১৯. তিস্সবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা
তস্স পন সিদ্ধত্থস্স ভগৱতো অপৰভাগে একো কপ্পো বুদ্ধসুঞ্ঞো অহোসি. ইতো দ্ৱানৱুতিকপ্পমত্থকে তিস্সো, ফুস্সোতি একস্মিং কপ্পে দ্ৱে বুদ্ধা নিব্বত্তিংসু. তত্থ তিস্সো নাম মহাপুৰিসো পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা খেমকনগৰে জনসন্ধস্স নাম ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা পদুমদলসদিসনযনায পদুমানামায দেৱিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন অনোমুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. সত্তৱস্সসহস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসি. তস্স গুহাসেল-নাৰিসয-নিসভনামকা তযো পাসাদা অহেসুং. সুভদ্দাদেৱিপ্পমুখানি তেত্তিংস ইত্থিসহস্সানি অহেসুং.
সো চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা সুভদ্দাদেৱিযা পুত্তে আনন্দকুমাৰে উপ্পন্নে সোনুত্তৰং নাম অনুত্তৰং তুৰঙ্গৱৰমাৰুয্হ মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. তং মনুস্সানং কোটি অনুপব্বজি. সো তেহি পৰিৱুতো অট্ঠ মাসে পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমায ৱীৰনিগমে ৱীৰসেট্ঠিস্স ধীতায দিন্নং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সললৱনে দিৱাৱিহাৰং ৱীতিনামেত্ৱা সাযন্হসমযে ৱিজিতসঙ্গামকেন নাম যৱপালেন উপনীতা অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা অসনবোধিং উপসঙ্কমিত্ৱা চত্তালীসহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা তত্থ পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা সমাৰং মাৰবলং ৱিধমিত্ৱা অধিগতসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো – ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৱা সত্তসত্তাহং বোধিসমীপেযেৱ ৱীতিনামেত্ৱা যসৱতী নগৰে ব্ৰহ্মদেৱং উদযঞ্চ দ্ৱে ৰাজপুত্তে সপৰিৱাৰে উপনিস্সযসম্পন্নে আকাসেন গন্ত্ৱা যসৱতীমিগদাযে ওতৰিত্ৱা উয্যানপালেন ৰাজপুত্তে পক্কোসাপেত্ৱা তেসং সপৰিৱাৰানং অৱিসাৰিনা ব্যাপিনা মধুৰেন ব্ৰহ্মস্সৰেন দসসহস্সিলোকধাতুং ৱিঞ্ঞাপেন্তোৱ ধম্মচক্কং পৱত্তেসি, তদা কোটিসতানং পঠমো ধম্মাভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
১. ‘‘সিদ্ধত্থস্স অপৰেন, অসমো অপ্পটিপুগ্গলো;
অনন্ততেজো অমিতযসো, তিস্সো লোকগ্গনাযকো.
২. ‘‘তমন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা, ওভাসেত্ৱা সদেৱকং;
অনুকম্পকো মহাৱীৰো, লোকে উপ্পজ্জি চক্খুমা.
৩. ‘‘তস্সাপি অতুলা ইদ্ধি, অতুলং সীলং সমাধি চ;
সব্বত্থ পাৰমিং গন্ত্ৱা, ধম্মচক্কং পৱত্তযি.
৪. ‘‘সো বুদ্ধো দসসহস্সিম্হি, ৱিঞ্ঞাপেসি গিৰং সুচিং;
কোটিসতানি অভিসমিংসু, পঠমে ধম্মদেসনে’’তি.
তত্থ সব্বত্থাতি সব্বেসু ধম্মেসু পাৰং গন্ত্ৱা. দসসহস্সিম্হীতি দসসহস্সিযং অথাপৰেন সমযেন তিস্সেন সত্থাৰা সদ্ধিং পব্বজিতানং ভিক্খূনং কোটি মহাপুৰিসস্স গণৱাসং পহায বোধিমূলমুপগমনসমযে অঞ্ঞত্ৰ গতা. সা তিস্সেন সম্মাসম্বুদ্ধেন ধম্মচক্কং পৱত্তিত’’ন্তি সুত্ৱা যসৱতীমিগদাযং আগন্ত্ৱা দসবলমভিৱাদেত্ৱা তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদি. তেসং ভগৱা ধম্মং দেসেসি, তদা নৱুতিযা কোটীনং দুতিযাভিসমযো অহোসি. পুন মহামঙ্গলসমাগমে মঙ্গলপৰিযোসানে সট্ঠিযা কোটীনং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৫. ‘‘দুতিযো নৱুতিকোটীনং, ততিযো সট্ঠিকোটিযো;
বন্ধনাতো পমোচেসি, সত্তে নৰমৰূ তদা’’তি.
তত্থ দুতিযো নৱুতিকোটীনন্তি দুতিযো অভিসমযো অহোসি নৱুতিকোটিপাণীনন্তি অত্থো. বন্ধনাতোতি বন্ধনতো, দসহি সংযোজনেহি পৰিমোচেসীতি অত্থো. ইদানি পৰিমোচিতে সত্তে সৰূপতো দস্সেন্তো ‘‘নৰমৰূ’’তি আহ. নৰমৰূতি নৰামৰে.
যসৱতীনগৰে কিৰ অন্তোৱস্সং পব্বজিতানং অৰহন্তানং সতসহস্সেহি পৰিৱুতো পৱাৰেসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. উভতো সুজাতস্স সুজাতস্স নাম ৰঞ্ঞো নাৰিৱাহনকুমাৰো নাৰিৱাহননগৰং অনুপ্পত্তে ভগৱতি লোকনাথে সপৰিৱাৰো পচ্চুগ্গন্ত্ৱা দসবলং সভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং অসদিসদানং দত্ৱা অত্তনো ৰজ্জং পুত্তস্স নিয্যাতেত্ৱা সপৰিৱাৰো সব্বলোকাধিপতিস্স তিস্সসম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজি. তস্স কিৰ সা পব্বজ্জা সব্বদিসাসু পাকটা অহোসি. তস্মা ততো ততো আগন্ত্ৱা নাৰিৱাহনকুমাৰং মহাজনো অনুপব্বজি. তদা তথাগতো নৱুতিযা ভিক্খুসতসহস্সস্স মজ্ঝগতো পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. পুন খেমৱতীনগৰে ঞাতিসমাগমে বুদ্ধৱংসধম্মকথং সুত্ৱা অসীতিসতসহস্সানি তস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু, তেহি পৰিৱুতো সুগতো পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৬. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, তিস্সে লোকগ্গনাযকে;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৭. ‘‘খীণাসৱসতসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো;
নৱুতিসতসহস্সানং, দুতিযো আসি সমাগমো.
৮. ‘‘অসীতিসতসহস্সানং, ততিযো আসি সমাগমো;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, পুপ্ফিতানং ৱিমুত্তিযা’’তি.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো যসৱতীনগৰে সুজাতো নাম ৰাজা হুত্ৱা ইদ্ধং ফীতং জনপদং অনেককোটিধনসন্নিচযং অনুৰাগমুপগতহদযঞ্চ পৰিজনং তিণনড়মিৱ পৰিচ্চজিত্ৱা জাতিআদীসু সংৱিগ্গহদযো নিক্খমিত্ৱা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো হুত্ৱা ‘‘বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি সুত্ৱা পঞ্চৱণ্ণায পীতিযা ফুটসৰীৰো হুত্ৱা সপতিস্সো তিস্সং ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘হন্দাহং মন্দাৰৱপাৰিচ্ছত্তকাদীহি দিব্বকুসুমেহি ভগৱন্তং পূজেস্সামী’’তি. অথ সো এৱং চিন্তেত্ৱা ইদ্ধিযা সগ্গলোকং গন্ত্ৱা চিত্তলতাৱনং পৱিসিত্ৱা পদুমপাৰিচ্ছত্তকমন্দাৰৱাদীহি দিব্বকুসুমেহি ৰতনমযং চঙ্কোটকং গাৱুতপ্পমাণং পূৰেত্ৱা গহেত্ৱা গগনতলেন আগন্ত্ৱা দিব্বেহি সুৰভিকুসুমেহি ভগৱন্তং পূজেসি. একঞ্চ মণিদণ্ডকং সুৱণ্ণমযকণ্ণিকং পদুমৰাগমণিমযপণ্ণং সুগন্ধকেসৰচ্ছত্তং ৱিয পদুমচ্ছত্তং ভগৱতো সিৰসি ধাৰযন্তো চতুপৰিসমজ্ঝে অট্ঠাসি. অথ ভগৱা নং – ‘‘ইতো দ্ৱেনৱুতে কপ্পে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং –
৯. ‘‘অহং তেন সমযেন, সুজাতো নাম খত্তিযো;
মহাভোগং ছড্ডযিত্ৱা, পব্বজিং ইসিপব্বজং.
১০. ‘‘মযি পব্বজিতে সন্তে, উপ্পজ্জি লোকনাযকো;
বুদ্ধোতি সদ্দং সুত্ৱান, পীতি মে উপপজ্জথ.
১১. ‘‘দিব্বং মন্দাৰৱং পুপ্ফং, পদুমং পাৰিছত্তকং;
উভো হত্থেহি পগ্গয্হ, ধুনমানো উপাগমিং.
১২. ‘‘চাতুৱণ্ণপৰিৱুতং, তিস্সং লোকগ্গনাযকং;
তমহং পুপ্ফং গহেত্ৱা, মত্থকে ধাৰযিং জিনং.
১৩. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, জনমজ্ঝে নিসীদিয;
দ্ৱেনৱুতে ইতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.
১৪. ‘‘পধানং পদহিত্ৱান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং.
১৫. ‘‘তস্সাপি ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা’’তি.
তত্থ মযি পব্বজিতেতি মযি পব্বজিতভাৱং উপগতে. ‘‘মম পব্বজিতং সন্ত’’ন্তি পোত্থকেসু লিখন্তি, সো পমাদলেখোতি ৱেদিতব্বো. উপপজ্জথাতি উপ্পজ্জিত্থ. উভো হত্থেহীতি উভেহি হত্থেহি. পগ্গয্হাতি গহেত্ৱান. ধুনমানোতি ৱাকচীৰানি ৱিধুনমানোৱ. চাতুৱণ্ণপৰিৱুতন্তি চতুপৰিসপৰিৱুতং, খত্তিযব্ৰাহ্মণগহপতিসমণপৰিৱুতন্তি অত্থো. ‘‘চতুৱণ্ণেহি পৰিৱুত’’ন্তি পঠন্তি কেচি.
তস্স পন ভগৱতো খেমং নাম নগৰং অহোসি. জনসন্ধো নাম খত্তিযো পিতা, পদুমা নাম জনিকা, ব্ৰহ্মদেৱো চ উদযো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, সমঙ্গো নামুপট্ঠাকো, ফুস্সা চ সুদত্তা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, অসনৰুক্খো বোধি, সৰীৰং সট্ঠিহত্থুব্বেধং অহোসি, ৱস্সসতসহস্সং আযু, সুভদ্দা নাম অগ্গমহেসী, আনন্দো নাম পুত্তো, তুৰঙ্গযানেন নিক্খমি. তেন ৱুত্তং –
১৬. ‘‘খেমকং নাম নগৰং, জনসন্ধো নাম খত্তিযো;
পদুমা নাম জনিকা, তিস্সস্স চ মহেসিনো.
২১. ‘‘ব্ৰহ্মদেৱো চ উদযো চ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;
সমঙ্গো নামুপট্ঠাকো, তিস্সস্স চ মহেসিনো.
২২. ‘‘ফুস্সা চেৱ সুদত্তা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;
বোধি তস্স ভগৱতো, অসনোতি পৱুচ্চতি.
২৪. ‘‘সো বুদ্ধো সট্ঠিৰতনো, অহু উচ্চত্তনে জিনো;
অনূপমো অসদিসো, হিমৱা ৱিয দিস্সতি.
২৫. ‘‘তস্সাপি অতুলতেজস্স, আযু আসি অনুত্তৰো;
ৱস্সসতসহস্সানি, লোকে অট্ঠাসি চক্খুমা.
২৬. ‘‘উত্তমং পৱৰং সেট্ঠং, অনুভোত্ৱা মহাযসং;
জলিত্ৱা অগ্গিক্খন্ধোৱ, নিব্বুতো সো সসাৱকো.
২৭. ‘‘ৱলাহকোৱ অনিলেন, সূৰিযেন ৱিয উস্সৱো;
অন্ধকাৰোৱ পদীপেন, নিব্বুতো সো সসাৱকো’’তি.
তত্থ উচ্চত্তনেতি উচ্চভাৱেন. হিমৱা ৱিয দিস্সতীতি হিমৱাৱ পদিস্সতি. অযমেৱ ৱা পাঠো. যথা যোজনানং সতানুচ্চো হিমৱা পঞ্চপব্বতো সুদূৰে ঠিতানম্পি উচ্চভাৱেন চ সোম্মভাৱেন চ অতিৰমণীযো হুত্ৱা দিস্সতি, এৱং ভগৱাপি দিস্সতীতি অত্থো. অনুত্তৰোতি নাতিদীঘো নাতিৰস্সো. আযু ৱস্সসতসহস্সন্তি অত্থো. উত্তমং পৱৰং সেট্ঠন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি. উস্সৱোতি হিমবিন্দু ৱলাহকউস্সৱঅন্ধকাৰা ৱিয অনিলসূৰিযদীপেহি অনিচ্চতানিলসূৰিযদীপেহি উপদ্দুতো পৰিনিব্বুতো সসাৱকো ভগৱাতি অত্থো.
তিস্সো কিৰ ভগৱা সুনন্দৱতীনগৰে সুনন্দাৰামে পৰিনিব্বাযি. সেসমেত্থ গাথাসু পাকটমেৱাতি.
তিস্সবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো সত্তৰসমো বুদ্ধৱংসো.