১৬. অত্থদস্সীবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা

পিযদস্সিম্হি সম্মাসম্বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে তস্স সাসনে চ অন্তৰহিতে পৰিহাযিত্ৱা ৱড্ঢিত্ৱা অপৰিমিতাযুকেসু মনুস্সেসু অনুক্কমেন পৰিহাযিত্ৱা ৱস্সসতসহস্সাযুকেসু জাতেসু পৰমত্থদস্সী অত্থদস্সী নাম বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জি. সো পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা পৰমসোভনে সোভনে নাম নগৰে সাগৰস্স নাম ৰঞ্ঞো কুলে অগ্গমহেসিযা সুদস্সনদেৱিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা দস মাসে গব্ভে ৱসিত্ৱা সুচিন্ধনুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. মাতুকুচ্ছিতো মহাপুৰিসে নিক্খন্তমত্তে সুচিৰকালনিহিতানি কুলপৰম্পৰাগতানি মহানিধানানি ধনসামিকা পটিলভিংসূতি তস্স নামগ্গহণদিৱসে ‘‘অত্থদস্সী’’তি নামমকংসু. সো দসৱস্সসহস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসি. অমৰগিৰি-সুৰগিৰি-গিৰিৱাহননামকা পৰমসুৰভিজনকা তযো চস্স পাসাদা অহেসুং. ৱিসাখাদেৱিপ্পমুখানি তেত্তিংস ইত্থিসহস্সানি অহেসুং.

সো চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা ৱিসাখাদেৱিযা সেলকুমাৰে নাম পুত্তে উপ্পন্নে সুদস্সনং নাম অস্সৰাজং অভিৰুহিত্ৱা মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. তং নৱ মনুস্সকোটিযো অনুপব্বজিংসু. তেহি পৰিৱুতো সো মহাপুৰিসো অট্ঠ মাসে পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমায সুচিন্ধৰনাগিযা উপহাৰত্থায আনীতং মধুপাযাসং মহাজনেন সন্দিস্সমানসব্বসৰীৰায নাগিযা সহ সুৱণ্ণপাতিযা দিন্নং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা তৰুণতৰুসতসমলঙ্কতে তৰুণসালৱনে দিৱাৱিহাৰং ৱীতিনামেত্ৱা সাযন্হসমযে ধম্মৰুচিনা মহাৰুচিনা নাম নাগৰাজেন দিন্না অট্ঠ কুসতিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা চম্পকবোধিং উপসঙ্কমিত্ৱা তেপঞ্ঞাসহত্থাযামৱিত্থতং কুসতিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা সম্বোধিং পত্ৱা সব্ববুদ্ধাচিণ্ণং – ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৱা সত্তসত্তাহং বোধিসমীপেযেৱ ৱীতিনামেত্ৱা ব্ৰহ্মুনো ধম্মদেসনাযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা অত্তনা সহ পব্বজিতনৱভিক্খুকোটিযো অৰিযধম্মপটিৱেধসমত্থে দিস্ৱা আকাসেন গন্ত্ৱা অনোমনগৰসমীপে অনোমুয্যানে ওতৰিত্ৱা তেহি পৰিৱুতো তত্থ ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. তদা কোটিসতসহস্সানং পঠমো ধম্মাভিসমযো অহোসি.

পুন ভগৱতি লোকনাযকে দেৱলোকচাৰিকং চৰিত্ৱা তত্থ ধম্মং দেসেন্তে কোটিসতসহস্সানং দুতিযো অভিসমযো অহোসি. যদা পন ভগৱা অত্থদস্সী অম্হাকং ভগৱা ৱিয কপিলৱত্থুপুৰং সোভনপুৰং পৱিসিত্ৱা ধম্মং দেসেসি, তদা কোটিসতসহস্সানং ততিযো ধম্মাভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –

১. ‘‘তত্থেৱ মণ্ডকপ্পম্হি, অত্থদস্সী মহাযসো;

মহাতমং নিহন্ত্ৱান, পত্তো সম্বোধিমুত্তমং.

২. ‘‘ব্ৰহ্মুনা যাচিতো সন্তো, ধম্মচক্কং পৱত্তযি;

অমতেন তপ্পযী লোকং, দসসহস্সী সদেৱকং.

৩. ‘‘তস্সাপি লোকনাথস্স, অহেসুং অভিসমযা তযো;

কোটিসতসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহু.

৪. ‘‘যদা বুদ্ধো অত্থদস্সী, চৰতি দেৱচাৰিকং;

কোটিসতসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহু.

৫. ‘‘পুনাপৰং যদা বুদ্ধো, দেসেসি পিতুসন্তিকে;

কোটিসতসহস্সানং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.

তত্থ তত্থেৱাতি তস্মিঞ্ঞেৱ কপ্পেতি অত্থো. এত্থ পন ৱৰকপ্পো ‘‘মণ্ডকপ্পো’’তি অধিপ্পেতো. ‘‘যস্মিং কপ্পে তযো বুদ্ধা নিব্বত্তন্তি, সো কপ্পো ৱৰকপ্পো’’তি হেট্ঠা পদুমুত্তৰবুদ্ধৱংসৱণ্ণনাযং ৱুত্তো. তস্মা ৱৰকপ্পো ইধ ‘‘মণ্ডকপ্পো’’তি ৱুত্তো. নিহন্ত্ৱানাতি নিহনিত্ৱা. অযমেৱ ৱা পাঠো. সন্তোতি সমানো. অমতেনাতি মগ্গফলাধিগমামতপানেন. তপ্পযীতি অতপ্পযি, পীণেসীতি অত্থো. দসসহস্সীতি দসসহস্সিলোকধাতুং. দেৱচাৰিকন্তি দেৱানং ৱিনযনত্থং দেৱলোকচাৰিকন্তি অত্থো.

সুচন্দকনগৰে কিৰ সন্তো চ ৰাজপুত্তো উপসন্তো চ পুৰোহিতপুত্তো তীসু ৱেদেসু সব্বসমযন্তৰেসু চ সাৰমদিস্ৱা নগৰস্স চতূসু দ্ৱাৰেসু চত্তাৰো পণ্ডিতে ৱিসাৰদে চ মনুস্সে ঠপেসুং – ‘‘যং পন তুম্হে পণ্ডিতং সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা পস্সথ সুণাথ ৱা, তং অম্হাকং আগন্ত্ৱা আৰোচেথা’’তি. তেন চ সমযেন অত্থদস্সী লোকনাথো সুচন্দকনগৰং সম্পাপুণি. অথ তেহি নিৱেদিতা পুৰিসা গন্ত্ৱা তেসং দসবলস্স তত্থাগমনং পটিৱেদেসুং. ততো তে সন্তোপসন্তা তথাগতাগমনং সুত্ৱা পহট্ঠমানসা সহস্সপৰিৱাৰা দসবলং অসমং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা অভিৱাদেত্ৱা নিমন্তেত্ৱা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স অসদিসং মহাদানং দত্ৱা সত্তমে দিৱসে সকলনগৰৱাসীহি মনুস্সেহি সদ্ধিং ধম্মকথং সুণিংসু. তস্মিং কিৰ দিৱসে অট্ঠনৱুতিসহস্সানি এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু. তায পৰিসায মজ্ঝে ভগৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি.

যদা পন ভগৱা অত্তনো পুত্তস্স সেলত্থেৰস্স ধম্মং দেসেন্তো অট্ঠাসীতিসহস্সানি পসাদেত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেন পব্বাজেত্ৱা অৰহত্তং পাপেত্ৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. পুন মহামঙ্গলসমাগমে মাঘপুণ্ণমাযং দেৱমনুস্সানং ধম্মং দেসেন্তো অট্ঠসত্ততিসহস্সানি অৰহত্তং পাপেত্ৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৱুত্তং –

৬. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, তস্সাপি চ মহেসিনো;

খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.

৭. ‘‘অট্ঠনৱুতিসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো;

অট্ঠাসীতিসহস্সানং, দুতিযো আসি সমাগমো.

৮. ‘‘অট্ঠসত্ততিসহস্সানং, ততিযো আসি সমাগমো;

অনুপাদা ৱিমুত্তানং, ৱিমলানং মহেসিন’’ন্তি.

তদা কিৰ অম্হাকং বোধিসত্তো চম্পকনগৰে সুসীমো নাম ব্ৰাহ্মণমহাসালো লোকসম্মতো অহোসি. সো সব্বৱিভৱজাতং দীনানাথকপণদ্ধিকাদীনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা হিমৱন্তসমীপং গন্ত্ৱা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো চ নিব্বত্তেত্ৱা মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো হুত্ৱা মহাজনস্স কুসলাকুসলানং ধম্মানং অনৱজ্জসাৱজ্জভাৱঞ্চ দস্সেত্ৱা বুদ্ধুপ্পাদং আগমযমানো অট্ঠাসি.

অথাপৰেন সমযেন অত্থদস্সিম্হি লোকনাযকে লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা সুদস্সনমহানগৰে অট্ঠন্নং পৰিসানং মজ্ঝে ধম্মামতৱস্সং ৱস্সেন্তে তস্স ধম্মং সুত্ৱা সগ্গলোকং গন্ত্ৱা দিব্বানি মন্দাৰৱপদুমপাৰিচ্ছত্তকাদীনি পুপ্ফানি দেৱলোকতো আহৰিত্ৱা অত্তনো আনুভাৱং দস্সেন্তো দিস্সমানসৰীৰো চতূসু দিসাসু চতুদ্দীপিকমহামেঘো ৱিয পুপ্ফৱস্সং ৱস্সেত্ৱা সমন্ততো পুপ্ফমণ্ডপং পুপ্ফমযগ্ঘিতোৰণহেমজালাদীনি পুপ্ফমযানি কত্ৱা মন্দাৰৱপুপ্ফচ্ছত্তেন দসবলং পূজেসি. সোপি নং ভগৱা – ‘‘অনাগতে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং –

৯. ‘‘অহং তেন সমযেন, জটিলো উগ্গতাপনো;

সুসীমো নাম নামেন, মহিযা সেট্ঠসম্মতো.

১০. ‘‘দিব্বং মন্দাৰৱং পুপ্ফং, পদুমং পাৰিচ্ছত্তকং;

দেৱলোকা হৰিত্ৱান, সম্বুদ্ধমভিপূজযিং.

১১. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, অত্থদস্সী মহামুনি;

অট্ঠাৰসে কপ্পসতে, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.

১২. ‘‘পধানং পদহিত্ৱান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং.

১৩. ‘‘তস্সাপি ৱচনং সুত্ৱা, হট্ঠো সংৱিগ্গমানসো;

উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা’’তি.

তত্থ জটিলোতি জটা অস্স অত্থীতি জটিলো. মহিযা সেট্ঠসম্মতোতি সকলেনপি লোকেন সেট্ঠো উত্তমো পৱৰোতি এৱং সম্মতো সম্ভাৱিতোতি অত্থো.

তস্স পন ভগৱতো সোভনং নাম নগৰং অহোসি. সাগৰো নাম ৰাজা পিতা, সুদস্সনা নাম মাতা, সন্তো উপসন্তো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, অভযো নামুপট্ঠাকো, ধম্মা চ সুধম্মা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, চম্পকৰুক্খো বোধি, সৰীৰং অসীতিহত্থুব্বেধং অহোসি. সৰীৰপ্পভা সমন্ততো সব্বকালং যোজনমত্তং ফৰিত্ৱা অট্ঠাসি, আযু ৱস্সসতসহস্সং, ৱিসাখা নামস্স অগ্গমহেসী, সেলো নাম পুত্তো, অস্সযানেন নিক্খমি. তেন ৱুত্তং –

১৪. ‘‘সোভনং নাম নগৰং, সাগৰো নাম খত্তিযো;

সুদস্সনা নাম জনিকা, অত্থদস্সিস্স সত্থুনো.

১৯. ‘‘সন্তো চ উপসন্তো চ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;

অভযো নামুপট্ঠাকো, অত্থদস্সিস্স সত্থুনো.

২০. ‘‘ধম্মা চেৱ সুধম্মা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;

বোধি তস্স ভগৱতো, চম্পকোতি পৱুচ্চতি.

২২. ‘‘সোপি বুদ্ধো অসমসমো, অসীতিহত্থমুগ্গতো;

সোভতে সালৰাজাৱ, উড়ুৰাজাৱ পূৰিতো.

২৩. ‘‘তস্স পাকতিকা ৰংসী, অনেকসতকোটিযো;

উদ্ধং অধো দস দিসা, ফৰন্তি যোজনং সদা.

২৪. ‘‘সোপি বুদ্ধো নৰাসভো, সব্বসত্তুত্তমো মুনি;

ৱস্সসতসহস্সানি, লোকে অট্ঠাসি চক্খুমা.

২৫. ‘‘অতুলং দস্সেত্ৱা ওভাসং, ৱিৰোচেত্ৱা সদেৱকে;

সোপি অনিচ্চতং পত্তো, যথগ্গুপাদানসঙ্খযা’’তি.

তত্থ উড়ুৰাজাৱ পূৰিতোতি সৰদসমযপৰিপুণ্ণৱিমলসকলমণ্ডলো তাৰকৰাজা ৱিযাতি অত্থো. পাকতিকাতি পকতিৱসেন উপ্পজ্জমানা, ন অধিট্ঠানৱসেন. যদা ইচ্ছতি ভগৱা, তদা অনেককোটিসতসহস্সেপি চক্কৱাড়ে আভায ফৰেয্য. ৰংসীতি ৰস্মিযো. উপাদানসঙ্খযাতি উপাদানক্খযা ইন্ধনক্খযা অগ্গি ৱিয. সোপি ভগৱা চতুন্নং উপাদানানং খযেন অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা অনুপমনগৰে অনোমাৰামে পৰিনিব্বাযি. ধাতুযো পনস্স অধিট্ঠানেন ৱিকিৰিংসু. সেসমেত্থ গাথাসু উত্তানমেৱাতি.

অত্থদস্সীবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো চুদ্দসমো বুদ্ধৱংসো.