৫. জনৱসভসুত্তৱণ্ণনা
নাতিকিযাদিব্যাকৰণৱণ্ণনা
২৭৩-২৭৫. এৱং মে সুতন্তি জনৱসভসুত্তং. তত্ৰাযং অনুত্তানপদৱণ্ণনা – পৰিতো পৰিতো জনপদেসূতি সমন্তা সমন্তা জনপদেসু. পৰিচাৰকেতি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘানং পৰিচাৰকে. উপপত্তীসূতি ঞাণগতিপুঞ্ঞানং উপপত্তীসু. কাসিকোসলেসূতি কাসীসু চ কোসলেসু চ, কাসিৰট্ঠে চ কোসলৰট্ঠে চাতি অত্থো. এস নযো সব্বত্থ. অঙ্গমগধযোনককম্বোজঅস্সকঅৱন্তিৰট্ঠেসু পন ছসু ন ব্যাকৰোতি. ইমেসং পন সোড়সন্নং মহাজনপদানং পুৰিমেসু দসসুযেৱ ব্যাকৰোতি. নাতিকিযাতি নাতিকগামৱাসিনো.
তেনাতি তেন অনাগামিআদিভাৱেন. সুত্ৱাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ব্যাকৰোন্তস্স ভগৱতো পঞ্হাব্যাকৰণং সুত্ৱা তেসং অনাগামিআদীসু নিট্ঠঙ্গতা হুত্ৱা. তেন অনাগামিআদিভাৱেন অত্তমনা অহেসুং. অট্ঠকথাযং পন তেনাতি তে নাতিকিযাতি ৱুত্তং. এতস্মিং অত্থে ন-কাৰো নিপাতমত্তং হোতি.
আনন্দপৰিকথাৱণ্ণনা
২৭৭. ভগৱন্তং কিত্তযমানৰূপোতি অহো বুদ্ধো, অহো ধম্মো, অহো সঙ্ঘো; অহো ধম্মো স্ৱাক্খাতোতি এৱং কিত্তযন্তোৱ কালমকাসি. বহুজনো পসীদেয্যাতি অম্হাকং পিতা মাতা ভাতা ভগিনী পুত্তো ধীতা সহাযকো, তেন অম্হেহি সদ্ধিং একতো ভুত্তা, একতো সযিতা, তস্স ইদঞ্চিদঞ্চ মনাপং অকৰিম্হ, সো কিৰ অনাগামী সকদাগামী সোতাপন্নো; অহো সাধু, অহো সুট্ঠূতি এৱং বহুজনো পসাদং আপজ্জেয্য.
২৭৮. গতিন্তি ঞাণগতিং. অভিসম্পৰাযন্তি ঞাণাভিসম্পৰাযমেৱ. অদ্দসা খোতি কিত্তকে জনে অদ্দস? চতুৱীসতিসতসহস্সানি.
২৭৯. উপসন্তপদিস্সোতি উপসন্তদস্সনো. ভাতিৰিৱাতি অতিৱিয ভাতি, অতিৱিয ৱিৰোচতি. ইন্দ্ৰিযানন্তি মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং. অদ্দসং খো অহং আনন্দাতি নেৱ দস, ন ৱীসতি, ন সতং, ন সহস্সং, অনূনাধিকানি চতুৱীসতিসতসহস্সানি অদ্দসন্তি আহ.
জনৱসভযক্খৱণ্ণনা
২৮০. দিস্ৱা পন মে এত্তকো জনো মং নিস্সায দুক্খা পমুত্তোতি বলৱসোমনস্সং উপ্পজ্জি, চিত্তং পসীদি, চিত্তস্স পসন্নত্তা চিত্তসমুট্ঠানং লোহিতং পসীদি, লোহিতস্স পসন্নত্তা মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্ৰিযানি পসীদিংসূতি সব্বমিদং ৱত্ৱা অথ খো আনন্দাতিআদিমাহ. তত্থ যস্মা সো ভগৱতো ধম্মকথং সুত্ৱা দসসহস্সাধিকস্স জনসতসহস্সস্স জেট্ঠকো হুত্ৱা সোতাপন্নো জাতো, তস্মা জনৱসভোতিস্স নামং অহোসি.
ইতো সত্তাতি ইতো দেৱলোকা চৱিত্ৱা সত্ত. ততো সত্তাতি ততো মনুস্সলোকা চৱিত্ৱা সত্ত. সংসাৰানি চতুদ্দসাতি সব্বাপি চতুদ্দসখন্ধপটিপাটিযো. নিৱাসমভিজানামীতি জাতিৱসেন নিৱাসং জানামি. যত্থ মে ৱুসিতং পুৰেতি যত্থ দেৱেসু চ ৱেস্সৱণস্স সহব্যতং উপগতেন মনুস্সেসু চ ৰাজভূতেন ইতো অত্তভাৱতো পুৰেযেৱ মযা ৱুসিতং. পুৰে এৱং ৱুসিতত্তা এৱ চ ইদানি সোতাপন্নো হুত্ৱা তীসু ৱত্থূসু বহুং পুঞ্ঞং কত্ৱা তস্সানুভাৱেন উপৰি নিব্বত্তিতুং সমত্থোপি দীঘৰত্তং ৱুসিতট্ঠানে নিকন্তিযা বলৱতায এত্থেৱ নিব্বত্তো.
২৮১. আসা চ পন মে সন্তিট্ঠতীতি ইমিনাহং সোতাপন্নোতি ন সুত্তপ্পমত্তোৱ হুত্ৱা কালং ৱীতিনামেসিং. সকদাগামিমগ্গত্থায পন মে ৱিপস্সনা আৰদ্ধা. অজ্জেৱ অজ্জেৱ পটিৱিজ্ঝিস্সামীতি এৱং সউস্সাহো ৱিহৰামীতি দস্সেতি. যদগ্গেতি লট্ঠিৱনুয্যানে পঠমদস্সনে সোতাপন্নদিৱসং সন্ধায ৱদতি. তদগ্গে অহং, ভন্তে, দীঘৰত্তং অৱিনিপাতো অৱিনিপাতং সঞ্জানামীতি তংদিৱসং আদিং কত্ৱা, অহং, ভন্তে, পুৰিমং চতুদ্দসঅত্তভাৱসঙ্খাতং দীঘৰত্তং অৱিনিপাতো লট্ঠিৱনুয্যানে সোতাপত্তিমগ্গৱসেন অধিগতং অৱিনিপাতধম্মতং সঞ্জানামীতি অত্থো. অনচ্ছৰিযন্তি অনুঅচ্ছৰিযং. চিন্তযমানং পুনপ্পুনং অচ্ছৰিযমেৱিদং যং কেনচিদেৱ কৰণীযেন গচ্ছন্তো ভগৱন্তং অন্তৰামগ্গে অদ্দসং. ইদম্পি অচ্ছৰিযং যঞ্চ ৱেস্সৱণস্স মহাৰাজস্স সযংপৰিসায ভাসতো ভগৱতো দিট্ঠসদিসমেৱ সম্মুখা সুতং. দ্ৱে পচ্চযাতি অন্তৰামগ্গে দিট্ঠভাৱো চ ৱেস্সৱণস্স সম্মুখা সুতং আৰোচেতুকামতা চ.
দেৱসভাৱণ্ণনা
২৮২. সন্নিপতিতাতি কস্মা সন্নিপতিতা? তে কিৰ চতূহি কাৰণেহি সন্নিপতন্তি. ৱস্সূপনাযিকসঙ্গহত্থং, পৱাৰণাসঙ্গহত্থং, ধম্মসৱনত্থং, পাৰিচ্ছত্তককীড়ানুভৱনত্থন্তি. তত্থ স্ৱে ৱস্সূপনাযিকাতি আসাড়্হীপুণ্ণমায দ্ৱীসু দেৱলোকেসু দেৱা সুধম্মায দেৱসভায সন্নিপতিত্ৱা মন্তেন্তি অসুকৱিহাৰে একো ভিক্খু ৱস্সূপগতো, অসুকৱিহাৰে দ্ৱে তযো চত্তাৰো পঞ্চ দস ৱীসতি তিংসং চত্তালীসং পঞ্ঞাসং সতং সহস্সং ভিক্খূ ৱস্সূপগতা, এত্থেত্থ ঠানে অয্যানং আৰক্খং সুসংৱিহিতং কৰোথাতি এৱং ৱস্সূপনাযিকসঙ্গহো কতো হোতি.
তদাপি এতেনেৱ কাৰণেন সন্নিপতিতা. ইদং তেসং হোতি আসনস্মিন্তি ইদং তেসং চতুন্নং মহাৰাজানং আসনং হোতি. এৱং তেসু নিসিন্নেসু অথ পচ্ছা অম্হাকং আসনং হোতি.
যেনত্থেনাতি যেন ৱস্সূপনাযিকত্থেন. তং অত্থং চিন্তযিত্ৱা তং অত্থং মন্তযিত্ৱাতি তং অৰঞ্ঞৱাসিনো ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰক্খত্থং চিন্তযিত্ৱা. এত্থেত্থ ৱুট্ঠভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰক্খং সংৱিদহথাতি চতূহি মহাৰাজেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা. ৱুত্তৱচনাপি তন্তি তেত্তিংস দেৱপুত্তা ৱদন্তি, মহাৰাজানো ৱুত্তৱচনা নাম. তথা তেত্তিংস দেৱপুত্তা পচ্চানুসাসন্তি, ইতৰে পচ্চানুসিট্ঠৱচনা নাম. পদদ্ৱযেপি পন তন্তি নিপাতমত্তমেৱ. অৱিপক্কন্তাতি অগতা.
২৮৩. উড়াৰোতি ৱিপুলো মহা. দেৱানুভাৱন্তি যা সা সব্বদেৱতানং ৱত্থালঙ্কাৰৱিমানসৰীৰানং পভা দ্ৱাদস যোজনানি ফৰতি. মহাপুঞ্ঞানং পন সৰীৰপ্পভা যোজনসতং ফৰতি. তং দেৱানুভাৱং অতিক্কমিত্ৱা.
ব্ৰহ্মুনো হেতং পুব্বনিমিত্তন্তি যথা সূৰিযস্স উদযতো এতং পুব্বঙ্গমং এতং পুব্বনিমিত্তং যদিদং অৰুণুগ্গং, এৱমেৱ ব্ৰহ্মুনোপি এতং – ‘‘পুব্বনিমিত্ত’’ন্তি দীপেতি.
সনঙ্কুমাৰকথাৱণ্ণনা
২৮৪. অনভিসম্ভৱনীযোতি অপত্তব্বো, ন তং দেৱা তাৱতিংসা পস্সন্তীতি অত্থো. চক্খুপথস্মিন্তি চক্খুপসাদে আপাথে ৱা. সো দেৱানং চক্খুস্স আপাথে সম্ভৱনীযো পত্তব্বো ন হোতি, ন অভিভৱতীতি ৱুত্তং হোতি. হেট্ঠা হেট্ঠা হি দেৱতা উপৰূপৰি দেৱানং ওড়াৰিকং কত্ৱা মাপিতমেৱ অত্তভাৱং পস্সিতুং সক্কোন্তি, ৱেদপটিলাভন্তি তুট্ঠিপটিলাভং. অধুনাভিসিত্তো ৰজ্জেনাতি সম্পতি অভিসিত্তো ৰজ্জেন. অযং পনত্থো দুট্ঠগামণিঅভযৱত্থুনা দীপেতব্বো –
সো কিৰ দ্ৱত্তিংস দমিড়ৰাজানো ৱিজিত্ৱা অনুৰাধপুৰে পত্তাভিসেকো তুট্ঠসোমনস্সেন মাসং নিদ্দং ন লভি, ততো – ‘‘নিদ্দং ন লভামি, ভন্তে’’তি ভিক্খুসঙ্ঘস্স আচিক্খি. তেন হি, মহাৰাজ, অজ্জ উপোসথং অধিট্ঠাহীতি. সো চ উপোসথং অধিট্ঠাসি. সঙ্ঘো গন্ত্ৱা – ‘‘চিত্তযমকং সজ্ঝাযথা’’তি অট্ঠ আভিধম্মিকভিক্খূ পেসেসি. তে গন্ত্ৱা – ‘‘নিপজ্জ ত্ৱং, মহাৰাজা,’’তি ৱত্ৱা সজ্ঝাযং আৰভিংসু. ৰাজা সজ্ঝাযং সুণন্তোৱ নিদ্দং ওক্কমি. থেৰা – ৰাজানং মা পবোধযিত্থাতি পক্কমিংসু. ৰাজা দুতিযদিৱসে সূৰিযুগ্গমনে পবুজ্ঝিত্ৱা থেৰে অপস্সন্তো – ‘‘কুহিং অয্যা’’তি পুচ্ছি. তুম্হাকং নিদ্দোক্কমনভাৱং ঞত্ৱা গতাতি. নত্থি, ভো, ময্হং অয্যকস্স দাৰকানং অজাননকভেসজ্জং নাম, যাৱ নিদ্দাভেসজ্জম্পি জানন্তি যেৱাতি আহ.
পঞ্চসিখোতি পঞ্চসিখগন্ধব্বসদিসো হুত্ৱা. পঞ্চসিখগন্ধব্বদেৱপুত্তস্স কিৰ সব্বদেৱতা অত্তভাৱং মমাযন্তি. তস্মা ব্ৰহ্মাপি তাদিসংযেৱ অত্তভাৱং নিম্মিনিত্ৱা পাতুৰহোসি. পল্লঙ্কেন নিসীদীতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসীদি.
ৱিস্সট্ঠোতি সুমুত্তো অপলিবুদ্ধো. ৱিঞ্ঞেয্যোতি অত্থৱিঞ্ঞাপনো. মঞ্জূতি মধুৰো মুদু. সৱনীযোতি সোতব্বযুত্তকো কণ্ণসুখো. বিন্দূতি একগ্ঘনো. অৱিসাৰীতি সুৱিসদো অৱিপ্পকিণ্ণো. গম্ভীৰোতি নাভিমূলতো পট্ঠায গম্ভীৰসমুট্ঠিতো, ন জিৱ্হাদন্তওট্ঠতালুমত্তপ্পহাৰসমুট্ঠিতো. এৱং সমুট্ঠিতো হি অমধুৰো চ হোতি, ন চ দূৰং সাৱেতি. নিন্নাদীতি মহামেঘমুদিঙ্গসদ্দো ৱিয নিন্নাদযুত্তো. অপিচেত্থ পচ্ছিমং পচ্ছিমং পদং পুৰিমস্স পুৰিমস্স অত্থোযেৱাতি ৱেদিতব্বো. যথাপৰিসন্তি যত্তকা পৰিসা, তত্তকমেৱ ৱিঞ্ঞাপেতি. অন্তো পৰিসাযং যেৱস্স সদ্দো সম্পৰিৱত্ততি, ন বহিদ্ধা ৱিধাৱতি. যে হি কেচীতি আদি বহুজনহিতায পটিপন্নভাৱদস্সনত্থং ৱদতি. সৰণং গতাতি ন যথা ৱা তথা ৱা সৰণং গতে সন্ধায ৱদতি. নিব্বেমতিকগহিতসৰণে পন সন্ধায ৱদতি. গন্ধব্বকাযং পৰিপূৰেন্তীতি গন্ধব্বদেৱগণং পৰিপূৰেন্তি. ইতি অম্হাকং সত্থু লোকে উপ্পন্নকালতো পট্ঠায ছ দেৱলোকাদীসু পিট্ঠং কোট্টেত্ৱা পূৰিতনাড়ি ৱিয সৰৱননড়ৱনং ৱিয চ নিৰন্তৰং জাতপৰিসাতি আহ.
ভাৱিতইদ্ধিপাদৱণ্ণনা
২৮৭. যাৱসুপঞ্ঞত্তা চিমে তেন ভগৱতাতি তেন ময্হং সত্থাৰা ভগৱতা যাৱ সুপঞ্ঞত্তা যাৱ সুকথিতা. ইদ্ধিপাদাতি এত্থ ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধি, পতিট্ঠানট্ঠেন পাদাতি ৱেদিতব্বা. ইদ্ধিপহুতাযাতি ইদ্ধিপহোনকতায. ইদ্ধিৱিসৱিতাযাতি ইদ্ধিৱিপজ্জনভাৱায, পুনপ্পুনং আসেৱনৱসেন চিণ্ণৱসিতাযাতি ৱুত্তং হোতি. ইদ্ধিৱিকুব্বনতাযাতি ইদ্ধিৱিকুব্বনভাৱায, নানপ্পকাৰতো কত্ৱা দস্সনত্থায. ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খাৰসমন্নাগতন্তিআদীসু ছন্দহেতুকো ছন্দাধিকো ৱা সমাধি ছন্দসমাধি, কত্তুকম্যতাছন্দং অধিপতিং কৰিত্ৱা পটিলদ্ধসমাধিস্সেতং অধিৱচনং. পধানভূতা সঙ্খাৰা পধানসঙ্খাৰা. চতুকিচ্চসাধকস্স সম্মপ্পধানৱীৰিযস্সেতং অধিৱচনং. সমন্নাগতন্তি ছন্দসমাধিনা চ পধানসঙ্খাৰেন চ উপেতং. ইদ্ধিপাদন্তি নিপ্ফত্তিপৰিযাযেন ইজ্ঝনট্ঠেন ৱা, ইজ্ঝন্তি এতায সত্তা ইদ্ধা ৱুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতি ইমিনা ৱা পৰিযাযেন ইদ্ধীতি সঙ্খ্যং গতানং অভিঞ্ঞাচিত্তসম্পযুত্তানং ছন্দসমাধিপধানসঙ্খাৰানং অধিট্ঠানট্ঠেন পাদভূতো সেসচিত্তচেতসিকৰাসীতি অত্থো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘ইদ্ধিপাদোতি তথাভূতস্স ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো’’তি (ৱিভ. ৪৩৪). ইমিনা নযেন সেসেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো. যথেৱ হি ছন্দং অধিপতিং কৰিত্ৱা পটিলদ্ধসমাধি ছন্দসমাধীতি ৱুত্তো, এৱং ৱীৰিযং, চিত্তং, ৱীমংসং অধিপতিং কৰিত্ৱা পটিলদ্ধসমাধি ৱীমংসাসমাধীতি ৱুচ্চতি. অপিচ উপচাৰজ্ঝানং পাদো, পঠমজ্ঝানং ইদ্ধি. সউপচাৰং পঠমজ্ঝানং পাদো, দুতিযজ্ঝানং ইদ্ধীতি এৱং পুব্বভাগে পাদো, অপৰভাগে ইদ্ধীতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ৱিত্থাৰেন ইদ্ধিপাদকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে চ ৱিভঙ্গট্ঠকথায চ ৱুত্তা.
কেচি পন ‘‘নিপ্ফন্না ইদ্ধি. অনিপ্ফন্নো ইদ্ধিপাদো’’তি ৱদন্তি, তেসং ৱাদমদ্দনত্থায অভিধম্মে উত্তৰচূড়িকৱাৰো নাম আভতো – ‘‘চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ছন্দিদ্ধিপাদো, ৱীৰিযিদ্ধিপাদো, চিত্তিদ্ধিপাদো, ৱীমংসিদ্ধিপাদো. তত্থ কতমো ছন্দিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতি নিয্যানিকং অপচযগামিং দিট্ঠিগতানং পহানায পঠমায ভূমিযা পত্তিযা ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি দুক্খাপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞং. যো তস্মিং সমযে ছন্দো ছন্দিকতা কত্তুকম্যতা কুসলো ধম্মচ্ছন্দো, অযং ৱুচ্চতি ছন্দিদ্ধিপাদো, অৱসেসা ধম্মা ছন্দিদ্ধিপাদসম্পযুত্তা’’তি (ৱিভ. ৪৫৮). ইমে পন লোকুত্তৰৱসেনেৱ আগতা. তত্থ ৰট্ঠপালত্থেৰো ছন্দং ধুৰং কত্ৱা লোকুত্তৰং ধম্মং নিব্বত্তেসি. সোণত্থেৰো ৱীৰিযং ধুৰং কত্ৱা, সম্ভূতত্থেৰো চিত্তং ধুৰং কত্ৱা, আযস্মা মোঘৰাজা ৱীমংসং ধুৰং কত্ৱাতি.
তত্থ যথা চতূসু অমচ্চপুত্তেসু ঠানন্তৰং পত্থেত্ৱা ৰাজানং উপনিস্সায ৱিহৰন্তেসু একো উপট্ঠানে ছন্দজাতো ৰঞ্ঞো অজ্ঝাসযঞ্চ ৰুচিঞ্চ ঞত্ৱা দিৱা চ ৰত্তো চ উপট্ঠহন্তো ৰাজানং আৰাধেত্ৱা ঠানন্তৰং পাপুণি. যথা সো, এৱং ছন্দধুৰেন লোকুত্তৰধম্মনিব্বত্তকো ৱেদিতব্বো.
একো পন – ‘‘দিৱসে দিৱসে উপট্ঠাতুং কো সক্কোতি, উপ্পন্নে কিচ্চে পৰক্কমেন আৰাধেস্সামী’’তি কুপিতে পচ্চন্তে ৰঞ্ঞা পহিতো পৰক্কমেন সত্তুমদ্দনং কত্ৱা ঠানন্তৰং পাপুণি. যথা সো, এৱং ৱীৰিযধুৰেন লোকুত্তৰধম্মনিব্বত্তকো ৱেদিতব্বো.
একো – ‘‘দিৱসে দিৱসে উপট্ঠানম্পি উৰেন সত্তিসৰপটিচ্ছন্নম্পি ভাৰোযেৱ, মন্তবলেন আৰাধেস্সামী’’তি খত্তৱিজ্জায কতপৰিচযত্তা মন্তসংৱিধানেন ৰাজানং আৰাধেত্ৱা ঠানন্তৰং পাপুণাতি. যথা সো, এৱং চিত্তধুৰেন লোকুত্তৰধম্মনিব্বত্তকো ৱেদিতব্বো.
অপৰো – ‘‘কিং ইমেহি উপট্ঠানাদীহি, ৰাজানো নাম জাতিসম্পন্নস্স ঠানন্তৰং দেন্তি, তাদিসস্স দেন্তো ময্হং দস্সতী’’তি জাতিসম্পত্তিমেৱ নিস্সায ঠানন্তৰং পাপুণি, যথা সো, এৱং সুপৰিসুদ্ধং ৱীমংসং নিস্সায ৱীমংসধুৰেন লোকুত্তৰধম্মনিব্বত্তকো ৱেদিতব্বো.
অনেকৱিহিতন্তি অনেকৱিধং. ইদ্ধিৱিধন্তি ইদ্ধিকোট্ঠাসং.
তিৱিধওকাসাধিগমৱণ্ণনা
২৮৮. সুখস্সাধিগমাযাতি ঝানসুখস্স মগ্গসুখস্স ফলসুখস্স চ অধিগমায. সংসট্ঠোতি সম্পযুত্তচিত্তো. অৰিযধম্মন্তি অৰিযেন ভগৱতা বুদ্ধেন দেসিতং ধম্মং. সুণাতীতি সত্থু সম্মুখা ভিক্খুভিক্খুনীআদীহি ৱা দেসিযমানং সুণাতি. যোনিসো মনসিকৰোতীতি উপাযতো পথতো কাৰণতো ‘অনিচ্চ’ন্তিআদিৱসেন মনসি কৰোতি. ‘‘যোনিসো মনসিকাৰো নাম উপাযমনসিকাৰো পথমনসিকাৰো, অনিচ্চে অনিচ্চন্তি দুক্খে দুক্খন্তি অনত্তনি অনত্তাতি অসুভে অসুভন্তি সচ্চানুলোমিকেন ৱা চিত্তস্স আৱট্টনা অন্ৱাৱট্টনা আভোগো সমন্নাহাৰো মনসিকাৰো, অযং ৱুচ্চতি যোনিসোমনসিকাৰো’’তি. এৱং ৱুত্তে যোনিসোমনসিকাৰে কম্মং আৰভতীতি অত্থো. অসংসট্ঠোতি ৱত্থুকামেহিপি কিলেসকামেহিপি অসংসট্ঠো ৱিহৰতি. উপ্পজ্জতি সুখন্তি উপ্পজ্জতি পঠমজ্ঝানসুখং. সুখা ভিয্যো সোমনস্সন্তি সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স ঝানসুখপচ্চযা অপৰাপৰং সোমনস্সং উপ্পজ্জতি. পমুদাতি তুট্ঠাকাৰতো দুব্বলপীতি. পামোজ্জন্তি বলৱতৰং পীতিসোমনস্সং. পঠমো ওকাসাধিগমোতি পঠমজ্ঝানং পঞ্চনীৱৰণানি ৱিক্খম্ভেত্ৱা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৱা তিট্ঠতি, তস্মা ‘‘পঠমো ওকাসাধিগমো’’তি ৱুত্তং.
ওড়াৰিকাতি এত্থ কাযৱচীসঙ্খাৰা তাৱ ওড়াৰিকা হোন্তু, চিত্তসঙ্খাৰা কথং ওড়াৰিকাতি? অপ্পহীনত্তা. কাযসঙ্খাৰা হি চতুত্থজ্ঝানেন পহীযন্তি, ৱচীসঙ্খাৰা দুতিযজ্ঝানেন, চিত্তসঙ্খাৰা নিৰোধসমাপত্তিযা. ইতি কাযৱচীসঙ্খাৰেসু পহীনেসুপি তে তিট্ঠন্তিযেৱাতি পহীনে উপাদায অপ্পহীনত্তা ওড়াৰিকা নাম জাতা. সুখন্তি নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স উপ্পন্নং চতুত্থজ্ঝানিকফলসমাপত্তিসুখং. সুখা ভিয্যো সোমনস্সতি ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স অপৰাপৰং সোমনস্সং. দুতিযো ওকাসাধিগমোতি চতুত্থজ্ঝানং সুখং দুক্খং ৱিক্খম্ভেত্ৱা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৱা তিট্ঠতি, তস্মা ‘‘দুতিযো ওকাসাধিগমো’’তি ৱুত্তং. দুতিযততিযজ্ঝানানি পনেত্থ চতুত্থে গহিতে গহিতানেৱ হোন্তীতি ৱিসুং ন ৱুত্তানীতি.
ইদং কুসলন্তিআদীসু কুসলং নাম দসকুসলকম্মপথা. অকুসলন্তি দসঅকুসলকম্মপথা. সাৱজ্জদুকাদযোপি এতেসং ৱসেনেৱ ৱেদিতব্বা. সব্বঞ্চেৱ পনেতং কণ্হঞ্চ সুক্কঞ্চ সপ্পটিভাগঞ্চাতি কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগং. নিব্বানমেৱ হেতং অপ্পটিভাগং. অৱিজ্জা পহীযতীতি ৱট্টপটিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা পহীযতি. ৱিজ্জা উপ্পজ্জতীতি অৰহত্তমগ্গৱিজ্জা উপ্পজ্জতি. সুখন্তি অৰহত্তমগ্গসুখঞ্চেৱ ফলসুখঞ্চ. সুখা ভিয্যো সোমনস্সন্তি ফলসমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স অপৰাপৰং সোমনস্সং. ততিযো ওকাসাধিগমোতি অৰহত্তমগ্গো সব্বকিলেসে ৱিক্খম্ভেত্ৱা অত্তনো ওকাসং গহেত্ৱা তিট্ঠতি, তস্মা ‘‘ততিযো ওকাসাধিগমো’’তি ৱুত্তো. সেসমগ্গা পন তস্মিং গহিতে অন্তোগধা এৱাতি ৱিসুং ন ৱুত্তা.
ইমে পন তযো ওকাসাধিগমা অট্ঠতিংসাৰম্মণৱসেন ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেতব্বা. কথং? সব্বানি আৰম্মণানি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তনযেনেৱ উপচাৰৱসেন চ অপ্পনাৱসেন চ ৱৱত্থপেত্ৱা চতুৱীসতিযা ঠানেসু পঠমজ্ঝানং ‘‘পঠমো ওকাসাধিগমো’’তি কথেতব্বং. তেৰসসু ঠানেসু দুতিযততিযজ্ঝানানি, পন্নৰসসু ঠানেসু চতুত্থজ্ঝানঞ্চ নিৰোধসমাপত্তিং পাপেত্ৱা ‘‘দুতিযো ওকাসাধিগমো’’তি কথেতব্বং. দস উপচাৰজ্ঝানানি পন মগ্গস্স পদট্ঠানভূতানি ততিযং ওকাসাধিগমং ভজন্তি. অপিচ তীসু সিক্খাসু অধিসীলসিক্খা পঠমং ওকাসাধিগমং ভজতি, অধিচিত্তসিক্খা দুতিযং, অধিপঞ্ঞাসিক্খা ততিযন্তি এৱং সিক্খাৱসেনপি কথেতব্বং. সামঞ্ঞফলেপি চূড়সীলতো যাৱ পঠমজ্ঝানা পঠমো ওকাসাধিগমো, দুতিযজ্ঝানতো যাৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনা দুতিযো, ৱিপস্সনাতো যাৱ অৰহত্তা ততিযো ওকাসাধিগমোতি এৱং সামঞ্ঞফলসুত্তন্তৱসেনপি কথেতব্বং. তীসু পন পিটকেসু ৱিনযপিটকং পঠমং ওকাসাধিগমং ভজতি, সুত্তন্তপিটকং দুতিযং, অভিধম্মপিটকং ততিযন্তি এৱং পিটকৱসেনপি কথেতব্বং.
পুব্বে কিৰ মহাথেৰা ৱস্সূপনাযিকায ইমমেৱ সুত্তং পট্ঠপেন্তি. কিং কাৰণা? তীণি পিটকানি ৱিভজিত্ৱা কথেতুং লভিস্সামাতি. তেপিটকেন হি সমোধানেত্ৱা কথেন্তস্স দুক্কথিতন্তি ন সক্কা ৱত্তুং. তেপিটকং ভজাপেত্ৱা কথিতমেৱ ইদং সুত্তং সুকথিতং হোতীতি.
চতুসতিপট্ঠানৱণ্ণনা
২৮৯. কুসলস্সাধিগমাযাতি মগ্গকুসলস্স চেৱ ফলকুসলস্স চ অধিগমত্থায. উভযম্পি হেতং অনৱজ্জট্ঠেন খেমট্ঠেন ৱা কুসলমেৱ. তত্থ সম্মাসমাধিযতীতি তস্মিং অজ্ঝত্তকাযে সমাহিতো একগ্গচিত্তো হোতি. বহিদ্ধা পৰকাযে ঞাণদস্সনং অভিনিব্বত্তেতীতি অত্তনো কাযতো পৰস্স কাযাভিমুখং ঞাণং পেসেতি. এস নযো সব্বত্থ. সব্বত্থেৱ চ সতিমাতি পদেন কাযাদিপৰিগ্গাহিকা সতি, লোকোতি পদেন পৰিগ্গহিতকাযাদযোৱ লোকো. চত্তাৰো চেতে সতিপট্ঠানা লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
সত্তসমাধিপৰিক্খাৰৱণ্ণনা
২৯০. সমাধিপৰিক্খাৰাতি এত্থ তযো পৰিক্খাৰা. ‘‘ৰথো সীলপৰিক্খাৰো ঝানক্খো চক্কৱীৰিযো’’তি (সং. নি. ৫.৪) হি এত্থ অলঙ্কাৰো পৰিক্খাৰো নাম. ‘‘সত্তহি নগৰপৰিক্খাৰেহি সুপৰিক্খতং হোতী’’তি (অ. নি. ৭.৬৭) এত্থ পৰিৱাৰো পৰিক্খাৰো নাম. ‘‘গিলানপচ্চযজীৱিতপৰিক্খাৰো’’তি (দী. নি. ৩.১৮২) এত্থ সম্ভাৰো পৰিক্খাৰো নাম. ইধ পন পৰিৱাৰপৰিক্খাৰৱসেন ‘‘সত্ত সমাধিপৰিক্খাৰা’’তি ৱুত্তং. পৰিক্খতাতি পৰিৱাৰিতা. অযং ৱুচ্চতি সো অৰিযো সম্মাসমাধীতি অযং সত্তহি ৰতনেহি পৰিৱুতো চক্কৱত্তী ৱিয সত্তহি অঙ্গেহি পৰিৱুতো ‘‘অৰিযো সম্মাসমাধী’’তি ৱুচ্চতি. সউপনিসো ইতিপীতি সউপনিস্সযো ইতিপি ৱুচ্চতি, সপৰিৱাৰো যেৱাতি ৱুত্তং হোতি. সম্মাদিট্ঠিস্সাতি সম্মাদিট্ঠিযং ঠিতস্স. সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতীতি সম্মাসঙ্কপ্পো পৱত্ততি. এস নযো সব্বপদেসু. অযং পনত্থো মগ্গৱসেনাপি ফলৱসেনাপি ৱেদিতব্বো. কথং? মগ্গসম্মাদিট্ঠিযং ঠিতস্স মগ্গসম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি…পে… মগ্গঞাণে ঠিতস্স মগ্গৱিমুত্তি পহোতি. তথা ফলসম্মাদিট্ঠিযং ঠিতস্স ফলসম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি…পে… ফলসম্মাঞাণে ঠিতস্স ফলৱিমুত্তি পহোতীতি.
স্ৱাক্খাতোতিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱণ্ণিতানি. অপাৰুতাতি ৱিৱটা. অমতস্সাতি নিব্বানস্স. দ্ৱাৰাতি পৱেসনমগ্গা. অৱেচ্চপ্পসাদেনাতি অচলপ্পসাদেন. ধম্মৱিনীতাতি সম্মানিয্যানেন নিয্যাতা.
অত্থাযং ইতৰা পজাতি অনাগামিনো সন্ধাযাহ, অনাগামিনো চ অত্থীতি ৱুত্তং হোতি. পুঞ্ঞভাগাতি পুঞ্ঞকোট্ঠাসেন নিব্বত্তা. ওত্তপ্পন্তি ওত্তপ্পমানো. তেন কদাচি নাম মুসা অস্সাতি মুসাৱাদভযেন সঙ্খাতুং ন সক্কোমি, ন পন মম সঙ্খাতুং বলং নত্থীতি দীপেতি.
২৯১. তং কিং মঞ্ঞতি ভৱন্তি ইমিনা কেৱলং ৱেস্সৱণং পুচ্ছতি, ন পনস্স এৱৰূপো সত্থা নাহোসীতি ৱা ন ভৱিস্সতীতি ৱা লদ্ধি অত্থি. সব্ববুদ্ধানঞ্হি অভিসমযে ৱিসেসো নত্থি.
২৯২. সযংপৰিসাযন্তি অত্তনো পৰিসাযং. তযিদং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি তং ইদং সকলং সিক্খত্তযব্ৰহ্মচৰিযং. সেসং উত্তানমেৱ. ইমানি পন পদানি ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহি ঠপিতানীতি.
ইতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং
জনৱসভসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.