৪. মহাসুদস্সনসুত্তৱণ্ণনা

কুসাৱতীৰাজধানীৱণ্ণনা

২৪১. এৱং মে সুতন্তি মহাসুদস্সনসুত্তং. তত্ৰাযং অপুব্বপদৱণ্ণনা – সব্বৰতনমযোতি এত্থ একা ইট্ঠকা সোৱণ্ণমযা, একা ৰূপিযমযা, একা ৱেড়ুৰিযমযা, একা ফলিকমযা, একা লোহিতঙ্কমযা, একা মসাৰগল্লমযা, একা সব্বৰতনমযা, অযং পাকাৰো সব্বপাকাৰানং অন্তো উব্বেধেন সট্ঠিহত্থো অহোসি. একে পন থেৰা – ‘‘নগৰং নাম অন্তো ঠত্ৱা ওলোকেন্তানং দস্সনীযং ৱট্টতি, তস্মা সব্ববাহিৰো সট্ঠিহত্থো, সেসা অনুপুব্বনীচা’’তি ৱদন্তি. একে – ‘‘বহি ঠত্ৱা ওলোকেন্তানং দস্সনীযং ৱট্টতি, তস্মা সব্বঅব্ভন্তৰিমো সট্ঠিহত্থো, সেসা অনুপুব্বনীচা’’তি. একে – ‘‘অন্তো চ বহি চ ঠত্ৱা ওলোকেন্তানং দস্সনীযং ৱট্টতি, তস্মা মজ্ঝে পাকাৰো সট্ঠিহত্থো, অন্তো চ বহি চ তযো তযো অনুপুব্বনীচা’’তি.

এসিকাতি এসিকত্থম্ভো. তিপোৰিসঙ্গাতি একং পোৰিসং মজ্ঝিমপুৰিসস্স অত্তনো হত্থেন পঞ্চহত্থং, তেন তিপোৰিসপৰিক্খেপা পন্নৰসহত্থপৰিমাণাতি অত্থো. তে পন কথং ঠিতাতি? নগৰস্স বাহিৰপস্সে একেকং মহাদ্ৱাৰবাহং নিস্সায একেকো, একেকং খুদ্দকদ্ৱাৰবাহং নিস্সায একেকো, মহাদ্ৱাৰখুদ্দকদ্ৱাৰানং অন্তৰা তযো তযোতি. তালপন্তীসু সব্বৰতনমযানং তালানং একং সোৱণ্ণমযন্তি পাকাৰে ৱুত্তলক্খণমেৱ ৱেদিতব্বং, পণ্ণফলেসুপি এসেৱ নযো. তা পন তালপন্তিযো অসীতিহত্থা উব্বেধেন, ৱিপ্পকিণ্ণৱালুকে সমতলে ভূমিভাগে পাকাৰন্তৰে একেকা হুত্ৱা ঠিতা.

ৱগ্গূতি ছেকো সুন্দৰো. ৰজনীযোতি ৰঞ্জেতুং সমত্থো. খমনীযোতি দিৱসম্পি সুয্যমানো খমতেৱ, ন বীভচ্ছেতি. মদনীযোতি মানমদপুৰিসমদজননো. পঞ্চঙ্গিকস্সাতি আততং ৱিততং আততৱিততং সুসিৰং ঘনন্তি ইমেহি পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স. তত্থ আততং নাম চম্মপৰিযোনদ্ধেসু ভেৰীআদীসু একতলং তূৰিযং. ৱিততং নাম উভযতলং. আততৱিততং নাম সব্বতো পৰিযোনদ্ধং. সুসিৰং নাম ৱংসাদি. ঘনং নাম সম্মাদি. সুৱিনীতস্সাতি আকড্ঢনসিথিলকৰণাদীহি সুমুচ্ছিতস্স. সুপ্পটিতাড়িতস্সাতি পমাণে ঠিতভাৱজাননত্থং সুট্ঠু পটিতাড়িতস্স. সুকুসলেহি সমন্নাহতস্সাতি যে ৱাদিতুং ছেকা কুসলা, তেহি ৱাদিতস্স. ধুত্তাতি অক্খধুত্তা,. সোণ্ডাতি সুৰাসোণ্ডা. তেযেৱ পুনপ্পুনং পাতুকামতাৱসেন পিপাসা. পৰিচাৰেসুন্তি (দী. নি. ২.১৩২) হত্থং ৱা পাদং ৱা চালেত্ৱা নচ্চন্তা কীড়িংসু.

চক্কৰতনৱণ্ণনা

২৪৩. সীসং ন্হাতস্সাতি সীসেন সদ্ধিং গন্ধোদকেন নহাতস্স. উপোসথিকস্সাতি সমাদিন্নউপোসথঙ্গস্স. উপৰিপাসাদৱৰগতস্সাতি পাসাদৱৰস্স উপৰি গতস্স, সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা পাসাদৱৰস্স উপৰিমহাতলে সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা সীলানি আৱজ্জন্তস্স. তদা কিৰ ৰাজা পাতোৱ সতসহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা মহাদানং দত্ৱা সোড়সহি গন্ধোদকঘটেহি সীসং নহাযিত্ৱা কতপাতৰাসো সুদ্ধং উত্তৰাসঙ্গং একংসং কৰিত্ৱা উপৰিপাসাদস্স সিৰিসযনে পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসিন্নো অত্তনো দানাদিমযং পুঞ্ঞসমুদাযং আৱজ্জন্তো নিসীদি. অযং সব্বচক্কৱত্তীনং ধম্মতা.

তেসং তং আৱজ্জন্তানংযেৱ ৱুত্তপ্পকাৰপুঞ্ঞকম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং নীলমণিসঙ্ঘাতসদিসং পাচীনসমুদ্দজলতলং ভিন্দমানং ৱিয, আকাসং অলঙ্কুৰুমানং ৱিয দিব্বং চক্কৰতনং পাতুভৱতি. তং মহাসুদস্সনস্সাপি তথেৱ পাতুৰহোসি. তযিদং দিব্বানুভাৱযুত্তত্তা দিব্বন্তি ৱুত্তং. সহস্সং অস্স অৰানন্তি সহস্সাৰং. সহ নেমিযা, সহ নাভিযা চাতি সনেমিকং সনাভিকং. সব্বেহি আকাৰেহি পৰিপুণ্ণন্তি সব্বাকাৰপৰিপূৰং.

তত্থ চক্কঞ্চ তং ৰতিজননট্ঠেন ৰতনঞ্চাতি চক্কৰতনং. যায পন তং নাভিযা ‘‘সনাভিক’’ন্তি ৱুত্তং, সা ইন্দনীলমযা হোতি, মজ্ঝে পনস্সা সাৰৰজতমযা পনাড়ি, যায সুদ্ধসিনিদ্ধদন্তপন্তিযা হসমানা ৱিয ৱিৰোচতি, মজ্ঝে ছিদ্দেন ৱিয চন্দমণ্ডলেন, উভোসুপি বাহিৰন্তেসু ৰজতপট্টেন কতপৰিক্খেপা হোতি. তেসু পনস্স নাভিপনাড়িপৰিক্খেপপট্টেসু যুত্তযুত্তট্ঠানেসু পৰিচ্ছেদলেখা সুৱিভত্তাৱ হুত্ৱা পঞ্ঞাযন্তি. অযং তাৱ অস্স নাভিযা সব্বাকাৰপৰিপূৰতা.

যেহি পন তং – ‘‘অৰেহি সহস্সাৰ’’ন্তি ৱুত্তং, তে সত্তৰতনমযা সূৰিযৰস্মিযো ৱিয পভাসম্পন্না হোন্তি, তেসম্পি ঘটকমণিকপৰিচ্ছেদলেখাদীনি সুৱিভত্তানেৱ হুত্ৱা পঞ্ঞাযন্তি. অযমস্স অৰানং সব্বাকাৰপৰিপূৰতা.

যায পন তং নেমিযা – ‘‘সনেমিক’’ন্তি ৱুত্তং, সা বালসূৰিযৰস্মিকলাপসিৰিং অৱহসমানা ৱিয সুৰত্তসুদ্ধসিনিদ্ধপৱাড়মযা হোতি. সন্ধীসু পনস্সা সঞ্ঝাৰাগসস্সিৰিকা ৰত্তজম্বুনদপট্টা ৱট্টপৰিচ্ছেদলেখা সুৱিভত্তা হুত্ৱা পঞ্ঞাযন্তি. অযমস্স নেমিযা সব্বাকাৰপৰিপূৰতা.

নেমিমণ্ডলপিট্ঠিযং পনস্স দসন্নং দসন্নং অৰানং অন্তৰে ধমনৱংসো ৱিয অন্তো সুসিৰো ছিদ্দমণ্ডলখচিতো ৱাতগাহী পৱাড়দণ্ডো হোতি, যস্স ৱাতেৰিতস্স সুকুসলসমন্নাহতস্স পঞ্চঙ্গিকতূৰিযস্স ৱিয সদ্দো ৱগ্গু চ ৰজনীযো চ কমনীযো চ মদনীযো চ হোতি. তস্স খো পন পৱাড়দণ্ডস্স উপৰি সেতচ্ছত্তং উভোসু পস্সেসু সমোসৰিতকুসুমদামানং দ্ৱে পন্তিযোতি এৱং সমোসৰিতকুসুমদামপন্তিসতদ্ৱযপৰিৱাৰসেতচ্ছত্তসতধাৰিনা পৱাড়দণ্ডসতেন সমুপসোভিতনেমিপৰিক্খেপস্স দ্ৱিন্নম্পি নাভিপনাড়ীনং অন্তো দ্ৱে সীহমুখানি হোন্তি, যেহি তালক্খন্ধপ্পমাণা পুণ্ণচন্দকিৰণকলাপসস্সিৰীকা তৰুণৰৱিসমানৰত্তকম্বলগেণ্ডুকপৰিযন্তা আকাসগঙ্গাগতিসোভং অৱহসমানা ৱিয দ্ৱে মুত্তকলাপা ওলম্বন্তি. যেহি চক্কৰতনেন সদ্ধিং আকাসে সম্পৰিৱত্তমানেহি তীণি চক্কানি একতো পৰিৱত্তন্তানি ৱিয খাযন্তি. অযমস্স সব্বসো সব্বাকাৰপৰিপূৰতা.

তং পনেতং এৱং সব্বাকাৰপৰিপূৰং পকতিযা সাযমাসভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ঘৰদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তাসনেসু নিসীদিত্ৱা পৱত্তকথাসল্লাপেসু মনুস্সেসু ৱীথিচতুক্কাদীসু কীড়মানে দাৰকজনে নাতিউচ্চেন নাতিনীচেন ৱনসণ্ডমত্থকাসন্নেন আকাসপ্পদেসেন উপসোভযমানং ৱিয, ৰুক্খসাখগ্গানি দ্ৱাদসযোজনতো পট্ঠায সুয্যমানেন মধুৰস্সৰেন সত্তানং সোতানি ওধাপযমানং যোজনতো পট্ঠায নানপ্পভাসমুদযসমুজ্জলেন ৱণ্ণেন নযনানি সমাকড্ঢন্তং ৱিয, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স পুঞ্ঞানুভাৱং উগ্ঘোসযন্তং ৱিয, ৰাজধানিযা অভিমুখং আগচ্ছতি.

অথস্স চক্কৰতনস্স সদ্দসৱনেনেৱ – ‘‘কুতো নু খো, কস্স নু খো অযং সদ্দো’’তি আৱজ্জিতহদযানং পুৰত্থিমদিসং আলোকযমানানং তেসং মনুস্সানং অঞ্ঞতৰো অঞ্ঞতৰং এৱমাহ – ‘‘পস্সথ, ভো, অচ্ছৰিযং, অযং পুণ্ণচন্দো পুব্বে একো উগ্গচ্ছতি, অজ্জেৱ পন অত্তদুতিযো উগ্গতো, এতঞ্হি ৰাজহংসমিথুনমিৱ পুণ্ণচন্দমিথুনং পুব্বাপৰিযেন গগনতলং অভিলঙ্ঘতী’’তি. তমঞ্ঞো আহ – ‘‘কিং কথেসি, সম্ম, কুহিং নাম তযা দ্ৱে পুণ্ণচন্দা একতো উগ্গচ্ছন্তা দিট্ঠপুব্বা, ননু এস তপনীযৰংসিধাৰো পিঞ্ছৰকিৰণো দিৱাকৰো উগ্গতো’’তি, তমঞ্ঞো হসিতং কত্ৱা এৱমাহ – ‘‘কিং উম্মত্তোসি, ননু ইদানেৱ দিৱাকৰো অত্থঙ্গতো, সো কথং ইমং পুণ্ণচন্দং অনুবন্ধমানো উগ্গচ্ছিস্সতি? অদ্ধা পনেতং অনেকৰতনপ্পভাসমুদযুজ্জলং একস্সাপি পুঞ্ঞৱতো ৱিমানং ভৱিস্সতী’’তি. তে সব্বেপি অপসাৰযন্তা অঞ্ঞে এৱমাহংসু – ‘‘ভো, কিং বহুং ৱিলপথ, নেৱাযং পুণ্ণচন্দো, ন সূৰিযো ন দেৱৱিমানং. ন হেতেসং এৱৰূপা সিৰিসম্পত্তি অত্থি, চক্কৰতনেন পন এতেন ভৱিতব্ব’’ন্তি.

এৱং পৱত্তসল্লাপস্সেৱ তস্স জনস্স চন্দমণ্ডলং ওহায তং চক্কৰতনং অভিমুখং হোতি. ততো তেহি – ‘‘কস্স নু খো ইদং নিব্বত্ত’’ন্তি ৱুত্তে ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘‘ন কস্সচি অঞ্ঞস্স, ননু অম্হাকং মহাৰাজা পূৰিতচক্কৱত্তিৱত্তো, তস্সেতং নিব্বত্ত’’ন্তি. অথ সো চ মহাজনো, যো চ অঞ্ঞো পস্সতি, সব্বো চক্কৰতনমেৱ অনুগচ্ছতি. তং চাপি চক্কৰতনং ৰঞ্ঞোযেৱ অত্থায অত্তনো আগতভাৱং ঞাপেতুকামং ৱিয সত্তক্খত্তুং পাকাৰমত্থকেনেৱ নগৰং অনুসংযাযিত্ৱা, অথ ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰং পদক্খিণং কত্ৱা, অন্তেপুৰস্স চ উত্তৰসীহপঞ্জৰসদিসে ঠানে যথা গন্ধপুপ্ফাদীহি সুখেন সক্কা হোতি পূজেতুং, এৱং অক্খাহতং ৱিয তিট্ঠতি.

এৱং ঠিতস্স পনস্স ৱাতপানছিদ্দাদীহি পৱিসিত্ৱা নানাৱিৰাগৰতনপ্পভাসমুজ্জলং অন্তোপাসাদং অলঙ্কুৰুমানং পভাসমূহং দিস্ৱা দস্সনত্থায সঞ্জাতাভিলাসো ৰাজা হোতি. পৰিজনোপিস্স পিযৱচনপাভতেন আগন্ত্ৱা তমত্থং নিৱেদেতি. অথ ৰাজা বলৱপীতিপামোজ্জফুটসৰীৰো পল্লঙ্কং মোচেত্ৱা উট্ঠাযাসনা সীহপঞ্জৰসমীপং গন্ত্ৱা তং চক্কৰতনং দিস্ৱা ‘‘সুতং খো পন মেত’’ন্তিআদিকং চিন্তনং চিন্তযতি. মহাসুদস্সনস্সাপি সব্বং তং তথেৱ অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘দিস্ৱা ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স…পে… অস্সং নু খো অহং ৰাজা চক্কৱত্তী’’তি. তত্থ সো হোতি ৰাজা চক্কৱত্তীতি কিত্তাৱতা চক্কৱত্তী হোতীতি? একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি চক্কৰতনে আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পৱত্তে ইদানি তস্স পৱত্তাপনত্থং যং কাতব্বং, তং দস্সেন্তো অথ খো আনন্দাতিআদিমাহ.

২৪৪. তত্থ উট্ঠাযাসনাতি নিসিন্নাসনতো উট্ঠহিত্ৱা চক্কৰতনসমীপং আগন্ত্ৱা. সুৱণ্ণভিঙ্কাৰং গহেত্ৱাতি হত্থিসোণ্ডসদিসপনাড়িং সুৱণ্ণভিঙ্কাৰং উক্খিপিত্ৱা. অন্ৱদেৱ ৰাজা মহাসুদস্সনো সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনাযাতি সব্বচক্কৱত্তীনঞ্হি উদকেন অব্ভুক্কিৰিত্ৱা – ‘‘অভিৱিজিনাতু ভৱং চক্কৰতন’’ন্তি ৱচনসমনন্তৰমেৱ ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা চক্কৰতনং পৱত্ততি. যস্স পৱত্তি সমকালমেৱ সো ৰাজা চক্কৱত্তী নাম হোতি. পৱত্তে পন চক্কৰতনে তং অনুবন্ধমানোৱ ৰাজা চক্কৱত্তিযানৱৰং আৰুয্হ ৱেহাসং অব্ভুগ্গচ্ছতি. অথস্স ছত্তচামৰাদিহত্থো পৰিজনো চেৱ অন্তেপুৰজনো চ ততো নানাকাৰকঞ্চুককৱচাদিসন্নাহৱিভূসিতেন ৱিৱিধাভৰণপ্পভাসমুজ্জলেন সমুস্সিতদ্ধজপটাকপটিমণ্ডিতেন অত্তনো অত্তনো বলকাযেন সদ্ধিং উপৰাজসেনাপতিপভুতযোপি ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ৰাজানমেৱ পৰিৱাৰেন্তি.

ৰাজযুত্তা পন জনসঙ্গহত্থং নগৰৱীথীসু ভেৰিযো চৰাপেন্তি – ‘‘তাতা, অম্হাকং ৰঞ্ঞো চক্কৰতনং নিব্বত্তং, অত্তনো ৱিভৱানুৰূপেন মণ্ডিতপসাধিকা সন্নিপতথা’’তি. মহাজনো পন পকতিযা চক্কৰতনসদ্দেনেৱ সব্বকিচ্চানি পহায গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায সন্নিপতিতোৱ সোপি সব্বো ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা ৰাজানমেৱ পৰিৱাৰেতি. যস্স যস্স হি ৰঞ্ঞা সদ্ধিং গন্তুকামতাচিত্তং উপ্পজ্জতি, সো সো আকাসগতোৱ হোতি. এৱং দ্ৱাদসযোজনাযামৱিত্থাৰা পৰিসা হোতি. তত্থ একপুৰিসোপি ছিন্নভিন্নসৰীৰো ৱা কিলিট্ঠৱত্থো ৱা নত্থি. সুচিপৰিৱাৰো হি ৰাজা চক্কৱত্তী. চক্কৱত্তিপৰিসা নাম ৱিজ্জাধৰপুৰিসা ৱিয আকাসে গচ্ছমানা ইন্দনীলমণিতলে ৱিপ্পকিণ্ণৰতনসদিসা হোতি. মহাসুদস্সনস্সাপি তথেৱ অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অন্ৱদেৱ ৰাজা মহাসুদস্সনো সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনাযা’’তি.

তং পন চক্কৰতনং ৰুক্খগ্গানং উপৰূপৰি নাতিউচ্চেন নাতিনীচেন গগনপ্পদেসেন পৱত্ততি. যথা ৰুক্খানং পুপ্ফফলপল্লৱেহি অত্থিকা, তানি সুখেন গহেতুং সক্কোন্তি. যথা চ ভূমিযং ঠিতা ‘‘এস ৰাজা, এস উপৰাজা, এস সেনাপতী’’তি সল্লক্খেতুং সক্কোন্তি. ঠানাদীসু চ ইৰিযাপথেসু যো যেন ইচ্ছতি, সো তেনেৱ গচ্ছতি. চিত্তকম্মাদিসিপ্পপসুতা চেত্থ অত্তনো অত্তনো কিচ্চং কৰোন্তাযেৱ গচ্ছন্তি. যথেৱ হি ভূমিযং, তথা তেসং সব্বকিচ্চানি আকাসেৱ ইজ্ঝন্তি. এৱং চক্কৱত্তিপৰিসং গহেত্ৱা তং চক্কৰতনং ৱামপস্সেন সিনেৰুং পহায মহাসমুদ্দস্স উপৰিভাগেন সত্তসহস্সযোজনপ্পমাণং পুব্বৱিদেহং গচ্ছতি.

তত্থ যো ৱিনিব্বেধেন দ্ৱাদসযোজনায, পৰিক্খেপতো ছত্তিংসযোজনায পৰিসায সন্নিৱেসক্খমো সুলভাহাৰূপকৰণো ছাযুদকসম্পন্নো সুচিসমতলো ৰমণীযো ভূমিভাগো, তস্স উপৰিভাগে তং চক্কৰতনং অক্খাহতং ৱিয তিট্ঠতি. অথ তেন সঞ্ঞাণেন সো মহাজনো ওতৰিত্ৱা যথাৰুচি নহানভোজনাদীনি সব্বকিচ্চানি কৰোন্তো ৱাসং কপ্পেতি. মহাসুদস্সনস্সাপি সব্বং তথেৱ অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘যস্মিং খো পনানন্দ, পদেসে চক্কৰতনং পতিট্ঠাতি, তত্থ সো ৰাজা মহাসুদস্সনো ৱাসং উপগচ্ছি সদ্ধিং চতুৰঙ্গিনিযা সেনাযা’’তি.

এৱং ৱাসং উপগতে চক্কৱত্তিম্হি যে তত্থ ৰাজানো, তে ‘‘পৰচক্কং আগত’’ন্তি সুত্ৱাপি ন বলকাযং সন্নিপাতেত্ৱা যুদ্ধসজ্জা হোন্তি. চক্কৰতনস্স হি উপ্পত্তিসমনন্তৰমেৱ নত্থি সো সত্তো নাম, যো পচ্চত্থিকসঞ্ঞায তং ৰাজানং আৰব্ভ আৱুধং উক্খিপিতুং ৱিসহেয্য. অযমানুভাৱো চক্কৰতনস্স.

চক্কানুভাৱেন হি তস্স ৰঞ্ঞো,

অৰী অসেসা দমথং উপেন্তি;

অৰিন্দমং নাম নৰাধিপস্স,

তেনেৱ তং ৱুচ্চতি তস্স চক্কন্তি.

তস্মা সব্বেপি তে ৰাজানো অত্তনো অত্তনো ৰজ্জসিৰিৱিভৱানুৰূপং পাভতং গহেত্ৱা তং ৰাজানং উপগম্ম ওনতসিৰা অত্তনো মোড়িমণিপ্পভাভিসেকেন তস্স পাদপূজং কৰোন্তা – ‘‘এহি খো, মহাৰাজা’’তিআদীহি ৱচনেহি তস্স কিংকাৰপটিসাৱিতং আপজ্জন্তি. মহাসুদস্সনস্সাপি তথেৱ অকংসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘যে খো, পনানন্দ, পুৰত্থিমায দিসায…পে… অনুসাস, মহাৰাজা’’তি.

তত্থ স্ৱাগতন্তি সু আগতং. একস্মিঞ্হি আগতে সোচন্তি, গতে নন্দন্তি. একস্মিং আগতে নন্দন্তি, গতে সোচন্তি, তাদিসো ত্ৱং আগমননন্দনো, গমনসোচনো. তস্মা তৱ আগমনং সুআগমনন্তি ৱুত্তং হোতি. এৱং ৱুত্তে পন ৰাজা চক্কৱত্তী নাপি – ‘‘এত্তকং নাম মে অনুৱস্সং বলিং উপকপ্পেথা’’তি ৱদতি, নাপি অঞ্ঞস্স ভোগং অচ্ছিন্দিত্ৱা অঞ্ঞস্স দেতি. অত্তনো পন ধম্মৰাজভাৱস্স অনুৰূপায পঞ্ঞায পাণাতিপাতাদীনি উপপৰিক্খিত্ৱা পেমনীযেন মঞ্জুনা সৰেন – ‘‘পস্সথ তাতা, পাণাতিপাতো নামেস আসেৱিতো ভাৱিতো বহুলীকতো নিৰযসংৱত্তনিকো হোতী’’তিআদিনা নযেন ধম্মং দেসেত্ৱা ‘‘পাণো ন হন্তব্বো’’তিআদিকং ওৱাদং দেতি. মহাসুদস্সনোপি তথেৱ অকাসি, তেন ৱুত্তং – ‘‘ৰাজা মহাসুদস্সনো এৱমাহ – ‘পাণো ন হন্তব্বো…পে… যথাভুত্তঞ্চ ভুঞ্জথা’তি’’. কিং পন সব্বেপি ৰঞ্ঞো ইমং ওৱাদং গণ্হন্তীতি? বুদ্ধস্সাপি তাৱ সব্বে ন গণ্হন্তি, ৰঞ্ঞো কিং গণ্হিস্সন্তীতি. তস্মা যে পণ্ডিতা ৱিভাৱিনো, তে গণ্হন্তি. সব্বে পন অনুযন্তা ভৱন্তি. তস্মা যে খো পনানন্দাতিআদিমাহ.

অথ তং চক্কৰতনং এৱং পুব্বৱিদেহৱাসীনং ওৱাদে দিন্নে কতপাতৰাসে চক্কৱত্তিবলেন ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পুৰত্থিমসমুদ্দং অজ্ঝোগাহতি. যথা যথা চ তং অজ্ঝোগাহতি, তথা তথা অগদগন্ধং ঘাযিত্ৱা সঙ্খিত্তফণো নাগৰাজা ৱিয, সঙ্খিত্তঊমিৱিপ্ফাৰং হুত্ৱা ওগচ্ছমানং মহাসমুদ্দসলিলং যোজনমত্তং ওগন্ত্ৱা অন্তোসমুদ্দে ৱেড়ুৰিযভিত্তি ৱিয তিট্ঠতি. তঙ্খণঞ্ঞেৱ চ তস্স ৰঞ্ঞো পুঞ্ঞসিৰিং দট্ঠুকামানি ৱিয মহাসমুদ্দতলে ৱিপ্পকিণ্ণানি নানাৰতনানি ততো ততো আগন্ত্ৱা তং পদেসং পূৰযন্তি. অথ সা ৰাজপৰিসা তং নানাৰতনপৰিপূৰং মহাসমুদ্দতলং দিস্ৱা যথাৰুচি উচ্ছঙ্গাদীহি আদিযতি, যথাৰুচি আদিন্নৰতনায পন পৰিসায তং চক্কৰতনং পটিনিৱত্ততি. পটিনিৱত্তমানে চ তস্মিং পৰিসা অগ্গতো হোতি, মজ্ঝে ৰাজা, অন্তে চক্কৰতনং. তম্পি জলনিধিজলং পলোভিযমানমিৱ চক্কৰতনসিৰিযা, অসহমানমিৱ চ তেন ৱিযোগং নেমিমণ্ডলপৰিযন্তং অভিহনন্তং নিৰন্তৰমেৱ উপগচ্ছতি. এৱং ৰাজা চক্কৱত্তী পুৰত্থিমমহাসমুদ্দপৰিযন্তং পুব্বৱিদেহং অভিৱিজিনিত্ৱা দক্খিণসমুদ্দপৰিযন্তং জম্বুদীপং ৱিজেতুকামো চক্কৰতনদেসিতেন মগ্গেন দক্খিণসমুদ্দাভিমুখো গচ্ছতি. মহাসুদস্সনোপি তথেৱ অগমাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো, আনন্দ, চক্কৰতনং পুৰত্থিমং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা পচ্চুত্তৰিত্ৱা দক্খিণং দিসং পৱত্তী’’তি.

এৱং পৱত্তমানস্স পন তস্স পৱত্তনৱিধানং, সেনাসন্নিৱেসো, পটিৰাজাগমনং, তেসং অনুসাসনিপ্পদানং দক্খিণসমুদ্দঅজ্ঝোগাহনং সমুদ্দসলিলস্স ওগচ্ছমানং ৰতনানং আদানন্তি সব্বং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

ৱিজিনিত্ৱা পন তং দসসহস্সযোজনপ্পমাণং জম্বুদীপং দক্খিণসমুদ্দতোপি পচ্চুত্তৰিত্ৱা সত্তযোজনসহস্সপ্পমাণং অপৰগোযানং ৱিজেতুং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ গন্ত্ৱা তম্পি সমুদ্দপৰিযন্তং তথেৱ অভিৱিজিনিত্ৱা পচ্ছিমসমুদ্দতোপি উত্তৰিত্ৱা অট্ঠযোজনসহস্সপ্পমাণং উত্তৰকুৰুং ৱিজেতুং তথেৱ গন্ত্ৱা তম্পি সমুদ্দপৰিযন্তং তথেৱ অভিৱিজিয উত্তৰসমুদ্দতো পচ্চুত্তৰতি.

এত্তাৱতা ৰঞ্ঞা চক্কৱত্তিনা চাতুৰন্তায পথৱিযা আধিপচ্চং অধিগতং হোতি. সো এৱং ৱিজিতৱিজযো অত্তনো ৰজ্জসিৰিসম্পত্তিদস্সনত্থং সপৰিসো উদ্ধং গগনতলং অভিলঙ্ঘিত্ৱা সুৱিকসিতপদুমকুমুদপুণ্ডৰীকৱনৱিচিত্তে চত্তাৰো জাতস্সৰে ৱিয পঞ্চসতপঞ্চসতপৰিত্তদীপপৰিৱাৰে চত্তাৰো মহাদীপে ওলোকেত্ৱা চক্কৰতনদেসিতেনেৱ মগ্গেন যথানুক্কমং অত্তনো ৰাজধানিং পচ্চাগচ্ছতি. অথ তং চক্কৰতনং অন্তেপুৰদ্ৱাৰং সোভযমানং ৱিয হুত্ৱা তিট্ঠতি.

এৱং পতিট্ঠিতে পন তস্মিং চক্কৰতনে ৰাজন্তেপুৰে উক্কাহি ৱা দীপিকাহি ৱা কিঞ্চি কৰণীযং ন হোতি, চক্কৰতনোভাসোযেৱ ৰত্তিং অন্ধকাৰং ৱিধমতিযেৱ. যে পন অন্ধকাৰত্থিকা হোন্তি, তেসং অন্ধকাৰমেৱ হোতি. মহাসুদস্সনস্সাপি সব্বমেতং তথেৱ অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘দক্খিণং সমুদ্দং অজ্ঝোগাহেত্ৱা…পে… এৱৰূপং চক্কৰতনং পাতুৰহোসী’’তি.

হত্থিৰতনৱণ্ণনা

২৪৬. এৱং পাতুভূতচক্কৰতনস্সেৱ চক্কৱত্তিনো অমচ্চা পকতিমঙ্গলহত্থিট্ঠানং সমং সুচিভূমিভাগং কাৰেত্ৱা হৰিচন্দনাদীহি সুৰভিগন্ধেহি উপলিম্পাপেত্ৱা হেট্ঠা ৱিচিত্তৱণ্ণসুৰভিকুসুমসমোকিণ্ণং উপৰি সুৱণ্ণতাৰকানং অন্তৰন্তৰা সমোসৰিতমনুঞ্ঞকুসুমদামপটিমণ্ডিতৱিতানং দেৱৱিমানং ৱিয অভিসঙ্খৰিত্ৱা – ‘‘এৱৰূপস্স নাম দেৱ হত্থিৰতনস্স আগমনং চিন্তেথা’’তি ৱদন্তি. সো পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ মহাদানং দত্ৱা সীলানি চ সমাদায তং পুঞ্ঞসম্পত্তিং আৱজ্জন্তো নিসীদি. অথস্স পুঞ্ঞানুভাৱচোদিতো ছদ্দন্তকুলা ৱা উপোসথকুলা ৱা তং সক্কাৰৱিসেসং অনুভৱিতুকামো তৰুণৰৱিমণ্ডলাভিৰত্তচৰণগীৱামুখপটিমণ্ডিতৱিসুদ্ধসেতসৰীৰো সত্তপতিট্ঠো সুসণ্ঠিতঅঙ্গপচ্চঙ্গসন্নিৱেসো ৱিকসিতৰত্তপদুমচাৰুপোক্খৰো ইদ্ধিমা যোগী ৱিয ৱেহাসগমনসমত্থো মনোসিলাচুণ্ণৰঞ্জিতপৰিযন্তো ৱিয ৰজতপব্বতো হত্থিসেট্ঠো আগন্ত্ৱা তস্মিং পদেসে তিট্ঠতি. সো ছদ্দন্তকুলা আগচ্ছন্তো সব্বকনিট্ঠো আগচ্ছতি. উপোসথকুলা আগচ্ছন্তো সব্বজেট্ঠো. পাড়িযং পন উপোসথো নাগৰাজা ইচ্চেৱ আগতং. নাগৰাজা নাম কস্সচি অপৰিভোগো, সব্বকনিট্ঠো আগচ্ছতীতি অট্ঠকথাসু ৱুত্তং. স্ৱাযং পূৰিতচক্কৱত্তিৱত্তানং চক্কৱত্তীনং ৱুত্তনযেনেৱ চিন্তযন্তানং আগচ্ছতি. মহাসুদস্সনস্স পন সযমেৱ পকতিমঙ্গলহত্থিট্ঠানং আগন্ত্ৱা তং হত্থিং অপনেত্ৱা তত্থ অট্ঠাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পুন চপৰং আনন্দ…পে… নাগৰাজা’’তি.

এৱং পাতুভূতং পন তং হত্থিৰতনং দিস্ৱা হত্থিগোপকাদযো হট্ঠতুট্ঠা ৱেগেন গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেন্তি. ৰাজা তুৰিততুৰিতো আগন্ত্ৱা তং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো – ‘‘ভদ্দকং ৱত ভো হত্থিযানং, সচে দমথং উপেয্যা’’তি চিন্তযন্তো হত্থং পসাৰেতি. অথ সো ঘৰধেনুৱচ্ছকো ৱিয কণ্ণে ওলম্বিত্ৱা সূৰতভাৱং দস্সেন্তো ৰাজানং উপসঙ্কমতি. ৰাজা তং আৰোহিতুকামো হোতি. অথস্স পৰিজনা অধিপ্পাযং ঞত্ৱা তং হত্থিৰতনং সুৱণ্ণদ্ধজং সুৱণ্ণালঙ্কাৰং হেমজালপটিচ্ছন্নং কত্ৱা উপনেন্তি. ৰাজা তং অনিসীদাপেত্ৱাৱ সত্তৰতনমযায নিস্সেণিযা আৰুয্হ আকাসগমননিন্নচিত্তো হোতি. তস্স সহ চিত্তুপ্পাদেনেৱ সো নাগৰাজা ৰাজহংসো ৱিয ইন্দনীলমণিপ্পভাজালং নীলগগনতলং অভিলঙ্ঘতি. ততো চক্কচাৰিকায ৱুত্তনযেনেৱ সকলৰাজপৰিসা. ইতি সপৰিসো ৰাজা অন্তোপাতৰাসেযেৱ সকলপথৱিং অনুসংযাযিত্ৱা ৰাজধানিং পচ্চাগচ্ছতি. এৱং মহিদ্ধিকং চক্কৱত্তিনো হত্থিৰতনং হোতি. মহাসুদস্সনস্সাপি তাদিসমেৱ অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘দিস্ৱা ৰঞ্ঞো…পে… পাতুৰহোসী’’তি.

অস্সৰতনৱণ্ণনা

২৪৭. এৱং পাতুভূতহত্থিৰতনস্স পন চক্কৱত্তিনো অমচ্চা পকতিমঙ্গলঅস্সট্ঠানং সুচিসমতলং কাৰেত্ৱা অলঙ্কৰিত্ৱা চ পুৰিমনযেনেৱ ৰঞ্ঞো তস্স আগমনচিন্তনত্থং উস্সাহং জনেন্তি. সো পুৰিমনযেনেৱ কতদানমাননসক্কাৰো সমাদিন্নসীলব্বতো পাসাদতলে সুখনিসিন্নো পুঞ্ঞসম্পত্তিং সমনুস্সৰতি. অথস্স পুঞ্ঞানুভাৱচোদিতো সিন্ধৱকুলতো ৱিজ্জুলতাৱিনদ্ধসৰদকালসেতৱলাহকৰাসিসস্সিৰীকো ৰত্তপাদো ৰত্ততুণ্ডো চন্দপ্পভাপুঞ্জসদিসসুদ্ধসিনিদ্ধঘনসংহতসৰীৰো কাকগীৱা ৱিয ইন্দনীলমণি ৱিয চ কাড়ৱণ্ণেন সীসেন সমন্নাগতত্তা কাড়সীসোতি সুট্ঠু কপ্পেত্ৱা ঠপিতেহি ৱিয মুঞ্জসদিসেহি সণ্হৱট্টউজুগতেহি কেসেহি সমন্নাগতত্তা মুঞ্জকেসো ৱেহাসঙ্গমো ৱলাহকো নাম অস্সৰাজা আগন্ত্ৱা তস্মিং ঠানে পতিট্ঠাতি. মহাসুদস্সনস্স পনেস হত্থিৰতনং ৱিয আগতো. সেসং সব্বং হত্থিৰতনে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. এৱৰূপং অস্সৰতনং সন্ধায ভগৱা – ‘‘পুন চ পৰ’’ন্তিআদিমাহ.

মণিৰতনৱণ্ণনা

২৪৮. এৱং পাতুভূতঅস্সৰতনস্স পন ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিনো চতুহত্থাযামং সকটনাভিসমপৰিণাহং উভোসু অন্তেসু কণ্ণিকপৰিযন্ততো ৱিনিগ্গতেহি সুপৰিসুদ্ধমুত্তাকলাপেহি দ্ৱীহি কঞ্চনপদুমেহি অলঙ্কতং চতুৰাসীতিমণিসহস্সপৰিৱাৰং তাৰাগণপৰিৱুতস্স পুণ্ণচন্দসস্সিৰিং ফৰমানং ৱিয ৱেপুল্লপব্বততো মণিৰতনং আগচ্ছতি. তস্সেৱং আগতস্স মুত্তাজালকে ঠপেত্ৱা ৱেড়ুপৰম্পৰায সট্ঠিহত্থপ্পমাণং আকাসং আৰোপিতস্স ৰত্তিভাগে সমন্তা যোজনপ্পমাণং ওকাসং আভা ফৰতি, যায সব্বো সো ওকাসো অৰুণুগ্গমনৱেলা ৱিয সঞ্জাতালোকো হোতি. ততো কস্সকা কসিকম্মং ৱাণিজা আপণুগ্ঘাটনং তে তে সিপ্পিনো তং তং কম্মন্তং পযোজেন্তি ‘‘দিৱা’’তি মঞ্ঞমানা. মহাসুদস্সনস্সাপি সব্বং তং তথেৱ অহোসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পুন চ পৰং আনন্দ,…পে… মণিৰতনং পাতুৰহোসী’’তি.

ইত্থিৰতনৱণ্ণনা

২৪৯. এৱং পাতুভূতমণিৰতনস্স পন চক্কৱত্তিনো ৱিসযসুখৱিসেসস্স ৱিসেসকাৰণং ইত্থিৰতনং পাতুভৱতি. মদ্দৰাজকুলতো ৱা হিস্স অগ্গমহেসিং আনেন্তি, উত্তৰকুৰুতো ৱা পুঞ্ঞানুভাৱেন সযং আগচ্ছতি. অৱসেসা পনস্সা সম্পত্তি – ‘‘পুন চ পৰং, আনন্দ, ৰঞ্ঞো মহাসুদস্সনস্স ইত্থিৰতনং পাতুৰহোসি, অভিৰূপা দস্সনীযা’’তিআদিনা নযেন পাড়িযংযেৱ আগতা.

তত্থ সণ্ঠানপাৰিপূৰিযা অধিকং ৰূপং অস্সাতি অভিৰূপা. দিস্সমানাৱ চক্খূনি পিণযতি, তস্মা অঞ্ঞং কিচ্চৱিক্খেপং হিত্ৱাপি দট্ঠব্বাতি দস্সনীযা. দিস্সমানাৱ সোমনস্সৱসেন চিত্তং পসাদেতীতি পাসাদিকা. পৰমাযাতি এৱং পসাদাৱহত্তা উত্তমায. ৱণ্ণপোক্খৰতাযাতি ৱণ্ণসুন্দৰতায. সমন্নাগতাতি উপেতা. অভিৰূপা ৱা যস্মা নাতিদীঘা নাতিৰস্সা. দস্সনীযা যস্মা নাতিকিসা নাতিথূলা. পাসাদিকা যস্মা নাতিকাড়িকা নাচ্চোদাতা. পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতা যস্মা অভিক্কন্তা মানুসিৱণ্ণং অপ্পত্তা দিব্বৱণ্ণং. মনুস্সানঞ্হি ৱণ্ণাভা বহি ন নিচ্ছৰতি. দেৱানং পন অতিদূৰম্পি নিচ্ছৰতি.

তস্সা পন দ্ৱাদসহত্থপ্পমাণং পদেসং সৰীৰাভা ওভাসেতি. নাতিদীঘাদীসু চস্সা পঠমযুগড়েন আৰোহসম্পত্তি, দুতিযযুগড়েন পৰিণাহসম্পত্তি, ততিযযুগড়েন ৱণ্ণসম্পত্তি ৱুত্তা. ছহি ৱাপি এতেহি কাযৱিপত্তিযা অভাৱো, অতিক্কন্তা মানুসিৱণ্ণন্তি ইমিনা কাযসম্পত্তি ৱুত্তা. তূলপিচুনো ৱা কপ্পাসপিচুনো ৱাতি সপ্পিমণ্ডে পক্খিপিত্ৱা ঠপিতস্স সতৱাৰৱিহতস্স তূলপিচুনো ৱা কপ্পাসপিচুনো ৱা. সীতেতি ৰঞ্ঞো সীতকালে. উণ্হেতি ৰঞ্ঞো উণ্হকালে. চন্দনগন্ধোতি নিচ্চকালমেৱ সুপিসিতস্স অভিনৱস্স চতুজ্জাতিসমাযোজিতস্স হৰিচন্দনস্স গন্ধো কাযতো ৱাযতি. উপ্পলগন্ধো ৱাযতীতি হসিতকথিতকালেসু মুখতো তঙ্খণং ৱিকসিতস্সেৱ নীলুপ্পলস্স অতিসুৰভিগন্ধো ৱাযতি.

এৱং ৰূপসম্ফস্সগন্ধসম্পত্তিযুত্তায পনস্সা সৰীৰসম্পত্তিযা অনুৰূপং আচাৰং দস্সেতুং তং খো পনাতিআদি ৱুত্তং. তত্থ ৰাজানং দিস্ৱা নিসিন্নাসনতো অগ্গিদড্ঢা ৱিয পঠমমেৱ উট্ঠাতীতি পুব্বুট্ঠাযিনী. তস্মিং নিসিন্নে তস্স তালৱণ্টেন বীজনাদিকিচ্চং কত্ৱা পচ্ছা নিপততি নিসীদতীতি পচ্ছানিপাতিনী. কিং কৰোমি, তে দেৱাতি ৱাচায কিং-কাৰং পটিসাৱেতীতি কিং কাৰপটিস্সাৱিনী. ৰঞ্ঞো মনাপমেৱ চৰতি কৰোতীতি মনাপচাৰিনী. যং ৰঞ্ঞো পিযং তদেৱ ৱদতীতি পিযৱাদিনী.

ইদানি – ‘‘স্ৱাস্সা আচাৰো ভাৱৱিসুদ্ধিযাৱ, ন সাঠেয্যনা’’তি দস্সেতুং তং খো পনাতিআদিমাহ. তত্থ নো অতিচৰীতি ন অতিক্কমিত্ৱা চৰি, ঠপেত্ৱা ৰাজানং অঞ্ঞং পুৰিসং চিত্তেনপি ন পত্থেসীতি ৱুত্তং হোতি.

তত্থ যে তস্সা আদিম্হি ‘‘অভিৰূপা’’তিআদযো, অন্তে ‘‘পুব্বুট্ঠাযিনী’’তিআদযো গুণা ৱুত্তা, তে পকতিগুণা এৱ. ‘‘অতিক্কন্তা মানুসিৱণ্ণ’’ন্তিআদযো পন চক্কৱত্তিনো পুঞ্ঞং উপনিস্সায চক্কৰতনপাতুভাৱতো পট্ঠায পুৰিমকম্মানুভাৱেন নিব্বত্তাতি ৱেদিতব্বা.

অভিৰূপতাদিকাপি ৱা চক্কৰতনপাতুভাৱতো পট্ঠায সব্বাকাৰপৰিপূৰা জাতা. তেনাহ – ‘‘এৱৰূপং ইত্থিৰতনং পাতুৰহোসী’’তি.

গহপতিৰতনৱণ্ণনা

২৫০. এৱং পাতুভূতইত্থিৰতনস্স পন ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিনো ধনকৰণীযানং কিচ্চানং যথাসুখং পৱত্তনত্থং গহপতিৰতনং পাতুভৱতি. সো পকতিযাৱ মহাভোগো, মহাভোগকুলে জাতো. ৰঞ্ঞো ধনৰাসিৱড্ঢকো সেট্ঠিগহপতি হোতি. চক্কৰতনানুভাৱসহিতং পনস্স কম্মৱিপাকজং দিব্বচক্খু পাতুভৱতি, যেন অন্তোপথৱিযম্পি যোজনব্ভন্তৰে নিধিং পস্সতি, সো তং সম্পত্তিং দিস্ৱা তুট্ঠমানসো গন্ত্ৱা ৰাজানং ধনেন পৱাৰেত্ৱা সব্বানি ধনকৰণীযানি সম্পাদেতি. মহাসুদস্সনস্সাপি তথেৱ সম্পাদেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পুন চপৰং আনন্দ…পে… এৱৰূপং গহপতিৰতনং পাতুৰহোসী’’তি.

পৰিণাযকৰতনৱণ্ণনা

২৫১. এৱং পাতুভূতগহপতিৰতনস্স পন ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স সব্বকিচ্চসংৱিধানসমত্থং পৰিণাযকৰতনং পাতুভৱতি. সো ৰঞ্ঞো জেট্ঠপুত্তোৱ হোতি. পকতিযা এৱ সো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী ৱিভাৱী. ৰঞ্ঞো পুঞ্ঞানুভাৱং নিস্সায পনস্স অত্তনো কম্মানুভাৱেন পৰচিত্তঞাণং উপ্পজ্জতি. যেন দ্ৱাদসযোজনায ৰাজপৰিসায চিত্তাচাৰং ঞত্ৱা ৰঞ্ঞো হিতে চ অহিতে চ ৱৱত্থপেতুং সমত্থো হোতি, সোপি তং অত্তনো আনুভাৱং দিস্ৱা তুট্ঠহদযো ৰাজানং সব্বকিচ্চানুসাসনেন পৱাৰেতি. মহাসুদস্সনম্পি তথেৱ পৱাৰেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পুন চপৰং…পে… পৰিণাযকৰতনং পাতুৰহোসী’’তি.

তত্থ ঠপেতব্বং ঠপেতুন্তি তস্মিং তস্মিং ঠানন্তৰে ঠপেতব্বং ঠপেতুং.

চতুইদ্ধিসমন্নাগতৱণ্ণনা

২৫২. সমৱেপাকিনিযাতি সমৱিপাচনিযা. গহণিযাতি কম্মজতেজোধাতুযা. তত্থ যস্স ভুত্তমত্তোৱ আহাৰো জীৰতি, যস্স ৱা পন পুটভত্তং ৱিয তত্থেৱ তিট্ঠতি, উভোপেতে ন সমৱেপাকিনিযা সমন্নাগতা. যস্স পন পুন ভত্তকালে ভত্তছন্দো উপ্পজ্জতেৱ, অযং সমৱেপাকিনিযা সমন্নাগতোতি.

ধম্মপাসাদপোক্খৰণিৱণ্ণনা

২৫৩. মাপেসি খোতি নগৰে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা জনৰাসিং কাৰেত্ৱা ন মাপেসি, ৰঞ্ঞো পন সহ চিত্তুপ্পাদেনেৱ ভূমিং ভিন্দিত্ৱা চতুৰাসীতি পোক্খৰণীসহস্সানি নিব্বত্তিংসু. তানি সন্ধাযেতং ৱুত্তং. দ্ৱীহি ৱেদিকাহীতি একায ইট্ঠকানং পৰিযন্তেযেৱ পৰিক্খিত্তা একায পৰিৱেণপৰিচ্ছেদপৰিযন্তে. এতদহোসীতি কস্মা অহোসি? একদিৱসং কিৰ নহত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ গচ্ছন্তং মহাজনং মহাপুৰিসো ওলোকেত্ৱা ইমে উম্মত্তকৱেসেনেৱ গচ্ছন্তি. সচে এতেসং এত্থ পিড়ন্ধনপুপ্ফানি ভৱেয্যুং, ভদ্দকং সিযাতি. অথস্স এতদহোসি. তত্থ সব্বোতুকন্তি পুপ্ফং নাম একস্মিংযেৱ উতুম্হি পুপ্ফতি. অহং পন তথা কৰিস্সামি – ‘‘যথা সব্বেসু উতূসু পুপ্ফিস্সতী’’তি চিন্তেসিং. ৰোপাপেসীতি নানাৱণ্ণউপ্পলবীজাদীনি ততো ততো আহৰাপেত্ৱা ন ৰোপাপেসি, সহ চিত্তুপ্পাদেনেৱ পনস্স সব্বং ইজ্ঝতি. তং লোকো ৰঞ্ঞা ৰোপিতন্তি মঞ্ঞি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৰোপাপেসী’’তি. ততো পট্ঠায মহাজনো নানপ্পকাৰং জলজথলজমালং পিড়ন্ধিত্ৱা নক্খত্তং কীড়মানো ৱিয গচ্ছতি.

২৫৪. অথ ৰাজা ততো উত্তৰিপি জনং সুখসমপ্পিতং কাতুকামো – ‘‘যংনূনাহং ইমাসং পোক্খৰণীনং তীৰে’’তিআদিনা জনস্স সুখৱিধানং চিন্তেত্ৱা সব্বং অকাসি. তত্থ ন্হাপেসুন্তি অঞ্ঞো সৰীৰং উব্বট্টেসি, অঞ্ঞো চুণ্ণানি যোজেসি, অঞ্ঞো তীৰে নহাযন্তস্স উদকং আহৰি, অঞ্ঞো ৱত্থানি পটিগ্গহেসি চেৱ অদাসি চ.

পট্ঠপেসি খোতি কথং পট্ঠপেসি? ইত্থীনঞ্চ পুৰিসানঞ্চ অনুচ্ছৱিকে অলঙ্কাৰে কাৰেত্ৱা ইত্থিমত্তমেৱ তত্থ পৰিচাৰৱসেন সেসং সব্বং পৰিচ্চাগৱসেন ঠপেত্ৱা ৰাজা মহাসুদস্সনো দানং দেতি, তং পৰিভুঞ্জথাতি ভেৰিং চৰাপেসি. মহাজনো পোক্খৰণীতীৰং আগন্ত্ৱা নহত্ৱা ৱত্থানি পৰিৱত্তেত্ৱা নানাগন্ধেহি ৱিলিত্তো পিড়ন্ধনৱিচিত্তমালো দানগ্গং গন্ত্ৱা অনেকপ্পকাৰেসু যাগুভত্তখজ্জকেসু অট্ঠৱিধপানেসু চ যো যং ইচ্ছতি, সো তং খাদিত্ৱা চ পিৱিত্ৱা চ নানাৱণ্ণানি খোমসুখুমানি ৱত্থানি নিৱাসেত্ৱা সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা যেসং তাদিসানি অত্থি, তে ওহায গচ্ছন্তি. যেসং পন নত্থি, তে গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. হত্থিঅস্সযানাদীসুপি নিসীদিত্ৱা থোকং ৱিচৰিত্ৱা অনত্থিকা ওহায, অত্থিকা গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. ৱৰসযনেসু নিপজ্জিত্ৱা সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অনত্থিকা ওহায, অত্থিকা গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. ইত্থীহিপি সদ্ধিং সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অনত্থিকা ওহায, অত্থিকা গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. সত্তৱিধৰতনপসাধনানি চ পসাধেত্ৱাপি সম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা অনত্থিকা ওহায, অত্থিকা গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. তম্পি দানং উট্ঠায সমুট্ঠায দীযতেৱ. জম্বুদীপৱাসিকানং অঞ্ঞং কম্মং নত্থি, ৰঞ্ঞো দানং পৰিভুঞ্জন্তাৱ ৱিচৰন্তি.

২৫৫. অথ ব্ৰাহ্মণগহপতিকা চিন্তেসুং – ‘‘অযং ৰাজা এৱৰূপং দানং দদন্তোপি ‘ময্হং তণ্ডুলাদীনি ৱা খীৰাদীনি ৱা দেথা’তি ন কিঞ্চি আহৰাপেতি, ন খো পন অম্হাকং – ‘ৰাজা আহৰাপেতী’তি তুণ্হীমাসিতুং পতিৰূপ’’ন্তি তে বহুং সাপতেয্যং সংহৰিত্ৱা ৰঞ্ঞো উপনামেসুং. তস্মা – ‘‘অথ খো, আনন্দ, ব্ৰাহ্মণগহপতিকা’’তিআদিমাহ. এৱং সমচিন্তেসুন্তি কস্মা এৱং চিন্তেসুং? কস্সচি ঘৰতো অপ্পং আভতং, কস্সচি বহু. তস্মিং পটিসংহৰিযমানে – ‘‘কিং তৱেৱ ঘৰতো সুন্দৰং আভতং, ন ময্হং ঘৰতো, কিং তৱেৱ ঘৰতো বহু, ন ময্হ’’ন্তি এৱং কলহসদ্দোপি উপ্পজ্জেয্য, সো মা উপ্পজ্জিত্থাতি এৱং সমচিন্তেসুং.

২৫৬. এহি ত্ৱং সম্মাতি এহি ত্ৱং ৱযস্স. ধম্মং নাম পাসাদন্তি পাসাদস্স নামং আৰোপেত্ৱাৱ আণাপেসি. ৱিস্সকম্মো পন কীৱ মহন্তো দেৱ পাসাদো হোতূতি পটিপুচ্ছিত্ৱা দীঘতো যোজনং ৱিত্থাৰতো অড্ঢযোজনং সব্বৰতনমযোৱ হোতূতি ৱুত্তেপি ‘এৱং হোতু, ভদ্দং তৱ ৱচন’ন্তি তস্স পটিস্সুণিত্ৱা ধম্মৰাজানং সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা মাপেসি. তত্থ এৱং ভদ্দং তৱাতি খো আনন্দাতি এৱং ভদ্দং তৱ ইতি খো আনন্দ. পটিস্সুত্ৱাতি সম্পটিচ্ছিত্ৱা, ৱত্ৱাতি অত্থো. তুণ্হীভাৱেনাতি সমণধম্মপটিপত্তিকৰণোকাসো মে ভৱিস্সতীতি ইচ্ছন্তো তুণ্হীভাৱেন অধিৱাসেসি. সাৰমযোতি চন্দনসাৰমযো.

২৫৭. দ্ৱীহি ৱেদিকাহীতি এত্থ একা ৱেদিকা পনস্স উণ্হীসমত্থকে অহোসি, একা হেট্ঠা পৰিচ্ছেদমত্থকে.

২৫৮. দুদ্দিক্খো অহোসীতি দুউদ্দিক্খো, পভাসম্পত্তিযা দুদ্দসোতি অত্থো. মুসতীতি হৰতি ফন্দাপেতি নিচ্চলভাৱেন পতিট্ঠাতুং ন দেতি. ৱিদ্ধেতি উব্বিদ্ধে, মেঘৱিগমেন দূৰীভূতেতি অত্থো. দেৱেতি আকাসে.

২৫৯. মাপেসি খোতি অহং ইমস্মিং ঠানে পোক্খৰণিং মাপেমি, তুম্হাকং ঘৰানি ভিন্দথাতি ন এৱং কাৰেত্ৱা মাপেসি. চিত্তুপ্পাদৱসেনেৱ পনস্স ভূমিং ভিন্দিত্ৱা তথাৰূপা পোক্খৰণী অহোসি. তে সব্বকামেহীতি সব্বেহি ইচ্ছিতিচ্ছিতৱত্থূহি, সমণে সমণপৰিক্খাৰেহি, ব্ৰাহ্মণে ব্ৰাহ্মণপৰিক্খাৰেহি সন্তপ্পেসীতি.

পঠমভাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ঝানসম্পত্তিৱণ্ণনা

২৬০. মহিদ্ধিকোতি চিত্তুপ্পাদৱসেনেৱ চতুৰাসীতিপোক্খৰণীসহস্সানং নিব্বত্তিসঙ্খাতায মহতিযা ইদ্ধিযা সমন্নাগতো. মহানুভাৱোতি তেসংযেৱ অনুভৱিতব্বানং মহন্ততায মহানুভাৱেন সমন্নাগতো. সেয্যথিদন্তি নিপাতো, তস্স – ‘‘কতমেসং তিণ্ণ’’ন্তি অত্থো. দানস্সাতি সম্পত্তিপৰিচ্চাগস্স. দমস্সাতি আড়ৱকসুত্তে পঞ্ঞা দমোতি আগতো. ইধ অত্তানং দমেন্তেন কতং উপোসথকম্মং. সংযমস্সাতি সীলস্স.

বোধিসত্তপুব্বযোগৱণ্ণনা

ইধ ঠত্ৱা পনস্স পুব্বযোগো ৱেদিতব্বো – ৰাজা কিৰ পুব্বে গহপতিকুলে নিব্বত্তি. তেন চ সমযেন ধৰমানকস্সেৱ কস্সপবুদ্ধস্স সাসনে একো থেৰো অৰঞ্ঞে ৱাসং ৱসতি, বোধিসত্তো অত্তনো কম্মেন অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো থেৰং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা থেৰস্স নিসজ্জনট্ঠানচঙ্কমনট্ঠানানি ওলোকেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘ইধেৱ, ভন্তে, অয্যো ৱসতী’’তি? আম, উপাসকাতি সুত্ৱা – ‘‘ইধেৱ অয্যস্স পণ্ণসালং কাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা অত্তনো কম্মং পহায দব্বসম্ভাৰং কোট্টেত্ৱা পণ্ণসালং কত্ৱা ছাদেত্ৱা ভিত্তিযো মত্তিকায লিম্পিত্ৱা দ্ৱাৰং যোজেত্ৱা কট্ঠত্থৰণং কত্ৱা – ‘‘কৰিস্সতি নু খো পৰিভোগং, ন কৰিস্সতী’’তি একমন্তং নিসীদি. থেৰো অন্তোগামতো আগন্ত্ৱা পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা কট্ঠত্থৰণে নিসীদি. উপাসকোপি আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা সমীপে নিসিন্নো ‘‘ফাসুকা, ভন্তে, পণ্ণসালা’’তি পুচ্ছি. ফাসুকা, ভদ্দমুখ, পব্বজিতসাৰুপ্পাতি. ৱসিস্সথ, ভন্তে, ইধাতি? আম, উপাসকাতি, সো অধিৱাসনাকাৰেন ৱসিস্সতীতি ঞত্ৱা নিবদ্ধং ময্হং ঘৰদ্ৱাৰং আগন্তব্বন্তি পটিজানাপেত্ৱা – ‘‘একং মে, ভন্তে, ৱৰং দেথা’’তি আহ. অতিক্কন্তৱৰা, উপাসক, পব্বজিতাতি. ভন্তে, যঞ্চ কপ্পতি, যঞ্চ অনৱজ্জন্তি. ৱদেহি উপাসকাতি. ভন্তে, নিবদ্ধৱসনট্ঠানে নাম মনুস্সা মঙ্গলে ৱা অমঙ্গলে ৱা আগমনং ইচ্ছন্তি, অনাগচ্ছন্তস্স কুজ্ঝন্তি. তস্মা অঞ্ঞং নিমন্তিতট্ঠানং গন্ত্ৱাপি ময্হং ঘৰং পৱিসিত্ৱাৱ ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেতব্বন্তি. থেৰো অধিৱাসেসি.

সো পণ্ণসালায কটসাটকং পত্থৰিত্ৱা মঞ্চপীঠং পঞ্ঞপেসি, অপস্সেনং নিক্খিপি, পাদকথলিকং ঠপেসি, পোক্খৰণিং খণি, চঙ্কমং কত্ৱা ৱালিকং ওকিৰি, মিগে আগন্ত্ৱা ভিত্তিং ঘংসিত্ৱা মত্তিকং পাতেন্তে দিস্ৱা কণ্টকৱতিং পৰিক্খিপি. পোক্খৰণিং ওতৰিত্ৱা উদকং আড়ুলিকং কৰোন্তে দিস্ৱা অন্তো পাসাণেহি চিনিত্ৱা বহি কণ্টকৱতিং পৰিক্খিপিত্ৱা অন্তোৱতিপৰিযন্তে তালপন্তিযো ৰোপেতি, মহাচঙ্কমে সম্মট্ঠট্ঠানং আড়ুলেন্তে দিস্ৱা চঙ্কমম্পি ৱতিযা পৰিক্খিপিত্ৱা অন্তোৱতিপৰিযন্তে তালপন্তিং ৰোপেসি. এৱং আৱাসং নিট্ঠপেত্ৱা থেৰস্স তিচীৱৰং, পিণ্ডপাতং, ওসধং, পৰিভোগভাজনং, আৰকণ্টকং, পিপ্ফলিকং, নখচ্ছেদনং, সূচিং, কত্তৰযট্ঠিং, উপাহনং, উদকতুম্বং, ছত্তং, দীপকপল্লকং, মলহৰণিং. পৰিস্সাৱনং, ধমকৰণং, পত্তং, থালকং, যং ৱা পনঞ্ঞম্পি পব্বজিতানং পৰিভোগজাতং, সব্বং অদাসি. থেৰস্স বোধিসত্তেন অদিন্নপৰিক্খাৰো নাম নাহোসি. সো সীলানি ৰক্খন্তো উপোসথং কৰোন্তো যাৱজীৱং থেৰং উপট্ঠহি. থেৰো তত্থেৱ ৱসন্তো অৰহত্তং পত্ৱা পৰিনিব্বাযি.

বোধিসত্তোপি যাৱতাযুকং পুঞ্ঞং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ততো চুতো মনুস্সলোকং আগচ্ছন্তো কুসাৱতিযা ৰাজধানিযা নিব্বত্তিত্ৱা মহাসুদস্সনো ৰাজা অহোসি.

‘‘এৱং নাতিমহন্তম্পি, পুঞ্ঞং আযতনে কতং;

মহাৱিপাকং হোতীতি, কত্তব্বং তং ৱিভাৱিনা’’.

মহাৱিযূহন্তি ৰজতমযং মহাকূটাগাৰং. তত্থ ৱসিতুকামো হুত্ৱা অগমাসি, এত্তাৱতা কামৱিতক্কাতি কামৱিতক্ক তযা এত্তাৱতা নিৱত্তিতব্বং, ইতো পৰং তুয্হং অভূমি, ইদং ঝানাগাৰং নাম, নযিদং তযা সদ্ধিং ৱসনট্ঠানন্তি এৱং তযো ৱিতক্কে কূটাগাৰদ্ৱাৰেযেৱ নিৱত্তেসি.

২৬১. পঠমজ্ঝানন্তিআদীসু ৱিসুং কসিণপৰিকম্মকিচ্চং নাম নত্থি. নীলকসিণেন অত্থে সতি নীলমণিং, পীতকসিণেন অত্থে সতি সুৱণ্ণং, লোহিতকসিণেন অত্থে সতি ৰত্তমণিং, ওদাতকসিণেন অত্থে সতি ৰজতন্তি ওলোকিতওলোকিতট্ঠানে কসিণমেৱ পঞ্ঞাযতি.

২৬২. মেত্তাসহগতেনাতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং সব্বম্পি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তমেৱ. ইতি পাড়িযং চত্তাৰি ঝানানি, চত্তাৰি অপ্পমঞ্ঞানেৱ ৱুত্তানি. মহাপুৰিসো পন সব্বাপি অট্ঠ সমাপত্তিযো, পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো চ নিব্বত্তেত্ৱা অনুলোমপটিলোমাদিৱসেন চুদ্দসহাকাৰেহি সমাপত্তিযো পৱিসন্তো মধুপটলং পৱিট্ঠভমৰো মধুৰসেন ৱিয সমাপত্তিসুখেনেৱ যাপেতি.

চতুৰাসীতিনগৰসহস্সাদিৱণ্ণনা

২৬৩. কুসাৱতীৰাজধানিপ্পমুখানীতি কুসাৱতী ৰাজধানী তেসং নগৰানং পমুখা সব্বসেট্ঠাতি অত্থো. ভত্তাভিহাৰোতি অভিহৰিতব্বভত্তং.

২৬৪. ৱস্সসতস্স ৱস্সসতস্সাতি কস্মা এৱং চিন্তেসি? তেসং সদ্দেন উক্কণ্ঠিত্ৱা, ‘‘সমাপন্নস্স সদ্দো কণ্টকো’’তি (অ. নি. ১০.৭২) হি ৱুত্তং. তস্মা সদ্দেন উক্কণ্ঠিতো মহাপুৰিসো. অথ কস্মা মা আগচ্ছন্তূতি ন ৱদতি? ইদানি ৰাজা ন পস্সতীতি নিবদ্ধৱত্তং ন লভিস্সন্তি, তং তেসং মা উপ্পজ্জিত্থাতি ন ৱদতি.

সুভদ্দাদেৱিউপসঙ্কমনৱণ্ণনা

২৬৫. এতদহোসীতি কদা এতং অহোসি. ৰঞ্ঞো কালঙ্কিৰিযদিৱসে. তদা কিৰ দেৱতা চিন্তেসুং – ‘‘ৰাজা অনাথকালঙ্কিৰিযং মা কৰোতু, ওৰোধেহি বহূহি ধীতূহি পুত্তেহি পৰিৱাৰিতোৱ কৰোতূ’’তি. অথ দেৱিং আৱট্টেত্ৱা তস্সা এৱং চিত্তং উপ্পাদেসুং. পীতানি ৱত্থানীতি তানি কিৰ পকতিযা ৰঞ্ঞো মনাপানি, তস্মা তানি পাৰুপথাতি আহ. এত্থেৱ দেৱি তিট্ঠাতি দেৱি ইমং ঝানাগাৰং নাম তুম্হেহি সদ্ধিং ৱসনট্ঠানং ন হোতি, ঝানৰতিৱিন্দনট্ঠানং মম, মা ইধ পাৱিসীতি.

২৬৬. এতদহোসীতি লোকে সত্তা নাম মৰণাসন্নকালে অতিৱিয ৱিৰোচন্তি, তেনস্স ৰঞ্ঞো ৱিপ্পসন্নইন্দ্ৰিযভাৱং দিস্ৱা এৱং অহোসি, ততো মা ৰঞ্ঞো কালঙ্কিৰিযা অহোসীতি তস্স কালঙ্কিৰিযং অনিচ্ছমানা সম্পতি গুণমস্স কথযিত্ৱা তিট্ঠমানাকাৰং কৰিস্সামীতি চিন্তেত্ৱা ইমানি তে দেৱাতিআদিমাহ. তত্থ ছন্দং জনেহীতি পেমং উপ্পাদেহি, ৰতিং কৰোহি. জীৱিতে অপেক্খন্তি জীৱিতে সাপেক্খং, আলযং, তণ্হং কৰোহীতি অত্থো.

এৱং খো মং ত্ৱং দেৱীতি ‘‘মযং খো, দেৱ, ইত্থিযো নাম পব্বজিতানং উপচাৰকথং ন জানাম, কথং ৱদাম মহাৰাজা’’তি ৰাজানং ‘‘পব্বজিতো অয’’ন্তি মঞ্ঞমানায দেৱিযা ৱুত্তে – ‘‘এৱং খো মং, ত্ৱং দেৱি, সমুদাচৰাহী’’তিআদিমাহ. গৰহিতাতি বুদ্ধেহি পচ্চেকবুদ্ধেহি সাৱকেহি অঞ্ঞেহি চ পণ্ডিতেহি বহুস্সুতেহি গৰহিতা. কিং কাৰণা? সাপেক্খকালকিৰিযা হি অত্তনোযেৱ গেহে যক্খকুক্কুৰঅজগোণমহিংসমূসিককুক্কুটঊকামঙ্গুলাদিভাৱেন নিব্বত্তনকাৰণং হোতি.

২৬৮. অথ খো, আনন্দ, সুভদ্দা দেৱী অস্সূনি পুঞ্ছিত্ৱাতি দেৱী একমন্তং গন্ত্ৱা ৰোদিত্ৱা কন্দিত্ৱা অস্সূনি পুঞ্ছিত্ৱা এতদৱোচ.

ব্ৰহ্মলোকূপগমৱণ্ণনা

২৬৯. গহপতিস্স ৱাতি কস্মা আহ? তেসং কিৰ সোণসেট্ঠিপুত্তাদীনং ৱিয মহতী সম্পত্তি হোতি, সোণস্স কিৰ সেট্ঠিপুত্তস্স একা ভত্তপাতি দ্ৱে সতসহস্সানি অগ্ঘতি. ইতি তেসং তাদিসং ভত্তং ভুত্তানং মুহুত্তং ভত্তসম্মদো ভত্তমুচ্ছা ভত্তকিলমথো হোতি.

২৭১. যং তেন সমযেন অজ্ঝাৱসামীতি যত্থ ৱসামি, তং একংযেৱ নগৰং হোতি, অৱসেসেসু পুত্তধীতাদযো চেৱ দাসমনুস্সা চ ৱসিংসু. পাসাদকূটাগাৰেসুপি এসেৱ নযো. পল্লঙ্কাদীসুপি একংযেৱ পল্লঙ্কং পৰিভুঞ্জতি, সেসা পুত্তাদীনং পৰিভোগা হোন্তি. ইত্থীসুপি একাৱ পচ্চুপট্ঠাতি, সেসা পৰিৱাৰমত্তা হোন্তি, পৰিদহামীতি একমেৱ দুস্সযুগং নিৱাসেমি, সেসানি পৰিৱাৰেত্ৱা ৱিচৰন্তানং অসীতিসহস্সাধিকানং সোড়সন্নং পুৰিসসতসহস্সানং হোন্তি. ভুঞ্জামীতি পৰমপ্পমাণেন নাড়িকোদনমত্তং ভুঞ্জামি, সেসং পৰিৱাৰেত্ৱা ৱিচৰন্তানং চত্তালীসসহস্সাধিকানং অট্ঠন্নং পুৰিসসতসহস্সানং হোতীতি দস্সেতি. একথালিপাকো হি দসন্নং জনানং পহোতি.

এতানি পন চতুৰাসীতি নগৰসহস্সানি চেৱ পাসাদসহস্সানি চ কূটাগাৰসহস্সানি চ একিস্সাযেৱ পণ্ণসালায নিস্সন্দেন নিব্বত্তানি. চতুৰাসীতি পল্লঙ্কসহস্সানি নিপজ্জনত্থায দিন্নমঞ্চকস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তানি. চতুৰাসীতি হত্থিসহস্সানি অস্সসহস্সানি ৰথসহস্সানি নিসীদনত্থায দিন্নপীঠস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তানি. চতুৰাসীতি মণিসহস্সানি একদীপস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তানি. চতুৰাসীতি পোক্খৰণীসহস্সানি একপোক্খৰণিযা নিস্সন্দেন নিব্বত্তানি. চতুৰাসীতি ইত্থিসহস্সানি পুত্তসহস্সানি গহপতিসহস্সানি পৰিভোগভাজনপত্তথালক ধমকৰণ পৰিস্সাৱন আৰকণ্টক পিপ্ফলক নখচ্ছেদন কুঞ্চিককণ্ণমলহৰণী পাদকথলিক উপাহন ছত্ত কত্তৰযট্ঠিদানস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তানি. চতুৰাসীতি ধেনুসহস্সানি গোৰসদানস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তানি. চতুৰাসীতি ৱত্থকোটিসহস্সানি নিৱাসনপাৰুপনদানস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তানি. চতুৰাসীতি থালিপাকসহস্সানি ভোজনদানস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তানীতি ৱেদিতব্বানি.

২৭২. এৱং ভগৱা মহাসুদস্সনস্স সম্পত্তিং আদিতো পট্ঠায ৱিত্থাৰেন কথেত্ৱা সব্বং তং দাৰকানং পংস্ৱাগাৰকীড়নং ৱিয দস্সেন্তো পৰিনিব্বানমঞ্চকে নিপন্নোৱ পস্সানন্দাতিআদিমাহ. তত্থ ৱিপৰিণতাতি পকতিৱিজহনেন নিব্বুতপদীপো ৱিয অপঞ্ঞত্তিকভাৱং গতা. এৱং অনিচ্চা খো, আনন্দ, সঙ্খাৰাতি এৱং হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চা.

এত্তাৱতা ভগৱা যথা নাম পুৰিসো সতহত্থুব্বেধে চম্পকৰুক্খে নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা অভিৰুহিত্ৱা চম্পকপুপ্ফং আদায নিস্সেণিং মুঞ্চন্তো ওতৰেয্য, এৱমেৱ নিস্সেণিং বন্ধন্তো ৱিয অনেকৱস্সকোটিসতসহস্সুব্বেধং মহাসুদস্সনসম্পত্তিং আৰুয্হ সম্পত্তিমত্থকে ঠিতং অনিচ্চলক্খণং আদায নিস্সেণিং মুঞ্চন্তো ৱিয ওতিণ্ণো. তেনেৱ পুব্বে ৱসভৰাজা দীঘভাণকত্থেৰানং লোহপাসাদস্স পাচীনপস্সে অম্বলট্ঠিকাযং ইমং সুত্তং সজ্ঝাযন্তানং সুত্ৱা – ‘‘কিং, ভো, ময্হং অয্যকেন এত্থ ৱুত্তং, অত্তনো খাদিতপীতট্ঠানে সম্পত্তিমেৱ কথেতী’’তি চিন্তেন্তো – ‘‘এৱং অনিচ্চা খো, আনন্দ, সঙ্খাৰা’’তি ৱুত্তকালে ‘‘ইমং, ভো, দিস্ৱা পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমতা এৱং ৱুত্ত’’ন্তি ৱামহত্থং সমিঞ্জিত্ৱা দক্খিণহত্থেন অপ্ফোটেত্ৱা – ‘‘সাধু সাধূ’’তি তুট্ঠহদযো সাধুকাৰং অদাসি.

এৱং অদ্ধুৱাতি এৱং উদকপুপ্ফুড়াদযো ৱিয ধুৱভাৱৱিৰহিতা. এৱং অনস্সাসিকাতি এৱং সুপিনকে পীতপানীযং ৱিয অনুলিত্তচন্দনং ৱিয চ অস্সাসৱিৰহিতা.

সৰীৰং নিক্খিপেয্যাতি সৰীৰং ছড্ডেয্য. ইদানি অঞ্ঞস্স সৰীৰস্স নিক্খেপো ৱা পটিজগ্গনং ৱা নত্থি কিলেসপহীনত্তা, আনন্দ, তথাগতস্সাতি ৱদতি. ইদং পন ৱত্ৱা পুন থেৰং আমন্তেসি, চক্কৱত্তিনো আনুভাৱো নাম ৰঞ্ঞো পব্বজিতস্স সত্তমে দিৱসে অন্তৰধাযতি. মহাসুদস্সনস্স পন কালঙ্কিৰিযতো সত্তমেৱ দিৱসে সত্তৰতনপাকাৰা সত্তৰতনতালা চতুৰাসীতি পোক্খৰণীসহস্সানি ধম্মপাসাদো ধম্মপোক্খৰণী চক্কৰতনন্তি সব্বমেতং অন্তৰধাযীতি. হত্থিআদীসু পন অযং ধম্মতা খীণাযুকা সহেৱ কালঙ্কৰোন্তি. আযুসেসে সতি হত্থিৰতনং উপোসথকুলং গচ্ছতি, অস্সৰতনং ৱলাহককুলং, মণিৰতনং ৱেপুল্লপব্বতমেৱ গচ্ছতি. ইত্থিৰতনস্স আনুভাৱো অন্তৰধাযতি. গহপতিৰতনস্স চক্খু পাকতিকমেৱ হোতি. পৰিণাযকৰতনস্স ৱেয্যত্তিযং নস্সতি.

ইদমৱোচ ভগৱাতি ইদং পাড়িযং আৰুড়্হঞ্চ অনাৰুড়্হঞ্চ সব্বং ভগৱা অৱোচ. সেসং উত্তানত্থমেৱাতি.

ইতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং

মহাসুদস্সনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.