১৮. সিদ্ধত্থবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা
ধম্মদস্সিম্হি ভগৱতি পৰিনিব্বুতে অন্তৰহিতে চস্স সাসনে তস্মিং কপ্পে অতীতে কপ্পসহস্সে চ সত্তসু কপ্পসতেসু চ ছসু কপ্পেসু চ অতিক্কন্তেসু ইতো চতুনৱুতিকপ্পমত্থকে একস্মিং কপ্পে একোৱ লোকত্থচৰো অধিগতপৰমত্থো সিদ্ধত্থো নাম সত্থা লোকে পাতুৰহোসি. তেন ৱুত্তং –
১. ‘‘ধম্মদস্সিস্স অপৰেন, সিদ্ধত্থো লোকনাযকো;
নিহনিত্ৱা তমং সব্বং, সূৰিযো অব্ভুগ্গতো যথা’’তি.
সিদ্ধত্থো বোধিসত্তোপি পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতভৱনে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা ৱেভাৰনগৰে উদেনস্স নাম ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা সুফস্সায নাম দেৱিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন ৱীৰিযুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. জাতে পন মহাপুৰিসে সব্বেসং আৰদ্ধকম্মন্তা চ ইচ্ছিতা চ অত্থা সিদ্ধিমগমংসু. তস্মা পনস্স ঞাতকা ‘‘সিদ্ধত্থো’’তি নামমকংসু. সো দসৱস্সসহস্সানি অগাৰমজ্ঝে ৱসি. তস্স কোকা-সুপ্পল-পদুমনামকা তযো পাসাদা অহেসুং. সোমনস্সাদেৱিপ্পমুখানি অট্ঠচত্তালীস ইত্থিসহস্সানি পচ্চুপট্ঠিতানি অহেসুং.
সো চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা সোমনস্সাদেৱিযা পুত্তে অনুপমকুমাৰে উপ্পন্নে আসাড়্হিপুণ্ণমিযং সুৱণ্ণসিৱিকায নিক্খমিত্ৱা ৱীৰিযুয্যানং গন্ত্ৱা পব্বজি. তং কোটিসতসহস্সমনুস্সা অনুপব্বজিংসু. মহাপুৰিসো কিৰ তেহি সদ্ধিং দস মাসে পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমাযং অসদিসব্ৰাহ্মণগামে সুনেত্তায নাম ব্ৰাহ্মণকঞ্ঞায দিন্নং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা বদৰৱনে দিৱাৱিহাৰং ৱীতিনামেত্ৱা সাযন্হসমযে ৱৰুণেন নাম যৱপালেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা কণিকাৰবোধিং উপগন্ত্ৱা চত্তালীসহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা – ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৱা সত্তসত্তাহং ৱীতিনামেত্ৱা অত্তনা সহ পব্বজিতানং ভিক্খূনং কোটিসতসহস্সানং চতুসচ্চপটিৱেধসমত্থতং দিস্ৱা অনিলপথেন গন্ত্ৱা গযামিগদাযে ওতৰিত্ৱা তেসং ধম্মচক্কং পৱত্তেসি, তদা কোটিসতসহস্সানং পঠমো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
২. ‘‘সোপি পত্ৱান সম্বোধিং, সন্তাৰেন্তো সদেৱকং;
অভিৱস্সি ধম্মমেঘেন, নিব্বাপেন্তো সদেৱকং.
৩. ‘‘তস্সাপি অতুলতেজস্স, অহেসুং অভিসমযা তযো;
কোটিসতসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ সদেৱকন্তি সদেৱকং লোকং. ধম্মমেঘেনাতি ধম্মকথামেঘৱস্সেন. পুন ভীমৰথনগৰে ভীমৰথেন নাম ৰঞ্ঞা নিমন্তিতো নগৰমজ্ঝে কতে সন্থাগাৰে নিসিন্নো কৰৱীকৰুতমঞ্জুনা সৱনসুখেন পৰমমধুৰেন পণ্ডিতজনহদযঙ্গমেন অমতাভিসেকসদিসেন ব্ৰহ্মস্সৰেন দস দিসা পৰিপূৰেন্তো ধম্মামতদুন্দুভিমাহনি, তদা নৱুতিকোটীনং দুতিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৪. ‘‘পুনাপৰং ভীমৰথে, যদা আহনি দুন্দুভিং;
তদা নৱুতিকোটীনং, দুতিযাভিসমযো অহূ’’তি.
যদা পন ৱেভাৰনগৰে ঞাতিসমাগমে বুদ্ধৱংসং দেসেন্তো নৱুতিকোটীনং ধম্মচক্খুং উপ্পাদেসি, সো ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৫. ‘‘যদা বুদ্ধো ধম্মং দেসেসি, ৱেভাৰে সো পুৰুত্তমে;
তদা নৱুতিকোটীনং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.
অমৰৰুচিৰদস্সনে অমৰনগৰে নাম সম্বলো চ সুমিত্তো চ দ্ৱে ভাতৰো ৰজ্জং কাৰেসুং. অথ সিদ্ধত্থো সত্থা তেসং ৰাজূনং উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা গগনতলেন গন্ত্ৱা অমৰনগৰমজ্ঝে ওতৰিত্ৱা চক্কালঙ্কততলেহি চৰণেহি পথৱিতলং মদ্দন্তো ৱিয পদচেতিযানি দস্সেত্ৱা অমৰুয্যানং গন্ত্ৱা পৰমৰমণীযে অত্তনো কৰুণাসীতলে সিলাতলে নিসীদি. ততো দ্ৱেপি ভাতিকৰাজানো দসবলস্স পদচেতিযানি দিস্ৱা পদানি অনুগন্ত্ৱা সিদ্ধত্থং অধিগতপৰমত্থং সত্থাৰং সব্বলোকনেতাৰং সপৰিৱাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসীদিংসু. তেসং ভগৱা অজ্ঝাসযানুৰূপং ধম্মং দেসেসি. তস্স তে ধম্মকথং সুত্ৱা সঞ্জাতসদ্ধা হুত্ৱা সব্বেৱ পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু. তেসং কোটিসতানং খীণাসৱানং মজ্ঝে ভগৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. ৱেভাৰনগৰে ঞাতিসমাগমে পব্বজিতানং নৱুতিকোটীনং মজ্ঝে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. সুদস্সনৱিহাৰে সন্নিপতিতানং অসীতিকোটীনং মজ্ঝে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৬. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, তস্মিম্পি দ্ৱিপদুত্তমে;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৭. ‘‘কোটিসতানং নৱুতীনং, অসীতিযাপি চ কোটিনং;
এতে আসুং তযো ঠানা, ৱিমলানং সমাগমে’’তি.
তত্থ নৱুতীনং, অসীতিযাপি চ কোটিনন্তি নৱুতীনং কোটীনং অসীতিযাপি চ কোটীনং সন্নিপাতা অহেসুন্তি অত্থো. এতে আসুং তযো ঠানাতি এতানি তীণি সন্নিপাতট্ঠানানি অহেসুন্তি অত্থো. ‘‘ঠানানে তানি তীণি অহেসু’’ন্তিপি পাঠো.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো সুৰসেননগৰে মঙ্গলো নাম ব্ৰাহ্মণো হুত্ৱা ৱেদৱেদঙ্গানং পাৰং গন্ত্ৱা অনেককোটিসঙ্খং ধনসন্নিচযং দীনানাথাদীনং পৰিচ্চজিত্ৱা ৱিৱেকাৰামো হুত্ৱা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা ৱিহৰন্তো – ‘‘সিদ্ধত্থো নাম বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি সুত্ৱা তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা তস্স ধম্মকথং সুত্ৱা যায জম্বুযা অযং জম্বুদীপো পঞ্ঞাযতি, ইদ্ধিযা তং জম্বুং উপসঙ্কমিত্ৱা ততো ফলং আহৰিত্ৱা নৱুতিকোটিভিক্খুপৰিৱাৰং সিদ্ধত্থং সত্থাৰং সুৰসেনৱিহাৰে নিসীদাপেত্ৱা জম্বুফলেহি সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ সত্থা তং ফলং পৰিভুঞ্জিত্ৱা – ‘‘ইতো চতুনৱুতিকপ্পমত্থকে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং –
৮. ‘‘অহং তেন সমযেন, মঙ্গলো নাম তাপসো;
উগ্গতেজো দুপ্পসহো, অভিঞ্ঞাবলসমাহিতো.
৯. ‘‘জম্বুতো ফলমানেত্ৱা, সিদ্ধত্থস্স অদাসহং;
পটিগ্গহেত্ৱা সম্বুদ্ধো, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.
১০. ‘‘পস্সথ ইমং তাপসং, জটিলং উগ্গতাপনং;
চতুনৱুতিতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.
১১. ‘‘পধানং পদহিত্ৱান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং.
১২. ‘‘তস্সাপি ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা’’তি.
তত্থ দুপ্পসহোতি দুৰাসদো. অযমেৱ ৱা পাঠো. তস্স পন ভগৱতো নগৰং ৱেভাৰং নাম অহোসি. উদেনো নাম ৰাজা পিতা, জযসেনোতিপি তস্সেৱ নামং, সুফস্সা নাম মাতা, সম্বলো চ সুমিত্তো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, ৰেৱতো নামুপট্ঠাকো, সীৱলা চ সুৰামা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, কণিকাৰৰুক্খো বোধি, সৰীৰং সট্ঠিহত্থুব্বেধং অহোসি. ৱস্সসতসহস্সং আযু, সোমনস্সা নাম অগ্গমহেসী অহোসি, অনুপমো নাম পুত্তো, সুৱণ্ণসিৱিকায নিক্খমি. তেন ৱুত্তং –
১৩. ‘‘ৱেভাৰং নাম নগৰং, উদেনো নাম খত্তিযো;
সুফস্সা নাম জনিকা, সিদ্ধিত্থস্স মহেসিনো.
১৮. ‘‘সম্বলো চ সুমিত্তো চ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;
ৰেৱতো নামুপট্ঠাকো, সিদ্ধত্থস্স মহেসিনো.
১৯. ‘‘সীৱলা চ সুৰামা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;
বোধি তস্স ভগৱতো, কণিকাৰোতি ৱুচ্চতি.
২১. ‘‘সো বুদ্ধো সট্ঠিৰতনং, অহোসি নভমুগ্গতো;
কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসো, দসসহস্সী ৱিৰোচতি.
২২. ‘‘সোপি বুদ্ধো অসমসমো, অতুলো অপ্পটিপুগ্গলো;
ৱস্সসতসহস্সানি, লোকে অট্ঠাসি চক্খুমা.
২৩. ‘‘ৱিপুলং পভং দস্সযিত্ৱা, পুপ্ফাপেত্ৱান সাৱকে;
ৱিলাসেত্ৱা সমাপত্যা, নিব্বুতো সো সসাৱকো’’তি.
তত্থ সট্ঠিৰতনন্তি সট্ঠিৰতনপ্পমাণং নভং উগ্গতোতি অত্থো. কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসোতি নানাৰতনৱিচিত্তকনকমযঅগ্ঘিযসদিসদস্সনোতি অত্থো. দসসহস্সী ৱিৰোচতীতি দসসহস্সিযং ৱিৰোচতি. ৱিপুলন্তি উড়াৰং ওভাসং. পুপ্ফাপেত্ৱানাতি ঝানাভিঞ্ঞামগ্গফলসমাপত্তিপুপ্ফেহি পুপ্ফিতে পৰমসোভগ্গপ্পত্তে কত্ৱাতি অত্থো. ৱিলাসেত্ৱাতি ৱিলাসযিত্ৱা কীড়িত্ৱা. সমাপত্যাতি লোকিযলোকুত্তৰাহি সমাপত্তীহি অভিঞ্ঞাহি চ. নিব্বুতোতি অনুপাদাপৰিনিব্বানেন নিব্বুতো.
সিদ্ধত্থো কিৰ সত্থা কঞ্চনৱেড়ুনগৰে অনোমুয্যানে পৰিনিব্বাযি. তত্থেৱস্স ৰতনমযং চতুযোজনুব্বেধং চেতিযমকংসূতি. সেসগাথাসু সব্বত্থ পাকটমেৱাতি.
সিদ্ধত্থবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো সোড়সমো বুদ্ধৱংসো.