স উপট্ঠানং আগন্ত্ৱা কুমাৰমদিস্ৱা পাতৰাসত্থায গন্ত্ৱা ভুত্তপাতৰাসা ‘‘কুহিং কুমাৰো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ততো ‘‘উয্যানভূমিং গতো’’তি সুত্ৱা ‘‘তত্থেৱ নং দক্খিস্সামা’’তি নিক্খন্তা নিৱত্তমানং তস্স সাৰথিং দিস্ৱা ‘‘কুমাৰো পব্বজিতো’’তি সুত্ৱা সুতট্ঠানেযেৱ সব্বাভৰণানি মুঞ্চিত্ৱা অন্তৰাপণতো কাসাযানি ৱত্থানি আহৰাপেত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা পব্বজিংসু. পব্বজিত্ৱা চ তে গন্ত্ৱা মহাপুৰিসং পৰিৱাৰযিংসু.
ততো ৱিপস্সী বোধিসত্তো ‘‘পধানচৰিযং চৰন্তো আকিণ্ণো ৱিহৰামি, ন খো পনমেতং পাতিৰূপং যথেৱ মং ইমে গিহিভূতা পুব্বে পৰিৱাৰেত্ৱা চৰন্তি, ইদানিপি তথেৱ কিং ইমিনা গণেনা’’তি গণসঙ্গণিকায উক্কণ্ঠিত্ৱা ‘‘অজ্জেৱ গচ্ছামী’’তি চিন্তেত্ৱা পুন – ‘‘অজ্জ অৱেলা, সচে পনাহং অজ্জ গমিস্সামি, সব্বেপিমে জানিস্সন্তি, স্ৱেৱ গমিস্সামী’’তি চিন্তেসি. তংদিৱসঞ্চ উৰুৱেলগামসদিসে একস্মিং গামে গামৱাসিনো মনুস্সা স্ৱাতনায সদ্ধিং পৰিসায মহাপুৰিসং নিমন্তযিংসু. তে তেসং চতুৰাসীতিসহস্সানং মহাপুৰিসস্স চ পাযাসমেৱ পটিযাদযিংসু. অথ ৱিপস্সী মহাপুৰিসো পুনদিৱসে ৱিসাখপুণ্ণমায তস্মিং গামে তেহি পব্বজিতজনেহি সদ্ধিং ভত্তকিচ্চং কত্ৱা ৱসনট্ঠানমেৱ অগমাসি. তত্ৰ তে পব্বজিতা মহাপুৰিসস্স ৱত্তং দস্সেত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি পৱিসিংসু.
বোধিসত্তোপি পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নো চিন্তেসি – ‘‘অযং কালো নিক্খমিতু’’ন্তি নিক্খমিত্ৱা পণ্ণসালদ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা বোধিমণ্ডাভিমুখো পাযাসি. তে কিৰ পব্বজিতা সাযং বোধিসত্তস্স উপট্ঠানং গন্ত্ৱা পণ্ণসালং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্না – ‘‘অতিৱিকালো জাতো উপধাৰেথা’’তি ৱত্ৱা পণ্ণসালদ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা তং অপস্সন্তাপি ‘‘কুহিং নু গতো মহাপুৰিসো’’তি নানুবন্ধিংসু. ‘‘গণৱাসে নিব্বিন্নো একো ৱিহৰিতুকামো মঞ্ঞে মহাপুৰিসো বুদ্ধভূতংযেৱ তং পস্সিস্সামা’’তি অন্তোজম্বুদীপাভিমুখা চাৰিকং পক্কমিংসু. অথ তে – ‘‘ৱিপস্সিনা কিৰ বুদ্ধত্তং পত্ৱা ধম্মচক্কং পৱত্তিত’’ন্তি সুত্ৱা অনুক্কমেন সব্বে তে পব্বজিতা বন্ধুমতিযা ৰাজধানিযা খেমে মিগদাযে সন্নিপতিংসু. ততো তেসং ভগৱা ধম্মং দেসেসি, তদা চতুৰাসীতিযা ভিক্খুসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. সো ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৫. ‘‘চতুৰাসীতিসহস্সানি, সম্বুদ্ধং অনুপব্বজুং;
তেসমাৰামপত্তানং, ধম্মং দেসেসি চক্খুমা.
৬. ‘‘সব্বাকাৰেন ভাসতো, সুত্ৱা উপনিসাদিনো;
তেপি ধম্মৱৰং গন্ত্ৱা, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ চতুৰাসীতিসহস্সানি, সম্বুদ্ধং অনুপব্বজুন্তি এত্থ অনুনা যোগতো সম্বুদ্ধন্তি উপযোগৱচনং কতন্তি ৱেদিতব্বং, সম্বুদ্ধস্স পচ্ছা পব্বজিংসূতি অত্থো. লক্খণং সদ্দসত্থতো গহেতব্বং. ‘‘তত্থ আৰামপত্তান’’ন্তিপি পাঠো. ভাসতোতি ৱদতো. উপনিসাদিনোতি গন্ত্ৱা উপনিস্সায ধম্মদানং দদতোতি অত্থো. তেপীতি তে চতুৰাসীতিসহস্সসঙ্খাতা পব্বজিতা ৱিপস্সিস্স উপট্ঠাকভূতা. গন্ত্ৱাতি তস্স ধম্মং ঞত্ৱা. এৱং তেসং ততিযো অভিসমযো অহোসি. খেমে মিগদাযে ৱিপস্সীসম্মাসম্বুদ্ধং দ্ৱে চ অগ্গসাৱকে অনুপব্বজিতানং ভিক্খূনং অট্ঠসট্ঠিসতসহস্সানং মজ্ঝে নিসিন্নো ৱিপস্সী ভগৱা –
‘‘খন্তীপৰমং তপো তিতিক্খা, নিব্বানং পৰমং ৱদন্তি বুদ্ধা;
ন হি পব্বজিতো পৰূপঘাতী, ন সমণো হোতি পৰং ৱিহেঠযন্তো.
‘‘সব্বপাপস্স অকৰণং, কুসলস্স উপসম্পদা;
সচিত্তপৰিযোদপনং, এতং বুদ্ধান সাসনং.
‘‘অনূপৱাদো অনূপঘাতো, পাতিমোক্খে চ সংৱৰো;
মত্তঞ্ঞুতা চ ভত্তস্মিং, পন্তঞ্চ সযনাসনং;
অধিচিত্তে চ আযোগো, এতং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. (দী. নি. ২.৯০; ধ. প. ১৮৩, ১৮৪, ১৮৫) –
ইমং পাতিমোক্খং উদ্দিসি. ইমা পন সব্ববুদ্ধানং পাতিমোক্খুদ্দেসগাথাযো হোন্তীতি ৱেদিতব্বং. সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. পুন যমকপাটিহাৰিযং দিস্ৱা পব্বজিতানং ভিক্খূনং সতসহস্সানং দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. যদা পন ৱিপস্সিস্স ৱেমাতিকা তযো ভাতৰো পচ্চন্তং ৱূপসমেত্ৱা ভগৱতো উপট্ঠানকিৰিযায লদ্ধৱৰা হুত্ৱা অত্তনো নগৰং নেত্ৱা উপট্ঠহন্তা তস্স ধম্মং সুত্ৱা পব্বজিংসু. তেসং অসীতিসতসহস্সানং মজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ভগৱা খেমে মিগদাযে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৭. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, ৱিপস্সিস্স মহেসিনো;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৮. ‘‘অট্ঠসট্ঠিসতসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো;
ভিক্খুসতসহস্সানং, দুতিযো আসি সমাগমো.
৯. ‘‘অসীতিভিক্খুসহস্সানং, ততিযো আসি সমাগমো;
তত্থ ভিক্খুগণমজ্ঝে, সম্বুদ্ধো অতিৰোচতী’’তি.
তত্থ অট্ঠসট্ঠিসতসহস্সানন্তি অট্ঠসট্ঠিসহস্সাধিকানং সতসহস্সভিক্খূনন্তি অত্থো. তত্থাতি তত্থ খেমে মিগদাযে. ভিক্খুগণমজ্ঝেতি ভিক্খুগণস্স মজ্ঝে. ‘‘তস্স ভিক্খুগণমজ্ঝে’’তিপি পাঠো, তস্স ভিক্খুগণস্স মজ্ঝেতি অত্থো.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো অতুলো নাম নাগৰাজা হুত্ৱা অনেকনাগকোটিসতসহস্সপৰিৱাৰো হুত্ৱা সপৰিৱাৰস্স দসবলস্স অসমবলসীলস্স কৰুণাসীতলহদযস্স সক্কাৰকৰণত্থং সত্তৰতনমযং চন্দমণ্ডলসঙ্কাসং দট্ঠব্বসাৰমণ্ডং মণ্ডপং কাৰেত্ৱা তত্থ নিসীদাপেত্ৱা সত্তাহং দিব্বৱিভৱানুৰূপং মহাদানং দত্ৱা সত্তৰতনখচিতং মহাৰহং সুৱণ্ণমযং নানামণিজুতিৱিসৰসমুজ্জলং পীঠং ভগৱতো অদাসি. তদা নং পীঠানুমোদনাৱসানে ‘‘ইতো অযং একনৱুতিকপ্পে বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং –
১০. ‘‘অহং তেন সমযেন, নাগৰাজা মহিদ্ধিকো;
অতুলো নাম নামেন, পুঞ্ঞৱন্তো জুতিন্ধৰো.
১১. ‘‘নেকানং নাগকোটীনং, পৰিৱাৰেত্ৱানহং তদা;
ৱজ্জন্তো দিব্বতুৰিযেহি, লোকজেট্ঠং উপাগমিং.
১২. ‘‘উপসঙ্কমিত্ৱা সম্বুদ্ধং, ৱিপস্সিং লোকনাযকং;
মণিমুত্তৰতনখচিতং, সব্বাভৰণভূসিতং;
নিমন্তেত্ৱা ধম্মৰাজস্স, সুৱণ্ণপীঠমদাসহং.
১৩. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদিয;
একনৱুতিতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.
১৪. ‘‘অহু কপিলৱ্হযা ৰম্মা, নিক্খমিত্ৱা তথাগতো;
পধানং পদহিত্ৱান, কত্ৱা দুক্কৰকাৰিকং.
১৫. ‘‘অজপালৰুক্খমূলস্মিং, নিসীদিত্ৱা তথাগতো;
তত্থ পাযাসং পগ্গয্হ, নেৰঞ্জৰমুপেহিতি.
১৬. ‘‘নেৰঞ্জৰায তীৰম্হি, পাযাসং অদ সো জিনো;
পটিযত্তৱৰমগ্গেন, বোধিমূলমুপেহিতি.
১৭. ‘‘ততো পদক্খিণং কত্ৱা, বোধিমণ্ডং অনুত্তৰো;
অস্সত্থমূলে সম্বোধিং, বুজ্ঝিস্সতি মহাযসো.
১৮. ‘‘ইমস্স জনিকা মাতা, মাযা নাম ভৱিস্সতি;
পিতা সুদ্ধোদনো নাম, অযং হেস্সতি গোতমো.
১৯. ‘‘অনাসৱা ৱীতৰাগা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;
কোলিতো উপতিস্সো চ, অগ্গা হেস্সন্তি সাৱকা;
আনন্দো নামুপট্ঠাকো, উপট্ঠিস্সতিমং জিনং.
২০. ‘‘খেমা উপ্পলৱণ্ণা চ, অগ্গা হেস্সন্তি সাৱিকা;
অনাসৱা ৱীতৰাগা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;
বোধি তস্স ভগৱতো, অস্সত্থোতি পৱুচ্চতি…পে….
২৩. ‘‘তস্সাহং ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা’’তি.
তত্থ পুঞ্ঞৱন্তোতি পুঞ্ঞৱা, সমুপচিতপুঞ্ঞসঞ্চযোতি অত্থো. জুতিন্ধৰোতি পভাযুত্তো. নেকানং নাগকোটীনন্তি অনেকাহি নাগকোটীহি, কৰণত্থে সামিৱচনং দট্ঠব্বং. পৰিৱাৰেত্ৱানাতি ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা. অহন্তি অত্তানং নিদ্দিসতি. ৱজ্জন্তোতি ৱাদেন্তো তাড়েন্তো. মণিমুত্তৰতনখচিতন্তি মণিমুত্তাদীহি ৱিৱিধেহি ৰতনেহি খচিতন্তি অত্থো. সব্বাভৰণভূসিতন্তি সব্বাভৰণেহি ৱাড়ৰূপাদীহি ৰতনমযেহি মণ্ডিতন্তি অত্থো. সুৱণ্ণপীঠন্তি সুৱণ্ণমযং পীঠং. অদাসহন্তি অদাসিং অহং.
তস্স পন ৱিপস্সিস্স ভগৱতো বন্ধুমতী নাম নগৰং অহোসি. বন্ধুমা নাম ৰাজা পিতা, বন্ধুমতী নাম মাতা, খণ্ডো চ তিস্সো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, অসোকো নামুপট্ঠাকো, চন্দা চ চন্দমিত্তা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, পাটলিৰুক্খো বোধি, সৰীৰং অসীতিহত্থুব্বেধং অহোসি, সৰীৰপ্পভা সব্বকালং সত্ত যোজনানি ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি অসীতিৱস্সসহস্সানি আযু, সুতনু নামস্স অগ্গমহেসী, সমৱট্টক্খন্ধো নামস্স পুত্তো, আজঞ্ঞৰথেন নিক্খমি. তেন ৱুত্তং –
২৪. ‘‘নগৰং বন্ধুমতী নাম, বন্ধুমা নাম খত্তিযো;
মাতা বন্ধুমতী নাম, ৱিপস্সিস্স মহেসিনো.
২৯. ‘‘খণ্ডো চ তিস্সনামো চ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;
অসোকো নামুপট্ঠাকো, ৱিপস্সিস্স মহেসিনো.
৩০. ‘‘চন্দা চ চন্দমিত্তা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;
বোধি তস্স ভগৱতো, পাটলীতি পৱুচ্চতি.
৩২. ‘‘অসীতিহত্থমুব্বেধো, ৱিপস্সী লোকনাযকো;
পভা নিদ্ধাৱতী তস্স, সমন্তা সত্তযোজনে.
৩৩. ‘‘অসীতিৱস্সসহস্সানি, আযু বুদ্ধস্স তাৱদে;
তাৱতা তিট্ঠমানো সো, তাৰেসি জনতং বহুং.
৩৪. ‘‘বহুদেৱমনুস্সানং, বন্ধনা পৰিমোচযি;
মগ্গামগ্গঞ্চ আচিক্খি, অৱসেসপুথুজ্জনে.
৩৫. ‘‘আলোকং দস্সযিত্ৱান, দেসেত্ৱা অমতং পদং;
জলিত্ৱা অগ্গিক্খন্ধোৱ, নিব্বুতো সো সসাৱকো.
৩৬. ‘‘ইদ্ধিৱৰং পুঞ্ঞৱৰং, লক্খণঞ্চ কুসুমিতং;
সব্বং তমন্তৰহিতং, ননু ৰিত্তা সব্বসঙ্খাৰা’’তি.
তত্থ বন্ধনাতি দেৱমনুস্সে কামৰাগসংযোজনাদিবন্ধনা মোচেসি, ৱিকাসেসীতি অত্থো. মগ্গামগ্গঞ্চ আচিক্খীতি ‘‘অমতাধিগমায অযং মগ্গো উচ্ছেদসস্সতদিট্ঠিৱিৰহিতা মজ্ঝিমা পটিপদা মগ্গো কাযকিলমথাদিকো নাযং মগ্গো’’তি সেসপুথুজ্জনে আচিক্খীতি অত্থো. আলোকং দস্সযিত্ৱানাতি মগ্গঞাণালোকং ৱিপস্সনাঞাণালোকঞ্চ দস্সযিত্ৱা. লক্খণঞ্চ কুসুমিতন্তি চিত্তলক্খণাদীহি ফুল্লিতং মণ্ডিতং ভগৱতো সৰীৰন্তি অত্থো. সেসং সব্বত্থ গাথাসু উত্তানমেৱাতি.
ৱিপস্সীবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো একূনৱীসতিমো বুদ্ধৱংসো.