৩. মহাপৰিনিব্বানসুত্তৱণ্ণনা

১৩১. এৱং মে সুতন্তি মহাপৰিনিব্বানসুত্তং. তত্ৰাযমনুপুব্বপদৱণ্ণনা – গিজ্ঝকূটেতি গিজ্ঝা তস্স কূটেসু ৱসিংসু, গিজ্ঝসদিসং ৱা তস্স কূটং অত্থীতি গিজ্ঝকূটো, তস্মিং গিজ্ঝকূটে. অভিযাতুকামোতি অভিভৱনত্থায যাতুকামো. ৱজ্জীতি ৱজ্জিৰাজানো. এৱংমহিদ্ধিকেতি এৱং মহতিযা ৰাজিদ্ধিযা সমন্নাগতে, এতেন নেসং সমগ্গভাৱং কথেসি. এৱংমহানুভাৱেতি এৱং মহন্তেন আনুভাৱেন সমন্নাগতে, এতেন নেসং হত্থিসিপ্পাদীসু কতসিক্খতং কথেসি, যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সিক্খিতা ৱতিমে লিচ্ছৱিকুমাৰকা, সুসিক্খিতা ৱতিমে লিচ্ছৱিকুমাৰকা, যত্ৰ হি নাম সুখুমেন তাড়চ্ছিগ্গলেন অসনং অতিপাতযিস্সন্তি পোঙ্খানুপোঙ্খং অৱিৰাধিত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১১১৫). উচ্ছেচ্ছামীতি উচ্ছিন্দিস্সামি. ৱিনাসেস্সামীতি নাসেস্সামি, অদস্সনং পাপেস্সামি. অনযব্যসনন্তি এত্থ ন অযোতি অনযো, অৱড্ঢিযা এতং নামং. হিতঞ্চ সুখঞ্চ ৱিযস্সতি ৱিক্খিপতীতি ব্যসনং, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞাদীনং এতং নামং. আপাদেস্সামীতি পাপযিস্সামি.

ইতি কিৰ সো ঠাননিসজ্জাদীসু ইমং যুদ্ধকথমেৱ কথেতি, গমনসজ্জা হোথাতি এৱং বলকাযং আণাপেতি. কস্মা? গঙ্গাযং কিৰ একং পট্টনগামং নিস্সায অড্ঢযোজনং অজাতসত্তুনো আণা, অড্ঢযোজনং লিচ্ছৱীনং. এত্থ পন আণাপৱত্তিট্ঠানং হোতীতি অত্থো. তত্ৰাপি চ পব্বতপাদতো মহগ্ঘভণ্ডং ওতৰতি. তং সুত্ৱা – ‘‘অজ্জ যামি, স্ৱে যামী’’তি অজাতসত্তুনো সংৱিদহন্তস্সেৱ লিচ্ছৱিৰাজানো সমগ্গা সম্মোদমানা পুৰেতৰং গন্ত্ৱা সব্বং গণ্হন্তি. অজাতসত্তু পচ্ছা আগন্ত্ৱা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা কুজ্ঝিত্ৱা গচ্ছতি. তে পুনসংৱচ্ছৰেপি তথেৱ কৰোন্তি. অথ সো বলৱাঘাতজাতো তদা এৱমকাসি.

ততো চিন্তেসি – ‘‘গণেন সদ্ধিং যুদ্ধং নাম ভাৰিযং, একোপি মোঘপ্পহাৰো নাম নত্থি, একেন খো পন পণ্ডিতেন সদ্ধিং মন্তেত্ৱা কৰোন্তো নিপ্পৰাধো হোতি, পণ্ডিতো চ সত্থাৰা সদিসো নত্থি, সত্থা চ অৱিদূৰে ধুৰৱিহাৰে ৱসতি, হন্দাহং পেসেত্ৱা পুচ্ছামি. সচে মে গতেন কোচি অত্থো ভৱিস্সতি, সত্থা তুণ্হী ভৱিস্সতি, অনত্থে পন সতি কিং ৰঞ্ঞো তত্থ গমনেনাতি ৱক্খতী’’তি. সো ৱস্সকাৰব্ৰাহ্মণং পেসেসি. ব্ৰাহ্মণো গন্ত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অথ খো ৰাজা…পে… আপাদেস্সামী’’তি.

ৰাজঅপৰিহানিযধম্মৱণ্ণনা

১৩৪. ভগৱন্তং বীজযমানোতি থেৰো ৱত্তসীসে ঠত্ৱা ভগৱন্তং বীজতি, ভগৱতো পন সীতং ৱা উণ্হং ৱা নত্থি. ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱচনং সুত্ৱা তেন সদ্ধিং অমন্তেত্ৱা থেৰেন সদ্ধিং মন্তেতুকামো কিন্তি তে, আনন্দ, সুতন্তিআদিমাহ. অভিণ্হং সন্নিপাতাতি দিৱসস্স তিক্খত্তুং সন্নিপতন্তাপি অন্তৰন্তৰা সন্নিপতন্তাপি অভিণ্হং সন্নিপাতাৱ. সন্নিপাতবহুলাতি হিয্যোপি সন্নিপতিম্হা, পুৰিমদিৱসম্পি সন্নিপতিম্হা, পুন অজ্জ কিমত্থং সন্নিপতিতা হোমাতি ৱোসানং অনাপজ্জন্তা সন্নিপাতবহুলা নাম হোন্তি. যাৱকীৱঞ্চাতি যত্তকং কালং. ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানীতি – অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা হি দিসাৱিদিসাসু আগতং সাসনং ন সুণন্তি, ততো – ‘‘অসুকগামসীমা ৱা নিগমসীমা ৱা আকুলা, অসুকট্ঠানে চোৰা ৱা পৰিযুট্ঠিতা’’তি ন জানন্তি, চোৰাপি ‘‘পমত্তা ৰাজানো’’তি ঞত্ৱা গামনিগমাদীনি পহৰন্তা জনপদং নাসেন্তি. এৱং ৰাজূনং পৰিহানি হোতি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং তং পৱত্তিং সুণন্তি, ততো বলং পেসেত্ৱা অমিত্তমদ্দনং কৰোন্তি, চোৰাপি – ‘‘অপ্পমত্তা ৰাজানো, ন সক্কা অম্হেহি ৱগ্গবন্ধেহি ৱিচৰিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৱা পলাযন্তি. এৱং ৰাজূনং ৱুদ্ধি হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পৰিহানী’’তি. তত্থ পাটিকঙ্খাতি ইচ্ছিতব্বা, অৱস্সং ভৱিস্সতীতি এৱং দট্ঠব্বাতি অত্থো.

সমগ্গাতিআদীসু সন্নিপাতভেৰিযা নিগ্গতায – ‘‘অজ্জ মে কিচ্চং অত্থি, মঙ্গলং অত্থী’’তি ৱিক্খেপং কৰোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. ভেৰিসদ্দং পন সুত্ৱাৱ ভুঞ্জন্তাপি অলঙ্কৰিযমানাপি ৱত্থানি নিৱাসেন্তাপি অড্ঢভুত্তা ৱা অড্ঢালঙ্কতা ৱা ৱত্থং নিৱাসযমানা ৱা সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৱা মন্তেত্ৱা কত্তব্বং কত্ৱা একতোৱ অৱুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. এৱং ৱুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৱং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিৰকথাৱ সুতা, ইদানি ৱিনিচ্ছযকথা ভৱিস্সতী’’তি. একতো ৱুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ – ‘‘অসুকট্ঠানেসু গামসীমা ৱা নিগমসীমা ৱা আকুলা, চোৰা পৰিযুট্ঠিতা’’তি সুত্ৱা – ‘‘কো গন্ত্ৱা ইমং অমিত্তমদ্দনং কৰিস্সতী’’তি ৱুত্তে – ‘‘অহং পঠমং, অহং পঠম’’ন্তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. একস্স পন কম্মন্তে ওসীদমানে সেসা ৰাজানো পুত্তভাতৰো পেসেত্ৱা তস্স কম্মন্তং উপত্থম্ভযমানাপি, আগন্তুকৰাজানং – ‘‘অসুকস্স গেহং গচ্ছতু, অসুকস্স গেহং গচ্ছতূ’’তি অৱত্ৱা সব্বে একতো সঙ্গণ্হন্তাপি, একস্স মঙ্গলে ৱা ৰোগে ৱা অঞ্ঞস্মিং ৱা পন তাদিসে সুখদুক্খে উপ্পন্নে সব্বে তত্থ সহাযভাৱং গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱজ্জিকৰণীযানি কৰোন্তি নাম.

অপঞ্ঞত্তন্তিআদীসু পুব্বে অকতং সুঙ্কং ৱা বলিং ৱা দণ্ডং ৱা আহৰাপেন্তা অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেন্তি নাম. পোৰাণপৱেণিযা আগতমেৱ পন অনাহৰাপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম. চোৰোতি গহেত্ৱা দস্সিতে অৱিচিনিত্ৱাৱ ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসেন্তা পোৰাণং ৱজ্জিধম্মং সমাদায ন ৱত্তন্তি নাম. তেসং অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেন্তানং অভিনৱসুঙ্কাদীহি পীড়িতা মনুস্সা – ‘‘অতিউপদ্দুতম্হ, কো ইমেসং ৱিজিতে ৱসিস্সতী’’তি পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং পহৰন্তি. পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তানং পৱেণীআগতানি সুঙ্কাদীনি অগণ্হন্তানং কোসো পৰিহাযতি. ততো হত্থিঅস্সবলকাযওৰোধাদযো যথানিবদ্ধং ৱট্টং অলভমানা থামেন বলেন পৰিহাযন্তি. তে নেৱ যুদ্ধক্খমা হোন্তি, ন পাৰিচৰিযক্খমা. পোৰাণং ৱজ্জিধম্মং সমাদায অৱত্তন্তানং ৱিজিতে মনুস্সা – ‘‘অম্হাকং পুত্তং পিতৰং ভাতৰং অচোৰংযেৱ চোৰোতি কত্ৱা ছিন্দিংসু ভিন্দিংসূ’’তি কুজ্ঝিত্ৱা পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং পহৰন্তি, এৱং ৰাজূনং পৰিহানি হোতি, পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেন্তানং পন ‘‘পৱেণীআগতমেৱ ৰাজানো কৰোন্তী’’তি মনুস্সা হট্ঠতুট্ঠা কসিৱাণিজ্জাদিকে কম্মন্তে সম্পাদেন্তি. পঞ্ঞত্তং অসমুচ্ছিন্দন্তানং পৱেণীআগতানি সুঙ্কাদীনি গণ্হন্তানং কোসো ৱড্ঢতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওৰোধাদযো যথানিবদ্ধং ৱট্টং লভমানা থামবলসম্পন্না যুদ্ধক্খমা চেৱ পাৰিচৰিযক্খমা চ হোন্তি.

পোৰাণং ৱজ্জিধম্মন্তি এত্থ পুব্বে কিৰ ৱজ্জিৰাজানো ‘‘অযং চোৰো’’তি আনেত্ৱা দস্সিতে ‘‘গণ্হথ নং চোৰ’’ন্তি অৱত্ৱা ৱিনিচ্ছযমহামত্তানং দেন্তি. তে ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা সচে অচোৰো হোতি, ৱিস্সজ্জেন্তি. সচে চোৰো, অত্তনা কিঞ্চি অৱত্ৱা ৱোহাৰিকানং দেন্তি. তেপি অচোৰো চে, ৱিস্সজ্জেন্তি. চোৰো চে, সুত্তধৰানং দেন্তি. তেপি ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা অচোৰো চে, ৱিস্সজ্জেন্তি. চোৰো চে, অট্ঠকুলিকানং দেন্তি. তেপি তথেৱ কত্ৱা সেনাপতিস্স, সেনাপতি উপৰাজস্স, উপৰাজা ৰঞ্ঞো, ৰাজা ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা অচোৰো চে, ৱিস্সজ্জেতি. সচে পন চোৰো হোতি, পৱেণীপোত্থকং ৱাচাপেতি. তত্থ – ‘‘যেন ইদং নাম কতং, তস্স অযং নাম দণ্ডো’’তি লিখিতং. ৰাজা তস্স কিৰিযং তেন সমানেত্ৱা তদনুচ্ছৱিকং দণ্ডং কৰোতি. ইতি এতং পোৰাণং ৱজ্জিধম্মং সমাদায ৱত্তন্তানং মনুস্সা ন উজ্ঝাযন্তি, ‘‘ৰাজানো পোৰাণপৱেণিযা কম্মং কৰোন্তি, এতেসং দোসো নত্থি, অম্হাকংযেৱ দোসো’’তি অপ্পমত্তা কম্মন্তে কৰোন্তি. এৱং ৰাজূনং ৱুদ্ধি হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি.

সক্কৰোন্তীতি যংকিঞ্চি তেসং সক্কাৰং কৰোন্তা সুন্দৰমেৱ কৰোন্তি. গৰুং কৰোন্তীতি গৰুভাৱং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱাৱ কৰোন্তি. মানেন্তীতি মনেন পিযাযন্তি. পূজেন্তীতি নিপচ্চকাৰং দস্সেন্তি. সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি দিৱসস্স দ্ৱে তযো ৱাৰে উপট্ঠানং গন্ত্ৱা তেসং কথং সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞন্তি. তত্থ যে এৱং মহল্লকানং ৰাজূনং সক্কাৰাদীনি ন কৰোন্তি, ওৱাদত্থায চ নেসং উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তে তেহি ৱিস্সট্ঠা অনোৱদিযমানা কীড়াপসুতা ৰজ্জতো পৰিহাযন্তি. যে পন তথা পটিপজ্জন্তি, তেসং মহল্লকৰাজানো – ‘‘ইদং কাতব্বং, ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি পোৰাণং পৱেণিং আচিক্খন্তি. সঙ্গামং পত্ৱাপি – ‘‘এৱং পৱিসিতব্বং, এৱং নিক্খমিতব্ব’’ন্তি উপাযং দস্সেন্তি. তে তেহি ওৱদিযমানা যথাওৱাদং পটিপজ্জন্তা সক্কোন্তি ৰাজপ্পৱেণিং সন্ধাৰেতুং. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱুদ্ধিযেৱ, আনন্দ, ৱজ্জীনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি.

কুলিত্থিযোতি কুলঘৰণিযো. কুলকুমাৰিযোতি অনিৱিদ্ধা তাসং ধীতৰো. ওক্কস্স পসয্হাতি এত্থ ‘‘ওক্কস্সা’’তি ৱা ‘‘পসয্হা’’তি ৱা পসয্হাকাৰস্সেৱেতং নামং. ‘‘উক্কস্সা’’তিপি পঠন্তি. তত্থ ওক্কস্সাতি অৱকস্সিত্ৱা আকড্ঢিত্ৱা. পসয্হাতি অভিভৱিত্ৱা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱাতি অযং ৱচনত্থো. এৱঞ্হি কৰোন্তানং ৱিজিতে মনুস্সা – ‘‘অম্হাকং গেহে পুত্তমাতৰোপি, খেড়সিঙ্ঘাণিকাদীনি মুখেন অপনেত্ৱা সংৱড্ঢিতধীতৰোপি ইমে ৰাজানো বলক্কাৰেন গহেত্ৱা অত্তনো ঘৰে ৱাসেন্তী’’তি কুপিতা পচ্চন্তং পৱিসিত্ৱা চোৰা ৱা চোৰসহাযা ৱা হুত্ৱা জনপদং পহৰন্তি. এৱং অকৰোন্তানং পন ৱিজিতে মনুস্সা অপ্পোস্সুক্কা সকানি কম্মানি কৰোন্তা ৰাজকোসং ৱড্ঢেন্তি. এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.

ৱজ্জীনং ৱজ্জিচেতিযানীতি ৱজ্জিৰাজূনং ৱজ্জিৰট্ঠে চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযানীতি লদ্ধনামানি যক্খট্ঠানানি. অব্ভন্তৰানীতি অন্তোনগৰে ঠিতানি. বাহিৰানীতি বহিনগৰে ঠিতানি. দিন্নপুব্বন্তি পুব্বে দিন্নং. কতপুব্বন্তি পুব্বে কতং. নো পৰিহাপেস্সন্তীতি অপৰিহাপেত্ৱা যথাপৱত্তমেৱ কৰিস্সন্তি ধম্মিকং বলিং পৰিহাপেন্তানঞ্হি দেৱতা আৰক্খং সুসংৱিহিতং ন কৰোন্তি, অনুপ্পন্নং দুক্খং জনেতুং অসক্কোন্তাপি উপ্পন্নং কাসসীসৰোগাদিং ৱড্ঢেন্তি, সঙ্গামে পত্তে সহাযা ন হোন্তি. অপৰিহাপেন্তানং পন আৰক্খং সুসংৱিহিতং কৰোন্তি, অনুপ্পন্নং সুখং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তাপি উপ্পন্নং কাসসীসৰোগাদিং হনন্তি, সঙ্গামসীসে সহাযা হোন্তীতি এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.

ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তীতি এত্থ ৰক্খা এৱ যথা অনিচ্ছিতং ন গচ্ছতি, এৱং আৱৰণতো আৱৰণং. যথা ইচ্ছিতং ন ৱিনস্সতি, এৱং গোপাযনতো গুত্তি. তত্থ বলকাযেন পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খণং পব্বজিতানং ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি নাম ন হোতি. যথা পন ৱিহাৰস্স উপৱনে ৰুক্খে ন ছিন্দন্তি, ৱাজিকা ৱজ্ঝং ন কৰোন্তি, পোক্খৰণীসু মচ্ছে ন গণ্হন্তি, এৱং কৰণং ধম্মিকা ৰক্খাৱৰণগুত্তি নাম. কিন্তি অনাগতা চাতি ইমিনা পন নেসং এৱং পচ্চুপট্ঠিতচিত্তসন্তানোতি চিত্তপ্পৱত্তিং পুচ্ছতি.

তত্থ যে অনাগতানং অৰহন্তানং আগমনং ন ইচ্ছন্তি, তে অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. পব্বজিতে চ সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন কৰোন্তি, গন্ত্ৱা ন পস্সন্তি, পটিসন্থাৰং ন কৰোন্তি, পঞ্হং ন পুচ্ছন্তি, ধম্মং ন সুণন্তি, দানং ন দেন্তি, অনুমোদনং ন সুণন্তি, নিৱাসনট্ঠানং ন সংৱিদহন্তি. অথ নেসং অৱণ্ণো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘‘অসুকো নাম ৰাজা অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো, পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন কৰোতি…পে… নিৱাসনট্ঠানং ন সংৱিদহতী’’তি. তং সুত্ৱা পব্বজিতা তস্স নগৰদ্ৱাৰেন ন গচ্ছন্তি, গচ্ছন্তাপি নগৰং ন পৱিসন্তি. এৱং অনাগতানং অৰহন্তানং অনাগমনমেৱ হোতি. আগতানম্পি ফাসুৱিহাৰে অসতি যেপি অজানিত্ৱা আগতা, তে – ‘‘ৱসিস্সামাতি তাৱ চিন্তেত্ৱা আগতম্হা, ইমেসং পন ৰাজূনং ইমিনা নীহাৰেন কো ৱসিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তি. এৱং অনাগতেসু অনাগচ্ছন্তেসু, আগতেসু দুক্খং ৱিহৰন্তেসু সো দেসো পব্বজিতানং অনাৱাসো হোতি. ততো দেৱতাৰক্খা ন হোতি, দেৱতাৰক্খায অসতি অমনুস্সা ওকাসং লভন্তি. অমনুস্সা উস্সন্না অনুপ্পন্নং ব্যাধিং উপ্পাদেন্তি, সীলৱন্তানং দস্সনপঞ্হাপুচ্ছনাদিৱত্থুকস্স পুঞ্ঞস্স অনাগমো হোতি. ৱিপৰিযাযেন পন যথাৱুত্তকণ্হপক্খৱিপৰীতস্স সুক্কপক্খস্স সম্ভৱো হোতীতি এৱমেত্থ ৱুদ্ধিহানিযো ৱেদিতব্বা.

১৩৫. একমিদাহন্তি ইদং ভগৱা পুব্বে ৱজ্জীনং ইমস্স ৱজ্জিসত্তকস্স দেসিতভাৱপ্পকাসনত্থমাহ. তত্থ সাৰন্দদে চেতিযেতি এৱংনামকে ৱিহাৰে. অনুপ্পন্নে কিৰ বুদ্ধে তত্থ সাৰন্দদস্স যক্খস্স নিৱাসনট্ঠানং চেতিযং অহোসি. অথেত্থ ভগৱতো ৱিহাৰং কাৰাপেসুং, সো সাৰন্দদে চেতিযে কতত্তা সাৰন্দদচেতিযন্ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গতো.

অকৰণীযাতি অকাতব্বা, অগ্গহেতব্বাতি অত্থো. যদিদন্তি নিপাতমত্তং. যুদ্ধস্সাতি কৰণত্থে সামিৱচনং, অভিমুখযুদ্ধেন গহেতুং ন সক্কাতি অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ উপলাপনাযাতি ঠপেত্ৱা উপলাপনং. উপলাপনা নাম – ‘‘অলং ৱিৱাদেন, ইদানি সমগ্গা হোমা’’তি হত্থিঅস্সৰথহিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদীনি পেসেত্ৱা সঙ্গহকৰণং. এৱঞ্হি সঙ্গহং কত্ৱা কেৱলং ৱিস্সাসেন সক্কা গণ্হিতুন্তি অত্থো. অঞ্ঞত্ৰ মিথুভেদাযাতি ঠপেত্ৱা মিথুভেদং. ইমিনা অঞ্ঞমঞ্ঞভেদং কত্ৱাপি সক্কা এতে গহেতুন্তি দস্সেতি. ইদং ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কথায নযং লভিত্ৱা আহ.

কিং পন ভগৱা ব্ৰাহ্মণস্স ইমায কথায নযলাভং ন জানাতীতি? আম, জানাতি. জানন্তো কস্মা কথেসীতি? অনুকম্পায. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘মযা অকথিতেপি কতিপাহেন গন্ত্ৱা সব্বে গণ্হিস্সতি, কথিতে পন সমগ্গে ভিন্দন্তো তীহি সংৱচ্ছৰেহি গণ্হিস্সতি, এত্তকম্পি জীৱিতমেৱ ৱৰং, এত্তকঞ্হি জীৱন্তা অত্তনো পতিট্ঠানভূতং পুঞ্ঞং কৰিস্সন্তী’’তি.

অভিনন্দিত্ৱাতি চিত্তেন অভিনন্দিত্ৱা. অনুমোদিত্ৱাতি ‘‘যাৱ সুভাসিতঞ্চিদং ভোতা গোতমেনা’’তি ৱাচায অনুমোদিত্ৱা. পক্কামীতি ৰঞ্ঞো সন্তিকং গতো. ততো নং ৰাজা – ‘‘কিং আচৰিয, ভগৱা অৱচা’’তি পুচ্ছি. সো – ‘‘যথা ভো সমণস্স গোতমস্স ৱচনং ন সক্কা ৱজ্জী কেনচি গহেতুং, অপি চ উপলাপনায ৱা মিথুভেদেন ৱা সক্কা’’তি আহ. ততো নং ৰাজা – ‘‘উপলাপনায অম্হাকং হত্থিঅস্সাদযো নস্সিস্সন্তি, ভেদেনেৱ তে গহেস্সামি, কিং কৰোমা’’তি পুচ্ছি. তেন হি, মহাৰাজ, তুম্হে ৱজ্জিং আৰব্ভ পৰিসতি কথং সমুট্ঠাপেথ. ততো অহং – ‘‘কিং তে মহাৰাজ তেহি, অত্তনো সন্তকেহি কসিৱাণিজ্জাদীনি কত্ৱা জীৱন্তু এতে ৰাজানো’’তি ৱত্ৱা পক্কমিস্সামি. ততো তুম্হে – ‘‘কিন্নু খো ভো এস ব্ৰাহ্মণো ৱজ্জিং আৰব্ভ পৱত্তং কথং পটিবাহতী’’তি ৱদেয্যাথ, দিৱসভাগে চাহং তেসং পণ্ণাকাৰং পেসেস্সামি, তম্পি গাহাপেত্ৱা তুম্হেপি মম দোসং আৰোপেত্ৱা বন্ধনতালনাদীনি অকত্ৱাৱ কেৱলং খুৰমুণ্ডং মং কত্ৱা নগৰা নীহৰাপেথ. অথাহং – ‘‘মযা তে নগৰে পাকাৰো পৰিখা চ কাৰিতা, অহং কিৰ দুব্বলট্ঠানঞ্চ উত্তানগম্ভীৰট্ঠানঞ্চ জানামি, ন চিৰস্সেৱ দানি উজুং কৰিস্সামী’’তি ৱক্খামি. তং সুত্ৱা তুম্হে – ‘‘গচ্ছতূ’’তি ৱদেয্যাথাতি. ৰাজা সব্বং অকাসি.

লিচ্ছৱী তস্স নিক্খমনং সুত্ৱা – ‘‘সঠো ব্ৰাহ্মণো, মা তস্স গঙ্গং উত্তৰিতুং অদত্থা’’তি আহংসু. তত্ৰ একচ্চেহি – ‘‘অম্হে আৰব্ভ কথিতত্তা কিৰ সো এৱং কতো’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি, ভণে, এতূ’’তি ভণিংসু. সো গন্ত্ৱা লিচ্ছৱী দিস্ৱা ‘‘কিং আগতত্থা’’তি পুচ্ছিতো তং পৱত্তিং আৰোচেসি, লিচ্ছৱিনো – ‘‘অপ্পমত্তকেন নাম এৱং গৰুং দণ্ডং কাতুং ন যুত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা – ‘‘কিং তে তত্ৰ ঠানন্তৰ’’ন্তি পুচ্ছিংসু. ‘‘ৱিনিচ্ছযামচ্চোহমস্মী’’তি. তদেৱ তে ঠানন্তৰং হোতূতি. সো সুট্ঠুতৰং ৱিনিচ্ছযং কৰোতি, ৰাজকুমাৰা তস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি.

সো পতিট্ঠিতগুণো হুত্ৱা একদিৱসং একং লিচ্ছৱিং গহেত্ৱা একমন্তং গন্ত্ৱা – দাৰকা কসন্তীতি পুচ্ছি. আম, কসন্তি. দ্ৱে গোণে যোজেত্ৱাতি? আম, দ্ৱে গোণে যোজেত্ৱাতি. এত্তকং ৱত্ৱা নিৱত্তো. ততো তং অঞ্ঞো – ‘‘কিং আচৰিযো আহা’’তি পুচ্ছিত্ৱা তেন ৱুত্তং অসদ্দহন্তো ‘‘ন মে এস যথাভূতং কথেতী’’তি তেন সদ্ধিং ভিজ্জি. ব্ৰাহ্মণো অঞ্ঞস্মিং দিৱসে একং লিচ্ছৱিং একমন্তং নেত্ৱা – ‘‘কেন ব্যঞ্জনেন ভুত্তোসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা নিৱত্তো. তম্পি অঞ্ঞো পুচ্ছিত্ৱা অসদ্দহন্তো তথেৱ ভিজ্জি. ব্ৰাহ্মণো অপৰম্পি দিৱসং একং লিচ্ছৱিং একমন্তং নেত্ৱা – ‘‘অতিদুগ্গতোসি কিৰা’’তি পুচ্ছি. কো এৱমাহাতি পুচ্ছিতো অসুকো নাম লিচ্ছৱীতি. অপৰম্পি একমন্তং নেত্ৱা – ‘‘ত্ৱং কিৰ ভীৰুকজাতিকো’’তি পুচ্ছি. কো এৱমাহাতি? অসুকো নাম লিচ্ছৱীতি. এৱং অঞ্ঞেন অকথিতমেৱ অঞ্ঞস্স কথেন্তো তীহি সংৱচ্ছৰেহি তে ৰাজানো অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিত্ৱা যথা দ্ৱে একমগ্গেন ন গচ্ছন্তি, তথা কত্ৱা সন্নিপাতভেৰিং চৰাপেসি. লিচ্ছৱিনো – ‘‘ইস্সৰা সন্নিপতন্তু, সূৰা সন্নিপতন্তূ’’তি ৱত্ৱা ন সন্নিপতিংসু.

ব্ৰাহ্মণো – ‘‘অযং দানি কালো, সীঘং আগচ্ছতূ’’তি ৰঞ্ঞো সাসনং পেসেসি. ৰাজা সুত্ৱাৱ বলভেৰিং চৰাপেত্ৱা নিক্খমি. ৱেসালিকা সুত্ৱা – ‘‘ৰঞ্ঞো গঙ্গং উত্তৰিতুং ন দস্সামা’’তি ভেৰিং চৰাপেসুং. তম্পি সুত্ৱা – ‘‘গচ্ছন্তু সূৰৰাজানো’’তিআদীনি ৱত্ৱা ন সন্নিপতিংসু. ‘‘নগৰপ্পৱেসনং ন দস্সাম, দ্ৱাৰানি পিদহিত্ৱা ঠস্সামা’’তি ভেৰিং চৰাপেসুং. একোপি ন সন্নিপতি. যথাৱিৱটেহেৱ দ্ৱাৰেহি পৱিসিত্ৱা সব্বে অনযব্যসনং পাপেত্ৱা গতো.

ভিক্খুঅপৰিহানিযধম্মৱণ্ণনা

১৩৬. অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তেতিআদিম্হি সন্নিপাতেত্ৱাতি দূৰৱিহাৰেসু ইদ্ধিমন্তে পেসেত্ৱা সন্তিকৱিহাৰেসু সযং গন্ত্ৱা – ‘‘সন্নিপতথ, আযস্মন্তো; ভগৱা ৱো সন্নিপাতং ইচ্ছতী’’তি সন্নিপাতেত্ৱা. অপৰিহানিযেতি অপৰিহানিকৰে, ৱুদ্ধিহেতুভূতেতি অত্থো. ধম্মে দেসেস্সামীতি চন্দসহস্সং সূৰিযসহস্সং উট্ঠপেন্তো ৱিয চতুকুট্টকে গেহে অন্তো তেলদীপসহস্সং উজ্জালেন্তো ৱিয পাকটে কত্ৱা কথযিস্সামীতি.

তত্থ অভিণ্হং সন্নিপাতাতি ইদং ৱজ্জিসত্তকে ৱুত্তসদিসমেৱ. ইধাপি চ অভিণ্হং অসন্নিপতিতা দিসাসু আগতসাসনং ন সুণন্তি. ততো – ‘‘অসুকৱিহাৰসীমা আকুলা, উপোসথপৱাৰণা ঠিতা, অসুকস্মিং ঠানে ভিক্খূ ৱেজ্জকম্মদূতকম্মাদীনি কৰোন্তি, ৱিঞ্ঞত্তিবহুলা পুপ্ফদানাদীহি জীৱিকং কপ্পেন্তী’’তিআদীনি ন জানন্তি, পাপভিক্খূপি ‘‘পমত্তো ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি ঞত্ৱা ৰাসিভূতা সাসনং ওসক্কাপেন্তি. অভিণ্হং সন্নিপতিতা পন তং তং পৱত্তিং সুণন্তি, ততো ভিক্খুসঙ্ঘং পেসেত্ৱা সীমং উজুং কৰোন্তি, উপোসথপৱাৰণাদযো পৱত্তাপেন্তি, মিচ্ছাজীৱানং উস্সন্নট্ঠানে অৰিযৱংসকে পেসেত্ৱা অৰিযৱংসং কথাপেন্তি, পাপভিক্খূনং ৱিনযধৰেহি নিগ্গহং কাৰাপেন্তি, পাপভিক্খূপি ‘‘অপ্পমত্তো ভিক্খুসঙ্ঘো, ন সক্কা অম্হেহি ৱগ্গবন্ধেন ৱিচৰিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৱা পলাযন্তি. এৱমেত্থ হানিৱুদ্ধিযো ৱেদিতব্বা.

সমগ্গাতিআদীসু চেতিযপটিজগ্গনত্থং ৱা বোধিগেহউপোসথাগাৰচ্ছাদনত্থং ৱা কতিকৱত্তং ৱা ঠপেতুকামতায ওৱাদং ৱা দাতুকামতায – ‘‘সঙ্ঘো সন্নিপততূ’’তি ভেৰিযা ৱা ঘণ্টিযা ৱা আকোটিতায – ‘‘ময্হং চীৱৰকম্মং অত্থি, ময্হং পত্তো পচিতব্বো, ময্হং নৱকম্মং অত্থী’’তি ৱিক্খেপং কৰোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সব্বং পন তং কম্মং ঠপেত্ৱা – ‘‘অহং পুৰিমতৰং, অহং পুৰিমতৰ’’ন্তি একপ্পহাৰেনেৱ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৱা মন্তেত্ৱা কত্তব্বং কত্ৱা একতো অৱুট্ঠহন্তা সমগ্গা ন ৱুট্ঠহন্তি নাম. এৱং ৱুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৱং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিৰকথাৱ সুতা, ইদানি ৱিনিচ্ছযকথা ভৱিস্সতী’’তি. একপ্পহাৰেনেৱ ৱুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে ৱিহাৰসীমা আকুলা, উপোসথপৱাৰণা ঠিতা, অসুকট্ঠানে ৱেজ্জকম্মাদিকাৰকা পাপভিক্খূ উস্সন্না’’তি সুত্ৱা – ‘‘কো গন্ত্ৱা তেসং নিগ্গহং কৰিস্সতী’’তি ৱুত্তে – ‘‘অহং পঠমং, অহং পঠম’’ন্তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৱুট্ঠহন্তি নাম.

আগন্তুকং পন দিস্ৱা – ‘‘ইমং পৰিৱেণং যাহি, এতং পৰিৱেণং যাহি, অযং কো’’তি অৱত্ৱা সব্বে ৱত্তং কৰোন্তাপি, জিণ্ণপত্তচীৱৰকং দিস্ৱা তস্স ভিক্খাচাৰৱত্তেন পত্তচীৱৰং পৰিযেসমানাপি, গিলানস্স গিলানভেসজ্জং পৰিযেসমানাপি, গিলানমেৱ অনাথং – ‘‘অসুকপৰিৱেণং যাহি, অসুকপৰিৱেণং যাহী’’তি অৱত্ৱা অত্তনো অত্তনো পৰিৱেণে পটিজগ্গন্তাপি, একো ওলিযমানকো গন্থো হোতি, পঞ্ঞৱন্তং ভিক্খুং সঙ্গণ্হিত্ৱা তেন তং গন্থং উক্খিপাপেন্তাপি সমগ্গা সঙ্ঘং কৰণীযানি কৰোন্তি নাম.

অপঞ্ঞত্তন্তিআদীসু নৱং অধম্মিকং কতিকৱত্তং ৱা সিক্খাপদং ৱা বন্ধন্তা অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেন্তি নাম, পুৰাণসন্থতৱত্থুস্মিং সাৱত্থিযং ভিক্খূ ৱিয. উদ্ধম্মং উব্বিনযং সাসনং দীপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম, ৱস্সসতপৰিনিব্বুতে ভগৱতি ৱেসালিকা ৱজ্জিপুত্তকা ৱিয. খুদ্দানুখুদ্দকা পন আপত্তিযো সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমন্তা যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ন ৱত্তন্তি নাম, অস্সজিপুনব্বসুকা ৱিয. নৱং পন কতিকৱত্তং ৱা সিক্খাপদং ৱা অবন্ধন্তা, ধম্মৱিনযতো সাসনং দীপেন্তা, খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি অসমূহনন্তা অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্তন্তি নাম, আযস্মা উপসেনো ৱিয, আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৱিয চ.

‘‘সুণাতু, মে আৱুসো সঙ্ঘো, সন্তম্হাকং সিক্খাপদানি গিহিগতানি, গিহিনোপি জানন্তি, ‘ইদং ৱো সমণানং সক্যপুত্তিযানং কপ্পতি, ইদং ৱো ন কপ্পতী’তি. সচে হি মযং খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি সমূহনিস্সাম, ভৱিস্সন্তি ৱত্তাৰো – ‘ধূমকালিকং সমণেন গোতমেন সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, যাৱিমেসং সত্থা অট্ঠাসি, তাৱিমে সিক্খাপদেসু সিক্খিংসু. যতো ইমেসং সত্থা পৰিনিব্বুতো, ন দানিমে সিক্খাপদেসু সিক্খন্তী’তি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞপেয্য, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দেয্য, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৱত্তেয্যা’’তি (চুড়ৱ. ৪৪২) –

ইমং তন্তিং ঠপযন্তো আযস্মা মহাকস্সপো ৱিয চ. ৱুদ্ধিযেৱাতি সীলাদীহি গুণেহি ৱুড্ঢিযেৱ, নো পৰিহানি.

থেৰাতি থিৰভাৱপ্পত্তা থেৰকাৰকেহি গুণেহি সমন্নাগতা. বহূ ৰত্তিযো জানন্তীতি ৰত্তঞ্ঞূ. চিৰং পব্বজিতানং এতেসন্তি চিৰপব্বজিতা. সঙ্ঘস্স পিতুট্ঠানে ঠিতাতি সঙ্ঘপিতৰো. পিতুট্ঠানে ঠিতত্তা সঙ্ঘং পৰিনেন্তি পুব্বঙ্গমা হুত্ৱা তীসু সিক্খাসু পৱত্তেন্তীতি সঙ্ঘপৰিণাযকা.

যে তেসং সক্কাৰাদীনি ন কৰোন্তি, ওৱাদত্থায দ্ৱে তযো ৱাৰে উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তেপি তেসং ওৱাদং ন দেন্তি, পৱেণীকথং ন কথেন্তি, সাৰভূতং ধম্মপৰিযাযং ন সিক্খাপেন্তি. তে তেহি ৱিস্সট্ঠা সীলাদীহি ধম্মক্খন্ধেহি সত্তহি চ অৰিযধনেহীতি এৱমাদীহি গুণেহি পৰিহাযন্তি. যে পন তেসং সক্কাৰাদীনি কৰোন্তি, উপট্ঠানং গচ্ছন্তি, তেপি তেসং ওৱাদং দেন্তি. ‘‘এৱং তে অভিক্কমিতব্বং, এৱং তে পটিক্কমিতব্বং, এৱং তে আলোকিতব্বং, এৱং তে ৱিলোকিতব্বং, এৱং তে সমিঞ্জিতব্বং, এৱং তে পসাৰিতব্বং, এৱং তে সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰং ধাৰেতব্ব’’ন্তি পৱেণীকথং কথেন্তি, সাৰভূতং ধম্মপৰিযাযং সিক্খাপেন্তি, তেৰসহি ধুতঙ্গেহি দসহি কথাৱত্থূহি অনুসাসন্তি. তে তেসং ওৱাদে ঠত্ৱা সীলাদীহি গুণেহি ৱড্ঢমানা সামঞ্ঞত্থং অনুপাপুণন্তি. এৱমেত্থ হানিৱুদ্ধিযো ৱেদিতব্বা.

পুনব্ভৱদানং পুনব্ভৱো, পুনব্ভৱো সীলমস্সাতি পোনোব্ভৱিকা, পুনব্ভৱদাযিকাতি অত্থো, তস্মা পোনোব্ভৱিকায. ন ৱসং গচ্ছন্তীতি এত্থ যে চতুন্নং পচ্চযানং কাৰণা উপট্ঠাকানং পদানুপদিকা হুত্ৱা গামতো গামং ৱিচৰন্তি, তে তস্সা তণ্হায ৱসং গচ্ছন্তি নাম, ইতৰে ন গচ্ছন্তি নাম. তত্থ হানিৱুদ্ধিযো পাকটাযেৱ.

আৰঞ্ঞকেসূতি পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিমেসু. সাপেক্খাতি সতণ্হা সালযা. গামন্তসেনাসনেসু হি ঝানং অপ্পেত্ৱাপি ততো ৱুট্ঠিতমত্তোৱ ইত্থিপুৰিসদাৰিকাদিসদ্দং সুণাতি, যেনস্স অধিগতৱিসেসোপি হাযতিযেৱ. অৰঞ্ঞে পন নিদ্দাযিত্ৱা পটিবুদ্ধমত্তো সীহব্যগ্ঘমোৰাদীনং সদ্দং সুণাতি, যেন আৰঞ্ঞকং পীতিং লভিত্ৱা তমেৱ সম্মসন্তো অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. ইতি ভগৱা গামন্তসেনাসনে ঝানং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নভিক্খুনো অৰঞ্ঞে নিদ্দাযন্তমেৱ পসংসতি. তস্মা তমেৱ অত্থৱসং পটিচ্চ – ‘‘আৰঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সাপেক্খা ভৱিস্সন্তী’’তি আহ.

পচ্চত্তঞ্ঞেৱ সতিং উপট্ঠপেস্সন্তীতি অত্তনাৱ অত্তনো অব্ভন্তৰে সতিং উপট্ঠপেস্সন্তি. পেসলাতি পিযসীলা. ইধাপি সব্ৰহ্মচাৰীনং আগমনং অনিচ্ছন্তা নেৱাসিকা অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. সম্পত্তভিক্খূনং পচ্চুগ্গমনপত্তচীৱৰপ্পটিগ্গহণআসনপঞ্ঞাপনতালৱণ্টগ্গহণাদীনি ন কৰোন্তি, অথ নেসং অৱণ্ণো উগ্গচ্ছতি – ‘‘অসুকৱিহাৰৱাসিনো ভিক্খূ অস্সদ্ধা অপ্পসন্না ৱিহাৰং পৱিট্ঠানং ৱত্তপটিৱত্তং ন কৰোন্তী’’তি. তং সুত্ৱা পব্বজিতা ৱিহাৰদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তাপি ৱিহাৰং ন পৱিসন্তি. এৱং অনাগতানং অনাগমনমেৱ হোতি. আগতানং পন ফাসুৱিহাৰে অসতি যেপি অজানিত্ৱা আগতা, তে – ‘‘ৱসিস্সামাতি তাৱ চিন্তেত্ৱা আগতাম্হ, ইমেসং পন নেৱাসিকানং ইমিনা নীহাৰেন কো ৱসিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৱা গচ্ছন্তি. এৱং সো ৱিহাৰো অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অনাৱাসোৱ হোতি. ততো নেৱাসিকা সীলৱন্তানং দস্সনং অলভন্তা কঙ্খাৱিনোদনং ৱা আচাৰসিক্খাপকং ৱা মধুৰধম্মস্সৱনং ৱা ন লভন্তি, তেসং নেৱ অগ্গহিতধম্মগ্গহণং, ন গহিতসজ্ঝাযকৰণং হোতি. ইতি নেসং হানিযেৱ হোতি, ন ৱুদ্ধি.

যে পন সব্ৰহ্মচাৰীনং আগমনং ইচ্ছন্তি, তে সদ্ধা হোন্তি পসন্না, আগতানং সব্ৰহ্মচাৰীনং পচ্চুগ্গমনাদীনি কত্ৱা সেনাসনং পঞ্ঞপেত্ৱা দেন্তি, তে গহেত্ৱা ভিক্খাচাৰং পৱিসন্তি, কঙ্খং ৱিনোদেন্তি, মধুৰধম্মস্সৱনং লভন্তি. অথ নেসং কিত্তিসদ্দো উগ্গচ্ছতি – ‘‘অসুকৱিহাৰভিক্খূ এৱং সদ্ধা পসন্না ৱত্তসম্পন্না সঙ্গাহকা’’তি. তং সুত্ৱা ভিক্খূ দূৰতোপি এন্তি, তেসং নেৱাসিকা ৱত্তং কৰোন্তি, সমীপং আগন্ত্ৱা ৱুড্ঢতৰং আগন্তুকং ৱন্দিত্ৱা নিসীদন্তি, নৱকতৰস্স সন্তিকে আসনং গহেত্ৱা নিসীদন্তি. নিসীদিত্ৱা – ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে ৱসিস্সথ গমিস্সথা’’তি পুচ্ছন্তি. ‘গমিস্সামী’তি ৱুত্তে – ‘‘সপ্পাযং সেনাসনং, সুলভা ভিক্খা’’তিআদীনি ৱত্ৱা গন্তুং ন দেন্তি. ৱিনযধৰো চে হোতি, তস্স সন্তিকে ৱিনযং সজ্ঝাযন্তি. সুত্তন্তাদিধৰো চে, তস্স সন্তিকে তং তং ধম্মং সজ্ঝাযন্তি. আগন্তুকানং থেৰানং ওৱাদে ঠত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণন্তি. আগন্তুকা ‘‘একং দ্ৱে দিৱসানি ৱসিস্সামাতি আগতাম্হ, ইমেসং পন সুখসংৱাসতায দসদ্ৱাদসৱস্সানি ৱসিস্সামা’’তি ৱত্তাৰো হোন্তি. এৱমেত্থ হানিৱুদ্ধিযো ৱেদিতব্বা.

১৩৭. দুতিযসত্তকে কম্মং আৰামো এতেসন্তি কম্মাৰামাতি. কম্মে ৰতাতি কম্মৰতা. কম্মাৰামতমনুযুত্তাতি যুত্তা পযুত্তা অনুযুত্তা. তত্থ কম্মন্তি ইতিকাতব্বকম্মং ৱুচ্চতি. সেয্যথিদং – চীৱৰৱিচাৰণং, চীৱৰকৰণং, উপত্থম্ভনং, সূচিঘৰং, পত্তত্থৱিকং, অসংবদ্ধকং, কাযবন্ধনং, ধমকৰণং, আধাৰকং, পাদকথলিকং, সম্মজ্জনীআদীনং কৰণন্তি. একচ্চো হি এতানি কৰোন্তো সকলদিৱসং এতানেৱ কৰোতি. তং সন্ধাযেস পটিক্খেপো. যো পন এতেসং কৰণৱেলাযমেৱ এতানি কৰোতি, উদ্দেসৱেলাযং উদ্দেসং গণ্হাতি, সজ্ঝাযৱেলাযং সজ্ঝাযতি, চেতিযঙ্গণৱত্তৱেলাযং চেতিযঙ্গণৱত্তং কৰোতি, মনসিকাৰৱেলাযং মনসিকাৰং কৰোতি, ন সো কম্মাৰামো নাম.

ন ভস্সাৰামাতি এত্থ যো ইত্থিৱণ্ণপুৰিসৱণ্ণাদিৱসেন আলাপসল্লাপং কৰোন্তোযেৱ দিৱসঞ্চ ৰত্তিঞ্চ ৱীতিনামেতি, এৱৰূপে ভস্সে পৰিযন্তকাৰী ন হোতি, অযং ভস্সাৰামো নাম. যো পন ৰত্তিন্দিৱং ধম্মং কথেতি, পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, অযং অপ্পভস্সোৱ ভস্সে পৰিযন্তকাৰীযেৱ. কস্মা? ‘‘সন্নিপতিতানং ৱো, ভিক্খৱে, দ্ৱযং কৰণীযং – ধম্মী ৱা কথা, অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো’’তি (ম. নি. ১.২৭৩) ৱুত্তত্তা.

ন নিদ্দাৰামাতি এত্থ যো গচ্ছন্তোপি নিসিন্নোপি নিপন্নোপি থিনমিদ্ধাভিভূতো নিদ্দাযতিযেৱ, অযং নিদ্দাৰামো নাম. যস্স পন কৰজকাযগেলঞ্ঞেন চিত্তং ভৱঙ্গে ওতৰতি, নাযং নিদ্দাৰামো. তেনেৱাহ – ‘‘অভিজানামহং অগ্গিৱেস্সন, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো নিদ্দং ওক্কমিতা’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭).

ন সঙ্গণিকাৰামাতি এত্থ যো একস্স দুতিযো দ্ৱিন্নং ততিযো তিণ্ণং চতুত্থোতি এৱং সংসট্ঠোৱ ৱিহৰতি, এককো অস্সাদং ন লভতি, অযং সঙ্গণিকাৰামো. যো পন চতূসু ইৰিযাপথেসু এককো অস্সাদং লভতি, নাযং সঙ্গণিকাৰামোতি ৱেদিতব্বো.

ন পাপিচ্ছাতি এত্থ অসন্তসম্ভাৱনায ইচ্ছায সমন্নাগতা দুস্সীলা পাপিচ্ছা নাম.

ন পাপমিত্তাদীসু পাপা মিত্তা এতেসন্তি পাপমিত্তা. চতূসু ইৰিযাপথেসু সহ অযনতো পাপা সহাযা এতেসন্তি পাপসহাযা. তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভাৰতায পাপেসু সম্পৱঙ্কাতি পাপসম্পৱঙ্কা.

ওৰমত্তকেনাতি অৱৰমত্তকেন অপ্পমত্তকেন. অন্তৰাতি অৰহত্তং অপত্ৱাৱ এত্থন্তৰে. ৱোসানন্তি পৰিনিট্ঠিতভাৱং – ‘‘অলমেত্তাৱতা’’তি ওসক্কনং ঠিতকিচ্চতং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘যাৱ সীলপাৰিসুদ্ধিমত্তেন ৱা ৱিপস্সনামত্তেন ৱা ঝানমত্তেন ৱা সোতাপন্নভাৱমত্তেন ৱা সকদাগামিভাৱমত্তেন ৱা অনাগামিভাৱমত্তেন ৱা ৱোসানং ন আপজ্জিস্সন্তি, তাৱ ৱুদ্ধিযেৱ ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানী’’তি.

১৩৮. ততিযসত্তকে সদ্ধাতি সদ্ধাসম্পন্না. তত্থ আগমনীযসদ্ধা, অধিগমসদ্ধা, পসাদসদ্ধা, ওকপ্পনসদ্ধাতি চতুব্বিধা সদ্ধা. তত্থ আগমনীযসদ্ধা সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং হোতি. অধিগমসদ্ধা অৰিযপুগ্গলানং. বুদ্ধো ধম্মো সঙ্ঘোতি ৱুত্তে পন পসাদো পসাদসদ্ধা. ওকপ্পেত্ৱা পকপ্পেত্ৱা পন সদ্দহনং ওকপ্পনসদ্ধা. সা দুৱিধাপি ইধাধিপ্পেতা. তায হি সদ্ধায সমন্নাগতো সদ্ধাৱিমুত্তো, ৱক্কলিত্থেৰসদিসো হোতি. তস্স হি চেতিযঙ্গণৱত্তং ৱা, বোধিযঙ্গণৱত্তং ৱা কতমেৱ হোতি. উপজ্ঝাযৱত্তআচৰিযৱত্তাদীনি সব্বৱত্তানি পূৰেতি. হিৰিমনাতি পাপজিগুচ্ছনলক্খণায হিৰিযা যুত্তচিত্তা. ওত্তপ্পীতি পাপতো ভাযনলক্খণেন ওত্তপ্পেন সমন্নাগতা.

বহুস্সুতাতি এত্থ পন পৰিযত্তিবহুস্সুতো, পটিৱেধবহুস্সুতোতি দ্ৱে বহুস্সুতা. পৰিযত্তীতি তীণি পিটকানি. পটিৱেধোতি সচ্চপ্পটিৱেধো. ইমস্মিং পন ঠানে পৰিযত্তি অধিপ্পেতা. সা যেন বহু সুতা, সো বহুস্সুতো. সো পনেস নিস্সযমুচ্চনকো, পৰিসুপট্ঠাকো, ভিক্খুনোৱাদকো, সব্বত্থকবহুস্সুতোতি চতুব্বিধো হোতি. তত্থ তযো বহুস্সুতা সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায ওৱাদৱগ্গে ৱুত্তনযেন গহেতব্বা. সব্বত্থকবহুস্সুতা পন আনন্দত্থেৰসদিসা হোন্তি. তে ইধ অধিপ্পেতা.

আৰদ্ধৱীৰিযাতি যেসং কাযিকঞ্চ চেতসিকঞ্চ ৱীৰিযং আৰদ্ধং হোতি. তত্থ যে কাযসঙ্গণিকং ৱিনোদেত্ৱা চতূসু ইৰিযাপথেসু অট্ঠআৰব্ভৱত্থুৱসেন এককা হোন্তি, তেসং কাযিকৱীৰিযং আৰদ্ধং নাম হোতি. যে চিত্তসঙ্গাণিকং ৱিনোদেত্ৱা অট্ঠসমাপত্তিৱসেন এককা হোন্তি, গমনে উপ্পন্নকিলেসস্স ঠানং পাপুণিতুং ন দেন্তি, ঠানে উপ্পন্নকিলেসস্স নিসজ্জং, নিসজ্জায উপ্পন্নকিলেসস্স সযনং পাপুণিতুং ন দেন্তি, উপ্পন্নুপ্পন্নট্ঠানেযেৱ কিলেসে নিগ্গণ্হন্তি, তেসং চেতসিকৱীৰিযং আৰদ্ধং নাম হোতি.

উপট্ঠিতস্সতীতি চিৰকতাদীনং সৰিতা অনুস্সৰিতা মহাগতিম্বযঅভযত্থেৰদীঘভাণঅভযত্থেৰতিপিটকচূড়াভযত্থেৰা ৱিয. মহাগতিম্বযঅভযত্থেৰো কিৰ জাতপঞ্চমদিৱসে মঙ্গলপাযাসে তুণ্ডং পসাৰেন্তং ৱাযসং দিস্ৱা হুং হুন্তি সদ্দমকাসি. অথ সো থেৰকালে – ‘‘কদা পট্ঠায, ভন্তে, সৰথা’’তি ভিক্খূহি পুচ্ছিতো ‘‘জাতপঞ্চমদিৱসে কতসদ্দতো পট্ঠায আৱুসো’’তি আহ.

দীঘভাণকঅভযত্থেৰস্স জাতনৱমদিৱসে মাতা চুম্বিস্সামীতি ওনতা তস্সা মোড়ি মুচ্চিত্থ. ততো তুম্বমত্তানি সুমনপুপ্ফানি দাৰকস্স উৰে পতিত্ৱা দুক্খং জনযিংসু. সো থেৰকালে – ‘‘কদা পট্ঠায, ভন্তে, সৰথা’’তি পুচ্ছিতো – ‘‘জাতনৱমদিৱসতো পট্ঠাযা’’তি আহ.

তিপিটকচূড়াভযত্থেৰো – ‘‘অনুৰাধপুৰে তীণি দ্ৱাৰানি পিদহাপেত্ৱা মনুস্সানং একেন দ্ৱাৰেন নিক্খমনং কত্ৱা – ‘ত্ৱং কিন্নামো, ত্ৱং কিন্নামো’তি পুচ্ছিত্ৱা সাযং পুন অপুচ্ছিত্ৱাৱ তেসং নামানি সম্পটিচ্ছাপেতুং – ‘‘সক্কা আৱুসো’’তি আহ. এৱৰূপে ভিক্খূ সন্ধায – ‘‘উপট্ঠিতস্সতী’’তি ৱুত্তং.

পঞ্ঞৱন্তোতি পঞ্চন্নং খন্ধানং উদযব্বযপৰিগ্গাহিকায পঞ্ঞায সমন্নাগতা. অপি চ দ্ৱীহিপি এতেহি পদেহি ৱিপস্সকানং ভিক্খূনং ৱিপস্সনাসম্ভাৰভূতা সম্মাসতি চেৱ ৱিপস্সনাপঞ্ঞা চ কথিতা.

১৩৯. চতুত্থসত্তকে সতিযেৱ সম্বোজ্ঝঙ্গো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গোতি. এস নযো সব্বত্থ. তত্থ উপট্ঠানলক্খণো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পৱিচযলক্খণো ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো, পগ্গহলক্খণো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো, ফৰণলক্খণো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, উপসমলক্খণো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, অৱিক্খেপলক্খণো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পটিসঙ্খানলক্খণো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো. ভাৱেস্সন্তীতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং চতূহি কাৰণেহি সমুট্ঠাপেন্তা, ছহি কাৰণেহি ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, নৱহি কাৰণেহি ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, দসহি কাৰণেহি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, সত্তহি কাৰণেহি পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, দসহি কাৰণেহি সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা, পঞ্চহি কাৰণেহি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং সমুট্ঠাপেন্তা ৱড্ঢেস্সন্তীতি অত্থো. ইমিনা ৱিপস্সনামগ্গফলসম্পযুত্তে লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকে সম্বোজ্ঝঙ্গে কথেসি.

১৪০. পঞ্চমসত্তকে অনিচ্চসঞ্ঞাতি অনিচ্চানুপস্সনায সদ্ধিং উপ্পন্নসঞ্ঞা. অনত্তসঞ্ঞাদীসুপি এসেৱ নযো. ইমা সত্ত লোকিযৱিপস্সনাপি হোন্তি. ‘‘এতং সন্তং, এতং পণীতং, যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো ৱিৰাগো নিৰোধো’’তি (অ. নি. ৯.৩৬) আগতৱসেনেত্থ দ্ৱে লোকুত্তৰাপি হোন্তীতি ৱেদিতব্বা.

১৪১. ছক্কে মেত্তং কাযকম্মন্তি মেত্তচিত্তেন কত্তব্বং কাযকম্মং. ৱচীকম্মমনোকম্মেসুপি এসেৱ নযো. ইমানি পন ভিক্খূনং ৱসেন আগতানি গিহীসুপি লব্ভন্তি. ভিক্খূনঞ্হি মেত্তচিত্তেন আভিসমাচাৰিকধম্মপূৰণং মেত্তং কাযকম্মং নাম. গিহীনং চেতিযৱন্দনত্থায বোধিৱন্দনত্থায সঙ্ঘনিমন্তনত্থায গমনং, গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠং ভিক্খুং দিস্ৱা পচ্চুগ্গমনং, পত্তপ্পটিগ্গহণং, আসনপঞ্ঞাপনং, অনুগমনন্তি এৱমাদিকং মেত্তং কাযকম্মং নাম.

ভিক্খূনং মেত্তচিত্তেন আচাৰপঞ্ঞত্তিসিক্খাপদপঞ্ঞাপনং, কম্মট্ঠানকথনং, ধম্মদেসনা, তেপিটকম্পি বুদ্ধৱচনং মেত্তং ৱচীকম্মং নাম. গিহীনং চেতিযৱন্দনত্থায গচ্ছাম, বোধিৱন্দনত্থায গচ্ছাম, ধম্মস্সৱনং কৰিস্সাম, দীপমালপুপ্ফপূজং কৰিস্সাম, তীণি সুচৰিতানি সমাদায ৱত্তিস্সাম, সলাকভত্তাদীনি দস্সাম, ৱস্সৱাসিকং দস্সাম, অজ্জ সঙ্ঘস্স চত্তাৰো পচ্চযে দস্সাম, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা খাদনীযাদীনি সংৱিদহথ, আসনানি পঞ্ঞাপেথ, পানীযং উপট্ঠপেথ, সঙ্ঘং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা আনেথ, পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেথ, ছন্দজাতা উস্সাহজাতা ৱেয্যাৱচ্চং কৰোথাতিআদিকথনকালে মেত্তং ৱচীকম্মং নাম.

ভিক্খূনং পাতোৱ উট্ঠায সৰীৰপ্পটিজগ্গনং, চেতিযঙ্গণৱত্তাদীনি চ কত্ৱা ৱিৱিত্তাসনে নিসীদিত্ৱা ইমস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খূ সুখী হোন্তু অৱেৰা অব্যাপজ্জাতি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম. গিহীনং ‘অয্যা সুখী হোন্তু, অৱেৰা অব্যাপজ্জা’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম.

আৱি চেৱ ৰহো চাতি সম্মুখা চ পৰম্মুখা চ. তত্থ নৱকানং চীৱৰকম্মাদীসু সহাযভাৱগমনং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. থেৰানং পন পাদধোৱনৱন্দনবীজনদানাদিভেদং সব্বং সামীচিকম্মং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. উভযেহিপি দুন্নিক্খিত্তানং দাৰুভণ্ডাদীনং তেসু অৱমঞ্ঞং অকত্ৱা অত্তনা দুন্নিক্খিত্তানং ৱিয পটিসামনং পৰম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম.

দেৱত্থেৰো তিস্সত্থেৰোতি এৱং পগ্গয্হ ৱচনং সম্মুখা মেত্তং ৱচীকম্মং নাম. ৱিহাৰে অসন্তং পন পটিপুচ্ছন্তস্স কুহিং অম্হাকং দেৱত্থেৰো, কুহিং অম্হাকং তিস্সত্থেৰো, কদা নু খো আগমিস্সতীতি এৱং মমাযনৱচনং পৰম্মুখা মেত্তং ৱচীকম্মং নাম.

মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানি পন নযনানি উম্মীলেত্ৱা পসন্নেন মুখেন ওলোকনং সম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম. দেৱত্থেৰো তিস্সত্থেৰো অৰোগো হোতু, অপ্পাবাধোতি সমন্নাহৰণং পৰম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম.

লাভাতি চীৱৰাদযো লদ্ধপচ্চযা. ধম্মিকাতি কুহনাদিভেদং মিচ্ছাজীৱং ৱজ্জেত্ৱা ধম্মেন সমেন ভিক্খাচাৰৱত্তেন উপ্পন্না. অন্তমসো পত্তপৰিযাপন্নমত্তম্পীতি পচ্ছিমকোটিযা পত্তে পৰিযাপন্নং পত্তস্স অন্তোগতং দ্ৱিতিকটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি. অপ্পটিৱিভত্তভোগীতি এত্থ দ্ৱে পটিৱিভত্তা নাম – আমিসপ্পটিৱিভত্তঞ্চ, পুগ্গলপ্পটিৱিভত্তঞ্চ. তত্থ – ‘‘এত্তকং দস্সামি, এত্তকং ন দস্সামী’’তি এৱং চিত্তেন ৱিভজনং আমিসপ্পটিৱিভত্তং নাম. ‘‘অসুকস্স দস্সামি, অসুকস্স ন দস্সামী’’তি এৱং চিত্তেন ৱিভজনং পন পুগ্গলপ্পটিৱিভত্তং নাম. তদুভযম্পি অকত্ৱা যো অপ্পটিৱিভত্তং ভুঞ্জতি, অযং অপ্পটিৱিভত্তভোগী নাম.

সীলৱন্তেহি সব্ৰহ্মচাৰীহি সাধাৰণভোগীতি এত্থ সাধাৰণভোগিনো ইদং লক্খণং, যং যং পণীতং লব্ভতি, তং তং নেৱ লাভেন লাভং নিজিগীসনতামুখেন গিহীনং দেতি, ন অত্তনা ভুঞ্জতি, পটিগ্গণ্হন্তো চ – ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূ’’তি গহেত্ৱা ঘণ্টিং পহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং সঙ্ঘসন্তকং ৱিয পস্সতি.

ইমং পন সাৰণীযধম্মং কো পূৰেতি, কো ন পূৰেতীতি? দুস্সীলো তাৱ ন পূৰেতি. ন হি তস্স সন্তকং সীলৱন্তা গণ্হন্তি. পৰিসুদ্ধসীলো পন ৱত্তং অখণ্ডেন্তো পূৰেতি. তত্ৰিদং ৱত্তং – যো হি ওদিস্সকং কত্ৱা মাতু ৱা পিতু ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযাদীনং ৱা দেতি, সো দাতব্বং দেতি, সাৰণীযধম্মো পনস্স ন হোতি, পলিবোধজগ্গনং নাম হোতি. সাৰণীযধম্মো হি মুত্তপলিবোধস্সেৱ ৱট্টতি. তেন পন ওদিস্সকং দেন্তেন গিলানগিলানুপট্ঠাকআগন্তুকগমিকানঞ্চেৱ নৱপব্বজিতস্স চ সঙ্ঘাটিপত্তগ্গহণং অজানন্তস্স দাতব্বং. এতেসং দত্ৱা অৱসেসং থেৰাসনতো পট্ঠায থোকং অদত্ৱা যো যত্তকং গণ্হাতি, তস্স তত্তকং দাতব্বং. অৱসিট্ঠে অসতি পুন পিণ্ডায চৰিত্ৱা থেৰাসনতো পট্ঠায যং যং পণীতং, তং দত্ৱা সেসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. ‘‘সীলৱন্তেহী’’তি ৱচনতো দুস্সীলস্স অদাতুম্পি ৱট্টতি.

অযং পন সাৰণীযধম্মো সুসিক্খিতায পৰিসায সুপূৰো হোতি, নো অসিক্খিতায পৰিসায. সুসিক্খিতায হি পৰিসায যো অঞ্ঞতো লভতি, সো ন গণ্হাতি. অঞ্ঞতো অলভন্তোপি পমাণযুত্তমেৱ গণ্হাতি, নাতিৰেকং. অযং পন সাৰণীযধম্মো এৱং পুনপ্পুনং পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধং লদ্ধং দেন্তস্সাপি দ্ৱাদসহি ৱস্সেহি পূৰতি, ন ততো ওৰং. সচে হি দ্ৱাদসমে ৱস্সে সাৰণীযধম্মপূৰকো পিণ্ডপাতপূৰং পত্তং আসনসালাযং ঠপেত্ৱা নহাযিতুং গচ্ছতি সঙ্ঘত্থেৰো চ কস্সেসো পত্তোতি, ‘‘সাৰণীযধম্মপূৰকস্সা’’তি ৱুত্তে ‘‘আহৰথ ন’’ন্তি সব্বং পিণ্ডপাতং ৱিচাৰেত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা চ ৰিত্তং পত্তং ঠপেতি, অথ সো ভিক্খু ৰিত্তং পত্তং দিস্ৱা ‘‘ময্হং অনৱসেসেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি দোমনস্সং উপ্পাদেতি, সাৰণীযধম্মো ভিজ্জতি, পুন দ্ৱাদসৱস্সানি পূৰেতব্বো হোতি. তিত্থিযপৰিৱাসসদিসো হেস, সকিং খণ্ডে জাতে পুন পূৰেতব্বোৱ. যো পন – ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যস্স মে পত্তগতং অনাপুচ্ছাৱ সব্ৰহ্মচাৰী পৰিভুঞ্জন্তী’’তি সোমনস্সং জনেতি, তস্স পুণ্ণো নাম হোতি.

এৱং পূৰিতসাৰণীযধম্মস্স পন নেৱ ইস্সা, ন মচ্ছৰিযং হোতি. সো মনুস্সানং পিযো হোতি, সুলভপচ্চযো চ, পত্তগতমস্স দিয্যমানম্পি ন খীযতি, ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং লভতি, ভযে ৱা ছাতকে ৱা সম্পত্তে দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তি.

তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – সেনগিৰিৱাসী তিস্সত্থেৰো কিৰ মহাগিৰিগামং উপনিস্সায ৱিহৰতি. পঞ্ঞাস মহাথেৰা নাগদীপং চেতিযৱন্দনত্থায গচ্ছন্তা গিৰিগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কিঞ্চি অলদ্ধা নিক্খমিংসু. থেৰো পন পৱিসন্তো তে দিস্ৱা পুচ্ছি – ‘‘লদ্ধং, ভন্তে’’তি? ৱিচৰিম্হ আৱুসোতি. সো তেসং অলদ্ধভাৱং ঞত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে যাৱাহং আগচ্ছামি, তাৱ ইধেৱ হোথা’’তি. মযং, আৱুসো, পঞ্ঞাস জনা পত্ততেমনমত্তম্পি ন লভিম্হাতি. ভন্তে, নেৱাসিকা নাম পটিবলা হোন্তি, অলভন্তাপি ভিক্খাচাৰমগ্গসভাগং জানন্তীতি. থেৰা আগমেসুং. থেৰো গামং পাৱিসি. ধুৰগেহেযেৱ মহাউপাসিকা খীৰভত্তং সজ্জেত্ৱা থেৰং ওলোকযমানা ঠিতা. অথ থেৰস্স দ্ৱাৰং সম্পত্তস্সেৱ পত্তং পূৰেত্ৱা অদাসি, সো তং আদায থেৰানং সন্তিকং গন্ত্ৱা গণ্হথ, ভন্তেতি, সঙ্ঘত্থেৰং আহ. থেৰো – ‘‘অম্হেহি এত্তকেহি কিঞ্চি ন লদ্ধং, অযং সীঘমেৱ গহেত্ৱা আগতো, কিং নু খো’’তি সেসানং মুখং ওলোকেসি. থেৰো ওলোকনাকাৰেনেৱ ঞত্ৱা ‘‘ভন্তে, ধম্মেন সমেন লদ্ধপিণ্ডপাতো, নিক্কুক্কুচ্চা গণ্হথা’’তিআদিতো পট্ঠায সব্বেসং যাৱদত্থং দত্ৱা অত্তনাপি যাৱদত্থং ভুঞ্জি.

অথ নং ভত্তকিচ্চাৱসানে থেৰা পুচ্ছিংসু – ‘‘কদা, আৱুসো, লোকুত্তৰধম্মং পটিৱিজ্ঝী’’তি? নত্থি মে, ভন্তে, লোকুত্তৰধম্মোতি. ঝানলাভীসি, আৱুসোতি? এতম্পি মে, ভন্তে, নত্থীতি. ননু, আৱুসো, পাটিহাৰিযন্তি? সাৰণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূৰিতো, তস্স মে ধম্মস্স পূৰিতকালতো পট্ঠায সচেপি ভিক্খুসতসহস্সং হোতি, পত্তগতং ন খীযতীতি. তে সুত্ৱা – ‘‘সাধু সাধু সপ্পুৰিস, অনুচ্ছৱিকমিদং তুয্হ’’ন্তি আহংসু. ইদং তাৱ – ‘‘পত্তগতং ন খীযতী’’তি এত্থ ৱত্থু.

অযমেৱ পন থেৰো চেতিযপব্বতে গিৰিভণ্ডমহাপূজায দানট্ঠানং গন্ত্ৱা ইমস্মিং ঠানে কিং ৱৰভণ্ডন্তি পুচ্ছি. দ্ৱে সাটকা, ভন্তেতি. এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তীতি. তং সুত্ৱা অমচ্চো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি – ‘‘একো দহৰো এৱং ৱদতী’’তি. দহৰস্স এৱং চিত্তং, মহাথেৰানং পন সুখুমসাটকা ৱট্টন্তীতি ৱত্ৱা মহাথেৰানং দস্সামীতি ঠপেতি. তস্স ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপাটিযা ঠিতে দেন্তস্স মত্থকে ঠপিতাপি তে সাটকা হত্থং নাৰোহন্তি. অঞ্ঞে আৰোহন্তি. দহৰস্স দানকালে পন হত্থং আৰুড়্হা. সো তস্স হত্থে পাতেত্ৱা অমচ্চস্স মুখং ওলোকেত্ৱা দহৰং নিসীদাপেত্ৱা দানং দত্ৱা সঙ্ঘং ৱিস্সজ্জেত্ৱা দহৰস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৱা – ‘‘ভন্তে, ইমং ধম্মং কদা পটিৱিজ্ঝিত্থা’’তি আহ. সো পৰিযাযেনাপি অসন্তং অৱদন্তো – ‘‘নত্থি ময্হং মহাৰাজ লোকুত্তৰধম্মো’’তি আহ. ননু, ভন্তে, পুব্বে অৱচুত্থাতি. আম, মহাৰাজ, সাৰণীযধম্মপূৰকো অহং, তস্স মে ধম্মস্স পূৰিতকালতো পট্ঠায ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি. ‘‘সাধু সাধু, ভন্তে, অনুচ্ছৱিকমিদং তুয্হ’’ন্তি ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. ইদং – ‘‘ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতী’’তি এত্থ ৱত্থু.

ব্ৰাহ্মণতিস্সভযে পন ভাতৰগামৱাসিনো নাগত্থেৰিযা অনাৰোচেত্ৱাৱ পলাযিংসু. থেৰী পচ্চূসসমযে – ‘‘অতিৱিয অপ্পনিগ্ঘোসো গামো, উপধাৰেথ তাৱা’’তি দহৰভিক্খুনিযো আহ. তা গন্ত্ৱা সব্বেসং গতভাৱং ঞত্ৱা আগম্ম থেৰিযা আৰোচেসুং. সা সুত্ৱা ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৱং চিন্তযিত্থ, অত্তনো উদ্দেসপৰিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকাৰেসুযেৱ যোগং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলাযং পাৰুপিত্ৱা অত্তদ্ৱাদসমা গামদ্ৱাৰে নিগ্ৰোধমূলে অট্ঠাসি. ৰুক্খে অধিৱত্থাদেৱতা দ্ৱাদসন্নম্পি ভিক্খুনীনং পিণ্ডপাতং দত্ৱা ‘‘অয্যে, মা অঞ্ঞত্থ গচ্ছথ, নিচ্চং ইধেৱ এথা’’তি আহ. থেৰিযা পন কনিট্ঠভাতা নাগত্থেৰো নাম অত্থি, সো – ‘‘মহন্তং ভযং, ন সক্কা ইধ যাপেতুং, পৰতীৰং গমিস্সামী’’তি অত্তদ্ৱাদসমোৱ অত্তনো ৱসনট্ঠানা নিক্খন্তো থেৰিং দিস্ৱা গমিস্সামীতি ভাতৰগামং আগতো. থেৰী – ‘‘থেৰা আগতা’’তি সুত্ৱা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা কিং অয্যাতি পুচ্ছি. সো তং পৱত্তিং আচিক্খি. সা – ‘‘অজ্জ একদিৱসং ৱিহাৰেযেৱ ৱসিত্ৱা স্ৱে গমিস্সথা’’তি আহ. থেৰা ৱিহাৰং অগমংসু.

থেৰী পুনদিৱসে ৰুক্খমূলে পিণ্ডায চৰিত্ৱা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেৰো – ‘‘ৱট্টিস্সতি থেৰী’’তি ৱত্ৱা তুণ্হী অট্ঠাসি. ধম্মিকো তাত পিণ্ডপাতো, কুক্কুচ্চং অকত্ৱা পৰিভুঞ্জথাতি. ‘‘ৱট্টিস্সতি থেৰী’’তি. সা পত্তং গহেত্ৱা আকাসে খিপি. পত্তো আকাসে অট্ঠাসি. থেৰো – ‘‘সত্ততালমত্তে ঠিতম্পি ভিক্খুনিভত্তমেৱ থেৰী’’তি ৱত্ৱা – ‘‘ভযং নাম সব্বকালং ন হোতি, ভযে ৱূপসন্তে অৰিযৱংসং কথযমানো, ‘ভো পিণ্ডপাতিক, ভিক্খুনিভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱীতিনামযিত্থা’তি চিত্তেন অনুৱদিযমানো সন্থম্ভেতুং ন সক্খিস্সামি, অপ্পমত্তা হোথ থেৰিযো’’তি মগ্গং আৰুহি.

ৰুক্খদেৱতাপি – ‘‘সচে থেৰো থেৰিযা হত্থতো পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিস্সতি, ন নং নিৱত্তেস্সামি. সচে ন পৰিভুঞ্জিস্সতি, নিৱত্তেস্সামী’’তি চিন্তযমানা ঠত্ৱা থেৰস্স গমনং দিস্ৱা ৰুক্খা ওৰুয্হ পত্তং, ভন্তে, দেথাতি পত্তং গহেত্ৱা থেৰং ৰুক্খমূলংযেৱ আনেত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা পিণ্ডপাতং দত্ৱা কতভত্তকিচ্চং পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা দ্ৱাদস ভিক্খুনিযো দ্ৱাদস ভিক্খূ চ সত্তৱস্সানি উপট্ঠহি. ইদং – ‘‘দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তী’’তি এত্থ ৱত্থু. তত্ৰ হি থেৰী সাৰণীযধম্মপূৰিকা অহোসি.

অখণ্ডানীতিআদীসু যস্স সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু আদিম্হি ৱা অন্তে ৱা সিক্খাপদং ভিন্নং হোতি, তস্স সীলং পৰিযন্তে ছিন্নসাটকো ৱিয খণ্ডং নাম. যস্স পন ৱেমজ্ঝে ভিন্নং, তস্স মজ্ঝে ছিদ্দসাটকো ৱিয ছিদ্দং নাম হোতি. যস্স পন পটিপাটিযা দ্ৱে তীণি ভিন্নানি, তস্স পিট্ঠিযং ৱা কুচ্ছিযং ৱা উট্ঠিতেন ৱিসভাগৱণ্ণেন কাড়ৰত্তাদীনং অঞ্ঞতৰৱণ্ণা গাৱী ৱিয সবলং নাম হোতি. যস্স পন অন্তৰন্তৰা ৱিসভাগবিন্দুচিত্ৰা গাৱী ৱিয কম্মাসং নাম হোতি. যস্স পন সব্বেনসব্বং অভিন্নানি, তস্স তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি নাম হোন্তি. তানি পনেতানি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৱা ভুজিস্সভাৱকৰণতো ভুজিস্সানি. বুদ্ধাদীহি ৱিঞ্ঞূহি পসত্থত্তা ৱিঞ্ঞুপসত্থানি, তণ্হাদিট্ঠীহি অপৰামট্ঠত্তা – ‘‘ইদং নাম ত্ৱং আপন্নপুব্বো’’তি কেনচি পৰামট্ঠুং অসক্কুণেয্যত্তা চ অপৰামট্ঠানি, উপচাৰসমাধিং ৱা অপ্পনাসমাধিং ৱা সংৱত্তযন্তীতি সমাধিসংৱত্তনিকানীতি ৱুচ্চন্তি.

সীলসামঞ্ঞগতা ৱিহৰিস্সন্তীতি তেসু তেসু দিসাভাগেসু ৱিহৰন্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সমানভাৱূপগতসীলা ৱিহৰিস্সন্তি. সোতাপন্নাদীনঞ্হি সীলং সমুদ্দন্তৰেপি দেৱলোকেপি ৱসন্তানং অঞ্ঞেসং সোতাপন্নাদীনং সীলেন সমানমেৱ হোতি, নত্থি মগ্গসীলে নানত্তং. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

যাযং দিট্ঠীতি মগ্গসম্পযুত্তা সম্মাদিট্ঠি. অৰিযাতি নিদ্দোসা. নিয্যাতীতি নিয্যানিকা. তক্কৰস্সাতি যো তথাকাৰী হোতি. সব্বদুক্খক্খযাযাতি সব্বদুক্খক্খযত্থং. দিট্ঠিসামঞ্ঞগতাতি সমানদিট্ঠিভাৱং উপগতা হুত্ৱা ৱিহৰিস্সন্তি. ৱুদ্ধিযেৱাতি এৱং ৱিহৰন্তানং ৱুদ্ধিযেৱ ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পৰিহানীতি.

১৪২. এতদেৱ বহুলন্তি আসন্নপৰিনিব্বানত্তা ভিক্খু ওৱদন্তো পুনপ্পুনং এতংযেৱ ধম্মিং কথং কৰোতি. ইতি সীলন্তি এৱং সীলং, এত্তকং সীলং. এত্থ চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং সীলং চিত্তেকগ্গতা সমাধি, ৱিপস্সনাপঞ্ঞা পঞ্ঞাতি ৱেদিতব্বা. সীলপৰিভাৱিতোতি আদীসু যস্মিং সীলে ঠত্ৱাৱ মগ্গসমাধিং ফলসমাধিং নিব্বত্তেন্তি. এসো তেন সীলেন পৰিভাৱিতো মহপ্ফলো হোতি, মহানিসংসো. যম্হি সমাধিম্হি ঠত্ৱা মগ্গপঞ্ঞং ফলপঞ্ঞং নিব্বত্তেন্তি, সা তেন সমাধিনা পৰিভাৱিতা মহপ্ফলা হোতি, মহানিসংসা. যায পঞ্ঞায ঠত্ৱা মগ্গচিত্তং ফলচিত্তং নিব্বত্তেন্তি, তং তায পৰিভাৱিতং সম্মদেৱ আসৱেহি ৱিমুচ্চতি.

যথাভিৰন্তন্তি বুদ্ধানং অনভিৰতিপৰিতস্সিতং নাম নত্থি, যথাৰুচি যথাঅজ্ঝাসযন্তি পন ৱুত্তং হোতি. আযামাতি এহি যাম. ‘‘অযামা’’তিপি পাঠো, গচ্ছামাতি অত্থো. আনন্দাতি ভগৱা সন্তিকাৱচৰত্তা থেৰং আলপতি. থেৰো পন – ‘‘গণ্হথাৱুসো পত্তচীৱৰানি, ভগৱা অসুকট্ঠানং গন্তুকামো’’তি ভিক্খূনং আৰোচেতি.

১৪৪. অম্বলট্ঠিকাগমনং উত্তানমেৱ. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তোতিআদি (দী. নি. ৩.১৪১) সম্পসাদনীযে ৱিত্থাৰিতং.

দুস্সীলআদীনৱৱণ্ণনা

১৪৮. পাটলিগমনে আৱসথাগাৰন্তি আগন্তুকানং আৱসথগেহং. পাটলিগামে কিৰ নিচ্চকালং দ্ৱিন্নং ৰাজূনং সহাযকা আগন্ত্ৱা কুলানি গেহতো নীহৰিত্ৱা মাসম্পি অড্ঢমাসম্পি ৱসন্তি. তে মনুস্সা নিচ্চুপদ্দুতা – ‘‘এতেসং আগতকালে ৱসনট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি নগৰমজ্ঝে মহতিং সালং কৰিত্ৱা তস্সা একস্মিং পদেসে ভণ্ডপটিসামনট্ঠানং, একস্মিং পদেসে নিৱাসট্ঠানং অকংসু. তে – ‘‘ভগৱা আগতো’’তি সুত্ৱাৱ – ‘‘অম্হেহি গন্ত্ৱাপি ভগৱা আনেতব্বো সিযা, সো সযমেৱ অম্হাকং ৱসনট্ঠানং সম্পত্তো, অজ্জ ভগৱন্তং আৱসথে মঙ্গলং ৱদাপেস্সামা’’তি এতদত্থমেৱ উপসঙ্কমন্তা. তস্মা এৱমাহংসু. যেন আৱসথাগাৰন্তি তে কিৰ – ‘‘বুদ্ধা নাম অৰঞ্ঞজ্ঝাসযা অৰঞ্ঞাৰামা অন্তোগামে ৱসিতুং ইচ্ছেয্যুং ৱা নো ৱা’’তি ভগৱতো মনং অজানন্তা আৱসথাগাৰং অপ্পটিজগ্গিত্ৱাৱ আগমংসু. ইদানি ভগৱতো মনং ঞত্ৱা পুৰেতৰং গন্ত্ৱা পটিজগ্গিস্সামাতি যেনাৱসথাগাৰং, তেনুপসঙ্কমিংসু. সব্বসন্থৰিন্তি যথা সব্বং সন্থতং হোতি, এৱং সন্থৰিং.

১৪৯. দুস্সীলোতি অসীলো নিস্সীলো. সীলৱিপন্নোতি ৱিপন্নসীলো ভিন্নসংৱৰো. পমাদাধিকৰণন্তি পমাদকাৰণা.

ইদঞ্চ সুত্তং গহট্ঠানং ৱসেন আগতং পব্বজিতানম্পি পন লব্ভতেৱ. গহট্ঠো হি যেন যেন সিপ্পট্ঠানেন জীৱিতং কপ্পেতি – যদি কসিযা, যদি ৱণিজ্জায, পাণাতিপাতাদিৱসেন পমত্তো তং তং যথাকালং সম্পাদেতুং ন সক্কোতি, অথস্স মূলম্পি ৱিনস্সতি. মাঘাতকালে পাণাতিপাতং পন অদিন্নাদানাদীনি চ কৰোন্তো দণ্ডৱসেন মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. পব্বজিতো দুস্সীলো চ পমাদকাৰণা সীলতো বুদ্ধৱচনতো ঝানতো সত্তঅৰিযধনতো চ জানিং নিগচ্ছতি.

গহট্ঠস্স – ‘‘অসুকো নাম অসুককুলে জাতো দুস্সীলো পাপধম্মো পৰিচ্চত্তইধলোকপৰলোকো সলাকভত্তমত্তম্পি ন দেতী’’তি চতুপৰিসমজ্ঝে পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. পব্বজিতস্স ৱা – ‘‘অসুকো নাম নাসক্খি সীলং ৰক্খিতুং, ন বুদ্ধৱচনং উগ্গহেতুং, ৱেজ্জকম্মাদীহি জীৱতি, ছহি অগাৰৱেহি সমন্নাগতো’’তি এৱং অব্ভুগ্গচ্ছতি.

অৱিসাৰদোতি গহট্ঠো তাৱ – ‘‘অৱস্সং বহূনং সন্নিপাতট্ঠানে কেচি মম কম্মং জানিস্সন্তি, অথ মং নিগ্গণ্হিস্সন্তী’’তি ৱা, ‘‘ৰাজকুলস্স ৱা দস্সন্তী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো অঙ্গুলিকেন ভূমিং কসন্তো নিসীদতি, ৱিসাৰদো হুত্ৱা কথেতুং ন সক্কোতি. পব্বজিতোপি – ‘‘বহূ ভিক্খূ সন্নিপতিতা, অৱস্সং কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মে উপোসথম্পি পৱাৰণম্পি ঠপেত্ৱা সামঞ্ঞতো চাৱেত্ৱা নিক্কড্ঢিস্সন্তী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, ৱিসাৰদো হুত্ৱা কথেতুং ন সক্কোতি. একচ্চো পন দুস্সীলোপি দপ্পিতো ৱিয ৱিচৰতি, সোপি অজ্ঝাসযেন মঙ্কু হোতিযেৱ.

সম্মূড়্হো কালঙ্কৰোতীতি তস্স হি মৰণমঞ্চে নিপন্নস্স দুস্সীলকম্মে সমাদায পৱত্তিতট্ঠানং আপাথমাগচ্ছতি, সো উম্মীলেত্ৱা ইধলোকং পস্সতি, নিমীলেত্ৱা পৰলোকং পস্সতি, তস্স চত্তাৰো অপাযা উপট্ঠহন্তি, সত্তিসতেন সীসে পহৰিযমানো ৱিয হোতি. সো – ‘‘ৱাৰেথ, ৱাৰেথা’’তি ৱিৰৱন্তো মৰতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সম্মূড়্হো কালং কৰোতী’’তি. পঞ্চমপদং উত্তানমেৱ.

১৫০. আনিসংসকথা ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বা.

১৫১. বহুদেৱ ৰত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি অঞ্ঞায পাড়িমুত্তকায ধম্মিকথায চেৱ আৱসথানুমোদনায চ আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিয যোজনপ্পমাণং মহামধুং পীড়েত্ৱা মধুপানং পাযেন্তো ৱিয বহুদেৱ ৰত্তিং সন্দস্সেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উয্যোজেসি. অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা খীণা খযৱযং উপেতা. সুঞ্ঞাগাৰন্তি পাটিযেক্কং সুঞ্ঞাগাৰং নাম নত্থি, তত্থেৱ পন একপস্সে সাণিপাকাৰেন পৰিক্খিপিত্ৱা – ‘‘ইধ সত্থা ৱিস্সমিস্সতী’’তি মঞ্চকং পঞ্ঞপেসুং. ভগৱা – ‘‘চতূহিপি ইৰিযাপথেহি পৰিভুত্তং এতেসং মহপ্ফলং ভৱিস্সতী’’তি তত্থ সীহসেয্যং কপ্পেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সুঞ্ঞাগাৰং পাৱিসী’’তি.

পাটলিপুত্তনগৰমাপনৱণ্ণনা

১৫২. সুনিধৱস্সকাৰাতি সুনিধো চ ৱস্সকাৰো চ দ্ৱে ব্ৰাহ্মণা. মগধমহামত্তাতি মগধৰঞ্ঞো মহামত্তা মহাঅমচ্চা, মগধৰট্ঠে ৱা মহামত্তা মহতিযা ইস্সৰিযমত্তায সমন্নাগতাতি মগধমহামত্তা. পাটলিগামে নগৰন্তি পাটলিগামং নগৰং কত্ৱা মাপেন্তি. ৱজ্জীনং পটিবাহাযাতি ৱজ্জিৰাজকুলানং আযমুখপচ্ছিন্দনত্থং. সহস্সেৱাতি একেকৱগ্গৱসেন সহস্সং সহস্সং হুত্ৱা. ৱত্থূনীতি ঘৰৱত্থূনি. চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুন্তি ৰঞ্ঞঞ্চ ৰাজমহামত্তানঞ্চ নিৱেসনানি মাপেতুং ৱত্থুৱিজ্জাপাঠকানং চিত্তানি নমন্তি. তে কিৰ অত্তনো সিপ্পানুভাৱেন হেট্ঠা পথৱিযং তিংসহত্থমত্তে ঠানে – ‘‘ইধ নাগগ্গাহো, ইধ যক্খগ্গাহো, ইধ ভূতগ্গাহো, পাসাণো ৱা খাণুকো ৱা অত্থী’’তি পস্সন্তি. তে তদা সিপ্পং জপ্পিত্ৱা দেৱতাহি সদ্ধিং মন্তযমানা ৱিয মাপেন্তি. অথৱা নেসং সৰীৰে দেৱতা অধিমুচ্চিত্ৱা তত্থ তত্থ নিৱেসনানি মাপেতুং চিত্তং নামেন্তি. তা চতূসু কোণেসু খাণুকে কোট্টেত্ৱা ৱত্থুম্হি গহিতমত্তে পটিৱিগচ্ছন্তি. সদ্ধানং কুলানং সদ্ধা দেৱতা তথা কৰোন্তি, অস্সদ্ধানং কুলানং অস্সদ্ধা দেৱতাৱ. কিং কাৰণা? সদ্ধানঞ্হি এৱং হোতি – ‘‘ইধ মনুস্সা নিৱেসনং মাপেত্ৱা পঠমং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৱা মঙ্গলং ৱড্ঢাপেস্সন্তি. অথ মযং সীলৱন্তানং দস্সনং, ধম্মকথং, পঞ্হাৱিস্সজ্জনং, অনুমোদনঞ্চ সোতুং লভিস্সাম, মনুস্সা দানং দত্ৱা অম্হাকং পত্তিং দস্সন্তী’’তি.

তাৱতিংসেহীতি যথা হি একস্মিং কুলে একং পণ্ডিতমনুস্সং, একস্মিং ৱা ৱিহাৰে একং বহুস্সুতভিক্খুং উপাদায – ‘‘অসুককুলে মনুস্সা পণ্ডিতা, অসুকৱিহাৰে ভিক্খূ বহুস্সুতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, এৱমেৱ সক্কং দেৱৰাজানং ৱিস্সকম্মঞ্চ দেৱপুত্তং উপাদায – ‘‘তাৱতিংসা পণ্ডিতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গতো. তেনাহ – ‘‘তাৱতিংসেহী’’তি. তাৱতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱাপি ৱিয মাপেন্তীতি অত্থো.

যাৱতা অৰিযং আযতনন্তি যত্তকং অৰিযকমনুস্সানং ওসৰণট্ঠানং নাম অত্থি. যাৱতা ৱণিপ্পথোতি যত্তকং ৱাণিজানং আভতভণ্ডস্স ৰাসিৱসেনেৱ কযৱিক্কযট্ঠানং নাম, ৱাণিজানং ৱসনট্ঠানং ৱা অত্থি. ইদং অগ্গনগৰন্তি তেসং অৰিযাযতনৱণিপ্পথানং ইদং অগ্গনগৰং জেট্ঠকং পামোক্খং ভৱিস্সতীতি. পুটভেদনন্তি ভণ্ডপুটভেদনট্ঠানং, ভণ্ডভণ্ডিকানং মোচনট্ঠানন্তি ৱুত্তং হোতি. সকলজম্বুদীপে অলদ্ধভণ্ডম্পি হি ইধেৱ লভিস্সন্তি, অঞ্ঞত্থ ৱিক্কযেন অগচ্ছন্তম্পি চ ইধেৱ গমিস্সতি. তস্মা ইধেৱ পুটং ভিন্দিস্সন্তীতি অত্থো. চতূসু হি দ্ৱাৰেসু চত্তাৰি সভাযং একন্তি এৱং দিৱসে দিৱসে পঞ্চসতসহস্সানি উট্ঠহিস্সন্তীতি দস্সেতি.

অগ্গিতো ৱাতিআদীসু চকাৰত্থো ৱা-সদ্দো. অগ্গিনা চ উদকেন চ মিথুভেদেন চ নস্সিস্সতীতি অত্থো. এককোট্ঠাসো অগ্গিনা নস্সিস্সতি, নিব্বাপেতুং ন সক্খিস্সন্তি. একং গঙ্গা গহেত্ৱা গমিস্সতি. একো – ‘‘ইমিনা অকথিতং অমুস্স, অমুনা অকথিতং ইমস্সা’’তি ৱদন্তানং পিসুণৱাচানং ৱসেন ভিন্নানং মনুস্সানং অঞ্ঞমঞ্ঞভেদেনেৱ নস্সিস্সতীতি অত্থো. ইতি ৱত্ৱা ভগৱা পচ্চূসকালে গঙ্গায তীৰং গন্ত্ৱা কতমুখধোৱনো ভিক্খাচাৰৱেলং আগমযমানো নিসীদি.

১৫৩. সুনিধৱস্সকাৰাপি – ‘‘অম্হাকং ৰাজা সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠাকো, সো অম্হে পুচ্ছিস্সতি, ‘সত্থা কিৰ পাটলিগামং অগমাসি, তস্স সন্তিকং উপসঙ্কমিত্থ, ন উপসঙ্কমিত্থা’তি. উপসঙ্কমিম্হাতি চ ৱুত্তে – ‘নিমন্তযিত্থ, ন নিমন্তযিত্থা’তি চ পুচ্ছিস্সতি. ন নিমন্তযিম্হাতি চ ৱুত্তে অম্হাকং দোসং আৰোপেত্ৱা নিগ্গণ্হিস্সতি. ইদং চাপি মযং আগতট্ঠানে নগৰং মাপেম, সমণস্স খো পন গোতমস্স গতগতট্ঠানে কাড়কণ্ণিসত্তা পটিক্কমন্তি, তং মযং নগৰমঙ্গলং ৱদাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা নিমন্তযিংসু. তস্মা – ‘‘অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা’’তিআদি ৱুত্তং.

পুব্বণ্হসমযন্তি পুব্বণ্হকালে. নিৱাসেত্ৱাতি গামপ্পৱেসননীহাৰেন নিৱাসনং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা. পত্তচীৱৰমাদাযাতি পত্তঞ্চ চীৱৰঞ্চ আদিযিত্ৱা কাযপ্পটিবদ্ধং কত্ৱা.

সীলৱন্তেত্থাতি সীলৱন্তে এত্থ. সঞ্ঞতেতি কাযৱাচামনেহি সঞ্ঞতে.

তাসং দক্খিণমাদিযেতি সঙ্ঘস্স দিন্নে চত্তাৰো পচ্চযে তাসং ঘৰদেৱতানং আদিসেয্য, পত্তিং দদেয্য. পূজিতা পূজযন্তীতি – ‘‘ইমে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, এৱম্পি নো পত্তিং দেন্তী’’তি আৰক্খং সুসংৱিহিতং কৰোথাতি সুট্ঠু আৰক্খং কৰোন্তি. মানিতা মানযন্তীতি কালানুকালং বলিকম্মকৰণেন মানিতা ‘‘এতে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, চতুমাসছমাসন্তৰে নো বলিকম্মং কৰোন্তী’’তি মানেন্তি, মানেন্তিযো উপ্পন্নং পৰিস্সযং হৰন্তি.

ততো নন্তি ততো নং পণ্ডিতজাতিকং মনুস্সং. ওৰসন্তি উৰে ঠপেত্ৱা সংৱড্ঢিতং, যথা মাতা ওৰসং পুত্তং অনুকম্পতি, উপ্পন্নপৰিস্সযহৰণত্থমেৱ তস্স ৱাযমতি, এৱং অনুকম্পন্তীতি অত্থো. ভদ্ৰানি পস্সতীতি সুন্দৰানি পস্সতি.

১৫৪. উড়ুম্পন্তি পাৰগমনত্থায আণিযো কোট্টেত্ৱা কতং. কুল্লন্তি ৱল্লিআদীহি বন্ধিত্ৱা কতং.

‘‘যে তৰন্তি অণ্ণৱ’’ন্তি গাথায অণ্ণৱন্তি সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন যোজনমত্তং গম্ভীৰস্স চ পুথুলস্স চ উদকট্ঠানস্সেতং অধিৱচনং. সৰন্তি ইধ নদী অধিপ্পেতা. ইদং ৱুত্তং হোতি, যে গম্ভীৰৱিত্থতং তণ্হাসৰং তৰন্তি, তে অৰিযমগ্গসঙ্খাতং সেতুং কত্ৱান. ৱিসজ্জ পল্ললানি অনামসিত্ৱা উদকভৰিতানি নিন্নট্ঠানানি. অযং পন ইদং অপ্পমত্তকং তৰিতুকামোপি কুল্লঞ্হি জনো পবন্ধতি. বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৱকা চ ৱিনাযেৱ কুল্লেন তিণ্ণা মেধাৱিনো জনাতি.

পঠমভাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অৰিযসচ্চকথাৱণ্ণনা

১৫৫. কোটিগামোতি মহাপনাদস্স পাসাদকোটিযং কতগামো. অৰিযসচ্চানন্তি অৰিযভাৱকৰানং সচ্চানং. অননুবোধাতি অবুজ্ঝনেন অজাননেন. অপ্পটিৱেধাতি অপ্পটিৱিজ্ঝনেন. সন্ধাৱিতন্তি ভৱতো ভৱং গমনৱসেন সন্ধাৱিতং. সংসৰিতন্তি পুনপ্পুনং গমনাগমনৱসেন সংসৰিতং. মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চাতি মযা চ তুম্হেহি চ. অথ ৱা সন্ধাৱিতং সংসৰিতন্তি সন্ধাৱনং সংসৰণং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ অহোসীতি এমমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ভৱনেত্তি সমূহতাতি ভৱতো ভৱং নযনসমত্থা তণ্হাৰজ্জু সুট্ঠু হতা ছিন্না অপ্পৱত্তিকতা.

অনাৱত্তিধম্মসম্বোধিপৰাযণৱণ্ণনা

১৫৬. নাতিকাতি একং তড়াকং নিস্সায দ্ৱিন্নং চূড়পিতুমহাপিতুপুত্তানং দ্ৱে গামা. নাতিকেতি একস্মিং ঞাতিগামকে. গিঞ্জকাৱসথেতি ইট্ঠকামযে আৱসথে.

১৫৭. ওৰম্ভাগিযানন্তি হেট্ঠাভাগিযানং, কামভৱেযেৱ পটিসন্ধিগ্গাহাপকানন্তি অত্থো. ওৰন্তি লদ্ধনামেহি ৱা তীহি মগ্গেহি পহাতব্বানীতিপি ওৰম্ভাগিযানি. তত্থ কামচ্ছন্দো, ব্যাপাদোতি ইমানি দ্ৱে সমাপত্তিযা ৱা অৱিক্খম্ভিতানি, মগ্গেন ৱা অসমুচ্ছিন্নানি নিব্বত্তৱসেন উদ্ধং ভাগং ৰূপভৱঞ্চ অৰূপভৱঞ্চ গন্তুং ন দেন্তি. সক্কাযদিট্ঠিআদীনি তীণি তত্থ নিব্বত্তম্পি আনেত্ৱা পুন ইধেৱ নিব্বত্তাপেন্তীতি সব্বানিপি ওৰম্ভাগিযানেৱ. অনাৱত্তিধম্মাতি পটিসন্ধিৱসেন অনাগমনসভাৱা.

ৰাগদোসমোহানং তনুত্তাতি এত্থ কদাচি কৰহচি উপ্পত্তিযা চ, পৰিযুট্ঠানমন্দতায চাতি দ্ৱেধাপি তনুভাৱো ৱেদিতব্বো. সকদাগামিস্স হি পুথুজ্জনানং ৱিয অভিণ্হং ৰাগাদযো নুপ্পজ্জন্তি, কদাচি কৰহচি উপ্পজ্জন্তি. উপ্পজ্জমানা চ পুথুজ্জনানং ৱিয বহলবহলা নুপ্পজ্জন্তি, মক্খিকাপত্তং ৱিয তনুকতনুকা উপ্পজ্জন্তি. দীঘভাণকতিপিটকমহাসীৱত্থেৰো পনাহ – ‘‘যস্মা সকদাগামিস্স পুত্তধীতৰো হোন্তি, ওৰোধা চ হোন্তি, তস্মা বহলা কিলেসা. ইদং পন ভৱতনুকৱসেন কথিত’’ন্তি. তং অট্ঠকথাযং – ‘‘সোতাপন্নস্স সত্তভৱে ঠপেত্ৱা অট্ঠমে ভৱে ভৱতনুকং নত্থি. সকদাগামিস্স দ্ৱে ভৱে ঠপেত্ৱা পঞ্চসু ভৱেসু ভৱতনুকং নত্থি. অনাগামিস্স ৰূপাৰূপভৱে ঠপেত্ৱা কামভৱে ভৱতনুকং নত্থি. খীণাসৱস্স কিস্মিঞ্চি ভৱে ভৱতনুকং নত্থী’’তি ৱুত্তত্তা পটিক্খিত্তং হোতি.

ইমং লোকন্তি ইমং কামাৱচৰলোকং সন্ধায ৱুত্তং. অযঞ্চেত্থ অধিপ্পাযো, সচে হি মনুস্সেসু সকদাগামিফলং পত্তো দেৱেসু নিব্বত্তিত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছিকৰোতি, ইচ্চেতং কুসলং. অসক্কোন্তো পন অৱস্সং মনুস্সলোকং আগন্ত্ৱা সচ্ছিকৰোতি. দেৱেসু সকদাগামিফলং পত্তোপি সচে মনুস্সেসু নিব্বত্তিত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছিকৰোতি, ইচ্চেতং কুসলং. অসক্কোন্তো পন অৱস্সং দেৱলোকং গন্ত্ৱা সচ্ছিকৰোতীতি.

অৱিনিপাতধম্মোতি এত্থ ৱিনিপতনং ৱিনিপাতো, নাস্স ৱিনিপাতো ধম্মোতি অৱিনিপাতধম্মো. চতূসু অপাযেসু অৱিনিপাতধম্মো চতূসু অপাযেসু অৱিনিপাতসভাৱোতি অত্থো. নিযতোতি ধম্মনিযামেন নিযতো. সম্বোধিপৰাযণোতি উপৰিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি পৰং অযনং অস্স গতি পটিসৰণং অৱস্সং পত্তব্বাতি সম্বোধিপৰাযণো.

ধম্মাদাসধম্মপৰিযাযৱণ্ণনা

১৫৮. ৱিহেসাতি তেসং তেসং ঞাণগতিং ঞাণূপপত্তিং ঞাণাভিসম্পৰাযং ওলোকেন্তস্স কাযকিলমথোৱ এস, আনন্দ, তথাগতস্সাতি দীপেতি, চিত্তৱিহেসা পন বুদ্ধানং নত্থি. ধম্মাদাসন্তি ধম্মমযং আদাসং. যেনাতি যেন ধম্মাদাসেন সমন্নাগতো. খীণাপাযদুগ্গতিৱিনিপাতোতি ইদং নিৰযাদীনংযেৱ ৱেৱচনৱসেন ৱুত্তং. নিৰযাদযো হি ৱড্ঢিসঙ্খাততো অযতো অপেতত্তা অপাযা. দুক্খস্স গতি পটিসৰণন্তি দুগ্গতি. যে দুক্কটকাৰিনো, তে এত্থ ৱিৱসা নিপতন্তীতি ৱিনিপাতা.

অৱেচ্চপ্পসাদেনাতি বুদ্ধগুণানং যথাভূততো ঞাতত্তা অচলেন অচ্চুতেন পসাদেন. উপৰি পদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ইতিপি সো ভগৱাতিআদীনং পন ৱিত্থাৰো ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তো.

অৰিযকন্তেহীতি অৰিযানং কন্তেহি পিযেহি মনাপেহি. পঞ্চ সীলানি হি অৰিযসাৱকানং কন্তানি হোন্তি, ভৱন্তৰেপি অৱিজহিতব্বতো. তানি সন্ধাযেতং ৱুত্তং. সব্বোপি পনেত্থ সংৱৰো লব্ভতিযেৱ.

সোতাপন্নোহমস্মীতি ইদং দেসনাসীসমেৱ. সকদাগামিআদযোপি পন সকদাগামীহমস্মীতিআদিনা নযেন ব্যাকৰোন্তি যেৱাতি. সব্বেসম্পি হি সিক্খাপদাৱিৰোধেন যুত্তট্ঠানে ব্যাকৰণং অনুঞ্ঞাতমেৱ হোতি.

অম্বপালীগণিকাৱত্থুৱণ্ণনা

১৬১. ৱেসালিযং ৱিহৰতীতি এত্থ তেন খো পন সমযেন ৱেসালী ইদ্ধা চেৱ হোতি ফীতাচাতিআদিনা খন্ধকে ৱুত্তনযেন ৱেসালিযা সম্পন্নভাৱো ৱেদিতব্বো. অম্বপালিৱনেতি অম্বপালিযা গণিকায উয্যানভূতে অম্বৱনে. সতো ভিক্খৱেতি ভগৱা অম্বপালিদস্সনে সতিপচ্চুপট্ঠানত্থং ৱিসেসতো ইধ সতিপট্ঠানদেসনং আৰভি. তত্থ সৰতীতি সতো. সম্পজানাতীতি সম্পজানো. সতিযা চ সম্পজঞ্ঞেন চ সমন্নাগতো হুত্ৱা ৱিহৰেয্যাতি অত্থো. কাযে কাযানুপস্সীতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং মহাসতিপট্ঠানে ৱক্খাম.

নীলাতি ইদং সব্বসঙ্গাহকং. নীলৱণ্ণাতিআদি তস্সেৱ ৱিভাগদস্সনং. তত্থ ন তেসং পকতিৱণ্ণো নীলো, নীলৱিলেপনৱিলিত্তত্তা পনেতং ৱুত্তং. নীলৱত্থাতি পটদুকূলকোসেয্যাদীনিপি তেসং নীলানেৱ হোন্তি. নীলালঙ্কাৰাতি নীলমণীহি নীলপুপ্ফেহি অলঙ্কতা, ৰথাপি তেসং নীলমণিখচিতা নীলৱত্থপৰিক্খিত্তা নীলদ্ধজা নীলৱম্মিকেহি নীলাভৰণেহি নীলঅস্সেহি যুত্তা, পতোদলট্ঠিযোপি নীলা যেৱাতি. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. পৰিৱট্টেসীতি পহৰি. কিং জে অম্বপালীতি জেতি আলপনৱচনং, ভোতি অম্বপালি, কিং কাৰণাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘কিঞ্চা’’তিপি পাঠো, অযমেৱেত্থ অত্থো. সাহাৰন্তি সজনপদং. অঙ্গুলিং ফোটেসুন্তি অঙ্গুলিং চালেসুং. অম্বকাযাতি ইত্থিকায.

যেসন্তি কৰণত্থে সামিৱচনং, যেহি অদিট্ঠাতি ৱুত্তং হোতি. ওলোকেথাতি পস্সথ. অৱলোকেথাতি পুনপ্পুনং পস্সথ. উপসংহৰথাতি উপনেথ. ইমং লিচ্ছৱিপৰিসং তুম্হাকং চিত্তেন তাৱতিংসসদিসং উপসংহৰথ উপনেথ অল্লীযাপেথ. যথেৱ তাৱতিংসা অভিৰূপা পাসাদিকা নীলাদিনানাৱণ্ণা, এৱমিমে লিচ্ছৱিৰাজানোপীতি তাৱতিংসেহি সমকে কত্ৱা পস্সথাতি অত্থো.

কস্মা পন ভগৱা অনেকসতেহি সুত্তেহি চক্খাদীনং ৰূপাদীসু নিমিত্তগ্গাহং পটিসেধেত্ৱা ইধ মহন্তেন উস্সাহেন নিমিত্তগ্গাহে উয্যোজেতীতি? হিতকামতায. তত্ৰ কিৰ একচ্চে ভিক্খূ ওসন্নৱীৰিযা, তেসং সম্পত্তিযা পলোভেন্তো – ‘‘অপ্পমাদেন সমণধম্মং কৰোন্তানং এৱৰূপা ইস্সৰিযসম্পত্তি সুলভা’’তি সমণধম্মে উস্সাহজননত্থং আহ. অনিচ্চলক্খণৱিভাৱনত্থঞ্চাপি এৱমাহ. নচিৰস্সেৱ হি সব্বেপিমে অজাতসত্তুস্স ৱসেন ৱিনাসং পাপুণিস্সন্তি. অথ নেসং ৰজ্জসিৰিসম্পত্তিং দিস্ৱা ঠিতভিক্খূ – ‘‘তথাৰূপাযপি নাম সিৰিসম্পত্তিযা ৱিনাসো পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি অনিচ্চলক্খণং ভাৱেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিস্সন্তীতি অনিচ্চলক্খণৱিভাৱনত্থং আহ.

অধিৱাসেতূতি অম্বপালিযা নিমন্তিতভাৱং ঞত্ৱাপি কস্মা নিমন্তেন্তীতি? অসদ্দহনতায চেৱ ৱত্তসীসেন চ. সা হি ধুত্তা ইত্থী অনিমন্তেত্ৱাপি নিমন্তেমীতি ৱদেয্যাতি তেসং চিত্তং অহোসি, ধম্মং সুত্ৱা গমনকালে চ নিমন্তেত্ৱা গমনং নাম মনুস্সানং ৱত্তমেৱ.

ৱেড়ুৱগামৱস্সূপগমনৱণ্ণনা

১৬৩. ৱেড়ুৱগামকোতি ৱেসালিযা সমীপে ৱেড়ুৱগামো. যথামিত্তন্তিআদীসু মিত্তা মিত্তাৱ. সন্দিট্ঠাতি তত্থ তত্থ সঙ্গম্ম দিট্ঠমত্তা নাতিদড়্হমিত্তা. সম্ভত্তাতি সুট্ঠু ভত্তা সিনেহৱন্তো দড়্হমিত্তা. যেসং যেসং যত্থ যত্থ এৱৰূপা ভিক্খূ অত্থি, তে তে তত্থ তত্থ ৱস্সং উপেথাতি অত্থো. কস্মা এৱমাহ? তেসং ফাসুৱিহাৰত্থায. তেসঞ্হি ৱেড়ুৱগামকে সেনাসনং নপ্পহোতি, ভিক্খাপি মন্দা. সমন্তা ৱেসালিযা পন বহূনি সেনাসনানি, ভিক্খাপি সুলভা, তস্মা এৱমাহ. অথ কস্মা – ‘‘যথাসুখং গচ্ছথা’’তি ন ৱিস্সজ্জেসি? তেসং অনুকম্পায. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘অহং দসমাসমত্তং ঠত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সামি, সচে ইমে দূৰং গচ্ছিস্সন্তি, মম পৰিনিব্বানকালে দট্ঠুং ন সক্খিস্সন্তি. অথ নেসং – ‘‘সত্থা পৰিনিব্বাযন্তো অম্হাকং সতিমত্তম্পি ন অদাসি, সচে জানেয্যাম, এৱং ন দূৰে ৱসেয্যামা’’তি ৱিপ্পটিসাৰো ভৱেয্য. ৱেসালিযা সমন্তা পন ৱসন্তা মাসস্স অট্ঠ ৱাৰে আগন্ত্ৱা ধম্মং সুণিস্সন্তি, সুগতোৱাদং লভিস্সন্তী’’তি ন ৱিস্সজ্জেসি.

১৬৪. খৰোতি ফৰুসো. আবাধোতি ৱিসভাগৰোগো. বাড়্হাতি বলৱতিযো. মাৰণন্তিকাতি মৰণন্তং মৰণসন্তিকং পাপনসমত্থা. সতো সম্পজানো অধিৱাসেসীতি সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অধিৱাসেসি. অৱিহঞ্ঞমানোতি ৱেদনানুৱত্তনৱসেন অপৰাপৰং পৰিৱত্তনং অকৰোন্তো অপীড়িযমানো অদুক্খিযমানোৱ অধিৱাসেসি. অনামন্তেত্ৱাতি অজানাপেত্ৱা. অনপলোকেত্ৱাতি ন অপলোকেত্ৱা ওৱাদানুসাসনিং অদত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. ৱীৰিযেনাতি পুব্বভাগৱীৰিযেন চেৱ ফলসমাপত্তিৱীৰিযেন চ. পটিপণামেত্ৱাতি ৱিক্খম্ভেত্ৱা. জীৱিতসঙ্খাৰন্তি এত্থ জীৱিতম্পি জীৱিতসঙ্খাৰো. যেন জীৱিতং সঙ্খৰিযতি ছিজ্জমানং ঘটেত্ৱা ঠপিযতি, সো ফলসমাপত্তিধম্মোপি জীৱিতসঙ্খাৰো. সো ইধ অধিপ্পেতো. অধিট্ঠাযাতি অধিট্ঠহিত্ৱা পৱত্তেত্ৱা, জীৱিতট্ঠপনসমত্থং ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জেয্যন্তি অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো.

কিং পন ভগৱা ইতো পুব্বে ফলসমাপত্তিং ন সমাপজ্জতীতি? সমাপজ্জতি. সা পন খণিকসমাপত্তি. খণিকসমাপত্তি চ অন্তোসমাপত্তিযংযেৱ ৱেদনং ৱিক্খম্ভেতি, সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতমত্তস্স কট্ঠপাতেন ৱা কঠলপাতেন ৱা ছিন্নসেৱালো ৱিয উদকং পুন সৰীৰং ৱেদনা অজ্ঝোত্থৰতি. যা পন ৰূপসত্তকং অৰূপসত্তকঞ্চ নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৱা মহাৱিপস্সনাৱসেন সমাপন্না সমাপত্তি, সা সুট্ঠু ৱিক্খম্ভেতি. যথা নাম পুৰিসেন পোক্খৰণিং ওগাহেত্ৱা হত্থেহি চ পাদেহি চ সুট্ঠু অপব্যূড়্হো সেৱালো চিৰেন উদকং ওত্থৰতি; এৱমেৱ ততো ৱুট্ঠিতস্স চিৰেন ৱেদনা উপ্পজ্জতি. ইতি ভগৱা তং দিৱসং মহাবোধিপল্লঙ্কে অভিনৱৱিপস্সনং পট্ঠপেন্তো ৱিয ৰূপসত্তকং অৰূপসত্তকং নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৱা চুদ্দসহাকাৰেহি সন্নেত্ৱা মহাৱিপস্সনায ৱেদনং ৱিক্খম্ভেত্ৱা – ‘‘দসমাসে মা উপ্পজ্জিত্থা’’তি সমাপত্তিং সমাপজ্জি. সমাপত্তিৱিক্খম্ভিতা ৱেদনা দসমাসে ন উপ্পজ্জি যেৱ.

গিলানা ৱুট্ঠিতোতি গিলানো হুত্ৱা পুন ৱুট্ঠিতো. মধুৰকজাতো ৱিযাতি সঞ্জাতগৰুভাৱো সঞ্জাতথদ্ধভাৱো সূলে উত্তাসিতপুৰিসো ৱিয. ন পক্খাযন্তীতি নপ্পকাসন্তি, নানাকাৰতো ন উপট্ঠহন্তি. ধম্মাপি মং ন পটিভন্তীতি সতিপট্ঠানাদিধম্মা ময্হং পাকটা ন হোন্তীতি দীপেতি. তন্তিধম্মা পন থেৰস্স সুপগুণা. ন উদাহৰতীতি পচ্ছিমং ওৱাদং ন দেতি. তং সন্ধায ৱদতি.

১৬৫. অনন্তৰং অবাহিৰন্তি ধম্মৱসেন ৱা পুগ্গলৱসেন ৱা উভযং অকত্ৱা. ‘‘এত্তকং ধম্মং পৰস্স ন দেসেস্সামী’’তি হি চিন্তেন্তো ধম্মং অব্ভন্তৰং কৰোতি নাম. ‘‘এত্তকং পৰস্স দেসেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো ধম্মং বাহিৰং কৰোতি নাম. ‘‘ইমস্স পুগ্গলস্স দেসেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো পন পুগ্গলং অব্ভন্তৰং কৰোতি নাম. ‘‘ইমস্স ন দেসেস্সামী’’তি চিন্তেন্তো পুগ্গলং বাহিৰং কৰোতি নাম. এৱং অকত্ৱা দেসিতোতি অত্থো. আচৰিযমুট্ঠীতি যথা বাহিৰকানং আচৰিযমুট্ঠি নাম হোতি. দহৰকালে কস্সচি অকথেত্ৱা পচ্ছিমকালে মৰণমঞ্চে নিপন্না পিযমনাপস্স অন্তেৱাসিকস্স কথেন্তি, এৱং তথাগতস্স – ‘‘ইদং মহল্লককালে পচ্ছিমট্ঠানে কথেস্সামী’’তি মুট্ঠিং কত্ৱা ‘‘পৰিহৰিস্সামী’’তি ঠপিতং কিঞ্চি নত্থীতি দস্সেতি.

অহং ভিক্খুসঙ্ঘন্তি অহমেৱ ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিস্সামীতি ৱা মমুদ্দেসিকোতি অহং উদ্দিসিতব্বট্ঠেন উদ্দেসো অস্সাতি মমুদ্দেসিকো. মংযেৱ উদ্দিসিত্ৱা মম পচ্চাসীসমানো ভিক্খুসঙ্ঘো হোতু, মম অচ্চযেন ৱা মা অহেসুং, যং ৱা তং ৱা হোতূতি ইতি ৱা যস্স অস্সাতি অত্থো. ন এৱং হোতীতি বোধিপল্লঙ্কেযেৱ ইস্সামচ্ছৰিযানং ৱিহতত্তা এৱং ন হোতি. স কিন্তি সো কিং. আসীতিকোতি অসীতিসংৱচ্ছৰিকো. ইদং পচ্ছিমৱযঅনুপ্পত্তভাৱদীপনত্থং ৱুত্তং. ৱেঠমিস্সকেনাতি বাহবন্ধচক্কবন্ধাদিনা পটিসঙ্খৰণেন ৱেঠমিস্সকেন. মঞ্ঞেতি জিণ্ণসকটং ৱিয ৱেঠমিস্সকেন মঞ্ঞে যাপেতি. অৰহত্তফলৱেঠনেন চতুইৰিযাপথকপ্পনং তথাগতস্স হোতীতি দস্সেতি.

ইদানি তমত্থং পকাসেন্তো যস্মিং, আনন্দ, সমযেতিআদিমাহ. তত্থ সব্বনিমিত্তানন্তি ৰূপনিমিত্তাদীনং. একচ্চানং ৱেদনানন্তি লোকিযানং ৱেদনানং. তস্মাতিহানন্দাতি যস্মা ইমিনা ফলসমাপত্তিৱিহাৰেন ফাসু হোতি, তস্মা তুম্হেপি তদত্থায এৱং ৱিহৰথাতি দস্সেতি. অত্তদীপাতি মহাসমুদ্দগতদীপং ৱিয অত্তানং দীপং পতিট্ঠং কত্ৱা ৱিহৰথ. অত্তসৰণাতি অত্তগতিকাৱ হোথ, মা অঞ্ঞগতিকা. ধম্মদীপধম্মসৰণপদেসুপি এসেৱ নযো. তমতগ্গেতি তমঅগ্গে. মজ্ঝে তকাৰো পদসন্ধিৱসেন ৱুত্তো. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘ইমে অগ্গতমাতি তমতগ্গা’’তি. এৱং সব্বং তমযোগং ছিন্দিত্ৱা অতিৱিয অগ্গে উত্তমভাৱে এতে, আনন্দ, মম ভিক্খূ ভৱিস্সন্তি. তেসং অতিঅগ্গে ভৱিস্সন্তি, যে কেচি সিক্খাকামা, সব্বেপি তে চতুসতিপট্ঠানগোচৰাৱ ভিক্খূ অগ্গে ভৱিস্সন্তীতি অৰহত্তনিকূটেন দেসনং সঙ্গণ্হাতি.

দুতিযভাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিমিত্তোভাসকথাৱণ্ণনা

১৬৬. ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসীতি কদা পাৱিসি? উক্কচেলতো নিক্খমিত্ৱা ৱেসালিং গতকালে. ভগৱা কিৰ ৱুট্ঠৱস্সো ৱেড়ুৱগামকা নিক্খমিত্ৱা সাৱত্থিং গমিস্সামীতি আগতমগ্গেনেৱ পটিনিৱত্তন্তো অনুপুব্বেন সাৱত্থিং পত্ৱা জেতৱনং পাৱিসি. ধম্মসেনাপতি ভগৱতো ৱত্তং দস্সেত্ৱা দিৱাট্ঠানং গতো. সো তত্থ অন্তেৱাসিকেসু ৱত্তং দস্সেত্ৱা পটিক্কন্তেসু দিৱাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা চম্মক্খণ্ডং পঞ্ঞপেত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা ফলসমাপত্তিং পাৱিসি. অথস্স যথাপৰিচ্ছেদেন ততো ৱুট্ঠিতস্স অযং পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘বুদ্ধা নু খো পঠমং পৰিনিব্বাযন্তি, অগসাৱকা নু খো’’তি? ততো – ‘‘অগ্গসাৱকা পঠম’’ন্তি ঞত্ৱা অত্তনো আযুসঙ্খাৰং ওলোকেসি. সো – ‘‘সত্তাহমেৱ মে আযুসঙ্খাৰো পৱত্ততী’’তি ঞত্ৱা – ‘‘কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি চিন্তেসি. ততো – ‘‘ৰাহুলো তাৱতিংসেসু পৰিনিব্বুতো, অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰো ছদ্দন্তদহে, অহং কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি পুন চিন্তেন্তো মাতৰং আৰব্ভ সতিং উপ্পাদেসি – ‘‘ময্হং মাতা সত্তন্নং অৰহন্তানং মাতা হুত্ৱাপি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু অপ্পসন্না, অত্থি নু খো তস্সা উপনিস্সযো, নত্থি নু খো’’তি আৱজ্জেত্ৱা সোতাপত্তিমগ্গস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা – ‘‘কস্স দেসনায অভিসমযো ভৱিস্সতী’’তি ওলোকেন্তো – ‘‘মমেৱ ধম্মদেসনায ভৱিস্সতি, ন অঞ্ঞস্স. সচে খো পনাহং অপ্পোস্সুক্কো ভৱেয্যং, ভৱিস্সন্তি মে ৱত্তাৰো – ‘সাৰিপুত্তত্থেৰো অৱসেসজনানম্পি অৱস্সযো হোতি. তথা হিস্স সমচিত্তসুত্তদেসনাদিৱসে (অ. নি. ১.৩৭) কোটিসতসহস্সদেৱতা অৰহত্তং পত্তা. তযো মগ্গে পটিৱিদ্ধদেৱতানং গণনা নত্থি. অঞ্ঞেসু চ ঠানেসু অনেকা অভিসমযা দিস্সন্তি. থেৰেৱ চিত্তং পসাদেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তানেৱ অসীতিকুলসহস্সানি. সো দানি সকমাতুমিচ্ছাদস্সনমত্তম্পি হৰিতুং নাসক্খী’তি. তস্মা মাতৰং মিচ্ছাদস্সনা মোচেত্ৱা জাতোৱৰকেযেৱ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা – ‘‘অজ্জেৱ ভগৱন্তং অনুজানাপেত্ৱা নিক্খমিস্সামী’’তি চুন্দত্থেৰং আমন্তেসি. ‘‘আৱুসো, চুন্দ, অম্হাকং পঞ্চসতায ভিক্খুপৰিসায সঞ্ঞং দেহি – ‘গণ্হথাৱুসো পত্তচীৱৰানি, ধম্মসেনাপতি নাড়কগামং গন্তুকামো’তি’’. থেৰো তথা অকাসি. ভিক্খূ সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায থেৰস্স সন্তিকং আগমংসু. থেৰো সেনাসনং সংসামেত্ৱা দিৱাট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা দিৱাট্ঠানদ্ৱাৰে ঠত্ৱা দিৱাট্ঠানং ওলোকেন্তো – ‘‘ইদং দানি পচ্ছিমদস্সনং, পুন আগমনং নত্থী’’তি পঞ্চসতভিক্খুপৰিৱুতো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা এতদৱোচ –

‘‘ছিন্নো দানি ভৱিস্সামি, লোকনাথ মহামুনি;

গমনাগমনং নত্থি, পচ্ছিমা ৱন্দনা অযং.

জীৱিতং অপ্পকং ময্হং, ইতো সত্তাহমচ্চযে;

নিক্খিপেয্যামহং দেহং, ভাৰৱোৰোপনং যথা.

অনুজানাতু মে ভন্তে, ভগৱা, অনুজানাতু সুগতো;

পৰিনিব্বানকালো মে, ওস্সট্ঠো আযুসঙ্খাৰো’’তি.

বুদ্ধা পন যস্মা ‘‘পৰিনিব্বাহী’’তি ৱুত্তে মৰণসংৱণ্ণনং সংৱণ্ণেন্তি নাম, ‘‘মা পৰিনিব্বাহী’’তি ৱুত্তে ৱট্টস্স গুণং কথেন্তীতি মিচ্ছাদিট্ঠিকা দোসং আৰোপেস্সন্তি, তস্মা তদুভযম্পি ন ৱদন্তি. তেন নং ভগৱা আহ – ‘‘কত্থ পৰিনিব্বাযিস্সসি সাৰিপুত্তা’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে, মগধেসু নাড়কগামে জাতোৱৰকো, তত্থাহং পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘যস্স দানি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, কালং মঞ্ঞসি, ইদানি পন তে জেট্ঠকনিট্ঠভাতিকানং তাদিসস্স ভিক্খুনো দস্সনং দুল্লভং ভৱিস্সতীতি দেসেহি তেসং ধম্ম’’ন্তি আহ.

থেৰো – ‘‘সত্থা ময্হং ইদ্ধিৱিকুব্বনপুব্বঙ্গমং ধম্মদেসনং পচ্চাসীসতী’’তি ঞত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা তালপ্পমাণং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পুন ওৰুয্হ ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা সত্ততালপ্পমাণে অন্তলিক্খে ঠিতো ইদ্ধিৱিকুব্বনং দস্সেত্ৱা ধম্মং দেসেসি. সকলনগৰং সন্নিপতি. থেৰো ওৰুয্হ ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা ‘‘গমনকালো মে, ভন্তে’’তি আহ. ভগৱা ‘‘ধম্মসেনাপতিং পটিপাদেস্সামী’’তি ধম্মাসনা উট্ঠায গন্ধকুটিঅভিমুখো গন্ত্ৱা মণিফলকে অট্ঠাসি. থেৰো তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা চতূসু ঠানেসু ৱন্দিত্ৱা – ‘‘ভগৱা ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকস্স অসঙ্খ্যেয্যস্স উপৰি অনোমদস্সিসম্মাসম্বুদ্ধস্স পাদমূলে নিপতিত্ৱা তুম্হাকং দস্সনং পত্থেসিং. সা মে পত্থনা সমিদ্ধা, দিট্ঠা তুম্হে, তং পঠমদস্সনং, ইদং পচ্ছিমদস্সনং. পুন তুম্হাকং দস্সনং নত্থী’’তি – ৱত্ৱা দসনখসমোধানসমুজ্জলং অঞ্জলিং পগ্গয্হ যাৱ দস্সনৱিসযো, তাৱ অভিমুখোৱ পটিক্কমিত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায চুতিপটিসন্ধিৱসেন কিস্মিঞ্চি ঠানে গমনাগমনং নাম নত্থী’’তি ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. উদকপৰিযন্তং কত্ৱা মহাভূমিচালো অহোসি. ভগৱা পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতে ভিক্খূ আহ – ‘‘অনুগচ্ছথ, ভিক্খৱে, তুম্হাকং জেট্ঠভাতিক’’ন্তি. ভিক্খূ যাৱ দ্ৱাৰকোট্ঠকা অগমংসু. থেৰো – ‘‘তিট্ঠথ, তুম্হে আৱুসো, অপ্পমত্তা হোথা’’তি নিৱত্তাপেত্ৱা অত্তনো পৰিসাযেৱ সদ্ধিং পক্কামি. মনুস্সা – ‘‘পুব্বে অয্যো পচ্চাগমনচাৰিকং চৰতি, ইদং দানি গমনং ন পুন পচ্চাগমনাযা’’তি পৰিদেৱন্তা অনুবন্ধিংসু. তেপি ‘‘অপ্পমত্তা হোথ আৱুসো, এৱংভাৱিনো নাম সঙ্খাৰা’’তি নিৱত্তাপেসি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো অন্তৰামগ্গে সত্তাহং মনুস্সানং অনুগ্গহং কৰোন্তো সাযং নাড়কগামং পত্ৱা গামদ্ৱাৰে নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে অট্ঠাসি. অথ উপৰেৱতো নাম থেৰস্স ভাগিনেয্যো বহিগামং গচ্ছন্তো থেৰং দিস্ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. থেৰো তং আহ – ‘‘অত্থি গেহে তে অয্যিকা’’তি? আম, ভন্তেতি. গচ্ছ অম্হাকং ইধাগতভাৱং আৰোচেহি. ‘‘কস্মা আগতো’’তি চ ৱুত্তে ‘‘অজ্জ কিৰ একদিৱসং অন্তোগামে ভৱিস্সতি, জাতোৱৰকং পটিজগ্গথ, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং নিৱাসনট্ঠানং জানাথা’’তি. সো গন্ত্ৱা ‘‘অয্যিকে, ময্হং মাতুলো আগতো’’তি আহ. ইদানি কুহিন্তি? গামদ্ৱাৰেতি. এককোৱ, অঞ্ঞোপি কোচি অত্থীতি? অত্থি পঞ্চসতা ভিক্খূতি. কিং কাৰণা আগতোতি? সো তং পৱত্তিং আৰোচেসি. ব্ৰাহ্মণী – ‘‘কিং নু খো এত্তকানং ৱসনট্ঠানং পটিজগ্গাপেতি, দহৰকালে পব্বজিত্ৱা মহল্লককালে গিহী হোতুকামো’’তি চিন্তেন্তী জাতোৱৰকং পটিজগ্গাপেত্ৱা পঞ্চসতানং ভিক্খূনং ৱসনট্ঠানং কাৰেত্ৱা দণ্ডদীপিকাযো জালেত্ৱা থেৰস্স পাহেসি.

থেৰো ভিক্খূহি সদ্ধিং পাসাদং অভিৰুহি. অভিৰুহিত্ৱা চ জাতোৱৰকং পৱিসিত্ৱা নিসীদি. নিসজ্জেৱ – ‘‘তুম্হাকং ৱসনট্ঠানং গচ্ছথা’’তি ভিক্খূ উয্যোজেসি. তেসু গতমত্তেসুযেৱ থেৰস্স খৰো আবাধো উপ্পজ্জি, লোহিতপক্খন্দিকা মাৰণন্তিকা ৱেদনা ৱত্তন্তি, একং ভাজনং পৱিসতি, একং নিক্খমতি. ব্ৰাহ্মণী – ‘‘মম পুত্তস্স পৱত্তি ময্হং ন ৰুচ্চতী’’তি অত্তনো ৱসনগব্ভদ্ৱাৰং নিস্সায অট্ঠাসি. চত্তাৰো মহাৰাজানো ‘‘ধম্মসেনাপতি কুহিং ৱিহৰতী’’তি ওলোকেন্তা ‘‘নাড়কগামে জাতোৱৰকে পৰিনিব্বানমঞ্চে নিপন্নো, পচ্ছিমদস্সনং গমিস্সামা’’তি আগম্ম ৱন্দিত্ৱা অট্ঠংসু. থেৰো – কে তুম্হেতি? মহাৰাজানো, ভন্তেতি. কস্মা আগতত্থাতি? গিলানুপট্ঠাকা ভৱিস্সামাতি. হোতু, অত্থি গিলানুপট্ঠাকো, গচ্ছথ তুম্হেতি উয্যোজেসি. তেসং গতাৱসানে তেনেৱ নযেন সক্কো দেৱানমিন্দো, তস্মিং গতে সুযামাদযো মহাব্ৰহ্মা চ আগমিংসু. তেপি তথেৱ থেৰো উয্যোজেসি.

ব্ৰাহ্মণী দেৱতানং আগমনঞ্চ গমনঞ্চ দিস্ৱা – ‘‘কে নু খো এতে মম পুত্তং ৱন্দিত্ৱা গচ্ছন্তী’’তি থেৰস্স গব্ভদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা – ‘‘তাত, চুন্দ, কা পৱত্তী’’তি পুচ্ছি. সো তং পৱত্তিং আচিক্খিত্ৱা – ‘‘মহাউপাসিকা, ভন্তে আগতা’’তি আহ. থেৰো কস্মা অৱেলায আগতত্থাতি পুচ্ছি. সা তুয্হং তাত দস্সনত্থাযাতি ৱত্ৱা ‘‘তাত কে পঠমং আগতা’’তি পুচ্ছি. চত্তাৰো মহাৰাজানো, উপাসিকেতি. তাত, ত্ৱং চতূহি মহাৰাজেহি মহন্ততৰোতি? আৰামিকসদিসা এতে উপাসিকে, অম্হাকং সত্থু পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায খগ্গহত্থা হুত্ৱা আৰক্খং অকংসূতি. তেসং তাত, গতাৱসানে কো আগতোতি? সক্কো দেৱানমিন্দোতি. দেৱৰাজতোপি ত্ৱং তাত, মহন্ততৰোতি? ভণ্ডগাহকসামণেৰসদিসো এস উপাসিকে, অম্হাকং সত্থু তাৱতিংসতো ওতৰণকালে পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা ওতিণ্ণোতি. তস্স তাত গতাৱসানে জোতমানো ৱিয কো আগতোতি? উপাসিকে তুয্হং ভগৱা চ সত্থা চ মহাব্ৰহ্মা নাম এসোতি. ময্হং ভগৱতো মহাব্ৰহ্মতোপি ত্ৱং তাত মহন্ততৰোতি? আম উপাসিকে, এতে নাম কিৰ অম্হাকং সত্থু জাতদিৱসে চত্তাৰো মহাব্ৰহ্মানো মহাপুৰিসং সুৱণ্ণজালেন পটিগ্গণ্হিংসূতি.

অথ ব্ৰাহ্মণিযা – ‘‘পুত্তস্স তাৱ মে অযং আনুভাৱো, কীদিসো ৱত ময্হং পুত্তস্স ভগৱতো সত্থু আনুভাৱো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তযন্তিযা সহসা পঞ্চৱণ্ণা পীতি উপ্পজ্জিত্ৱা সকলসৰীৰে ফৰি. থেৰো – ‘‘উপ্পন্নং মে মাতু পীতিসোমনস্সং, অযং দানি কালো ধম্মদেসনাযা’’তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘কিং চিন্তেসি মহাউপাসিকে’’তি আহ. সা – ‘‘পুত্তস্স তাৱ মে অযং গুণো, সত্থু পনস্স কীদিসো গুণো ভৱিস্সতীতি ইদং, তাত, চিন্তেমী’’তি আহ. মহাউপাসিকে, ময্হং সত্থু জাতক্খণে, মহাভিনিক্খমনে, সম্বোধিযং, ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে চ দসসহস্সিলোকধাতু কম্পিত্থ, সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনেন সমো নাম নত্থি, ইতিপি সো ভগৱাতি ৱিত্থাৰেত্ৱা বুদ্ধগুণপ্পটিসংযুত্তং ধম্মদেসনং কথেসি.

ব্ৰাহ্মণী পিযপুত্তস্স ধম্মদেসনাপৰিযোসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায পুত্তং আহ – ‘‘তাত, উপতিস্স, কস্মা এৱমকাসি, এৱৰূপং নাম অমতং ময্হং এত্তকং কালং ন অদাসী’’তি. থেৰো – ‘‘দিন্নং দানি মে মাতু ৰূপসাৰিযা ব্ৰাহ্মণিযা পোসাৱনিকমূলং, এত্তকেন ৱট্টিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছ মহাউপাসিকে’’তি ব্ৰাহ্মণিং উয্যোজেত্ৱা ‘‘চুন্দ কা ৱেলা’’তি আহ. বলৱপচ্চূসকালো, ভন্তেতি. তেন হি ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেহীতি. সন্নিপতিতো, ভন্তে, সঙ্ঘোতি. মং উক্খিপিত্ৱা নিসীদাপেহি চুন্দাতি উক্খিপিত্ৱা নিসীদাপেসি. থেৰো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো চতুচত্তালীসং ৱো ৱস্সানি মযা সদ্ধিং ৱিচৰন্তানং যং মে কাযিকং ৱা ৱাচসিকং ৱা ন ৰোচেথ, খমথ তং আৱুসোতি. এত্তকং, ভন্তে, অম্হাকং ছাযা ৱিয তুম্হে অমুঞ্চিত্ৱা ৱিচৰন্তানং অৰুচ্চনকং নাম নত্থি, তুম্হে পন অম্হাকং খমথাতি. অথ থেৰো অৰুণসিখায পঞ্ঞাযমানায মহাপথৱিং উন্নাদযন্তো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি. বহূ দেৱমনুস্সা থেৰস্স পৰিনিব্বানে সক্কাৰং কৰিংসু.

আযস্মা চুন্দো থেৰস্স পত্তচীৱৰঞ্চ ধাতুপৰিস্সাৱনঞ্চ গহেত্ৱা জেতৱনং গন্ত্ৱা আনন্দত্থেৰং গহেত্ৱা ভগৱন্তং উপসঙ্কমি. ভগৱা ধাতুপৰিস্সাৱনং গহেত্ৱা পঞ্চহি গাথাসতেহি থেৰস্স গুণং কথেত্ৱা ধাতুচেতিযং কাৰাপেত্ৱা ৰাজগহগমনত্থায আনন্দত্থেৰস্স সঞ্ঞং অদাসি. থেৰো ভিক্খূনং আৰোচেসি. ভগৱা মহাভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ৰাজগহং অগমাসি. তত্থ গতকালে মহামোগ্গল্লানত্থেৰো পৰিনিব্বাযি. ভগৱা তস্স ধাতুযো গহেত্ৱা চেতিযং কাৰাপেত্ৱা ৰাজগহতো নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন গঙ্গাভিমুখো গন্ত্ৱা উক্কচেলং অগমাসি. তত্থ গঙ্গাতীৰে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসীদিত্ৱা তত্থ সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানানং পৰিনিব্বানপ্পটিসংযুত্তং সুত্তং দেসেত্ৱা উক্কচেলতো নিক্খমিত্ৱা ৱেসালিং অগমাসি. এৱং গতে অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসীতি অযমেত্থ অনুপুব্বী কথা.

নিসীদনন্তি এত্থ চম্মক্খণ্ডং অধিপ্পেতং. উদেনচেতিযন্তি উদেনযক্খস্স চেতিযট্ঠানে কতৱিহাৰো ৱুচ্চতি. গোতমকাদীসুপি এসেৱ নযো. ভাৱিতাতি ৱড্ঢিতা. বহুলীকতাতি পুনপ্পুনং কতা. যানীকতাতি যুত্তযানং ৱিয কতা. ৱত্থুকতাতি পতিট্ঠানট্ঠেন ৱত্থু ৱিয কতা. অনুট্ঠিতাতি অধিট্ঠিতা. পৰিচিতাতি সমন্ততো চিতা সুৱড্ঢিতা. সুসমাৰদ্ধাতি সুট্ঠু সমাৰদ্ধা.

ইতি অনিযমেন কথেত্ৱা পুন নিযমেত্ৱা দস্সেন্তো তথাগতস্স খোতিআদিমাহ. এত্থ চ কপ্পন্তি আযুকপ্পং. তস্মিং তস্মিং কালে যং মনুস্সানং আযুপ্পমাণং হোতি, তং পৰিপুণ্ণং কৰোন্তো তিট্ঠেয্য. কপ্পাৱসেসং ৱাতি – ‘‘অপ্পং ৱা ভিয্যো’’তি (দী. নি. ২.৭; অ. নি. ৬.৭৪) ৱুত্তৱস্সসততো অতিৰেকং ৱা. মহাসীৱত্থেৰো পনাহ – ‘‘বুদ্ধানং অট্ঠানে গজ্জিতং নাম নত্থি. যথেৱ হি ৱেড়ুৱগামকে উপ্পন্নং মাৰণন্তিকং ৱেদনং দস মাসে ৱিক্খম্ভেতি, এৱং পুনপ্পুনং তং সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা দস দস মাসে ৱিক্খম্ভেন্তো ইমং ভদ্দকপ্পমেৱ তিট্ঠেয্য, কস্মা পন ন ঠিতোতি? উপাদিন্নকসৰীৰং নাম খণ্ডিচ্চাদীহি অভিভুয্যতি, বুদ্ধা চ খণ্ডিচ্চাদিভাৱং অপত্ৱা পঞ্চমে আযুকোট্ঠাসে বহুজনস্স পিযমনাপকালেযেৱ পৰিনিব্বাযন্তি. বুদ্ধানুবুদ্ধেসু চ মহাসাৱকেসু পৰিনিব্বুতেসু এককেনেৱ খাণুকেন ৱিয ঠাতব্বং হোতি, দহৰসামণেৰপৰিৱাৰিতেন ৱা. ততো – ‘অহো বুদ্ধানং পৰিসা’তি হীড়েতব্বতং আপজ্জেয্য. তস্মা ন ঠিতো’’তি. এৱং ৱুত্তেপি সো ন ৰুচ্চতি, ‘‘আযুকপ্পো’’তি ইদমেৱ অট্ঠকথাযং নিযমিতং.

১৬৭. যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তোতি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং. যথা মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো অজ্ঝোত্থটচিত্তো অঞ্ঞোপি কোচি পুথুজ্জনো পটিৱিজ্ঝিতুং ন সক্কুণেয্য, এৱমেৱ নাসক্খি পটিৱিজ্ঝিতুন্তি অত্থো. কিং কাৰণা? মাৰো হি যস্স সব্বেন সব্বং দ্ৱাদস ৱিপল্লাসা অপ্পহীনা, তস্স চিত্তং পৰিযুট্ঠাতি. থেৰস্স চত্তাৰো ৱিপল্লাসা অপ্পহীনা, তেনস্স মাৰো চিত্তং পৰিযুট্ঠাতি. সো পন চিত্তপৰিযুট্ঠানং কৰোন্তো কিং কৰোতীতি? ভেৰৱং ৰূপাৰম্মণং ৱা দস্সেতি, সদ্দাৰম্মণং ৱা সাৱেতি, ততো সত্তা তং দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা সতিং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিৱটমুখা হোন্তি. তেসং মুখেন হত্থং পৱেসেত্ৱা হদযং মদ্দতি. ততো ৱিসঞ্ঞাৱ হুত্ৱা তিট্ঠন্তি. থেৰস্স পনেস মুখেন হত্থং পৱেসেতুং কিং সক্খিস্সতি? ভেৰৱাৰম্মণং পন দস্সেতি. তং দিস্ৱা থেৰো নিমিত্তোভাসং ন পটিৱিজ্ঝি. ভগৱা জানন্তোযেৱ – ‘‘কিমত্থং যাৱততিযং আমন্তেসী’’তি? পৰতো ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৱা’’তি যাচিতে ‘‘তুয্হেৱেতং দুক্কটং, তুয্হেৱেতং অপৰদ্ধ’’ন্তি দোসাৰোপনেন সোকতনুকৰণত্থং.

মাৰযাচনকথাৱণ্ণনা

১৬৮. মাৰো পাপিমাতি এত্থ মাৰোতি সত্তে অনত্থে নিযোজেন্তো মাৰেতীতি মাৰো. পাপিমাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সো হি পাপধম্মসমন্নাগতত্তা ‘‘পাপিমা’’তি ৱুচ্চতি. কণ্হো, অন্তকো, নমুচি, পমত্তবন্ধূতিপি তস্সেৱ নামানি. ভাসিতা খো পনেসাতি অযঞ্হি ভগৱতো সম্বোধিপত্তিযা অট্ঠমে সত্তাহে বোধিমণ্ডেযেৱ আগন্ত্ৱা – ‘‘ভগৱা যদত্থং তুম্হেহি পাৰমিযো পূৰিতা, সো ৱো অত্থো অনুপ্পত্তো, পটিৱিদ্ধং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, কিং তে লোকৱিচাৰণেনা’’তি ৱত্ৱা, যথা অজ্জ, এৱমেৱ ‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা’’তি যাচি. ভগৱা চস্স – ‘‘ন তাৱাহ’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা পটিক্খিপি. তং সন্ধায ‘‘ভাসিতা খো পনেসা ভন্তে’’তিআদিমাহ.

তত্থ ৱিযত্তাতি মগ্গৱসেন ৱিযত্তা. তথেৱ ৱিনীতা তথা ৱিসাৰদা. বহুস্সুতাতি তেপিটকৱসেন বহু সুতমেতেসন্তি বহুস্সুতা. তমেৱ ধম্মং ধাৰেন্তীতি ধম্মধৰা. অথৱা পৰিযত্তিবহুস্সুতা চেৱ পটিৱেধবহুস্সুতা চ. পৰিযত্তিপটিৱেধধম্মানংযেৱ ধাৰণতো ধম্মধৰাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ধম্মানুধম্মপটিপন্নাতি অৰিযধম্মস্স অনুধম্মভূতং ৱিপস্সনাধম্মং পটিপন্না. সামীচিপ্পটিপন্নাতি অনুচ্ছৱিকপটিপদং পটিপন্না. অনুধম্মচাৰিনোতি অনুধম্মচৰণসীলা. সকং আচৰিযকন্তি অত্তনো আচৰিযৱাদং. আচিক্খিস্সন্তীতিআদীনি সব্বানি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱেৱচনানি. সহধম্মেনাতি সহেতুকেন সকাৰণেন ৱচনেন. সপ্পাটিহাৰিযন্তি যাৱ ন নিয্যানিকং কত্ৱা ধম্মং দেসেস্সন্তি.

ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহিতং সকলং সাসনব্ৰহ্মচৰিযং. ইদ্ধন্তি সমিদ্ধং ঝানস্সাদৱসেন. ফীতন্তি ৱুদ্ধিপ্পত্তং সব্বফালিফুল্লং ৱিয অভিঞ্ঞায সম্পত্তিৱসেন. ৱিত্থাৰিকন্তি ৱিত্থতং তস্মিং তস্মিং দিসাভাগে পতিট্ঠিতৱসেন. বাহুজঞ্ঞন্তি বহুজনেহি ঞাতং পটিৱিদ্ধং মহাজনাভিসমযৱসেন. পুথুভূতন্তি সব্বাকাৰৱসেন পুথুলভাৱপ্পত্তং. কথং? যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতন্তি যত্তকা ৱিঞ্ঞুজাতিকা দেৱা চেৱ মনুস্সা চ অত্থি সব্বেহি সুট্ঠু পকাসিতন্তি অত্থো.

অপ্পোস্সুক্কোতি নিৰালযো. ত্ৱঞ্হি পাপিম, অট্ঠমসত্তাহতো পট্ঠায – ‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা পৰিনিব্বাতু, সুগতো’’তি ৱিৰৱন্তো আহিণ্ডিত্থ. অজ্জ দানি পট্ঠায ৱিগতুস্সাহো হোহি; মা ময্হং পৰিনিব্বানত্থং ৱাযামং কৰোহীতি ৱদতি.

আযুসঙ্খাৰওস্সজ্জনৱণ্ণনা

১৬৯. সতো সম্পজানো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজীতি সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৱা ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা আযুসঙ্খাৰং ৱিস্সজ্জি, পজহি. তত্থ ন ভগৱা হত্থেন লেড্ডুং ৱিয আযুসঙ্খাৰং ওস্সজি, তেমাসমত্তমেৱ পন সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ততো পৰং ন সমাপজ্জিস্সামীতি চিত্তং উপ্পাদেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘ওস্সজী’’তি. ‘‘উস্সজ্জী’’তি পি পাঠো. মহাভূমিচালোতি মহন্তো পথৱীকম্পো. তদা কিৰ দসসহস্সী লোকধাতু কম্পিত্থ. ভিংসনকোতি ভযজনকো. দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসূতি দেৱভেৰিযো ফলিংসু, দেৱো সুক্খগজ্জিতং গজ্জি, অকালৱিজ্জুলতা নিচ্ছৰিংসু, খণিকৱস্সং ৱস্সীতি ৱুত্তং হোতি.