১৩. সুমেধবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা

পদুমুত্তৰে পন সম্মাসম্বুদ্ধে পৰিনিব্বুতে সাসনেপিস্স অন্তৰহিতে সত্ততিকপ্পসহস্সানি বুদ্ধা নুপ্পজ্জিংসু, বুদ্ধসুঞ্ঞানি অহেসুং. ইতো পট্ঠায তিংসকপ্পসহস্সানং মত্থকে একস্মিং কপ্পে সুমেধো সুজাতো চাতি দ্ৱে সম্মাসম্বুদ্ধা নিব্বত্তিংসু. তত্থ অধিগতমেধো সুমেধো নাম বোধিসত্তো পাৰমিযো পূৰেত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চৱিত্ৱা সুদস্সননগৰে সুদত্তস্স নাম ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা সুদত্তায নাম দেৱিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন সুদস্সনুয্যানে তৰুণদিৱসকৰো ৱিয সলিলধৰৱিৱৰগতো মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. সো নৱৱস্সসহস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসি. তস্স কিৰ সুচন্দন-কঞ্চন-সিৰিৱড্ঢননামকা তযো পাসাদা অহেসুং. সুমনমহাদেৱিপ্পমুখানি অট্ঠচত্তালীসইত্থিসহস্সানি পচ্চুপট্ঠিতানি অহেসুং.

সো চত্তাৰি নিমিত্তানি দিস্ৱা সুমনদেৱিযা পুনব্বসুমিত্তে নাম পুত্তে জাতে হত্থিযানেন মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. মনুস্সানঞ্চ কোটিসতমনুপব্বজি. সো তেহি পৰিৱুতো অড্ঢমাসং পধানচৰিযং চৰিত্ৱা ৱিসাখপুণ্ণমায নকুলনিগমে নকুলসেট্ঠিধীতায দিন্নং মধুপাযাসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সালৱনে দিৱাৱিহাৰং ৱীতিনামেত্ৱা সিৰিৱড্ঢাজীৱকেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৱা নীপবোধিমূলে ৱীসতিহত্থৱিত্থতং তিণসন্থৰং সন্থৰিত্ৱা সমাৰং মাৰবলং ৱিধমিত্ৱা অভিসম্বোধিং পাপুণিত্ৱা ‘‘অনেকজাতিসংসাৰং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৱা সত্তসত্তাহং বোধিসমীপেযেৱ ৱীতিনামেত্ৱা অট্ঠমে সত্তাহে ব্ৰহ্মুনো ধম্মদেসনাযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা ভব্বপুগ্গলে ওলোকেন্তো অত্তনো কনিট্ঠভাতিকং সৰণকুমাৰঞ্চ সব্বকামিকুমাৰঞ্চ অত্তনা সদ্ধিং পব্বজিতানং ভিক্খূনঞ্চ কোটিসতং চতুসচ্চধম্মপটিৱেধসমত্থে দিস্ৱা আকাসেন গন্ত্ৱা সুদস্সননগৰসমীপে সুদস্সনুয্যানে ওতৰিত্ৱা উয্যানপালেন অত্তনো ভাতিকে পক্কোসাপেত্ৱা তেসং পৰিৱাৰানং মজ্ঝে ধম্মচক্কং পৱত্তেসি. তদা কোটিসতসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, অযং পঠমো অভিসমযো. তেন ৱুত্তং –

১. ‘‘পদুমুত্তৰস্স অপৰেন, সুমেধো নাম নাযকো;

দুৰাসদো উগ্গতেজো, সব্বলোকুত্তমো মুনি.

২. ‘‘পসন্ননেত্তো সুমুখো, ব্ৰহা উজু পতাপৱা;

হিতেসী সব্বসত্তানং, বহূ মোচেসি বন্ধনা.

৩. ‘‘যদা বুদ্ধো পাপুণিত্ৱা, কেৱলং বোধিমুত্তমং;

সুদস্সনম্হি নগৰে, ধম্মচক্কং পৱত্তযি.

৪. ‘‘তস্সাভিসমযা তীণি, অহেসুং ধম্মদেসনে;

কোটিসতসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহূ’’তি.

তত্থ উগ্গতেজোতি উগ্গততেজো. পসন্ননেত্তোতি সুট্ঠু পসন্ননযনো, ধোৱিত্ৱা মজ্জিত্ৱা ঠপিতমণিগুড়িকা ৱিয পসন্নানি নেত্তানি হোন্তি. তস্মা সো ‘‘পসন্ননেত্তো’’তি ৱুত্তো. মুদুসিনিদ্ধনীলৱিমলসুখুমপখুমাচিতসুপ্পসন্ননযনোতি অত্থো. ‘‘সুপ্পসন্নপঞ্চনযনো’’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতি. সুমুখোতি পৰিপুণ্ণসৰদসমযচন্দসদিসৱদনো. ব্ৰহাতি অট্ঠাসীতিহত্থপ্পমাণসৰীৰত্তা ব্ৰহা মহন্তো, অঞ্ঞেহি অসাধাৰণসৰীৰপ্পমাণোতি অত্থো. উজূতি ব্ৰহ্মুজুগত্তো উজুমেৱ উগ্গতসৰীৰো দেৱনগৰে সমুস্সিতসুৱণ্ণতোৰণসদিসৱৰসৰীৰোতি অত্থো. পতাপৱাতি ৱিজ্জোতমানসৰীৰো. হিতেসীতি হিতগৱেসী. অভিসমযা তীণীতি অভিসমযা তযো, লিঙ্গৱিপল্লাসো কতোতি.

যদা পন ভগৱা কুম্ভকণ্ণসদিসানুভাৱং কুম্ভকণ্ণং নাম মনুস্সভক্খং যক্খং মহাঅটৱিমুখে সন্দিস্সমানঘোৰসৰীৰং ৱত্তনিঅটৱিসঞ্চাৰং পচ্ছিন্দিত্ৱা পৱত্তমানং পচ্চূসসমযে মহাকৰুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠায লোকং ওলোকেন্তো দিস্ৱা এককোৱ অসহাযো তস্স যক্খস্স ভৱনং গন্ত্ৱা অন্তো পৱিসিত্ৱা পঞ্ঞত্তে সিৰিসযনে নিসীদি. অথ খো সো যক্খো মক্খং অসহমানো দণ্ডাহতো ঘোৰৱিসো আসিৱিসো ৱিয সংকুদ্ধো দসবলং ভিংসাপেতুকামো অত্তনো অত্তভাৱং ঘোৰতৰং কত্ৱা পব্বতসদিসং সীসং কত্ৱা সূৰিযমণ্ডলসদিসানি অক্খীনি নিম্মিনিত্ৱা নঙ্গলসীসসদিসাতিদীঘৱিপুলতিখিণদাঠাযো কত্ৱা ওলম্বনীলৱিপুলৱিসমোদৰো তালক্খন্ধসদিসবাহুচিপিটকৱিৰূপৱঙ্কনাসো পব্বতবিলসদিসৱিপুলৰত্তমুখো থূলপিঙ্গলখৰফৰুসকেসো অতিভযানকদস্সনো হুত্ৱা আগন্ত্ৱা সুমেধস্স ভগৱতো পুৰতো ঠত্ৱা পধূপাযন্তো পজ্জলন্তো পাসাণপব্বতগ্গিজাল-সলিল-কদ্দম-ছাৰিকাযুধঙ্গাৰ-ৱালুকপ্পকাৰা নৱৱিধা ৱস্সৱুট্ঠিযো ৱস্সেত্ৱাপি ভগৱতো লোমগ্গমত্তম্পি চালেতুং অসক্কোন্তো ‘‘ভগৱন্তং পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা মাৰেস্সামী’’তি আড়ৱকো ৱিয পঞ্হং পুচ্ছি. অযং ভগৱা পঞ্হাব্যাকৰণেন তং যক্খং ৱিনযমুপনেসি. ততো দুতিযদিৱসে কিৰস্স ৰট্ঠৱাসিনো মনুস্সা সকটভৰিতেন ভত্তেন সহ ৰাজকুমাৰং আহৰিত্ৱা যক্খস্স অদংসু. অথ যক্খো ৰাজকুমাৰং বুদ্ধস্স অদাসি. অটৱিদ্ৱাৰে ঠিতমনুস্সা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিংসু. তদা তস্মিং সমাগমে দসবলো যক্খস্স মনোনুকূলং ধম্মং দেসেন্তো. নৱুতিকোটিসহস্সানং পাণীনং ধম্মচক্খুং উপ্পাদেসি, সো দুতিযো ধম্মাভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –

৫. ‘‘পুনাপৰং কুম্ভকণ্ণং, যক্খং সো দমযী জিনো;

নৱুতিকোটিসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহূ’’তি.

যদা পন উপকাৰিনগৰে সিৰিনন্দনুয্যানে চত্তাৰি সচ্চানি পকাসযি, তদা অসীতিকোটিসতসহস্সানং ততিযো ধম্মাভিসমযো অহোসি. তেন ৱুত্তং –

৬. ‘‘পুনাপৰং অমিতযসো, চতুসচ্চং পকাসযি;

অসীতিকোটিসহস্সানং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.

সুমেধস্সাপি ভগৱতো তযো সাৱকসন্নিপাতা অহেসুং. পঠমসন্নিপাতে সুদস্সননগৰে কোটিসতখীণাসৱা অহেসুং. পুন দেৱকূটে পব্বতে কথিনত্থতে দুতিযে নৱুতিকোটিযো. পুন ততিযে ভগৱতি চাৰিকং চৰমানে অসীতিকোটিযো অহেসুং. তেন ৱুত্তং –

৭. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, সুমেধস্স মহেসিনো;

খীণাসৱানং ৱিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.

৮. ‘‘সুদস্সনং নাম নগৰং, উপগঞ্ছি জিনো যদা;

তদা খীণাসৱা ভিক্খূ, সমিংসু সতকোটিযো.

৯. ‘‘পুনাপৰং দেৱকূটে, ভিক্খূনং কথিনত্থতে;

তদা নৱুতিকোটীনং, দুতিযো আসি সমাগমো.

১০. ‘‘পুনাপৰং দসবলো, যদা চৰতি চাৰিকং;

তদা অসীতিকোটীনং, ততিযো আসি সমাগমো’’তি.

তদা অম্হাকং বোধিসত্তো উত্তৰো নাম সব্বজনুত্তৰো মাণৱো হুত্ৱা নিদহিত্ৱা ঠপিতংযেৱ অসীতিকোটিধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱা তদা দসবলস্স ধম্মং সুত্ৱা সৰণেসু পতিট্ঠায নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. সোপি নং সত্থা ভোজনানুমোদনং কৰোন্তো – ‘‘অনাগতে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৱুত্তং –

১১. ‘‘অহং তেন সমযেন, উত্তৰো নাম মাণৱো;

অসীতিকোটিযো ময্হং, ঘৰে সন্নিচিতং ধনং.

১২. ‘‘কেৱলং সব্বং দত্ৱান, সসঙ্ঘে লোকনাযকে;

সৰণং তস্সূপগঞ্ছিং, পব্বজ্জঞ্চাভিৰোচযিং.

১৩. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, কৰোন্তো অনুমোদনং;

তিংসকপ্পসহস্সম্হি, অযং বুদ্ধো ভৱিস্সতি.

১৪. ‘‘পধানং পদহিত্ৱান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং’’.

ব্যাকৰণগাথা ৱিত্থাৰেতব্বা.

১৫. ‘‘তস্সাপি ৱচনং সুত্ৱা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;

উত্তৰিং ৱতমধিট্ঠাসিং, দসপাৰমিপূৰিযা.

১৬. ‘‘সুত্তন্তং ৱিনযং চাপি, নৱঙ্গং সত্থুসাসনং;

সব্বং পৰিযাপুণিত্ৱান, সোভযিং জিনসাসনং.

১৭. ‘‘তত্থপ্পমত্তো ৱিহৰন্তো, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;

অভিঞ্ঞাপাৰমিং গন্ত্ৱা, ব্ৰহ্মলোকমগঞ্ছহ’’ন্তি.

তত্থ সন্নিচিতন্তি নিদহিতং নিধানৱসেন. কেৱলন্তি সকলন্তি অত্থো. সব্বন্তি অসেসতো দত্ৱা. সসঙ্ঘেতি সসঙ্ঘস্স. তস্সূপগঞ্ছিন্তি তং উপগঞ্ছিং, উপযোগত্থে সামিৱচনং. অভিৰোচযিন্তি পব্বজিং. তিংসকপ্পসহস্সম্হীতি তিংসকপ্পসহস্সেসু অতিক্কন্তেসূতি অত্থো.

তস্স পন সুমেধস্স ভগৱতো সুদস্সনং নাম নগৰং অহোসি, সুদত্তো নাম ৰাজা পিতা, মাতা সুদত্তা নাম, সৰণো চ সব্বকামো চ দ্ৱে অগ্গসাৱকা, সাগৰো নামুপট্ঠাকো, ৰামা চ সুৰামা চ দ্ৱে অগ্গসাৱিকা, মহানীপৰুক্খো বোধি, সৰীৰং অট্ঠাসীতিহত্থুব্বেধং অহোসি, আযু নৱুতিৱস্সসহস্সানি, নৱৱস্সসহস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসি, সুমনা নামস্স অগ্গমহেসী, পুনব্বসুমিত্তো নাম পুত্তো, হত্থিযানেন নিক্খমি. সেসং গাথাসু দিস্সতি. তেন ৱুত্তং –

১৮. ‘‘সুদস্সনং নাম নগৰং, সুদত্তো নাম খত্তিযো;

সুদত্তা নাম জনিকা, সুমেধস্স মহেসিনো.

২৩. ‘‘সৰণো সব্বকামো চ, অহেসুং অগ্গসাৱকা;

সাগৰো নামুপট্ঠাকো, সুমেধস্স মহেসিনো.

২৪. ‘‘ৰামা চেৱ সুৰামা চ, অহেসুং অগ্গসাৱিকা;

বোধি তস্স ভগৱতো, মহানীপোতি ৱুচ্চতি.

২৬. ‘‘অট্ঠাসীতিৰতনানি, অচ্চুগ্গতো মহামুনি;

ওভাসেতি দিসা সব্বা, চন্দো তাৰগণে যথা.

২৭. ‘‘চক্কৱত্তিমণী নাম, যথা তপতি যোজনং;

তথেৱ তস্স ৰতনং, সমন্তা ফৰতি যোজনং.

২৮. ‘‘নৱুতিৱস্সসহস্সানি, আযু ৱিজ্জতি তাৱদে;

তাৱতা তিট্ঠমানো সো, তাৰেসি জনতং বহুং.

২৯. ‘‘তেৱিজ্জছড়ভিঞ্ঞেহি, বলপ্পত্তেহি তাদিহি;

সমাকুলমিদং আসি, অৰহন্তেহি সাধুহি.

৩০. ‘‘তেপি সব্বে অমিতযসা, ৱিপ্পমুত্তা নিৰূপধী;

ঞাণালোকং দস্সযিত্ৱা, নিব্বুতা তে মহাযসা’’তি.

তত্থ চন্দো তাৰগণে যথাতি যথা নাম গগনে পৰিপুণ্ণচন্দো তাৰাগণে ওভাসেতি পকাসেতি, এৱমেৱ সব্বাপি দিসা ওভাসেতীতি অত্থো. কেচি ‘‘চন্দো পন্নৰসো যথা’’তি পঠন্তি, সো উত্তানত্থোৱ.

চক্কৱত্তিমণী নামাতি যথা নাম চক্কৱত্তিৰঞ্ঞো মণিৰতনং চতুহত্থাযামং সকটনাভিসমপৰিণাহং চতুৰাসীতিমণিসহস্সপৰিৱাৰং তাৰাগণপৰিৱুতস্স সৰদসমযপৰিপুণ্ণৰজনিকৰস্স সিৰিসমুদযসোভং অৱ্হযন্তমিৱ ৱেপুল্লপব্বততো পৰমৰমণীযদস্সনং মণিৰতনমাগচ্ছতি, তস্সেৱং আগচ্ছন্তস্স সমন্ততো যোজনপ্পমাণং ওকাসং আভা ফৰতি, এৱমেৱ তস্স সুমেধস্সাপি ভগৱতো সৰীৰতো আভাৰতনং সমন্ততো যোজনং ফৰতীতি অত্থো.

তেৱিজ্জছড়ভিঞ্ঞেহীতি তেৱিজ্জেহি ছড়ভিঞ্ঞেহি চাতি অত্থো. বলপ্পত্তেহীতি ইদ্ধিবলপ্পত্তেহি. তাদিহীতি তাদিভাৱপ্পত্তেহি. সমাকুলন্তি সঙ্কিণ্ণং এককাসাৱপজ্জোতং. ইদন্তি সাসনং সন্ধাযাহ, মহীতলং ৱা. অমিতযসাতি অমিতপৰিৱাৰা, অতুলকিত্তিঘোসো ৱা. নিৰূপধীতি চতুৰূপধিৱিৰহিতা. সেসমেত্থ গাথাসু সব্বত্থ পাকটমেৱাতি.

সুমেধবুদ্ধৱংসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো একাদসমো বুদ্ধৱংসো.