৬. মহাগোৱিন্দসুত্তৱণ্ণনা
২৯৩. এৱং মে সুতন্তি মহাগোৱিন্দসুত্তং. তত্ৰাযমনুত্তানপদৱণ্ণনা – পঞ্চসিখোতি পঞ্চচূড়ো পঞ্চকুণ্ডলিকো. সো কিৰ মনুস্সপথে পুঞ্ঞকম্মকৰণকালে দহৰো পঞ্চচূড়কদাৰককালে ৱচ্ছপালকজেট্ঠকো হুত্ৱা অঞ্ঞেপি দাৰকে গহেত্ৱা বহিগামে চতুমগ্গট্ঠানেসু সালং কৰোন্তো পোক্খৰণিং খণন্তো সেতুং বন্ধন্তো ৱিসমং মগ্গং সমং কৰোন্তো যানানং অক্খপটিঘাতনৰুক্খে হৰন্তোতি এৱৰূপানি পুঞ্ঞানি কৰোন্তো ৱিচৰিত্ৱা দহৰোৱ কালমকাসি. তস্স সো অত্তভাৱো ইট্ঠো কন্তো মনাপো অহোসি. সো কালং কত্ৱা চাতুমহাৰাজিকদেৱলোকে নৱুতিৱস্সসতসহস্সপ্পমাণং আযুং গহেত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স তিগাৱুতপ্পমাণো সুৱণ্ণক্খন্ধসদিসো অত্তভাৱো অহোসি. সো সকটসহস্সমত্তং আভৰণং পসাধেত্ৱা নৱকুম্ভমত্তে গন্ধে ৱিলিম্পিত্ৱা দিব্বৰত্তৱত্থধৰো ৰত্তসুৱণ্ণকণ্ণিকং পিড়ন্ধিত্ৱা পঞ্চহি কুণ্ডলকেহি পিট্ঠিযং ৱত্তমানেহি পঞ্চচূড়কদাৰকপৰিহাৰেনেৱ ৱিচৰতি. তেনেতং ‘‘পঞ্চসিখো’’ ত্ৱেৱ সঞ্জানন্তি.
অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি অভিক্কন্তায খীণায ৰত্তিযা, এককোট্ঠাসং অতীতাযাতি অত্থো. অভিক্কন্তৱণ্ণোতি অতিইট্ঠকন্তমনাপৱণ্ণো. পকতিযাপি হেস কন্তৱণ্ণো, অলঙ্কৰিত্ৱা আগতত্তা পন অভিক্কন্তৱণ্ণো অহোসি. কেৱলকপ্পন্তি অনৱসেসং সমন্ততো. অনৱসেসত্থো এত্থ কেৱলসদ্দো. কেৱলপৰিপুণ্ণন্তি এত্থ ৱিয. সমন্ততো অত্থো কপ্পসদ্দো, কেৱলকপ্পং জেতৱনন্তিআদীসু ৱিয. ওভাসেত্ৱাতি আভায ফৰিত্ৱা, চন্দিমা ৱিয সূৰিযো ৱিয চ একোভাসং একপজ্জোতং কৰিত্ৱাতি অত্থো.
দেৱসভাৱণ্ণনা
২৯৪. সুধম্মাযং সভাযন্তি সুধম্মায নাম ইত্থিযা ৰতনমত্তকণ্ণিকৰুক্খনিস্সন্দেন নিব্বত্তসভাযং. তস্সা কিৰ ফলিকমযা ভূমি, মণিমযা আণিযো, সুৱণ্ণমযা থম্ভা, ৰজতমযা থম্ভঘটিকা চ সঙ্ঘাতা চ, পৱাড়মযানি ৱাড়ৰূপানি, সত্তৰতনমযা গোপানসিযো চ পক্খপাসকা চ মুখৱট্টি চ, ইন্দনীলইট্ঠকাহি ছদনং, সোৱণ্ণমযং ছদনপীঠং, ৰজতমযা থূপিকা, আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চ তীণি যোজনসতানি, পৰিক্খেপতো নৱযোজনসতানি, উব্বেধতো পঞ্চযোজনসতানি, এৱৰূপাযং সুধম্মাযং সভাযং.
ধতৰট্ঠোতিআদীসু ধতৰট্ঠো গন্ধব্বৰাজা গন্ধব্বদেৱতানং কোটিসতসহস্সেন পৰিৱুতো কোটিসতসহস্সসুৱণ্ণমযানি ফলকানি চ সুৱণ্ণসত্তিযো চ গাহাপেত্ৱা পুৰত্থিমায দিসায পচ্ছিমাভিমুখো দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱতা পুৰতো কত্ৱা নিসিন্নো.
ৱিৰূড়্হকো কুম্ভণ্ডৰাজা কুম্ভণ্ডদেৱতানং কোটিসতসহস্সেন পৰিৱুতো কোটিসতসহস্সৰজতমযানি ফলকানি চ সুৱণ্ণসত্তিযো চ গাহাপেত্ৱা দক্খিণায দিসায উত্তৰাভিমুখো দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱতা পুৰতো কত্ৱা নিসিন্নো.
ৱিৰূপক্খো নাগৰাজা নাগানং কোটিসতসহস্সেন পৰিৱুতো কোটিসতসহস্সমণিমযানি মহাফলকানি চ সুৱণ্ণসত্তিযো চ গাহাপেত্ৱা পচ্ছিমায দিসায পুৰত্থিমাভিমুখো দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱতা পুৰতো কত্ৱা নিসিন্নো.
ৱেস্সৱণো যক্খৰাজা যক্খানং কোটিসতসহস্সেন পৰিৱুতো কোটিসতসহস্সপৱাড়মযানি মহাফলকানি চ সুৱণ্ণসত্তিযো চ গাহাপেত্ৱা উত্তৰায দিসায দক্খিণাভিমুখো দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱতা পুৰতো কত্ৱা নিসিন্নোতি ৱেদিতব্বো.
অথ পচ্ছা অম্হাকং আসনং হোতীতি তেসং পচ্ছতো অম্হাকং নিসীদিতুং ওকাসো পাপুণাতি. ততো পৰং পৱিসিতুং ৱা পস্সিতুং ৱা ন লভাম. সন্নিপাতকাৰণং পনেত্থ পুব্বে ৱুত্তং চতুব্বিধমেৱ. তেসু ৱস্সূপনাযিকসঙ্গহো ৱিত্থাৰিতো. যথা পন ৱস্সূপনাযিকায, এৱং মহাপৱাৰণাযপি পুণ্ণমদিৱসে সন্নিপতিত্ৱা ‘‘অজ্জ কত্থ গন্ত্ৱা কস্স সন্তিকে পৱাৰেস্সামা’’তি মন্তেন্তি. তত্থ সক্কো দেৱানমিন্দো যেভুয্যেন পিযঙ্গুদীপমহাৱিহাৰস্মিংযেৱ পৱাৰেতি. সেসা দেৱতা পাৰিচ্ছত্তকাদীনি দিব্বপুপ্ফানি চেৱ দিব্বচন্দনচুণ্ণানি চ গহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো মনাপট্ঠানমেৱ গন্ত্ৱা পৱাৰেন্তি. এৱং পৱাৰণসঙ্গহত্থায সন্নিপতন্তি.
দেৱলোকে পন আসাৱতী নাম লতা অত্থি. সা পুপ্ফিস্সতীতি দেৱা ৱস্সসহস্সং উপট্ঠানং গচ্ছন্তি. পাৰিচ্ছত্তকে পুপ্ফমানে একৱস্সং উপট্ঠানং গচ্ছন্তি. তে তস্স পণ্ডুপলাসাদিভাৱতো পট্ঠায অত্তমনা হোন্তি. যথাহ –
‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে দেৱানং তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো পণ্ডুপলাসো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘পণ্ডুপলাসো খো দানি পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো, ন চিৰস্সেৱ পন্নপলাসো ভৱিস্সতী’তি. যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে দেৱানং তাৱতিংসানং পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো পন্নপলাসো হোতি, খাৰকজাতো হোতি, জালকজাতো হোতি, কুটুমলকজাতো হোতি, কোৰকজাতো হোতি. অত্তমনা, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘কোৰকজাতো দানি পাৰিচ্ছত্তকো কোৱিড়াৰো ন চিৰস্সেৱ সব্বপালিফুল্লো ভৱিস্সতী’তি (অ. নি. ৭.৬৯).
সব্বপালিফুল্লস্স খো পন, ভিক্খৱে, পাৰিচ্ছত্তকস্স কোৱিড়াৰস্স সমন্তা পঞ্ঞাস যোজনানি আভায ফুটং হোতি, অনুৱাতং যোজনসতং গন্ধো গচ্ছতি. অযমানুভাৱো পাৰিচ্ছত্তকস্স কোৱিড়াৰস্সা’’তি.
পুপ্ফিতে পাৰিচ্ছত্তকে আৰোহণকিচ্চং ৱা অঙ্কুসকং গহেত্ৱা নমনকিচ্চং ৱা পুপ্ফাহৰণত্থং চঙ্কোটককিচ্চং ৱা নত্থি, কন্তনকৱাতো উট্ঠহিত্ৱা পুপ্ফানি ৱণ্টতো কন্ততি, সম্পটিচ্ছনকৱাতো সম্পটিচ্ছতি, পৱেসনকৱাতো সুধম্মং দেৱসভং পৱেসেতি, সম্মজ্জনকৱাতো পুৰাণপুপ্ফানি নীহৰতি, সন্থৰণকৱাতো পত্তকণ্ণিককেসৰানি নচ্চন্তো সন্থৰতি, মজ্ঝট্ঠানে ধম্মাসনং হোতি. যোজনপ্পমাণো ৰতনপল্লঙ্কো উপৰি তিযোজনেন সেতচ্ছত্তেন ধাৰযমানেন, তদনন্তৰং সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো আসনং অত্থৰিযতি. ততো তেত্তিংসায দেৱপুত্তানং, ততো অঞ্ঞাসং মহেসক্খদেৱতানং. অঞ্ঞতৰদেৱতানং পন পুপ্ফকণ্ণিকাৱ আসনং হোতি.
দেৱা দেৱসভং পৱিসিত্ৱা নিসীদন্তি. ততো পুপ্ফেহি ৰেণুৱট্টি উগ্গন্ত্ৱা উপৰি কণ্ণিকং আহচ্চ নিপতমানা দেৱতানং তিগাৱুতপ্পমাণং অত্তভাৱং লাখাৰসপৰিকম্মসজ্জিতং ৱিয কৰোতি. তেসং সা কীড়া চতূহি মাসেহি পৰিযোসানং গচ্ছতি. এৱং পাৰিচ্ছত্তককীড়ানুভৱনত্থায সন্নিপতন্তি.
মাসস্স পন অট্ঠদিৱসে দেৱলোকে মহাধম্মসৱনং ঘুসতি. তত্থ সুধম্মাযং দেৱসভাযং সনঙ্কুমাৰো ৱা মহাব্ৰহ্মা, সক্কো ৱা দেৱানমিন্দো, ধম্মকথিকভিক্খু ৱা, অঞ্ঞতৰো ৱা ধম্মকথিকো দেৱপুত্তো ধম্মকথং কথেতি. অট্ঠমিযং পক্খস্স চতুন্নং মহাৰাজানং অমচ্চা, চাতুদ্দসিযং পুত্তা, পন্নৰসে সযং চত্তাৰো মহাৰাজানো নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণপট্টঞ্চ জাতিহিঙ্গুলকঞ্চ গণ্হিত্ৱা গামনিগমৰাজধানিযো অনুৱিচৰন্তি. তে – ‘‘অসুকা নাম ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা বুদ্ধং সৰণং গতো, ধম্মং সৰণং গতো. সঙ্ঘং সৰণং গতো. পঞ্চসীলানি ৰক্খতি. মাসস্স অট্ঠ উপোসথে কৰোতি. মাতুউপট্ঠানং পূৰেতি. পিতুউপট্ঠানং পূৰেতি. অসুকট্ঠানে উপ্পলহত্থকসতেন পুপ্ফকুম্ভেন পূজা কতা. দীপসহস্সং আৰোপিতং. অকালধম্মসৱনং কাৰিতং. ছত্তৱেদিকা পুটৱেদিকা কুচ্ছিৱেদিকা সীহাসনং সীহসোপানং কাৰিতং. তীণি সুচৰিতানি পূৰেতি. দসকুসলকম্মপথে সমাদায ৱত্ততী’’তি সুৱণ্ণপট্টে জাতিহিঙ্গুলকেন লিখিত্ৱা আহৰিত্ৱা পঞ্চসিখস্স হত্থে দেন্তি. পঞ্চসিখো মাতলিস্স হত্থে দেতি. মাতলি সঙ্গাহকো সক্কস্স দেৱৰঞ্ঞো দেতি.
যদা পুঞ্ঞকম্মকাৰকা বহূ ন হোন্তি, পোত্থকো খুদ্দকো হোতি, তং দিস্ৱাৱ দেৱা – ‘‘পমত্তো, ৱত ভো মহাজনো ৱিহৰতি, চত্তাৰো অপাযা পৰিপূৰিস্সন্তি, ছ দেৱলোকা তুচ্ছা ভৱিস্সন্তী’’তি অনত্তমনা হোন্তি. সচে পন পোত্থকো মহা হোতি, তং দিস্ৱাৱ দেৱা – ‘‘অপ্পমত্তো, ৱত ভো, মহাজনো ৱিহৰতি, চত্তাৰো অপাযা সুঞ্ঞা ভৱিস্সন্তি, ছ দেৱলোকা পৰিপূৰিস্সন্তি, বুদ্ধসাসনে পুঞ্ঞানি কৰিত্ৱা আগতে মহাপুঞ্ঞে পুৰক্খত্ৱা নক্খত্তং কীড়িতুং লভিস্সামা’’তি অত্তমনা হোন্তি. তং পোত্থকং গহেত্ৱা সক্কো দেৱৰাজা ৱাচেতি. তস্স পকতিনিযামেন কথেন্তস্স সদ্দো দ্ৱাদস যোজনানি গণ্হাতি. উচ্চেন সৰেন কথেন্তস্স চ সকলং দসযোজনসহস্সং দেৱনগৰং ছাদেত্ৱা তিট্ঠতি. এৱং ধম্মসৱনত্থায সন্নিপতন্তি. ইধ পন পৱাৰণসঙ্গহত্থায সন্নিপতিতাতি ৱেদিতব্বা.
তথাগতং নমস্সন্তাতি নৱহি কাৰণেহি তথাগতং নমস্সমানা. ধম্মস্স চ সুধম্মতন্তি স্ৱাক্খাততাদিভেদং ধম্মস্স সুধম্মতং উজুপ্পটিপন্নতাদিভেদং সঙ্ঘস্স চ সুপ্পটিপত্তিন্তি অত্থো.
অট্ঠযথাভুচ্চৱণ্ণনা
২৯৬. যথাভুচ্চেতি যথাভূতে যথাসভাৱে. ৱণ্ণেতি গুণে. পযিৰুদাহাসীতি কথেসি. বহুজনহিতায পটিপন্নোতি কথং পটিপন্নো? দীপঙ্কৰপাদমূলে অট্ঠ ধম্মে সমোধানেত্ৱা বুদ্ধত্থায অভিনীহৰমানোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো নাম হোতি.
দানপাৰমী, সীলপাৰমী, নেক্খম্মপাৰমী, পঞ্ঞাপাৰমী, ৱীৰিযপাৰমী, খন্তিপাৰমী, সচ্চপাৰমী, অধিট্ঠানপাৰমী, মেত্তাপাৰমী, উপেক্খাপাৰমীতি কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খ্যেয্যানি ইমা দস পাৰমিযো পূৰেন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো.
খন্তিৱাদিতাপসকালে, চূড়ধম্মপালকুমাৰকালে, ছদ্দন্তনাগৰাজকালে, ভূৰিদত্তচম্পেয্যসঙ্খপালনাগৰাজকালে, মহাকপিকালে চ তাদিসানি দুক্কৰানি কৰোন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো. ৱেস্সন্তৰত্তভাৱে ঠত্ৱা সত্তসতকমহাদানং দত্ৱা সত্তসু ঠানেসু পথৱিং কম্পেত্ৱা পাৰমীকূটং গণ্হন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো. ততো অনন্তৰে অত্তভাৱে তুসিতপুৰে যাৱতাযুকং তিট্ঠন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো.
তত্থ পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৱা দসসহস্সচক্কৱাড়দেৱতাহি যাচিতো পঞ্চ মহাৱিলোকনানি ৱিলোকেত্ৱা দেৱানং সঙ্গহত্থায পটিঞ্ঞং দত্ৱা তুসিতপুৰা চৱিত্ৱা মাতুকুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো.
দস মাসে মাতুকুচ্ছিযং ৱসিত্ৱা লুম্বিনীৱনে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমন্তোপি, একূনতিংসৱস্সানি অগাৰং অজ্ঝাৱসিত্ৱা মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা অনোমনদীতীৰে পব্বজন্তোপি, ছব্বস্সানি পধানেন অত্তানং কিলমেত্ৱা বোধিপল্লঙ্কং আৰুয্হ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৱিজ্ঝন্তোপি, সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে যাপেন্তোপি, ইসিপতনং আগম্ম অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেন্তোপি, যমকপাটিহাৰিযং কৰোন্তোপি, দেৱোৰোহণং ওৰোহন্তোপি, বুদ্ধো হুত্ৱা পঞ্চচত্তালীস ৱস্সানি তিট্ঠন্তোপি, আযুসঙ্খাৰং ওস্সজন্তোপি, যমকসালানমন্তৰে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো. যাৱস্স সাসপমত্তাপি ধাতুযো ধৰন্তি, তাৱ বহুজনহিতায পটিপন্নোতি ৱেদিতব্বো. সেসপদানি এতস্সেৱ ৱেৱচনানি. তত্থ পচ্ছিমং পচ্ছিমং পুৰিমস্স পুৰিমস্স অত্থো.
নেৱ অতীতংসে সমনুপস্সাম, ন পনেতৰহীতি অতীতেপি বুদ্ধতো অঞ্ঞং ন সমনুপস্সাম, অনাগতেপি ন সমনুপস্সাম, এতৰহি পন অঞ্ঞস্স সত্থুনো অভাৱতোযেৱ অঞ্ঞত্ৰ তেন ভগৱতা ন সমনুপস্সামাতি অযমেত্থ অত্থো. অট্ঠকথাযম্পি হি – ‘‘অতীতানাগতা বুদ্ধা অম্হাকং সত্থাৰা সদিসাযেৱ, কিং সক্কো কথেতী’’তি ৱিচাৰেত্ৱা – ‘‘এতৰহি বহুজনহিতায পটিপন্নো সত্থা অম্হাকং সত্থাৰং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞো কোচি নত্থি, তস্মা ন পস্সামাতি কথেতী’’তি ৱুত্তং. যথা চ এত্থ, এৱং ইতো পৰেসুপি পদেসু অযমত্থো ৱেদিতব্বো. স্ৱাক্খাতাদীনি চ কুসলাদীনি চ ৱুত্তত্থানেৱ.
গঙ্গোদকং যমুনোদকেনাতি গঙ্গাযমুনানং সমাগমট্ঠানে উদকং ৱণ্ণেনপি গন্ধেনপি ৰসেনপি সংসন্দতি সমেতি, মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণং ৱিয একসদিসমেৱ হোতি, ন মহাসমুদ্দউদকেন সংসট্ঠকালে ৱিয ৱিসদিসং. পৰিসুদ্ধস্স নিব্বানস্স পটিপদাপি পৰিসুদ্ধাৱ. ন হি দহৰকালে ৱেজ্জকম্মাদীনি কত্ৱা অগোচৰে চৰিত্ৱা মহল্লককালে নিব্বানং দট্ঠুং সক্কা, নিব্বানগামিনী পন পটিপদা পৰিসুদ্ধাৱ ৱট্টতি আকাসূপমা. যথা হি আকাসম্পি অলগ্গং পৰিসুদ্ধং চন্দিমসূৰিযানং আকাসে ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছন্তানং ৱিয নিব্বানং গচ্ছন্তস্স ভিক্খুনো পটিপদাপি কুলে ৱা গণে ৱা অলগ্গা অবদ্ধা আকাসূপমা ৱট্টতি. সা পনেসা তাদিসাৱ ভগৱতা পঞ্ঞত্তা কথিতা দেসিতা. তেন ৱুত্তং – ‘‘সংসন্দতি নিব্বানঞ্চ পটিপদা চা’’তি.
পটিপন্নানন্তি পটিপদায ঠিতানং. ৱুসিতৱতন্তি ৱুত্থৱাসানং এতেসং. লদ্ধসহাযোতি এতেসং তত্থ তত্থ সহ অযনতো সহাযো. ‘‘অদুতিযো অসহাযো অপ্পটিসমো’’তি ইদং পন অসদিসট্ঠেন ৱুত্তং. অপনুজ্জাতি তেসং মজ্ঝেপি ফলসমাপত্তিযা ৱিহৰন্তো চিত্তেন অপনুজ্জ, অপনুজ্জেৱ একাৰামতং অনুযুত্তো ৱিহৰতীতি অত্থো.
অভিনিপ্ফন্নো খো পন তস্স ভগৱতো লাভোতি তস্স ভগৱতো মহালাভো উপ্পন্নো. কদা পট্ঠায উপ্পন্নো? অভিসম্বোধিং পত্ৱা সত্তসত্তাহং অতিক্কমিত্ৱা ইসিপতনে ধম্মচক্কং পৱত্তেত্ৱা অনুক্কমেন দেৱমনুস্সানং দমনং কৰোন্তস্স তযো জটিলে পব্বাজেত্ৱা ৰাজগহং গতস্স বিম্বিসাৰদমনতো পট্ঠায উপ্পন্নো. যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’’ন্তি (সং. নি. ২.৭০). সতসহস্সকপ্পাধিকেসু চতূসু অসঙ্খ্যেয্যেসু উস্সন্নপুঞ্ঞনিস্সন্দসমুপ্পন্নো লাভসক্কাৰো মহোঘো ৱিয অজ্ঝোত্থৰমানো আগচ্ছতি.
একস্মিং কিৰ সমযে ৰাজগহে সাৱত্থিযং সাকেতে কোসম্বিযং বাৰাণসিযং ভগৱতো পটিপাটিভত্তং নাম উপ্পন্নং, তত্থেকো – ‘‘অহং সতং ৱিস্সজ্জেত্ৱা দানং দস্সামী’’তি পণ্ণং লিখিত্ৱা ৱিহাৰদ্ৱাৰে বন্ধি. অঞ্ঞো – অহং দ্ৱে সতানি. অঞ্ঞো – অহং পঞ্চ সতানি. অঞ্ঞো – অহং সহস্সং. অঞ্ঞো – অহং দ্ৱে সহস্সানি. অঞ্ঞো – অহং পঞ্চ. দস. ৱীসতি. পঞ্ঞাসং; অঞ্ঞো – অহং সতসহস্সং. অঞ্ঞো – অহং দ্ৱে সতসহস্সানি ৱিস্সজ্জেত্ৱা দানং দস্সামী’’তি পণ্ণং লিখিত্ৱা ৱিহাৰদ্ৱাৰে বন্ধি. জনপদচাৰিকং চৰন্তম্পি ওকাসং লভিত্ৱা – ‘‘দানং দস্সামী’’তি সকটানি পূৰেত্ৱা মহাজনো অনুবন্ধিযেৱ. যথাহ – ‘‘তেন খো পন সমযেন জানপদা মনুস্সা বহুং লোণম্পি তেলম্পি তণ্ডুলম্পি খাদনীযম্পি সকটেসু আৰোপেত্ৱা ভগৱতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা হোন্তি – ‘যত্থ পটিপাটিং লভিস্সাম, তত্থ ভত্তং কৰিস্সামা’তি’’ (মহাৱ. ২৮২). এৱং অঞ্ঞানিপি খন্ধকে চ ৱিনযে চ বহূনি ৱত্থূনি ৱেদিতব্বানি.
অসদিসদানে পনেস লাভো মত্থকং পত্তো. একস্মিং কিৰ সমযে ভগৱতি জনপদচাৰিকং চৰিত্ৱা জেতৱনং সম্পত্তে ৰাজা নিমন্তেত্ৱা দানং অদাসি. দুতিযদিৱসে নাগৰা অদংসু. পুন তেসং দানতো অতিৰেকং ৰাজা, তস্স দানতো অতিৰেকং নাগৰাতি এৱং বহূসু দিৱসেসু গতেসু ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘ইমে নাগৰা দিৱসে দিৱসে অতিৰেকতৰং কৰোন্তি, পথৱিস্সৰো পন ৰাজা নাগৰেহি দানে পৰাজিতোতি গৰহা ভৱিস্সতী’’তি. অথস্স মল্লিকা উপাযং আচিক্খি. সো ৰাজঙ্গণে সালকল্যাণিপদৰেহি মণ্ডপং কাৰেত্ৱা তং নীলুপ্পলেহি ছাদেত্ৱা পঞ্চ আসনসতানি পঞ্ঞাপেত্ৱা পঞ্চ হত্থিসতানি আসনানং পচ্ছাভাগে ঠপেত্ৱা একেকেন হত্থিনা একেকস্স ভিক্খুনো সেতচ্ছত্তং ধাৰাপেসি. দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং আসনানং অন্তৰে সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা একেকা খত্তিযধীতা চতুজ্জাতিযগন্ধং পিসতি. নিট্ঠিতং নিট্ঠিতং মজ্ঝট্ঠানে গন্ধম্বণে পক্খিপতি, তং অপৰা খত্তিযধীতা নীলুপ্পলহত্থকেন সম্পৰিৱত্তেতি. এৱং একেকস্স ভিক্খুনো তিস্সো তিস্সো খত্তিযধীতৰো পৰিৱাৰা, অপৰা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতা ইত্থী তালৱণ্টং গহেত্ৱা বীজতি, অঞ্ঞা ধমকৰণং গহেত্ৱা উদকং পৰিস্সাৱেতি, অঞ্ঞা পত্ততো উদকং হৰতি. ভগৱতো চত্তাৰি অনগ্ঘানি অহেসুং. পাদকথলিকা আধাৰকো অপস্সেনফলকং ছত্তপাদমণীতি ইমানি চত্তাৰি অনগ্ঘানি অহেসুং. সঙ্ঘনৱকস্স দেয্যধম্মো সতসহস্সং অগ্ঘতি. তস্মিঞ্চ দানে অঙ্গুলিমালত্থেৰো সঙ্ঘনৱকো অহোসি. তস্স আসনসমীপে আনীতো হত্থী তং উপগন্তুং নাসক্খি. ততো ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা – ‘‘অঞ্ঞো হত্থী নত্থী’’তি? দুট্ঠহত্থী পন অত্থি, আনেতুং ন সক্কাতি. সম্মাসম্বুদ্ধো – সঙ্ঘনৱকো কতৰো মহাৰাজাতি? অঙ্গুলিমালত্থেৰো ভগৱাতি. তেন হি তং দুট্ঠহত্থিং আনেত্ৱা ঠপেতু, মহাৰাজাতি. হত্থিং মণ্ডযিত্ৱা আনযিংসু. সো থেৰস্স তেজেন নাসাৱাতসঞ্চৰণমত্তম্পি কাতুং নাসক্খি. এৱং নিৰন্তৰং সত্ত দিৱসানি দানং দীযিত্থ. সত্তমে দিৱসে ৰাজা দসবলং ৱন্দিত্ৱা – ‘‘ভগৱা ময্হং ধম্মং দেসেথা’’তি আহ.
তস্সঞ্চ পৰিসতি কাড়ো চ জুণ্হো চাতি দ্ৱে অমচ্চা হোন্তি. কাড়ো চিন্তেসি – ‘‘নস্সতি ৰাজকুলস্স সন্তকং, কিং নামেতে এত্তকা জনা কৰিস্সন্তি, ভুঞ্জিত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা নিদ্দাযিস্সন্তেৱ, ইদং পন একো ৰাজপুৰিসো লভিত্ৱা কিং নাম ন কৰেয্য, অহো নস্সতি ৰঞ্ঞো সন্তক’’ন্তি. জুণ্হো চিন্তেসি – ‘‘মহন্তং ইদং ৰাজত্তনং নাম, কো অঞ্ঞো ইদং কাতুং সক্খিস্সতি? কিং ৰাজা নাম সো, যো ৰাজত্তনে ঠিতোপি এৱৰূপং দানং দাতুং ন সক্কোতী’’তি. ভগৱা পৰিসায অজ্ঝাসযং ওলোকেন্তো তেসং দ্ৱিন্নং অজ্ঝাসযং ৱিদিত্ৱা – ‘‘সচে অজ্জ জুণ্হস্স অজ্ঝাসযেন ধম্মকথং কথেমি, কাড়স্স সত্তধা মুদ্ধা ফলিস্সতি. মযা খো পন সত্তানুদ্দযতায পাৰমিযো পূৰিতা. জুণ্হো অঞ্ঞস্মিম্পি দিৱসে মযি ধম্মং কথযন্তে মগ্গফলং পটিৱিজ্ঝিস্সতি, ইদানি পন কাড়ং ওলোকেস্সামী’’তি ৰঞ্ঞো চতুপ্পদিকমেৱ গাথং অভাসি –
‘‘ন ৱে কদৰিযা দেৱলোকং ৱজন্তি,
বালা হৱে নপ্পসংসন্তি দানং;
ধীৰো চ দানং অনুমোদমানো,
তেনেৱ সো হোতি সুখী পৰত্থা’’তি. (ধ. প. ১৭৭);
ৰাজা অনত্তমনো হুত্ৱা – ‘‘মযা মহাদানং দিন্নং, সত্থা চ মে মন্দমেৱ ধম্মং কথেসি, নাসক্খিং মঞ্ঞে দসবলস্স চিত্তং গহেতু’’ন্তি. সো ভুত্তপাতৰাসো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘মযা, ভন্তে, মহন্তং দানং দিন্নং, অনুমোদনা চ মে ন মহতী কতা, কো নু খো মে, ভন্তে, দোসো’’তি? নত্থি, মহাৰাজ, তৱ দোসো, পৰিসা পন অপৰিসুদ্ধা, তস্মা ধম্মং ন দেসেসিন্তি. কস্মা পন ভগৱা পৰিসা ন সুদ্ধাতি? সত্থা দ্ৱিন্নং অমচ্চানং পৰিৱিতক্কং আৰোচেসি. ৰাজা কাড়ং পুচ্ছি – ‘‘এৱং, তাত, কাড়া’’তি? ‘‘এৱং, মহাৰাজা’’তি. ‘‘মযি মম সন্তকং দদমানে তৱ কতৰং ঠানং ৰুজ্জতি, ন তং সক্কোমি পস্সিতুং, পব্বাজেথ নং মম ৰট্ঠতো’’তি আহ. ততো জুণ্হং পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘এৱং কিৰ, তাত, চিন্তেসী’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজা’’তি. ‘‘তৱ চিত্তানুৰূপমেৱ হোতূ’’তি তস্মিংযেৱ মণ্ডপে এৱং পঞ্ঞত্তেসুযেৱ আসনেসু পঞ্চ ভিক্খুসতানি নিসীদাপেত্ৱা তাযেৱ খত্তিযধীতৰো পৰিৱাৰাপেত্ৱা ৰাজগেহতো ধনং গহেত্ৱা মযা দিন্নসদিসমেৱ সত্ত দিৱসানি দানং দেহীতি. সো তথা অদাসি. দত্ৱা সত্তমে দিৱসে – ‘‘ধম্মং ভগৱা দেসেথা’’তি আহ.
সত্থা দ্ৱিন্নম্পি দানানং অনুমোদনং একতো কত্ৱা দ্ৱে মহানদিযো একোঘপুণ্ণা কুৰুমানো ৱিয মহাধম্মদেসনং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে জুণ্হো সোতাপন্নো অহোসি. ৰাজা পসীদিত্ৱা দসবলস্স বাহিৰৱত্থুং নাম অদাসি. এৱং অভিনিপ্ফন্নো খো পন তস্স ভগৱতো লাভোতি ৱেদিতব্বো.
অভিনিপ্ফন্নো সিলোকোতি ৱণ্ণগুণকিত্তনং. সোপি ভগৱতো ধম্মচক্কপ্পৱত্তনতো পট্ঠায অভিনিপ্ফন্নো. ততো পট্ঠায হি ভগৱতো খত্তিযাপি ৱণ্ণং কথেন্তি. ব্ৰাহ্মণাপি গহপতযোপি নাগা সুপণ্ণা গন্ধব্বা দেৱতা ব্ৰহ্মানোপি কিত্তিং ৱত্ৱা – ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তিআদিনা. অঞ্ঞতিত্থিযাপি ৱৰৰোজস্স সহস্সং দত্ৱা সমণস্স গোতমস্স অৱণ্ণং কথেহীতি উয্যোজেসুং. সো সহস্সং গহেত্ৱা দসবলং পাদতলতো পট্ঠায যাৱ কেসন্তা অপলোকযমানো লিক্খামত্তম্পি ৱজ্জং অদিস্ৱা – ‘‘ৱিপ্পকিণ্ণদ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণে অসীতিঅনুব্যঞ্জনৱিভূসিতে ব্যামপ্পভাপৰিক্খিত্তে সুফুল্লিতপাৰিচ্ছত্তকতাৰাগণসমুজ্জলিতঅন্তলিক্খৱিচিত্তকুসুমসস্সিৰিকনন্দনৱনসদিসে অনৱজ্জঅত্তভাৱে অৱণ্ণং ৱদন্তস্স মুখম্পি ৱিপৰিৱত্তেয্য, মুদ্ধাপি সত্তধা ফলেয্য, অৱণ্ণং ৱত্তুং উপাযো নত্থি, ৱণ্ণমেৱ ৱদিস্সামী’’তি পাদতলতো পট্ঠায যাৱ কেসন্তা অতিৰেকপদসহস্সেন ৱণ্ণমেৱ কথেসি. যমকপাটিহাৰিযে পনেস ৱণ্ণো নাম মত্থকং পত্তো. এৱং অভিনিপ্ফন্নো সিলোকোতি.
যাৱ মঞ্ঞে খত্তিযাতি খত্তিযা ব্ৰাহ্মণা ৱেস্সা সুদ্দা নাগা সুপণ্ণা যক্খা অসুৰা দেৱা ব্ৰহ্মানোতি সব্বেৱ তে সম্পিযাযমানৰূপা হট্ঠতুট্ঠা ৱিহৰন্তি. ৱিগতমদো খো পনাতি এত্তকা মং জনা সম্পিযাযমানৰূপা ৱিহৰন্তীতি ন মদপমত্তো হুত্ৱা দৱাদিৱসেন আহাৰং আহাৰেতি, অঞ্ঞদত্থু ৱিগতমদো খো পন সো ভগৱা আহাৰং আহাৰেতি.
যথাৱাদীতি যং ৱাচায ৱদতি, তদন্ৱযমেৱস্স কাযকম্মং হোতি. যঞ্চ কাযেন কৰোতি, তদন্ৱযমেৱস্স ৱচীকম্মং হোতি. কাযো ৱা ৱাচং, ৱাচা ৱা কাযং নাতিক্কমতি, ৱাচা কাযেন, কাযো চ ৱাচায সমেতি. যথা চ –
‘‘ৱামেন সূকৰো হোতি, দক্খিণেন অজামিগো;
সৰেন নেলকো হোতি, ৱিসাণেন জৰগ্গৱো’’তি. –
অযং সূকৰযক্খো সূকৰে দিস্ৱা সূকৰসদিসং ৱামপস্সং দস্সেত্ৱা তে গহেত্ৱা খাদতি, অজামিগে দিস্ৱা তংসদিসং দক্খিণপস্সং দস্সেত্ৱা তে গহেত্ৱা খাদতি, নেলকৱচ্ছকে দিস্ৱা ৱচ্ছকৰৱং ৰৱন্তো তে গহেত্ৱা খাদতি, গোণে দিস্ৱা তেসং ৱিসাণসদিসানি ৱিসাণানি মাপেত্ৱা তে দূৰতোৱ – ‘‘গোণো ৱিয দিস্সতী’’তি এৱং উপগতে গহেত্ৱা খাদতি. যথা চ ধম্মিকৱাযসজাতকে সকুণেহি পুট্ঠো ৱাযসো – ‘‘অহং ৱাতভক্খো, ৱাতভক্খতায মুখং ৱিৱৰিত্ৱা পাণকানঞ্চ মৰণভযেন একেনেৱ পাদেন ঠিতো, তস্মা তুম্হেপি –
‘‘ধম্মং চৰথ ভদ্দং ৱো, ধম্মং চৰথ ঞাতযো;
ধম্মচাৰী সুখং সেতি, অস্মিং লোকে পৰম্হি চা’’তি.
সকুণেসু ৱিস্সাসং উপ্পাদেসি, ততো –
‘‘ভদ্দকো ৱতাযং পক্খী, দিজো পৰমধম্মিকো;
একপাদেন তিট্ঠন্তো, ধম্মো ধম্মোতি ভাসতী’’তি.
এৱং ৱিস্সাসমাগতে সকুণে খাদিত্থ. তেন তেসং ৱাচা কাযেন, কাযো চ ৱাচায ন সমেতি, ন এৱং ভগৱতো. ভগৱতো পন ৱাচা কাযেন, কাযো চ ৱাচায সমেতিযেৱাতি দস্সেতি.
তিণ্ণা তৰিতা ৱিচিকিচ্ছা অস্সাতি তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো. ‘‘কথমিদং কথমিদ’’ন্তি এৱৰূপা ৱিগতা কথংকথা অস্সাতি ৱিগতকথংকথো. যথা হি মহাজনো – ‘‘অযং ৰুক্খো, কিং ৰুক্খো নাম, অযং গামো, অযং জনপদো, ইদং ৰট্ঠং, কিং ৰট্ঠং নাম, কস্মা নু খো অযং ৰুক্খো উজুক্খন্ধো, অযং ৱঙ্কক্খন্ধো, কস্মা কণ্টকো কোচি উজুকো হোতি, কোচি ৱঙ্কো, পুপ্ফং কিঞ্চি সুগন্ধং, কিঞ্চি দুগ্গন্ধং, ফলং কিঞ্চি মধুৰং, কিঞ্চি অমধুৰ’’ন্তি সকঙ্খোৱ হোতি, ন এৱং সত্থা. সত্থা হি – ‘‘ইমেসং নাম ধাতূনং উস্সন্নুস্সন্নত্তা ইদং এৱং হোতী’’তি ৱিগতকথংকথোৱ. যথা চ পঠমজ্ঝানাদিলাভীনং দুতিযজ্ঝানাদীসু কঙ্খা হোতি. পচ্চেকবুদ্ধানম্পি হি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে যাথাৱসন্নিট্ঠানাভাৱতো ৱোহাৰৱসেন কঙ্খা নাম হোতিযেৱ, ন এৱং বুদ্ধস্স. সো হি ভগৱা সব্বত্থ ৱিগতকথংকথোতি দস্সেতি.
পৰিযোসিতসঙ্কপ্পোতি যথা কেচি সীলমত্তেন, কেচি ৱিপস্সনামত্তেন, কেচি পঠমজ্ঝানেন…পে… কেচি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা, কেচি সোতাপন্নভাৱমত্তেন…পে… কেচি অৰহত্তেন, কেচি সাৱকপাৰমীঞাণেন, কেচি পচ্চেকবোধিঞাণেন পৰিযোসিতসঙ্কপ্পা পৰিপুণ্ণমনোৰথা হোন্তি, ন এৱং মম সত্থা. মম পন সত্থা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন পৰিযোসিতসঙ্কপ্পোতি দস্সেতি.
অজ্ঝাসযং আদিব্ৰহ্মচৰিযন্তি কৰণত্থে পচ্চত্তৱচনং, অধিকাসযেন উত্তমনিস্সযভূতেন আদিব্ৰহ্মচৰিযেন পোৰাণব্ৰহ্মচৰিযভূতেন চ অৰিযমগ্গেন তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো পৰিযোসিতসঙ্কপ্পোতি অত্থো. ‘‘পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, বলেসু চ ৱসীভাৱ’’ন্তি হি ৱচনতো পৰিযোসিতসঙ্কপ্পতাপি ভগৱতো অৰিযমগ্গেনেৱ নিপ্ফন্নাতি.
২৯৭. যথৰিৱ ভগৱাতি যথা ভগৱা, এৱং একস্মিং জম্বুদীপতলে চতূসু দিসাসু চাৰিকং চৰমানা অহো ৱত চত্তাৰো জিনা ধম্মং দেসেয্যুন্তি পচ্চাসিসমানা ৱদন্তি. অথাপৰে তীসু মণ্ডলেসু একতো ৱিচৰণভাৱং আকঙ্খমানা তযো সম্মাসম্বুদ্ধাতি আহংসু. অপৰে – ‘‘দস পাৰমিযো নাম পূৰেত্ৱা চতুন্নং তিণ্ণং ৱা উপ্পত্তি দুল্লভা, সচে পন একো নিবদ্ধৱাসং ৱসন্তো ধম্মং দেসেয্য, একো চাৰিকং চৰন্তো, এৱম্পি জম্বুদীপো সোভেয্য চেৱ, বহুঞ্চ হিতসুখমধিগচ্ছেয্যা’’তি চিন্তেত্ৱা অহো ৱত, মাৰিসাতি আহংসু.
২৯৮. অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যন্তি এত্থ ঠানং অৱকাসোতি উভযমেতং কাৰণাধিৱচনমেৱ. কাৰণঞ্হি তিট্ঠতি এত্থ তদাযত্তৱুত্তিতায ফলন্তি ঠানং. ওকাসো ৱিয চস্স তং তেন ৱিনা অঞ্ঞত্থ অভাৱতোতি অৱকাসো. যন্তি কৰণত্থে পচ্চত্তং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘যেন কাৰণেন একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে বুদ্ধা একতো উপ্পজ্জেয্যুং, তং কাৰণং নত্থী’’তি.
এত্থ চ –
‘‘যাৱতা চন্দিমসূৰিযা, পৰিহৰন্তি দিসা ভন্তি ৱিৰোচনা;
তাৱ সহস্সধা লোকো, এত্থ তে ৱত্ততে ৱসো’’তি. (ম. নি. ১.৫০৩) –
গাথায একচক্কৱাড়মেৱ একা লোকধাতু. ‘‘সহস্সী লোকধাতু অকম্পিত্থা’’তি (অ. নি. ৩.১২৬) আগতট্ঠানে চক্কৱাড়সহস্সং একা লোকধাতু. ‘‘আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো তিসহস্সিমহাসহস্সিলোকধাতুং সৰেন ৱিঞ্ঞাপেয্য, ওভাসেন চ ফৰেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) আগতট্ঠানে তিসহস্সিমহাসহস্সী একা লোকধাতু. ‘‘অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতূ’’তি (ম. নি. ৩.২০১) আগতট্ঠানে দসচক্কৱাড়সহস্সানি একা লোকধাতু. তং সন্ধায একিস্সা লোকধাতুযাতি আহ. এত্তকঞ্হি জাতিখেত্তং নাম. তত্ৰাপি ঠপেত্ৱা ইমস্মিং চক্কৱাড়ে জম্বুদীপস্স মজ্ঝিমদেসং ন অঞ্ঞত্ৰ বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি জাতিখেত্ততো পন পৰং বুদ্ধানং উপ্পত্তিট্ঠানমেৱ ন পঞ্ঞাযতি. যেনত্থেনাতি যেন পৱাৰণসঙ্গহত্থেন.
সনঙ্কুমাৰকথাৱণ্ণনা
৩০০. ৱণ্ণেন চেৱ যসসা চাতি অলঙ্কাৰপৰিৱাৰেন চ পুঞ্ঞসিৰিযা চাতি অত্থো.
৩০১. সাধু মহাব্ৰহ্মেতি এত্থ সম্পসাদনে সাধুসদ্দো. সঙ্খায মোদামাতি জানিত্ৱা মোদাম.
গোৱিন্দব্ৰাহ্মণৱত্থুৱণ্ণনা
৩০৪. যাৱ দীঘৰত্তং মহাপঞ্ঞোৱ সো ভগৱাতি এত্তকন্তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ন সক্কা ৱত্তুং, অথ খো যাৱ দীঘৰত্তং অতিচিৰৰত্তং মহাপঞ্ঞোৱ সো ভগৱা. নোতি কথং তুম্হে মঞ্ঞথাতি. অথ সযমেৱেতং পঞ্হং ব্যাকাতুকামো – ‘‘অনচ্ছৰিযমেতং, মাৰিসা, যং ইদানি পাৰমিযো পূৰেত্ৱা বোধিপল্লঙ্কে তিণ্ণং মাৰানং মত্থকং ভিন্দিত্ৱা পটিৱিদ্ধঅসাধাৰণঞাণো সো ভগৱা মহাপঞ্ঞো ভৱেয্য, কিমেত্থ অচ্ছৰিযং, অপৰিপক্কায পন বোধিযা পদেসঞাণে ঠিতস্স সৰাগাদিকালেপি মহাপঞ্ঞভাৱমেৱ ৱো, মাৰিসা, কথেস্সামী’’তি ভৱপটিচ্ছন্নকাৰণং আহৰিত্ৱা দস্সেন্তো ভূতপুব্বং ভোতিআদিমাহ.
পুৰোহিতোতি সব্বকিচ্চানি অনুসাসনপুৰোহিতো. গোৱিন্দোতি গোৱিন্দিযাভিসেকেন অভিসিত্তো, পকতিযা পনস্স অঞ্ঞদেৱ নামং, অভিসিত্তকালতো পট্ঠায ‘‘গোৱিন্দো’’তি সঙ্খ্যং গতো. জোতিপালোতি জোতনতো চ পালনতো চ জোতিপালো. তস্স কিৰ জাতদিৱসে সব্বাৱুধানি উজ্জোতিংসু. ৰাজাপি পচ্চূসসমযে অত্তনো মঙ্গলাৱুধং পজ্জলিতং দিস্ৱা ভীতো অট্ঠাসি. গোৱিন্দো পাতোৱ ৰাজূপট্ঠানং গন্ত্ৱা সুখসেয্যং পুচ্ছি ৰাজা – ‘‘কুতো মে আচৰিয, সুখসেয্যা’’তি ৱত্ৱা তং কাৰণং আৰোচেসি. মা ভাযি, মহাৰাজ, ময্হং পুত্তো জাতো, তস্সানুভাৱেন সকলনগৰে আৱুধানি পজ্জলিংসূতি. ৰাজা – ‘‘কিং নু খো মে কুমাৰো পচ্চত্থিকো ভৱেয্যা’’তি চিন্তেত্ৱা সুট্ঠুতৰং ভাযি. ‘‘কিং ৱিতক্কেসি মহাৰাজা’’তি চ পুট্ঠো তমত্থং আৰোচেসি. অথ নং গোৱিন্দো ‘‘মা ভাযি মহাৰাজ, নেসো কুমাৰো তুম্হাকং দুব্ভিস্সতি, সকলজম্বুদীপে পন তেন সমো পঞ্ঞায ন ভৱিস্সতি, মম পুত্তস্স ৱচনেন মহাজনস্স কঙ্খা ছিজ্জিস্সতি, তুম্হাকঞ্চ সব্বকিচ্চানি অনুসাসিস্সতী’’তি সমস্সাসেতি. ৰাজা তুট্ঠো – ‘‘কুমাৰস্স খীৰমূলং হোতূ’’তি সহস্সং দত্ৱা ‘‘কুমাৰং মহল্লককালে মম দস্সেথা’’তি আহ. কুমাৰো অনুপুব্বেন ৱুড্ঢিমনুপ্পত্তো. জোতিতত্তা পনস্স পালনসমত্থতায চ জোতিপালোত্ৱেৱ নামং অকংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘জোতনতো চ পালনতো চ জোতিপালো’’তি.
সম্মা ৱোস্সজ্জিত্ৱাতি সম্মা ৱোস্সজ্জিত্ৱা. অযমেৱ ৱা পাঠো. অলমত্থদসতৰোতি সমত্থো পটিবলো অত্থদসো অলমত্থদসো, তং অলমত্থদসং তিৰেতীতি অলমত্থদসতৰো. জোতিপালস্সেৱ মাণৱস্স অনুসাসনিযাতি সোপি জোতিপালংযেৱ পুচ্ছিত্ৱা অনুসাসতীতি দস্সেতি.
৩০৫. ভৱমত্থু ভৱন্তং জোতিপালন্তি ভোতো জোতিপালস্স ভৱো ৱুদ্ধি ৱিসেসাধিগমো সব্বকল্যাণঞ্চেৱ মঙ্গলঞ্চ হোতূতি অত্থো. সম্মোদনীযং কথন্তি? ‘‘অলং, মহাৰাজ, মা চিন্তযি, ধুৱধম্মো এস সব্বসত্তান’’ন্তিআদিনা নযেন মৰণপ্পটিসংযুত্তং সোকৱিনোদনপটিসন্থাৰকথং পৰিযোসাপেত্ৱা. মা নো ভৱং জোতিপালো অনুসাসনিযা পচ্চব্যাহাসীতি মা পটিব্যাকাসি, ‘‘অনুসাসা’’তি ৱুত্তো – ‘‘নাহং অনুসাসামী’’তি নো মা অনুসাসনিযা পচ্চক্খাসীতি অত্থো. অভিসম্ভোসীতি সংৱিদহিত্ৱা পট্ঠপেসি. মনুস্সা এৱমাহংসূতি তং পিতৰা মহাপঞ্ঞতৰং সব্বকিচ্চানি অনুসাসন্তং সব্বকম্মে অভিসম্ভৱন্তং দিস্ৱা তুট্ঠচিত্তা গোৱিন্দো ৱত, ভো, ব্ৰাহ্মণো, মহাগোৱিন্দো ৱত, ভো, ব্ৰাহ্মণোতি এৱমাহংসু. ইদং ৱুত্তং হোতি, ‘‘গোৱিন্দো ৱত, ভো, ব্ৰাহ্মণো অহোসি এতস্স পিতা; অযং পন মহাগোৱিন্দো ৱত, ভো, ব্ৰাহ্মণো’’তি.
ৰজ্জসংৱিভজনৱণ্ণনা
৩০৬. যেন তে ছ খত্তিযাতি যে তে ‘‘সহাযা’’তি ৱুত্তা ছ খত্তিযা, তে কিৰ ৰেণুস্স একপিতিকা কনিট্ঠভাতৰো, তস্মা মহাগোৱিন্দো ‘‘অযং অভিসিত্তো এতেসং ৰজ্জসংৱিভাগং কৰেয্য ৱা ন ৱা, যংনূনাহং তে পটিকচ্চেৱ ৰেণুস্স সন্তিকং পেসেত্ৱা পটিঞ্ঞং গণ্হাপেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো যেন তে ছ খত্তিযা তেনুপসঙ্কমি. ৰাজকত্তাৰোতি ৰাজকাৰকা অমচ্চা.
৩০৭. মদনীযা কামাতি মদকৰা পমাদকৰা কামা. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে এস অনুস্সৰিতুম্পি ন সক্কুণেয্য, তস্মা আযন্তু ভোন্তো আগচ্ছন্তূতি অত্থো.
৩০৮. সৰামহং ভোতি তদা কিৰ মনুস্সানং সচ্চৱাদিকালো হোতি, তস্মা ‘‘কদা মযা ৱুত্তং, কেন দিট্ঠং, কেন সুত’’ন্তি অভূতং অৱত্ৱা ‘‘সৰামহং ভো’’তি আহ. সম্মোদনীযং কথন্তি কিং মহাৰাজ দেৱত্তং গতে ৰঞ্ঞে মা চিন্তযিত্থ, ধুৱধম্মো এস সব্বসত্তানং, এৱংভাৱিনো সঙ্খাৰাতি এৱৰূপং পটিসন্থাৰকথং. সব্বানি সকটমুখানি পট্ঠপেসীতি সব্বানি ছ ৰজ্জানি সকটমুখানি পট্ঠপেসি. একেকস্স ৰঞ্ঞো ৰজ্জং তিযোজনসতং হোতি, ৰেণুস্স ৰঞ্ঞো ৰজ্জোসৰণপদেসো দসগাৱুতং, মজ্ঝে পন ৰেণুস্স ৰজ্জং ৱিতানসদিসং অহোসি. কস্মা এৱং পট্ঠপেসীতি? কালেন কালং ৰাজানং পস্সিতুং আগচ্ছন্তা অঞ্ঞস্স ৰজ্জং অপীড়েত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৰজ্জপদেসেনেৱ আগমিস্সন্তি চেৱ গমিস্সন্তি চ. পৰৰজ্জং ওতিণ্ণস্স হি – ‘‘ভত্তং দেথ, গোণং দেথা’’তি ৱদতো মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি – ‘‘ইমে ৰাজানো অত্তনো অত্তনো ৱিজিতেন ন গচ্ছন্তি, অম্হাকং পীড়ং কৰোন্তী’’তি. অত্তনো ৱিজিতেন গচ্ছন্তস্স ‘‘অম্হাকং সন্তিকা ইমিনা ইদঞ্চিদঞ্চ লদ্ধব্বমেৱা’’তি মনুস্সা পীড়ং ন মঞ্ঞন্তি. ইমমত্থং চিন্তযিত্ৱা মহাগোৱিন্দো ‘‘সম্মোদমানা ৰাজানো চিৰং ৰজ্জমনুসাসন্তূ’’তি এৱং পট্ঠপেসি.
‘‘দন্তপুৰং কলিঙ্গানং, অস্সকানঞ্চ পোতনং;
মাহিস্সতি অৱন্তীনং, সোৱীৰানঞ্চ ৰোদুকং.
মিথিলা চ ৱিদেহানং, চম্পা অঙ্গেসু মাপিতা;
বাৰাণসী চ কাসীনং, এতে গোৱিন্দমাপিতা’’তি. –
এতানি সত্ত নগৰানি মহাগোৱিন্দেনেৱ তেসং ৰাজূনং অত্থায মাপিতানি.
‘‘সত্তভূ ব্ৰহ্মদত্তো চ, ৱেস্সভূ ভৰতো সহ;
ৰেণু দ্ৱে চ ধতৰট্ঠা, তদাসুং সত্ত ভাৰধা’’তি. –
ইমানি তেসং সত্তন্নম্পি নামানি. তেসু হি একো সত্তভূ নাম অহোসি, একো ব্ৰহ্মদত্তো নাম, একো ৱেস্সভূ নাম, একো তেনেৱ সহ ভৰতো নাম, একো ৰেণু নাম, দ্ৱে পন ধতৰট্ঠাতি ইমে সত্ত জম্বুদীপতলে ভাৰধা মহাৰাজানো অহেসুন্তি.
পঠমভাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কিত্তিসদ্দঅব্ভুগ্গমনৱণ্ণনা
৩১১. উপসঙ্কমিংসূতি ‘‘অম্হাকং অযং ইস্সৰিযসম্পত্তি ন অঞ্ঞস্সানুভাৱেন, মহাগোৱিন্দস্সানুভাৱেন নিপ্ফন্না. মহাগোৱিন্দো অম্হে সত্ত ৰাজানো সমগ্গে কত্ৱা জম্বুদীপতলে পতিট্ঠাপেসি, পুব্বূপকাৰিস্স পন ন সুকৰা পটিকিৰিযা কাতুং. অম্হে সত্তপি জনে এসোযেৱ অনুসাসতু, এতংযেৱ সেনাপতিঞ্চ পুৰোহিতঞ্চ কৰোম, এৱং নো ৱুদ্ধি ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা উপসঙ্কমিংসু. মহাগোৱিন্দোপি – ‘‘মযা এতে সমগ্গা কতা, সচে এতেসং অঞ্ঞো সেনাপতি পুৰোহিতো চ ভৱিস্সতি, ততো অত্তনো অত্তনো সেনাপতিপুৰোহিতানং ৱচনং গহেত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিস্সন্তি, অধিৱাসেমি নেসং সেনাপতিট্ঠানঞ্চ পুৰোহিতট্ঠানঞ্চা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘এৱং ভো’’তি পচ্চস্সোসি.
সত্ত চ ব্ৰাহ্মণমহাসালেতি ‘‘অহং সব্বট্ঠানেসু সম্মুখো ভৱেয্যং ৱা ন ৱা, যত্থাহং সম্মুখো ন ভৱিস্সামি, তত্থেৱ তে কত্তব্বং কৰিস্সন্তী’’তি সত্ত অনুপুৰোহিতে ঠপেসি. তে সন্ধায ইদং ৱুত্তং – ‘‘সত্ত চ ব্ৰাহ্মণমহাসালে’’তি. দিৱসস্স দ্ৱিক্খত্তুং ৱা সাযং পাতো ৱা নহাযন্তীতি নহাতকা. ৱতচৰিযপৰিযোসানে ৱা নহাতা, ততো পট্ঠায ব্ৰাহ্মণেহি সদ্ধিং ন খাদন্তি ন পিৱন্তীতি নহাতকা.
৩১২. অব্ভুগ্গচ্ছীতি অভিউগ্গচ্ছি. তদা কিৰ মনুস্সানং ‘‘ন ব্ৰহ্মুনা সদ্ধিং অমন্তেত্ৱা সক্কা এৱং সকলজম্বুদীপং অনুসাসিতু’’ন্তি নিসিন্ননিসিন্নট্ঠানে অযমেৱ কথা পৱত্তিত্থ. ন খো পনাহন্তি মহাপুৰিসো কিৰ – ‘‘অযং ময্হং অভূতো ৱণ্ণো উপ্পন্নো, ৱণ্ণুপ্পত্তি খো পন ন ভাৰিযা, উপ্পন্নস্স ৱণ্ণস্স ৰক্খনমেৱ ভাৰিযং, অযঞ্চ মে অচিন্তেত্ৱা অমন্তেত্ৱা কৰোন্তস্সেৱ ৱণ্ণো উপ্পন্নোৱ, চিন্তেত্ৱা মন্তেত্ৱা কৰোন্তস্স পন ৱিত্থাৰিকতৰো ভৱিস্সতী’’তি ব্ৰহ্মদস্সনে উপাযং পৰিযেসন্তো তং দিস্ৱা সুতং খো পন মেতন্তিআদিঅত্থং পৰিৱিতক্কেসি.
৩১৩. যেন ৰেণু ৰাজা তেনুপসঙ্কমীতি এৱং মে অন্তৰা দট্ঠুকামো ৱা সল্লপিতুকামো ৱা ন ভৱিস্সতি, যতো ছিন্নপলিবোধো সুখং ৱিহৰিস্সামীতি পলিবোধুপচ্ছেদনত্থং উপসঙ্কমি, এস নযো সব্বত্থ.
৩১৬. সাদিসিযোতি সমৱণ্ণা সমজাতিকা.
৩১৭. নৱং সন্ধাগাৰং কাৰেত্ৱাতি ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানচঙ্কমনসম্পন্নং ৱস্সিকে চত্তাৰো মাসে ৱসনক্খমং বহি নড়পৰিক্খিত্তং ৱিচিত্তং আৱসথং কাৰেত্ৱা. কৰুণং ঝানং ঝাযীতি কৰুণায তিকচতুক্কজ্ঝানং ঝাযি, কৰুণামুখেন পনেত্থ অৱসেসাপি তযো ব্ৰহ্মৱিহাৰা গহিতাৱ. উক্কণ্ঠনা পৰিতস্সনাতি ঝানভূমিযং ঠিতস্স অনভিৰতিউক্কণ্ঠনা ৱা ভযপৰিতস্সনা ৱা নত্থি, ব্ৰহ্মুনো পন আগমনপত্থনা আগমনতণ্হা অহূতি অত্থো.
ব্ৰহ্মুনাসাকচ্ছাৱণ্ণনা
৩১৮. ভযন্তি চিত্তুত্ৰাসভযমেৱ. অজানন্তাতি অজানমানা. কথং জানেমু তং মযন্তি (দী. নি. ২.১৭৯) মযং কিন্তি তং জানাম, অযং কত্থৱাসিকো, কিন্নামো, কিং গোত্তোতিআদীনং আকাৰানং কেন আকাৰেন তং ধাৰযামাতি অত্থো.
মং ৱে কুমাৰং জানন্তীতি মং ‘‘কুমাৰো’’তি ‘‘দহৰো’’তি জানন্তি. ব্ৰহ্মলোকেতি সেট্ঠলোকে. সনন্তনন্তি চিৰতনং পোৰাণকং. অহং সো পোৰাণকুমাৰো সনঙ্কুমাৰো নাম ব্ৰহ্মাতি দস্সেতি. এৱং গোৱিন্দ জানাহীতি গোৱিন্দ পণ্ডিত, ত্ৱং এৱং জানাহি, এৱং মং ধাৰেহি.
‘‘আসনং উদকং পজ্জং, মধুসাকঞ্চ ব্ৰহ্মুনো;
অগ্ঘে ভৱন্তং পুচ্ছাম, অগ্ঘং কুৰুতু নো ভৱ’’ন্তি. –
এত্থ অগ্ঘন্তি অতিথিনো উপনামেতব্বং ৱুচ্চতি. তেনেৱ ইদমাসনং পঞ্ঞত্তং, এত্থ নিসীদথ, ইদং উদকং পৰিসুদ্ধং, ইতো পানীযং পিৱথ, পাদে ধোৱথ, ইদং পজ্জং পাদানং হিতত্থায অভিসঙ্খতং তেলং, ইতো পাদে মক্খেথ, ইদং মধুসাকন্তি. বোধিসত্তস্স ব্ৰহ্মচৰিযং ন অঞ্ঞেসং ব্ৰহ্মচৰিযসদিসং হোতি, ন সো ‘‘ইদং স্ৱে, ইদং ততিযদিৱসে ভৱিস্সতী’’তি সন্নিধিং নাম কৰোতি. মধুসাকং পন অলোণং অধূপনং অতক্কং উদকেন সেদিতসাকং, তং সন্ধাযেস – ‘‘ইদং পৰিভুঞ্জথা’’তি ৱদন্তো ‘‘অগ্ঘে ভৱন্তং পুচ্ছামা’’তিআদিমাহ. ইমে সব্বেপি অগ্ঘা ব্ৰহ্মুনো অত্থি. তে অগ্ঘে ভৱন্তং পুচ্ছাম. এৱং পুচ্ছন্তানঞ্চ অগ্ঘং কুৰুতু নো ভৱং, পটিগ্গণ্হাতু নো ভৱং ইদমগ্ঘন্তি ৱুত্তং হোতি. কিং পনেস – ‘‘ইতো একম্পি ব্ৰহ্মা ন ভুঞ্জতী’’তি ইদং ন জানাতীতি. নো ন জানাতি, জানন্তোপি অত্তনো সন্তিকে আগতো অতিথি পুচ্ছিতব্বোতি ৱত্তসীসেন পুচ্ছতি.
অথ খো ব্ৰহ্মা – ‘‘কিং নু খো পণ্ডিতো মম পৰিভোগকৰণাভাৱং ঞত্ৱা পুচ্ছতি, উদাহু কোহঞ্ঞে ঠত্ৱা পুচ্ছতী’’তি সমন্নাহৰন্তো ‘‘ৱত্তসীসে ঠিতো পুচ্ছতী’’তি ঞত্ৱা পটিগ্গণ্হিতুং দানি মে ৱট্টতীতি পটিগ্গণ্হাম তে অগ্ঘং, যং ত্ৱং গোৱিন্দ ভাসসীতি আহ. যং ত্ৱং গোৱিন্দ ভাসসি – ‘‘ইদমাসনং পঞ্ঞত্তং, এত্থ নিসীদথা’’তিআদি, তত্ৰ তে মযং আসনে নিসিন্না নাম হোম, পানীযং পীতা নাম হোম, পাদাপি মে ধোতা নাম হোন্তু, তেলেনপি মক্খিতা নাম হোন্তু, উদকসাকম্পি পৰিভুত্তং নাম হোতু, তযা দিন্নং অধিৱাসিতকালতো পট্ঠায যং যং ত্ৱং ভাসসি, তং তং মযা পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পটিগ্গণ্হাম তে অগ্ঘং, যং ত্ৱং গোৱিন্দ ভাসসী’’তি. এৱং পন অগ্ঘং পটিগ্গণ্হিত্ৱা পঞ্হস্স ওকাসং কৰোন্তো দিট্ঠধম্মহিতত্থাযাতিআদিমাহ.
কঙ্খী অকঙ্খিং পৰৱেদিযেসূতি অহং সৱিচিকিচ্ছো ভৱন্তং পৰেন সযং অভিসঙ্খতত্তা পৰস্স পাকটেসু পৰৱেদিযেসু পঞ্হেসু নিব্বিচিকিচ্ছং.
হিত্ৱা মমত্তন্তি ইদং মম, ইদং মমাতি উপকৰণতণ্হং চজিত্ৱা. মনুজেসূতি সত্তেসু, মনুজেসু যো কোচি মনুজো মমত্তং হিত্ৱাতি অত্থো. একোদিভূতোতি একীভূতো, একো তিট্ঠন্তো একো নিসীদন্তোতি. ৱচনত্থো পনেত্থ একো উদেতি পৱত্ততীতি একোদি, তাদিসো ভূতোতি একোদিভূতো. কৰুণেধিমুত্তোতি কৰুণাঝানে অধিমুত্তো, তং ঝানং নিব্বত্তেত্ৱাতি অত্থো. নিৰামগন্ধোতি ৱিস্সগন্ধৱিৰহিতো. এত্থ ঠিতোতি এতেসু ধম্মেসু ঠিতো. এত্থ চ সিক্খমানোতি এতেসু ধম্মেসু সিক্খমানো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন উপৰি মহাগোৱিন্দেন চ ব্ৰহ্মুনা চ ৱুত্তোযেৱ.
৩২০. তত্থ এতে অৱিদ্ৱাতি এতে আমগন্ধে অহং অৱিদ্ৱা, ন জানামীতি অত্থো. ইধ ব্ৰূহি ধীৰাতি তে মে ত্ৱং ইধ ধীৰ পণ্ডিত, ব্ৰূহি, ৱদ. কেনাৱটা ৱাতি পজা কুৰুতূতি কতমেন কিলেসাৱৰণেন আৱৰিতা পজা পূতিকা ৱাযতি. আপাযিকাতি অপাযূপগা. নিৱুতব্ৰহ্মলোকাতি নিৱুতো পিহিতো ব্ৰহ্মলোকো অস্সাতি নিৱুতব্ৰহ্মলোকো. কতমেন কিলেসেন পজায ব্ৰহ্মলোকূপগো মগ্গো নিৱুতো পিহিতো পটিচ্ছন্নোতি পুচ্ছতি.
কোধো মোসৱজ্জং নিকতি চ দুব্ভোতি কুজ্ঝনলক্খণো কোধো চ, পৰৱিসংৱাদনলক্খণো মুসাৱাদো চ, সদিসং দস্সেত্ৱা ৱঞ্চনলক্খণা নিকতি চ, মিত্তদুব্ভনলক্খণো দুব্ভো চ. কদৰিযতা অতিমানো উসূযাতি থদ্ধমচ্ছৰিযলক্খণা কদৰিযতা চ, অতিক্কমিত্ৱা মঞ্ঞনলক্খণো অতিমানো চ, পৰসম্পত্তিখীযনলক্খণা উসূযা চ. ইচ্ছা ৱিৱিচ্ছা পৰহেঠনা চাতি তণ্হালক্খণা ইচ্ছা চ, মচ্ছৰিযলক্খণা ৱিৱিচ্ছা চ, ৱিহিংসালক্খণা পৰহেঠনা চ. লোভো চ দোসো চ মদো চ মোহোতি যত্থ কত্থচি লুব্ভনলক্খণো লোভো চ, দুস্সনলক্খণো দোসো চ, মজ্জনলক্খণো মদো চ, মুয্হনলক্খণো মোহো চ. এতেসু যুত্তা অনিৰামগন্ধাতি এতেসু চুদ্দসসু কিলেসেসু যুত্তা পজা নিৰামগন্ধা ন হোতি, আমগন্ধা সকুণপগন্ধা পূতিগন্ধাযেৱাতি ৱদতি. আপাযিকা নিৱুতব্ৰহ্মলোকাতি এসা পন আপাযিকা চেৱ হোতি, পটিচ্ছন্নব্ৰহ্মলোকমগ্গা চাতি. ইদং পন সুত্তং কথেন্তেন আমগন্ধসুত্তেন দীপেত্ৱা কথেতব্বং, আমগন্ধসুত্তম্পি ইমিনা দীপেত্ৱা কথেতব্বং.
তে ন সুনিম্মদযাতি তে আমগন্ধা সুনিম্মদযা সুখেন নিম্মদেতব্বা পহাতব্বা ন হোন্তি, দুপ্পজহা দুজ্জযাতি অত্থো. যস্স দানি ভৱং গোৱিন্দো কালং মঞ্ঞতীতি ‘‘যস্সা পব্বজ্জায ভৱং গোৱিন্দো কালং মঞ্ঞতি, অযমেৱ হোতু, এৱং সতি ময্হম্পি তৱ সন্তিকে আগমনং স্ৱাগমনং ভৱিস্সতি, কথিতধম্মকথা সুকথিতা ভৱিস্সতি, ত্ৱং তাত সকলজম্বুদীপে অগ্গপুৰিসো দহৰো পঠমৱযে ঠিতো, এৱং মহন্তং নাম সম্পত্তিসিৰিৱিলাসং পহায তৱ পব্বজনং নাম গন্ধহত্থিনো অযবন্ধনং ছিন্দিত্ৱা গমনং ৱিয অতিউড়াৰং, বুদ্ধতন্তি নামেসা’’তি মহাপুৰিসস্স দড়্হীকম্মং কত্ৱা ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো ব্ৰহ্মলোকমেৱ গতো.
ৰেণুৰাজআমন্তনাৱণ্ণনা
৩২১. মহাপুৰিসোপি ‘‘মম ইতোৱ নিক্খমিত্ৱা পব্বজনং নাম ন যুত্তং, অহং ৰাজকুলস্স অত্থং অনুসাসামি, তস্মা ৰঞ্ঞো আৰোচেস্সামি. সচে সোপি পব্বজিস্সতি, সুন্দৰমেৱ. নো চে পব্বজিস্সতি, পুৰোহিতট্ঠানং নিয্যাতেত্ৱা অহং পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ৰাজানং উপসঙ্কমি, তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ভো মহাগোৱিন্দো,…পে… নাহং পোৰোহচ্চে ৰমে’’তি.
তত্থ ত্ৱং পজানস্সু ৰজ্জেনাতি তৱ ৰজ্জেন ত্ৱমেৱ জানাহি. নাহং পোৰোহিচ্চে ৰমেতি অহং পুৰোহিতভাৱে ন ৰমামি, উক্কণ্ঠিতোস্মি, অঞ্ঞং অনুসাসকং জানাহি, নাহং পোৰোহিচ্চে ৰমেতি.
অথ ৰাজা – ‘‘ধুৱং চত্তাৰো মাসে পটিসল্লীনস্স ব্ৰাহ্মণস্স গেহে ভোগা মন্দা জাতা’’তি চিন্তেত্ৱা ধনেন নিমন্তেন্তো – ‘‘সচে তে ঊনং কামেহি. অহং পৰিপূৰযামি তে’’তি ৱত্ৱা পুন – ‘‘কিন্নু খো এস এককো ৱিহৰন্তো কেনচি ৱিহিংসিতো ভৱেয্যা’’তি চিন্তেত্ৱা,
‘‘যো তং হিংসতি ৱাৰেমি, ভূমিসেনাপতি অহং;
তুৱং পিতা অহং পুত্তো, মা নো গোৱিন্দ পাজহী’’তি. –
আহ. তস্সত্থো – যো তং হিংসতি, তং ৱাৰেমি, কেৱলং তুম্হে ‘‘অসুকো’’তি আচিক্খথ, অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামীতি. ভূমিসেনাপতি অহন্তি অথ ৱা অহং পথৱিযা সামী, স্ৱাহং ইমং ৰজ্জং তুম্হেযেৱ পটিচ্ছাপেস্সামি. তুৱং পিতা অহং পুত্তোতি ত্ৱং পিতিট্ঠানে ঠস্সসি, অহং পুত্তট্ঠানে. সো ত্ৱং মম মনং হৰিত্ৱা অত্তনোযেৱ মনং গোৱিন্দ, পাজেহি; যথা ইচ্ছসি তথা পৱত্তস্সু. অহং পন তৱ মনংযেৱ অনুৱত্তন্তো তযা দিন্নপিণ্ডং পৰিভুঞ্জন্তো তং অসিচম্মহত্থো ৱা উপট্ঠহিস্সামি, ৰথং ৱা তে পাজেস্সামি. ‘‘মা নো গোৱিন্দ, পজহী’’তি ৱা পাঠো. তস্সত্থো – ত্ৱং পিতিট্ঠানে তিট্ঠ, অহং পুত্তট্ঠানে ঠস্সামি. মা নো ত্ৱং ভো গোৱিন্দ, পজহি, মা পৰিচ্চজীতি. অথ মহাপুৰিসো যং ৰাজা চিন্তেসি, তস্স অত্তনি অভাৱং দস্সেন্তো –
‘‘ন মত্থি ঊনং কামেহি, হিংসিতা মে ন ৱিজ্জতি;
অমনুস্সৱচো সুত্ৱা, তস্মাহং ন গহে ৰমে’’তি. –
আহ. তত্থ ন মত্থীতি ন মে অত্থি. গহেতি গেহে. অথ নং ৰাজা পুচ্ছি –
‘‘অমনুস্সো কথং ৱণ্ণো, কিং তে অত্থং অভাসথ;
যঞ্চ সুত্ৱা জহাসি নো, গেহে অম্হে চ কেৱলী’’তি.
তত্থ জহাসি নো, গেহে অম্হে চ কেৱলীতি ব্ৰাহ্মণস্স সম্পত্তিভৰিতে গেহে সঙ্গহৱসেন অত্তনো গেহে কৰোন্তো যং সুত্ৱা অম্হাকং গেহে চ অম্হে চ কেৱলী সব্বে অপৰিসেসে জম্বুদীপৱাসিনো জহাসীতি ৱদতি.
অথস্স আচিক্খন্তো মহাপুৰিসো উপৱুত্থস্স মে পুব্বেতিআদিমাহ. তত্থ উপৱুত্থস্সাতি চত্তাৰো মাসে একীভাৱং উপগন্ত্ৱা ৱুত্থস্স. যিট্ঠকামস্স মে সতোতি যজিতুকামস্স মে সমানস্স. অগ্গি পজ্জলিতো আসি, কুসপত্তপৰিত্থতোতি কুসপত্তেহি পৰিত্থতো সপ্পিদধিমধুআদীনি পক্খিপিত্ৱা অগ্গি জলযিতুমাৰদ্ধো আসি, এৱং অগ্গিং জালেত্ৱা ‘‘মহাজনস্স দানং দস্সামী’’তি এৱং চিন্তেত্ৱা ঠিতস্স মমাতি অযমেত্থ অত্থো.
সনন্তনোতি সনঙ্কুমাৰো ব্ৰহ্মা. ততো ৰাজা সযম্পি পব্বজিতুকামো হুত্ৱা সদ্দহামীতিআদিমাহ. তত্থ কথং ৱত্তেথ অঞ্ঞথাতি কথং তুম্হে অঞ্ঞথা ৱত্তিস্সথ. তে তং অনুৱত্তিস্সামাতি তে মযম্পি তুম্হেযেৱ অনুৱত্তিস্সাম, অনুপব্বজিস্সামাতি অত্থো. ‘‘অনুৱজিস্সামা’’তিপি পাঠো, তস্স অনুগচ্ছিস্সামাতি অত্থো. অকাচোতি নিক্কাচো অকক্কসো. গোৱিন্দস্সানুসাসনেতি তৱ গোৱিন্দস্স সাসনে. ভৱন্তং গোৱিন্দমেৱ সত্থাৰং কৰিত্ৱা চৰিস্সামাতি ৱদতি.
ছ খত্তিযআমন্তনাৱণ্ণনা
৩২২. যেন তে ছ খত্তিযা তেনুপসঙ্কমীতি ৰেণুং ৰাজানং ‘‘সাধু মহাৰাজ ৰজ্জং নাম মাতৰং পিতৰং ভাতিভগিনীআদযোপি মাৰেত্ৱা গণ্হন্তেসু সত্তেসু এৱং মহন্তং ৰজ্জসিৰিং পহায পব্বজিতুকামেন উড়াৰং মহাৰাজেন কত’’ন্তি উপত্থম্ভেত্ৱা দড়্হতৰমস্স উস্সাহং কত্ৱা উপসঙ্কমি. এৱং সমচিন্তেসুন্তি ৰঞ্ঞো চিন্তিতনযেনেৱ কদাচি ব্ৰাহ্মণস্স ভোগা পৰিহীনা ভৱেয্যুন্তি মঞ্ঞমানা সমচিন্তেসুং. ধনেন সিক্খেয্যামাতি উপলাপেয্যাম সঙ্গণ্হেয্যাম. তাৱতকং আহৰীযতন্তি তাৱতকং আহৰাপিযতু গণ্হিযতু, যত্তকং ইচ্ছথ, তত্তকং গণ্হথাতি ৱুত্তং হোতি. ভৱন্তানংযেৱ ৱাহসাতি ভৱন্তে পচ্চযং কত্ৱা, তুম্হেহি দিন্নত্তাযেৱ পহূতং সাপতেয্যং জাতং.
৩২৩. সচে জহথ কামানীতি সচে ৱত্থুকামে চ কিলেসকামে চ পৰিচ্চজথ. যত্থ সত্তো পুথুজ্জনোতি যেসু কামেসু পুথুজ্জনো সত্তো লগ্গো লগ্গিতো. আৰম্ভৱ্হো দড়্হা হোথাতি এৱং সন্তে ৱীৰিযং আৰভথ, অসিথিলপৰক্কমতং অধিট্ঠায দড়্হা ভৱথ. খন্তীবলসমাহিতাতি খন্তিবলেন সমন্নাগতা ভৱথাতি ৰাজূনং উস্সাহং জনেতি.
এস মগ্গো উজুমগ্গোতি এস কৰুণাঝানমগ্গো উজুমগ্গো নাম. এস মগ্গো অনুত্তৰোতি এসেৱ ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা অসদিসমগ্গো উত্তমমগ্গো নাম. সদ্ধম্মো সব্ভি ৰক্খিতোতি এসো এৱ চ বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকেহি সব্ভিৰক্খিতধম্মো নাম. ইতি কৰুণাঝানস্স ৱণ্ণভণনেনাপি তেসং অনিৱত্তনত্থায দড়্হীকম্মমেৱ কৰোতি.
কো নু খো পন ভো জানাতি জীৱিতানন্তি ভো জীৱিতং নাম উদকপুপ্ফুড়ূপমং তিণগ্গে উস্সাৱবিন্দূপমং তঙ্খণৱিদ্ধংসনধম্মং, তস্স কো গতিং জানাতি, কিস্মিং খণে ভিজ্জিস্সতি? গমনীযো সম্পৰাযোতি পৰলোকো পন অৱস্সং গন্তব্বোৱ, তত্থ পণ্ডিতেন কুলপুত্তেন মন্তাযং বোদ্ধব্বং. মন্তা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায মন্তেতব্বং বুজ্ঝিতব্বং, উপপৰিক্খিতব্বঞ্চ জানিতব্বঞ্চাতি অত্থো. কৰণত্থে ৱা ভুম্মং. মন্তাযং বোদ্ধব্বন্তি মন্তায বুজ্ঝিতব্বং, ঞাণেন জানিতব্বন্তি অত্থো. কিং বুজ্ঝিতব্বং? জীৱিতস্স দুজ্জানতা, সম্পৰাযস্স চ অৱস্সং গমনীযতা, বুজ্ঝিত্ৱা চ পন সব্বপলিবোধে ছিন্দিত্ৱা কত্তব্বং কুসলং চৰিতব্বং ব্ৰহ্মচৰিযং. কস্মা? যস্মা নত্থি জাতস্স অমৰণং.
ব্ৰাহ্মণমহাসালাদীনং আমন্তনাৱণ্ণনা
৩২৪. অপ্পেসক্খা চ অপ্পলাভা চাতি ভো পব্বজ্জা নাম অপ্পযসা চেৱ, পব্বজিতকালতো পট্ঠায হি ৰজ্জং পহায পব্বজিতং ৱিহেঠেত্ৱা ৱিহেঠেত্ৱা লামকং অনাথং কত্ৱাৱ কথেন্তি. অপ্পলাভা চ, সকলগামং চৰিত্ৱাপি অজ্ঝোহৰণীযং দুল্লভমেৱ. ইদং পন ব্ৰহ্মঞ্ঞং মহেসক্খঞ্চ মহাযসত্তা, মহালাভঞ্চ লাভসক্কাৰসম্পন্নত্তা. ভৱঞ্হি এতৰহি সকলজম্বুদীপে অগ্গপুৰোহিতো সব্বত্থ অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গভত্তং অগ্গগন্ধং অগ্গমালং লভতীতি.
ৰাজাৱ ৰঞ্ঞন্তি অহঞ্হি ভো এতৰহি পকতিৰঞ্ঞং মজ্ঝে চক্কৱত্তিৰাজা ৱিয. ব্ৰহ্মাৱ ব্ৰহ্মানন্তি পকতিব্ৰহ্মানং মজ্ঝে মহাব্ৰহ্মসদিসো. দেৱতাৱ গহপতিকানন্তি অৱসেসগহপতিকানং পনম্হি সক্কদেৱৰাজসদিসো.
ভৰিযানং আমন্তনাৱণ্ণনা
৩২৫. চত্তাৰীসা ভৰিযা সাদিসিযোতি সাদিসিযোৱ চত্তাৰীসা ভৰিযা, অঞ্ঞা পনস্স তীসু ৱযেসু নাটকিত্থিযো বহুকাযেৱ.
মহাগোৱিন্দপব্বজ্জাৱণ্ণনা
৩২৬. চাৰিকং চৰতীতি গামনিগমপটিপাটিযা চাৰিকং চৰতি, গতগতট্ঠানে বুদ্ধকোলাহলং ৱিয হোতি. মনুস্সা ‘‘মহাগোৱিন্দপণ্ডিতো কিৰ আগচ্ছতী’’তি সুত্ৱা পুৰেতৰমেৱ মণ্ডপং কাৰেত্ৱা মগ্গং অলঙ্কৰিত্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা গণ্হিত্ৱা এন্তি, মহালাভসক্কাৰো মহোঘো ৱিয অজ্ঝোত্থৰন্তো উপ্পজ্জি. সত্তপুৰোহিতস্সাতি সত্তন্নং ৰাজূনং পুৰোহিতস্স. ইতি যথা এতৰহি এৱৰূপেসু ৱা ঠানেসু কিস্মিঞ্চিদেৱ দুক্খে উপ্পন্নে ‘‘নমো বুদ্ধস্সা’’তি ৱদন্তি, এৱং তদা ‘‘নমত্থু মহাগোৱিন্দস্স ব্ৰাহ্মণস্স, নমত্থু সত্তপুৰোহিতস্সা’’তি ৱদন্তি.
৩২৭. মেত্তাসহগতেনাতিআদিনা নযেন পাড়িযং ব্ৰহ্মৱিহাৰাৱ আগতা, মহাপুৰিসো পন সব্বাপি অট্ঠ সমাপত্তিযো চ পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেসি. সাৱকানঞ্চ ব্ৰহ্মলোকসহব্যতায মগ্গং দেসেসীতি ব্ৰহ্মলোকে ব্ৰহ্মুনা সহভাৱায মগ্গং কথেসি.
৩২৮. সব্বেনসব্বন্তি যে অট্ঠ চ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেসুং. যে ন সব্বেন সব্বং সাসনং আজানিংসূতি যে অট্ঠসু সমাপত্তীসু একসমাপত্তিম্পি ন জানিংসু, ন সক্খিংসু নিব্বত্তেতুং. অমোঘাতি সৱিপাকা. অৱঞ্ঝাতি ন ৱঞ্ঝা. সব্বনিহীনং পসৱন্তি গন্ধব্বকাযং পসৱি. সফলাতি অৱসেসদেৱলোকূপপত্তীহি সাত্থা. সউদ্ৰযাতি ব্ৰহ্মলোকূপপত্তিযা সৱুড্ঢি.
৩২৯. সৰামহন্তি সৰামি অহং পঞ্চসিখ, ইমিনা কিৰ পদেন অযং সুত্তন্তো বুদ্ধভাসিতো নাম জাতো. ন নিব্বিদাযাতি ন ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায. ন ৱিৰাগাযাতি ন ৱট্টে ৱিৰাগত্থায. ন নিৰোধাযাতি ন ৱট্টস্স নিৰোধত্থায. ন উপসমাযাতি ন ৱট্টস্স উপসমনত্থায. ন অভিঞ্ঞাযাতি ন ৱট্টং অভিজাননত্থায. ন সম্বোধাযাতি ন কিলেসনিদ্দাৱিগমেন ৱট্টতো পবুজ্ঝনত্থায. ন নিব্বানাযাতি ন অমতনিব্বানত্থায.
একন্তনিব্বিদাযাতি একন্তমেৱ ৱট্টে নিব্বিন্দনত্থায. এত্থ পন নিব্বিদাযাতি ৱিপস্সনা. ৱিৰাগাযাতি মগ্গো. নিৰোধায উপসমাযাতি নিব্বানং. অভিঞ্ঞায সম্বোধাযাতি মগ্গো. নিব্বানাযাতি নিব্বানমেৱ. এৱং একস্মিং ঠানে ৱিপস্সনা, তীসু মগ্গো, তীসু নিব্বানং ৱুত্তন্তি এৱং ৱৱত্থানকথা ৱেদিতব্বা. পৰিযাযেন পন সব্বানিপেতানি মগ্গৱেৱচনানিপি নিব্বানৱেৱচনানিপি হোন্তিযেৱ. সম্মাদিট্ঠিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং ৱিসুদ্ধিমগ্গে সচ্চৱণ্ণনাযং ৱুত্তমেৱ.
৩৩০. যে ন সব্বেনসব্বন্তি যে চত্তাৰোপি অৰিযমগ্গে পৰিপূৰেতুং ন জানন্তি, তীণি ৱা দ্ৱে ৱা একং ৱা নিব্বত্তেন্তি. সব্বেসংযেৱ ইমেসং কুলপুত্তানন্তি ব্ৰহ্মচৰিযচিণ্ণকুলপুত্তানং. অমোঘা…পে… সফলা সউদ্ৰযাতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি.
ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱাতি (দী. নি. ২.১৮৮) ভগৱতো ধম্মদেসনং চিত্তেন সম্পটিচ্ছন্তো অভিনন্দিত্ৱা ৱাচায পসংসমানো অনুমোদিত্ৱা মহন্তং অঞ্জলিং সিৰস্মিং পতিট্ঠপেত্ৱা পসন্নলাখাৰসে নিমুজ্জমানো ৱিয দসবলস্স ছব্বণ্ণৰস্মিজালন্তৰং পৱিসিত্ৱা চতূসু ঠানেসু ৱন্দিত্ৱা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা ভগৱন্তং অভিত্থৱন্তো অভিত্থৱন্তো সত্থু পুৰতো অন্তৰধাযিত্ৱা অত্তনো দেৱলোকমেৱ অগমাসীতি.
ইতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং
মহাগোৱিন্দসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.