৩. পঞ্হাপুচ্ছকৱণ্ণনা

৬৩৮. পঞ্হাপুচ্ছকে পাড়িঅনুসাৰেনেৱ ঝানানং কুসলাদিভাৱো ৱেদিতব্বো. আৰম্মণত্তিকেসু পন তিণ্ণং ঝানানং নিমিত্তাৰম্মণত্তা পৰিত্তাৰম্মণাদিভাৱেন নৱত্তব্বতা ৱেদিতব্বা. লোকুত্তৰা পনেত্থ মগ্গকালে ফলকালে ৱা সিযা অপ্পমাণাৰম্মণা. চতুত্থং ঝানং সিযা পৰিত্তাৰম্মণন্তি এত্থ কুসলতো তেৰস চতুত্থজ্ঝানানি সব্বত্থপাদকচতুত্থং, ইদ্ধিৱিধচতুত্থং, দিব্বসোতঞাণচতুত্থং, চেতোপৰিযঞাণচতুত্থং, পুব্বেনিৱাসঞাণচতুত্থং, দিব্বচক্খুঞাণচতুত্থং, যথাকম্মূপগঞাণচতুত্থং, অনাগতংসঞাণচতুত্থং, আকাসানঞ্চাযতনাদিচতুত্থং, লোকুত্তৰচতুত্থন্তি.

তত্থ সব্বত্থপাদকচতুত্থং নৱত্তব্বাৰম্মণমেৱ হোতি.

ইদ্ধিৱিধচতুত্থং চিত্তৱসেন কাযং পৰিণামেন্তস্স অদিস্সমানেন কাযেন পাটিহাৰিযকৰণে কাযাৰম্মণত্তা পৰিত্তাৰম্মণং, কাযৱসেন চিত্তং পৰিণামেন্তস্স দিস্সমানেন কাযেন পাটিহাৰিযং কত্ৱা ব্ৰহ্মলোকং গচ্ছন্তস্স সমাপত্তিচিত্তাৰম্মণত্তা মহগ্গতাৰম্মণং.

দিব্বসোতঞাণচতুত্থং সদ্দাৰম্মণত্তা পৰিত্তাৰম্মণং.

চেতোপৰিযঞাণচতুত্থং কামাৱচৰচিত্তজাননকালে পৰিত্তাৰম্মণং, ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰচিত্তজাননকালে মহগ্গতাৰম্মণং, লোকুত্তৰচিত্তজাননকালে অপ্পমাণাৰম্মণং. চেতোপৰিযঞাণলাভী পন পুথুজ্জনো পুথুজ্জনানংযেৱ চিত্তং জানাতি, ন অৰিযানং. সোতাপন্নো সোতাপন্নস্স চেৱ পুথুজ্জনস্স চ; সকদাগামী সকদাগামিনো চেৱ হেট্ঠিমানঞ্চ দ্ৱিন্নং; অনাগামী অনাগামিনো চেৱ হেট্ঠিমানঞ্চ তিণ্ণং; খীণাসৱো সব্বেসম্পি জানাতি.

পুব্বেনিৱাসঞাণচতুত্থং কামাৱচৰক্খন্ধানুস্সৰণকালে পৰিত্তাৰম্মণং, ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰক্খন্ধানুস্সৰণকালে মহগ্গতাৰম্মণং, ‘‘অতীতে বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৱা মগ্গং ভাৱযিংসু, ফলং সচ্ছিকৰিংসূ’’তি অনুস্সৰণকালে অপ্পমাণাৰম্মণং, নামগোত্তানুস্সৰণকালে নৱত্তব্বাৰম্মণং.

দিব্বচক্খুঞাণচতুত্থং ৱণ্ণাৰম্মণত্তা পৰিত্তাৰম্মণং.

যথাকম্মূপগঞাণচতুত্থং কামাৱচৰকম্মানুস্সৰণকালে পৰিত্তাৰম্মণং, ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰকম্মানুস্সৰণকালে মহগ্গতাৰম্মণং.

অনাগতংসঞাণচতুত্থং অনাগতে কামধাতুযা নিব্বত্তিজাননকালে পৰিত্তাৰম্মণং, ৰূপাৰূপভৱেসু নিব্বত্তিজাননকালে মহগ্গতাৰম্মণং, ‘‘অনাগতে বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৱা মগ্গং ভাৱেস্সন্তি, ফলং সচ্ছিকৰিস্সন্তী’’তি জাননকালে অপ্পমাণাৰম্মণং, ‘‘অনাগতে সঙ্খো নাম ৰাজা ভৱিস্সতী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.১০৮) নযেন নামগোত্তানুস্সৰণকালে নৱত্তব্বাৰম্মণং.

আকাসানঞ্চাযতনআকিঞ্চঞ্ঞাযতনচতুত্থং নৱত্তব্বাৰম্মণং. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতননেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনচতুত্থং মহগ্গতাৰম্মণং.

লোকুত্তৰচতুত্থং অপ্পমাণাৰম্মণং.

কিৰিযতোপি তেসং দ্ৱাদসন্নং ঝানানং ইদমেৱ আৰম্মণৱিধানং. তীণি ঝানানি নমগ্গাৰম্মণাতি পচ্চৱেক্খণঞাণং ৱা চেতোপৰিযাদিঞাণং ৱা মগ্গং আৰম্মণং কৰেয্য, তীণি ঝানানি তথা অপ্পৱত্তিতো নমগ্গাৰম্মণা, সহজাতহেতুৱসেন পন সিযা মগ্গহেতুকা; ৱীৰিযজেট্ঠিকায ৱা ৱীমংসাজেট্ঠিকায ৱা মগ্গভাৱনায মগ্গাধিপতিনো; ছন্দচিত্তজেট্ঠককালে ফলকালে চ নৱত্তব্বা.

চতুত্থং ঝানন্তি ইধাপি কুসলতো তেৰসসু চতুত্থজ্ঝানেসু সব্বত্থপাদকইদ্ধিৱিধদিব্বসোতদিব্বচক্খুযথাকম্মূপগঞাণচতুত্থঞ্চেৱ চতুব্বিধঞ্চ আৰুপ্পচতুত্থং মগ্গাৰম্মণাদিভাৱেন ন ৱত্তব্বং. চেতোপৰিযপুব্বেনিৱাসঅনাগতংসঞাণচতুত্থং পন মগ্গাৰম্মণং হোতি. ন ৱত্তব্বং মগ্গহেতুকং মগ্গাধিপতীতি ৱা; লোকুত্তৰচতুত্থং মগ্গাৰম্মণং ন হোতি; মগ্গকালে পন সহজাতহেতুৱসেন মগ্গহেতুকং; ৱীৰিযৱীমংসাজেট্ঠিকায মগ্গভাৱনায মগ্গাধিপতি; ছন্দচিত্তজেট্ঠিকায চেৱ মগ্গভাৱনায ফলকালে চ ন ৱত্তব্বং. কিৰিযতোপি দ্ৱাদসসু ঝানেসু অযমেৱ নযো.

তীণি ঝানানি ন ৱত্তব্বাতি অতীতাদীসু একধম্মম্পি আৰব্ভ অপ্পৱত্তিতো নৱত্তব্বাতি ৱেদিতব্বা.

চতুত্থং ঝানন্তি কুসলতো তেৰসসু চতুত্থজ্ঝানেসু সব্বত্থপাদকচতুত্থং নৱত্তব্বাৰম্মণমেৱ. ইদ্ধিৱিধচতুত্থং কাযৱসেন চিত্তপৰিণামনে সমাপত্তিচিত্তাৰম্মণত্তা অতীতাৰম্মণং; ‘‘অনাগতে ইমানি পুপ্ফানি মা মিলাযিংসু, দীপা মা নিব্বাযিংসু, একো অগ্গিক্খন্ধো সমুট্ঠাতু, পব্বতো সমুট্ঠাতূ’’তি অধিট্ঠানকালে অনাগতাৰম্মণং; চিত্তৱসেন কাযপৰিণামনকালে কাযাৰম্মণত্তা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণং. দিব্বসোতঞাণচতুত্থং সদ্দাৰম্মণত্তা পচ্চুপ্পনাৰম্মণং. চেতোপৰিযঞাণচতুত্থং অতীতে সত্তদিৱসব্ভন্তৰে উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধচিত্তজাননকালে অতীতাৰম্মণং; অনাগতে সত্তদিৱসব্ভন্তৰে উপ্পজ্জনকচিত্তজাননকালে অনাগতাৰম্মণং. ‘‘যথা ইমস্স ভোতো মনোসঙ্খাৰা পণিহিতা ইমস্স চিত্তস্স অনন্তৰা অমুং নাম ৱিতক্কং ৱিতক্কেস্সতীতি. সো বহুঞ্চেপি আদিসতি, তথেৱ তং হোতি নো অঞ্ঞথা’’তি ইমিনা হি সুত্তেন (অ. নি. ৩.৬১) চেতোপৰিযঞাণস্সেৱ পৱত্তি পকাসিতা. অদ্ধানপচ্চুপ্পন্নসন্ততিপচ্চুপ্পন্নৱসেনেৱ পচ্চুপ্পন্নং আৰব্ভ পৱত্তিকালে পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণং. ৱিত্থাৰকথা পনেত্থ হেট্ঠাঅট্ঠকথাকণ্ডৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.

পুব্বেনিৱাসঞাণচতুত্থং অতীতক্খন্ধানুস্সৰণকালে অতীতাৰম্মণং, নামগোত্তানুস্সৰণকালে নৱত্তব্বাৰম্মণং. দিব্বচক্খুঞাণচতুত্থং ৱণ্ণাৰম্মণত্তা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণং. যথাকম্মূপগঞাণচতুত্থং অতীতকম্মমেৱ আৰম্মণং কৰোতীতি অতীতাৰম্মণং. অনাগতংসঞাণচতুত্থং অনাগতক্খন্ধানুস্সৰণকালে অনাগতাৰম্মণং, নামগোত্তানুস্সৰণকালে নৱত্তব্বাৰম্মণং. আকাসানঞ্চাযতনআকিঞ্চঞ্ঞাযতনচতুত্থং নৱত্তব্বাৰম্মণমেৱ. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতননেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনচতুত্থং অতীতাৰম্মণমেৱ. লোকুত্তৰচতুত্থং নৱত্তব্বাৰম্মণমেৱ. কিৰিযতোপি দ্ৱাদসসু চতুত্থজ্ঝানেসু এসেৱ নযো.

তীণি ঝানানি বহিদ্ধাৰম্মণাতি অজ্ঝত্ততো বহিদ্ধাভূতং নিমিত্তং আৰব্ভ পৱত্তিতো বহিদ্ধাৰম্মণা.

চতুত্থং ঝানন্তি ইধাপি কুসলতো তেৰসসু চতুত্থজ্ঝানেসু সব্বত্থপাদকচতুত্থং বহিদ্ধাৰম্মণমেৱ.

ইদ্ধিৱিধচতুত্থং কাযৱসেন চিত্তপৰিণামনেপি চিত্তৱসেন কাযপৰিণামনেপি অত্তনোৱ কাযচিত্তাৰম্মণত্তা অজ্ঝত্তাৰম্মণং; ‘‘বহিদ্ধা হত্থিম্পি দস্সেতী’’তিআদিনা নযেন পৱত্তকালে বহিদ্ধাৰম্মণং.

দিব্বসোতঞাণচতুত্থং অত্তনো কুচ্ছিগতসদ্দাৰম্মণকালে অজ্ঝত্তাৰম্মণং, পৰস্স সদ্দাৰম্মণকালে বহিদ্ধাৰম্মণং, উভযৱসেনাপি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণং.

চেতোপৰিযঞাণচতুত্থং বহিদ্ধাৰম্মণমেৱ.

পুব্বেনিৱাসঞাণচতুত্থং অত্তনো খন্ধানুস্সৰণকালে অজ্ঝত্তাৰম্মণং, পৰস্স খন্ধানঞ্চেৱ নামগোত্তস্স চ অনুস্সৰণকালে বহিদ্ধাৰম্মণং.

দিব্বচক্খুঞাণচতুত্থং অত্তনো ৰূপাৰম্মণকালে অজ্ঝত্তাৰম্মণং, পৰস্স ৰূপাৰম্মণকালে বহিদ্ধাৰম্মণং, উভযৱসেনাপি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণং.

যথাকম্মূপগঞাণচতুত্থং অত্তনো কম্মজাননকালে অজ্ঝত্তাৰম্মণং, পৰস্স কম্মজাননকালে বহিদ্ধাৰম্মণং, উভযৱসেনাপি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণং.

অনাগতংসঞাণচতুত্থং অত্তনো অনাগতে নিব্বত্তিজাননকালে অজ্ঝত্তাৰম্মণং, পৰস্স খন্ধানুস্সৰণকালে চেৱ নামগোত্তানুস্সৰণকালে চ বহিদ্ধাৰম্মণং, উভযৱসেনাপি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণং.

আকাসানঞ্চাযতনচতুত্থং বহিদ্ধাৰম্মণং. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনচতুত্থং নৱত্তব্বাৰম্মণং. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতননেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনচতুত্থং অজ্ঝত্তাৰম্মণং.

লোকুত্তৰচতুত্থং বহিদ্ধাৰম্মণমেৱ. কিৰিযতোপি দ্ৱাদসসু ঝানেসু অযমেৱ নযোতি.

ইমস্মিং পন ঝানৱিভঙ্গে সম্মাসম্বুদ্ধেন সুত্তন্তভাজনীযেপি লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকানেৱ ঝানানি কথিতানি; অভিধম্মভাজনীযেপি পঞ্হাপুচ্ছকেপি. তযোপি হি এতে নযা তেভূমকধম্মমিস্সকত্তা একপৰিচ্ছেদা এৱ. এৱমযং ঝানৱিভঙ্গোপি তেপৰিৱট্টং নীহৰিত্ৱাৱ ভাজেত্ৱা দস্সিতোতি.

সম্মোহৱিনোদনিযা ৱিভঙ্গট্ঠকথায

ঝানৱিভঙ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.