১৭. ধম্মদস্সীবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা
অত্থদস্সিম্হি সম্মাসম্বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে অন্তৰকপ্পে চ ৱীতিৱত্তে অপৰিমিতাযুকেসু সত্তেসু অনুপুব্বেন পৰিহাযিত্ৱা ৱস্সসতসহস্সাযুকেসু জাতেসু ধম্মদস্সী নাম সত্থা লোকালোককৰো লোভাদিলোকমলৱিনযকৰো লোকেকনাযকো লোকে উদপাদি. সোপি ভগৱা পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা সৰণনগৰে সব্বলোকসৰণস্স সৰণস্স নাম ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা সুনন্দায নাম দেৱিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সো দসন্নং মাসানং অচ্চযেন সৰণুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো পাৱুস্সকালে সলিলধৰৱিৱৰগতো পুণ্ণচন্দো ৱিয নিক্খমি. মহাপুৰিসে পন মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তমত্তেযেৱ অধিকৰণৱোহাৰসত্থপোত্থকেসু অধম্মিযা ৱোহাৰা সযমেৱ অন্তৰধাযিংসু. ধম্মিকৱোহাৰাযেৱ অট্ঠংসু. তেনস্স নামগ্গহণদিৱসে ‘‘ধম্মদস্সী’’তি নামমকংসু. সো অট্ঠৱস্সসহস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসি. তস্স কিৰ অৰজ-ৱিৰজ-সুদস্সননামকা তযো পাসাদা অহেসুং. ৱিচিকোড়িদেৱিপ্পমুখানং ইত্থীনং ৱীসতিসহস্সাধিকং সতসহস্সং অহোসি.
সো চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা ৱিচিকোড়িদেৱিযা পুঞ্ঞৱড্ঢনে নাম পুত্তে উপ্পন্নে দেৱকুমাৰো ৱিয অতিৱিয সুখুমালো দেৱসম্পত্তিমিৱ সম্পত্তিমনুভৱমানো মজ্ঝিমযামে ৱুট্ঠায সিৰিসযনে নিসিন্নো নিদ্দোপগতানং ইত্থীনং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা সঞ্জাতসংৱেগো মহাভিনিক্খমনায চিত্তং উপ্পাদেসি. চিত্তুপ্পাদসমনন্তৰমেৱস্স সুদস্সনপাসাদো গগনতলমব্ভুগ্গন্ত্ৱা চতুৰঙ্গিনিযা সেনায পৰিৱুতো দুতিযো দিৱসকৰো ৱিয দিব্বৱিমানং ৱিয চ গন্ত্ৱা ৰত্তকুৰৱকতৰুবোধিসমীপেযেৱ ওতৰিত্ৱা অট্ঠাসি. মহাপুৰিসো কিৰ ব্ৰহ্মুনা উপনীতানি কাসাযানি গহেত্ৱা পব্বজিত্ৱা পাসাদতো ওতৰিত্ৱা অৱিদূৰে অট্ঠাসি. পাসাদো পুন আকাসেন গন্ত্ৱা বোধিৰুক্খং অন্তোকত্ৱা পথৱিযং পতিট্ঠাসি. ইত্থিযোপি সপৰিৱাৰা পাসাদতো ওতৰিত্ৱা অড্ঢগাৱুতমত্তং গন্ত্ৱা অট্ঠংসু. তত্থ ইত্থিযো চ তাসং পৰিচাৰিকা চেটিকাযো চ ঠপেত্ৱা সব্বে মনুস্সা তং অনুপব্বজিংসু. ভিক্খূনং কোটিসতসহস্সং অহোসি.
অথ ধম্মদস্সী বোধিসত্তো সত্তাহং পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিচিকোড়িদেৱিযা দিন্নং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা বদৰৱনে দিৱাৱিহাৰং কত্ৱা সাযন্হসমযে সিৰিৱড্ঢনেন নাম যৱপালকেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা বিম্বিজালবোধিং উপগন্ত্ৱা তেপণ্ণাসহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা তত্থ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা – ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৱাৱ বোধিসমীপে সত্তসত্তাহং ৱীতিনামেত্ৱা কতব্ৰহ্মযাচনো অত্তনা সদ্ধিং পব্বজিতস্স ভিক্খূনং কোটিসতসহস্সস্স সদ্ধম্মপ্পটিৱেধসমত্থতং ঞত্ৱা অট্ঠাৰসযোজনিকমগ্গং একাহেনেৱ ইসিপতনং গন্ত্ৱা তেহি পৰিৱুতো তত্থ ধম্মচক্কং পৱত্তেসি, তদা কোটিসতসহস্সানং পঠমাভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
১. ‘‘তত্থেৱ মণ্ডকপ্পম্হি, ধম্মদস্সী মহাযসো;
তমন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা, অতিৰোচতি সদেৱকে.
২. ‘‘তস্সাপি অতুলতেজস্স, ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে;
কোটিসতসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ তমন্ধকাৰন্তি তমসঙ্খাতং মোহন্ধকাৰন্তি অত্থো.
যদা পন তগৰনামকে নগৰে সঞ্জযো নাম ৰাজা কামেসু আদীনৱং নেক্খম্মং খেমতো চ দিস্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তং নৱুতিকোটিযো অনুপব্বজিংসু. তে সব্বেযেৱ পঞ্চাভিঞ্ঞাঅট্ঠসমাপত্তিলাভিনো অহেসুং. অথ সত্থা ধম্মদস্সী তেসং উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৱা আকাসেন গন্ত্ৱা সঞ্জযস্স তাপসস্স অস্সমপদং গন্ত্ৱা আকাসে ঠত্ৱা তেসং তাপসানং অজ্ঝাসযানুৰূপং ধম্মং দেসেত্ৱা ধম্মচক্খুং উপ্পাদেসি, সো দুতিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৩. ‘‘যদা বুদ্ধো ধম্মদস্সী, ৱিনেসি সঞ্জযং ইসিং;
তদা নৱুতিকোটীনং, দুতিযাভিসমযো অহূ’’তি.
যদা পন সক্কো দেৱানমিন্দো দসবলস্স ধম্মং সোতুকামো তং উপসঙ্কমি, তদা অসীতিযা কোটীনং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৪. ‘‘যদা সক্কো উপগঞ্ছি, সপৰিসো ৱিনাযকং;
তদা অসীতিকোটীনং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.
যদা পন সৰণনগৰে ৱেমাতিকভাতিকং পদুমকুমাৰং ফুস্সদেৱকুমাৰঞ্চ সপৰিৱাৰে পব্বাজেসি, তস্মিং অন্তোৱস্সে পব্বজিতানং ভিক্খূনং কোটিসতসহস্সানং মজ্ঝে ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. পুন ভগৱতো দেৱলোকতো ওৰোহণে সতকোটীনং দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. যদা পন সুদস্সনাৰামে তেৰসন্নং ধুতগুণানং গুণে আনিসংসে পকাসেত্ৱা হাৰিতং নাম মহাসাৱকং এতদগ্গে ঠপেসি, তদা অসীতিযা কোটীনং মজ্ঝে ভগৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৱুত্তং –
৫. ‘‘তস্সাপি দেৱদেৱস্স, সন্নিপাতা তযো অহুং;
খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৬. ‘‘যদা বুদ্ধো ধম্মদস্সী, সৰণে ৱস্সং উপাগমি;
তদা কোটিসতসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো.
৭. ‘‘পুনাপৰং যদা বুদ্ধো, দেৱতো এতি মানুসং;
তদাপি সতকোটীনং, দুতিযো আসি সমাগমো.
৮. ‘‘পুনাপৰং যদা বুদ্ধো, পকাসেসি ধুতে গুণে;
তদা অসীতিকোটীনং, ততিযো আসি সমাগমো’’তি.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো সক্কো দেৱৰাজা হুত্ৱা দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱেহি পৰিৱুতো আগন্ত্ৱা দিব্বেহি গন্ধপুপ্ফাদীহি দিব্বতুৰিযেহি চ তথাগতং পূজেসি. সোপি নং সত্থা – ‘‘অনাগতে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং –
৯. ‘‘অহং তেন সমযেন, সক্কো আসিং পুৰিন্দদো;
দিব্বেন গন্ধমালেন, তুৰিযেনাভিপূজযিং.
১০. ‘‘সোপি মং তদা ব্যাকাসি, দেৱমজ্ঝে নিসীদিয;
অট্ঠাৰসে কপ্পসতে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.
১১. ‘‘পধানং পদহিত্ৱান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং.
১২. ‘‘তস্সাপি ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা’’তি.
তস্স পন ভগৱতো সৰণং নাম নগৰং অহোসি. সৰণো নাম ৰাজা পিতা, সুনন্দা নাম মাতা, পদুমো চ ফুস্সদেৱো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, সুনেত্তো নাম উপট্ঠাকো, খেমা চ সব্বনামা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, বিম্বিজালৰুক্খো বোধি, সৰীৰং পনস্স অসীতিহত্থুব্বেধং অহোসি, আযু ৱস্সসতসহস্সং, ৱিচিকোড়িদেৱী নামস্স অগ্গমহেসী, পুঞ্ঞৱড্ঢনো নামস্স পুত্তো, পাসাদেন নিক্খমি. তেন ৱুত্তং –
১৩. ‘‘সৰণং নাম নগৰং, সৰণো নাম খত্তিযো;
সুনন্দা নাম জনিকা, ধম্মদস্সিস্স সত্থুনো.
১৮. ‘‘পদুমো ফুস্সদেৱো চ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;
সুনেত্তো নামুপট্ঠাকো, ধম্মদস্সিস্স সত্থুনো.
১৯. ‘‘খেমা চ সব্বনামা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;
বোধি তস্স ভগৱতো, বিম্বিজালোতি ৱুচ্চতি.
২১. ‘‘সোপি বুদ্ধো অসমসমো, অসীতিহত্থমুগ্গতো;
অতিৰোচতি তেজেন, দসসহস্সিম্হি ধাতুযা.
২২. ‘‘সুফুল্লো সালৰাজাৱ, ৱিজ্জূৱ গগনে যথা;
মজ্ঝন্হিকেৱ সূৰিযো, এৱং সো উপসোভথ.
২৩. ‘‘তস্সাপি অতুলতেজস্স, সমকং আসি জীৱিকং;
ৱস্সসতসহস্সানি, লোকে অট্ঠাসি চক্খুমা.
২৪. ‘‘ওভাসং দস্সযিত্ৱান, ৱিমলং কত্ৱান সাসনং;
চৱি চন্দোৱ গগনে, নিব্বুতো সো সসাৱকো’’তি.
তত্থ বিম্বিজালোতি ৰত্তকুৰৱকৰুক্খো. দসসহস্সিম্হি ধাতুযাতি দসসহস্সিযা লোকধাতুযা. ৱিজ্জূৱাতি ৱিজ্জুলতা ৱিয. উপসোভথাতি যথা গগনে ৱিজ্জু চ মজ্জন্হিকে সূৰিযো চ উপসোভতি, এৱং সো ভগৱা উপসোভিত্থাতি অত্থো. সমকন্তি সব্বেহি নৰসত্তেহি সমমেৱ তস্স আযু অহোসীতি অত্থো. চৱীতি চুতো. চন্দোৱাতি গগনতো চন্দিমা ৱিয চৱীতি অত্থো. ধম্মদস্সী কিৰ ভগৱা সালৱতীনগৰে কেসাৰামে পৰিনিব্বাযি সেসমেত্থ গাথাসু পাকটমেৱাতি.
ধম্মদস্সীবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো পন্নৰসমো বুদ্ধৱংসো.