১. সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা
৬৪২. ইদানি তদনন্তৰে অপ্পমঞ্ঞাৱিভঙ্গে চতস্সোতি গণনপৰিচ্ছেদো. অপ্পমঞ্ঞাযোতি ফৰণঅপ্পমাণৱসেন অপ্পমঞ্ঞাযো. এতা হি আৰম্মণৱসেন অপ্পমাণে ৱা সত্তে ফৰন্তি, একসত্তম্পি ৱা অনৱসেসফৰণৱসেন ফৰন্তীতি ফৰণঅপ্পমাণৱসেন অপ্পমঞ্ঞাযোতি ৱুচ্চন্তি. ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে ভিক্খু. মেত্তাসহগতেনাতি মেত্তায সমন্নাগতেন. চেতসাতি চিত্তেন. একং দিসন্তি একিস্সা দিসায. পঠমপৰিগ্গহিতং সত্তং উপাদায একদিসাপৰিযাপন্নসত্তফৰণৱসেন ৱুত্তং. ফৰিত্ৱাতি ফুসিত্ৱা আৰম্মণং কত্ৱা. ৱিহৰতীতি ব্ৰহ্মৱিহাৰাধিট্ঠিতং ইৰিযাপথৱিহাৰং পৱত্তেতি. তথা দুতিযন্তি যথা পুৰত্থিমাদীসু দিসাসু যং কিঞ্চি একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথেৱ তদনন্তৰং দুতিযং ততিযং চতুত্থঞ্চাতি অত্থো.
ইতি উদ্ধন্তি তেনেৱ চ নযেন উপৰিমং দিসন্তি ৱুত্তং হোতি. অধো তিৰিযন্তি অধোদিসম্পি তিৰিযংদিসম্পি এৱমেৱ. এত্থ চ অধোতি হেট্ঠা, তিৰিযন্তি অনুদিসা. এৱং সব্বদিসাসু অস্সমণ্ডলে অস্সমিৱ মেত্তাসহগতং চিত্তং সাৰেতিপি পচ্চাসাৰেতিপীতি এত্তাৱতা একমেকং দিসং পৰিগ্গহেত্ৱা ওধিসো মেত্তাফৰণং দস্সিতং. সব্বধীতিআদি পন অনোধিসো দস্সনত্থং ৱুত্তং. তত্থ সব্বধীতি সব্বত্থ. সব্বত্ততাযাতি সব্বেসু হীনমজ্ঝিমুক্কট্ঠমিত্তসপত্তমজ্ঝত্তাদিপ্পভেদেসু অত্ততায ‘অযং পৰসত্তো’তি ৱিভাগং অকত্ৱা অত্তসমতাযাতি ৱুত্তং হোতি; অথ ৱা সব্বত্ততাযাতি সব্বেন চিত্তভাৱেন ঈসকম্পি বহি অৱিক্খিপমানোতি ৱুত্তং হোতি. সব্বাৱন্তন্তি সব্বসত্তৱন্তং, সব্বসত্তযুত্তন্তি অত্থো. লোকন্তি সত্তলোকং.
ৱিপুলেনাতিএৱমাদিপৰিযাযদস্সনতো পনেত্থ পুন ‘‘মেত্তাসহগতেনা’’তি ৱুত্তং. যস্মা ৱা এত্থ ওধিসো ফৰণে ৱিয পুন ‘তথা’সদ্দো ‘ইতি’সদ্দো ৱা ন ৱুত্তো, তস্মা পুন ‘‘মেত্তাসহগতেন চেতসা’’তি ৱুত্তং; নিগমনৱসেন ৱা এতং ৱুত্তং. ৱিপুলেনাতি এত্থ চ ফৰণৱসেন ৱিপুলতা দট্ঠব্বা. ভূমিৱসেন পন তং মহগ্গতং, পগুণৱসেন অপ্পমাণং, সত্তাৰম্মণৱসেন চ অপ্পমাণং, ব্যাপাদপচ্চত্থিকপ্পহানেন অৱেৰং, দোমনস্সপ্পহানতো অব্যাপজ্ঝং, নিদ্দুক্খন্তি ৱুত্তং হোতি. অযং তাৱ ‘‘মেত্তাসহগতেন চেতসা’’তিআদিনা নযেন ঠপিতায মাতিকায অত্থো.
৬৪৩. ইদানি যদেতং ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, মেত্তাসহগতেন চেতসা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তং পদভাজনীযং, তত্থ যস্মা ইদং কম্মট্ঠানং দোসচৰিতস্স সপ্পাযং, তস্মা যথাৰূপে পুগ্গলে অযং মেত্তা অপ্পনং পাপুণাতি, তং মেত্তায ৱত্থুভূতং পুগ্গলং তাৱ দস্সেতুং সেয্যথাপি নাম একং পুগ্গলন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সেয্যথাপি নামাতি ওপম্মত্থে নিপাতো, যথা একং পুগ্গলন্তি অত্থো. পিযন্তি পেমনীযং. মনাপন্তি হদযৱুড্ঢিকৰং. তত্থ পুব্বেৱ সন্নিৱাসেন পচ্চুপ্পন্নহিতেন ৱা পিযো নাম হোতি, সীলাদিগুণসমাযোগেন মনাপো নাম; দানসমানত্ততাহি ৱা পিযতা, পিযৱচনঅত্থচৰিযতাহি মনাপতা ৱেদিতব্বা. যস্মা চেত্থ পিযতায ইমস্স ব্যাপাদস্স পহানং হোতি, ততো মেত্তা সুখং ফৰতি, মনাপতায উদাসীনতা ন সণ্ঠাতি, হিৰোত্তপ্পঞ্চ পচ্চুপট্ঠাতি, ততো হিৰোত্তপ্পানুপালিতা মেত্তা ন পৰিহাযতি, তস্মা তং উপমং কত্ৱা ইদং ৱুত্তং – পিযং মনাপন্তি. মেত্তাযেয্যাতি মেত্তায ফৰেয্য; তস্মিং পুগ্গলে মেত্তং কৰেয্য পৱত্তেয্যাতি অত্থো. এৱমেৱ সব্বে সত্তেতি যথা পিযং পুগ্গলং মেত্তাযেয্য, এৱং তস্মিং পুগ্গলে অপ্পনাপ্পত্তায ৱসীভাৱং উপগতায মেত্তায মজ্ঝত্তৱেৰিসঙ্খাতেপি সব্বে সত্তে অনুক্কমেন ফৰতীতি অত্থো. মেত্তি মেত্তাযনাতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ.
৬৪৪. ৱিদিসং ৱাতি পদং তিৰিযং ৱাতি এতস্স অত্থৱিভাৱনত্থং ৱুত্তং.
৬৪৫. ফৰিত্ৱাতি আৰম্মণকৰণৱসেন ফুসিত্ৱা. অধিমুঞ্চিত্ৱাতি অধিকভাৱেন মুঞ্চিত্ৱা, যথা মুত্তং সুমুত্তং হোতি সুপ্পসাৰিতং সুৱিত্থতং তথা মুঞ্চিত্ৱাতি অত্থো.
৬৪৮. সব্বধিআদিনিদ্দেসে যস্মা তীণিপি এতানি পদানি সব্বসঙ্গাহিকানি, তস্মা নেসং একতোৱ অত্থং দস্সেতুং সব্বেন সব্বন্তিআদি ৱুত্তং. তস্সত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ.
৬৫০. ৱিপুলাদিনিদ্দেসে যস্মা যং অপ্পনাপ্পত্তং হুত্ৱা অনন্তসত্তফৰণৱসেন ৱিপুলং, তং নিযমতো ভূমিৱসেন মহগ্গতং হোতি. যঞ্চ মহগ্গতং তং অপ্পমাণগোচৰৱসেন অপ্পমাণং. যং অপ্পমাণং তং পচ্চত্থিকৱিঘাতৱসেন অৱেৰং. যঞ্চ অৱেৰং তং ৱিহতব্যাপজ্জতায অব্যাপজ্জং. তস্মা ‘‘যং ৱিপুলং তং মহগ্গত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অৱেৰো অব্যাপজ্জোতি চেত্থ লিঙ্গৱিপৰিযাযেন ৱুত্তং. মনেন ৱা সদ্ধিং যোজনা কাতব্বা – যং অপ্পমাণং চিত্তং, সো অৱেৰো মনো; যো অৱেৰো সো অব্যাপজ্জোতি. অপিচেত্থ হেট্ঠিমং হেট্ঠিমং পদং উপৰিমস্স উপৰিমস্স, উপৰিমং ৱা উপৰিমং হেট্ঠিমস্স হেট্ঠিমস্স অত্থোতিপি ৱেদিতব্বো.
৬৫৩. সেয্যথাপি নাম একং পুগ্গলং দুগ্গতং দুৰুপেতন্তি ইদম্পি কৰুণায ৱত্থুভূতং পুগ্গলং দস্সেতুং ৱুত্তং. এৱৰূপস্মিঞ্হি পুগ্গলে বলৱকাৰুঞ্ঞং উপ্পজ্জতি. তত্থ দুগ্গতন্তি দুক্খেন সমঙ্গীভাৱং গতং. দুৰুপেতন্তি কাযদুচ্চৰিতাদীহি উপেতং. গতিকুলভোগাদিৱসেন ৱা তমভাৱে ঠিতো পুগ্গলো দুগ্গতো, কাযদুচ্চৰিতাদীহি উপেতত্তা তমপৰাযণভাৱে ঠিতো দুৰুপেতোতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
৬৬৩. একং পুগ্গলং পিযং মনাপন্তি ইদম্পি মুদিতায ৱত্থুভূতং পুগ্গলং দস্সেতুং ৱুত্তং. তত্থ গতিকুলভোগাদিৱসেন জোতিভাৱে ঠিতো পিযো, কাযসুচৰিতাদীহি উপেতত্তা জোতিপৰাযণভাৱে ঠিতো মনাপোতি ৱেদিতব্বো.
৬৭৩. নেৱ মনাপং ন অমনাপন্তি ইদম্পি উপেক্খায ৱত্থুভূতং পুগ্গলং দস্সেতুং ৱুত্তং. তত্থ মিত্তভাৱং অসম্পত্ততায নেৱ মনাপো, অমিত্তভাৱং অসম্পত্ততায ন অমনাপোতি ৱেদিতব্বো. সেসমেত্থ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং হেট্ঠা চিত্তুপ্পাদকণ্ডে ৱুত্তমেৱ. ভাৱনাৱিধানম্পি এতেসং কম্মট্ঠানানং ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰতো কথিতমেৱাতি.
সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা.