১. সুত্তন্তভাজনীযং
মাতিকাৱণ্ণনা
৫০৮. ইদানি তদনন্তৰে ঝানৱিভঙ্গে যা তাৱ অযং সকলস্সাপি সুত্তন্তভাজনীযস্স পঠমং মাতিকা ঠপিতা, তত্থ ইধাতি ৱচনং পুব্বভাগকৰণীযসম্পদায সম্পন্নস্স সব্বপ্পকাৰজ্ঝাননিব্বত্তকস্স পুগ্গলস্স সন্নিস্সযভূতসাসনপৰিদীপনং, অঞ্ঞসাসনস্স চ তথাভাৱপটিসেধনং. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণো…পে… সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেহি অঞ্ঞেহী’’তি (অ. নি. ৪.২৪১). ভিক্খূতি তেসং ঝানানং নিব্বত্তকপুগ্গলপৰিদীপনং. পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতোতি ইদমস্স পাতিমোক্খসংৱৰে পতিট্ঠিতভাৱপৰিদীপনং. ৱিহৰতীতি ইদমস্স তদনুৰূপৱিহাৰসমঙ্গীভাৱপৰিদীপনং. আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি ইদমস্স হেট্ঠা পাতিমোক্খসংৱৰস্স উপৰি ঝানানুযোগস্স চ উপকাৰধম্মপৰিদীপনং. অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱীতি ইদমস্স পাতিমোক্খতো অচৱনধম্মতাপৰিদীপনং. সমাদাযাতি ইদমস্স সিক্খাপদানং অনৱসেসতো আদানপৰিদীপনং. সিক্খতীতি ইদমস্স সিক্খায সমঙ্গীভাৱপৰিদীপনং. সিক্খাপদেসূতি ইদমস্স সিক্খিতব্বধম্মপৰিদীপনং.
ইন্দ্ৰিযেসূতি ইদমস্স গুত্তদ্ৱাৰতায ভূমিপৰিদীপনং; ৰক্খিতব্বোকাসপৰিদীপনন্তিপি ৱদন্তি এৱ. গুত্তদ্ৱাৰোতি ইদমস্স ছসু দ্ৱাৰেসু সংৱিহিতাৰক্খভাৱপৰিদীপনং. ভোজনে মত্তঞ্ঞূতি ইদমস্স সন্তোসাদিগুণপৰিদীপনং. পুব্বৰত্তাপৰৰত্তং জাগৰিযানুযোগমনুযুত্তোতি ইদমস্স কাৰণভাৱপৰিদীপনং. সাতচ্চং নেপক্কন্তি ইদমস্স পঞ্ঞাপৰিগ্গহিতেন ৱীৰিযেন সাতচ্চকাৰিতাপৰিদীপনং. বোধিপক্খিকানং ধম্মানং ভাৱনানুযোগমনুযুত্তোতি ইদমস্স পটিপত্তিযা নিব্বেধভাগিযত্তপৰিদীপনং.
সো অভিক্কন্তে…পে… তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতীতি ইদমস্স সব্বত্থ সতিসম্পজঞ্ঞসমন্নাগতত্তপৰিদীপনং. সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতীতি ইদমস্স অনুৰূপসেনাসনপৰিগ্গহপৰিদীপনং. অৰঞ্ঞং…পে… পটিসল্লানসাৰুপ্পন্তি ইদমস্স সেনাসনপ্পভেদনিৰাদীনৱতানিসংসপৰিদীপনং. সো অৰঞ্ঞগতো ৱাতি ইদমস্স ৱুত্তপ্পকাৰেন সেনাসনেন যুত্তভাৱপৰিদীপনং. নিসীদতীতি ইদমস্স যোগানুৰূপইৰিযাপথপৰিদীপনং. পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱাতি ইদমস্স যোগাৰম্ভপৰিদীপনং. সো অভিজ্ঝং লোকে পহাযাতিআদি পনস্স কম্মট্ঠানানুযোগেন নীৱৰণপ্পহানপৰিদীপনং. তস্সেৱ পহীননীৱৰণস্স ৱিৱিচ্চেৱ কামেহীতিআদি পটিপাটিযা ঝানুপ্পত্তিপৰিদীপনং.
অপি চ ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে ঝানুপ্পাদকো ভিক্খু. ইদানি যস্মা ঝানুপ্পাদকেন ভিক্খুনা চত্তাৰি সীলানি সোধেতব্বানি, তস্মাস্স পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতোতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰসীলৱিসুদ্ধিং উপদিসতি. আচাৰগোচৰসম্পন্নোতিআদিনা আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং. সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতি ইমিনা তেসং দ্ৱিন্নং সীলানং অনৱসেসতো আদানং. ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰোতি ইমিনা ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং. ভোজনে মত্তঞ্ঞূতি ইমিনা পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং. পুব্বৰত্তাপৰৰত্তন্তিআদিনা সীলে পতিট্ঠিতস্স ঝানভাৱনায উপকাৰকে ধম্মে. সো অভিক্কন্তেতিআদিনা তেসং ধম্মানং অপৰিহানায কম্মট্ঠানস্স চ অসম্মোসায সতিসম্পজঞ্ঞসমাযোগং. সো ৱিৱিত্তন্তিআদিনা ভাৱনানুৰূপসেনাসনপৰিগ্গহং. সো অৰঞ্ঞগতো ৱাতিআদিনা তং সেনাসনং উপগতস্স ঝানানুৰূপইৰিযাপথঞ্চেৱ ঝানভাৱনাৰম্ভঞ্চ. সো অভিজ্ঝন্তিআদিনা ঝানভাৱনাৰম্ভেন ঝানপচ্চনীকধম্মপ্পহানং. সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহাযাতিআদিনা এৱং পহীনজ্ঝানপচ্চনীকধম্মস্স সব্বজ্ঝানানং উপ্পত্তিক্কমং উপদিসতীতি.
মাতিকাৱণ্ণনা.
নিদ্দেসৱণ্ণনা
৫০৯. ইদানি যথানিক্খিত্তং মাতিকং পটিপাটিযা ভাজেত্ৱা দস্সেতুং ইধাতি ইমিস্সা দিট্ঠিযাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ ইমিস্সা দিট্ঠিযাতিআদীহি দসহি পদেহি সিক্খত্তযসঙ্খাতং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধসাসনমেৱ কথিতং. তঞ্হি বুদ্ধেন ভগৱতা দিট্ঠত্তা দিট্ঠীতি ৱুচ্চতি. তস্সেৱ খমনৱসেন খন্তি, ৰুচ্চনৱসেন ৰুচি, গহণৱসেন আদাযো, সভাৱট্ঠেন ধম্মো, সিক্খিতব্বট্ঠেন ৱিনযো, তদুভযেনাপি ধম্মৱিনযো, পৱুত্তৱসেন পাৱচনং, সেট্ঠচৰিযট্ঠেন ব্ৰহ্মচৰিযং, অনুসিট্ঠিদানৱসেন সত্থুসাসনন্তি ৱুচ্চতি. তস্মা ইমিস্সা দিট্ঠিযাতিআদীসু ইমিস্সা বুদ্ধদিট্ঠিযা, ইমিস্সা বুদ্ধখন্তিযা, ইমিস্সা বুদ্ধৰুচিযা, ইমস্মিং বুদ্ধআদাযে, ইমস্মিং বুদ্ধধম্মে, ইমস্মিং বুদ্ধৱিনযে.
‘‘যে চ খো ত্ৱং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি – ‘ইমে ধম্মা সৰাগায সংৱত্তন্তি নো ৱিৰাগায, সংযোগায সংৱত্তন্তি নো ৱিসংযোগায, আচযায সংৱত্তন্তি নো অপচযায, উপাদায সংৱত্তন্তি নো পটিনিস্সগ্গিযা, মহিচ্ছতায সংৱত্তন্তি নো অপ্পিচ্ছতায, অসন্তুট্ঠিযা সংৱত্তন্তি নো সন্তুট্ঠিযা, সঙ্গণিকায সংৱত্তন্তি নো পৱিৱেকায, কোসজ্জায সংৱত্তন্তি নো ৱীৰিযাৰম্ভায, দুব্ভৰতায সংৱত্তন্তি নো সুভৰতাযা’তি একংসেন হি, গোতমি, ধাৰেয্যাসি – ‘নেসো ধম্মো, নেসো ৱিনযো, নেতং সত্থুসাসন’ন্তি. যে চ খো ত্ৱং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি – ‘ইমে ধম্মা ৱিৰাগায সংৱত্তন্তি নো সৰাগায…পে… সুভৰতায সংৱত্তন্তি নো দুব্ভৰতাযা’তি. একংসেন হি, গোতমি, ধাৰেয্যাসি – ‘এসো ধম্মো, এসো ৱিনযো, এতং সত্থুসাসন’’ন্তি (অ. নি. ৮.৫৩; চূড়ৱ. ৪০৬).
এৱং ৱুত্তে ইমস্মিং বুদ্ধধম্মৱিনযে, ইমস্মিং বুদ্ধপাৱচনে, ইমস্মিং বুদ্ধব্ৰহ্মচৰিযে, ইমস্মিং বুদ্ধসত্থুসাসনেতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.
অপিচেতং সিক্খাত্তযসঙ্খাতং সকলং সাসনং ভগৱতা দিট্ঠত্তা সম্মাদিট্ঠিপচ্চযত্তা সম্মাদিট্ঠিপুব্বঙ্গমত্তা চ দিট্ঠি, ভগৱতো খমনৱসেন খন্তি, ৰুচ্চনৱসেন ৰুচি, গহণৱসেন আদাযো. অত্তনো কাৰকং অপাযেসু অপতমানং ধাৰেতীতি ধম্মো. সোৱ সংকিলেসপক্খং ৱিনতীতি ৱিনযো. ধম্মো চ সো ৱিনযো চাতি ধম্মৱিনযো. কুসলধম্মেহি ৱা অকুসলধম্মানং এস ৱিনযোতি ধম্মৱিনযো. তেনেৱ ৱুত্তং – ‘‘যে চ খো ত্ৱং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি – ‘ইমে ধম্মা ৱিৰাগায সংৱত্তন্তি নো সৰাগায…পে… একংসেন, গোতমি, ধাৰেয্যাসি ‘এসো ধম্মো, এসো ৱিনযো, এতং সত্থুসাসন’ন্তি.
ধম্মেন ৱা ৱিনযো, ন দণ্ডাদীহীতি ধম্মৱিনযো, ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘দণ্ডেনেকে দমযন্তি, অঙ্কুসেহি কসাহি চ;
অদণ্ডেন অসত্থেন, নাগো দন্তো মহেসিনা’’তি. (চূড়ৱ. ৩৪২; ম. নি. ২.৩৫২);
তথা –
‘‘ধম্মেন নীযমানানং, কা উসূযা ৱিজানত’’ন্তি; (মহাৱ. ৬৩);
ধম্মায ৱা ৱিনযো ধম্মৱিনযো. অনৱজ্জধম্মত্থঞ্হেস ৱিনযো, ন ভৱভোগামিসত্থং. তেনাহ ভগৱা – ‘‘নযিদং, ভিক্খৱে, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি জনকুহনত্থ’’ন্তি (অ. নি. ৪.২৫) ৱিত্থাৰো. পুণ্ণত্থেৰোপি আহ – ‘‘অনুপাদাপৰিনিব্বানত্থং খো, আৱুসো, ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’’তি (ম. নি. ১.২৫৯). ৱিসিট্ঠং ৱা নযতীতি ৱিনযো. ধম্মতো ৱিনযো ধম্মৱিনযো. সংসাৰধম্মতো হি সোকাদিধম্মতো ৱা এস ৱিসিট্ঠং নিব্বানং নযতি. ধম্মস্স ৱা ৱিনযো, ন তিত্থকৰানন্তি ধম্মৱিনযো; ধম্মভূতো হি ভগৱা, তস্সেৱ ৱিনযো. যস্মা ৱা ধম্মাযেৱ অভিঞ্ঞেয্যা পৰিঞ্ঞেয্যা পহাতব্বা ভাৱেতব্বা সচ্ছিকাতব্বা চ, তস্মা এস ধম্মেসু ৱিনযো, ন সত্তেসু, ন জীৱেসু চাতি ধম্মৱিনযো. সাত্থসব্যঞ্জনতাদীহি অঞ্ঞেসং ৱচনতো পধানং ৱচনন্তি পৱচনং; পৱচনমেৱ পাৱচনং. সব্বচৰিযাহি ৱিসিট্ঠচৰিযাভাৱেন ব্ৰহ্মচৰিযং. দেৱমনুস্সানং সত্থুভূতস্স ভগৱতো সাসনন্তি সত্থুসাসনং; সত্থুভূতং ৱা সাসনন্তিপি সত্থুসাসনং. ‘‘সো ৱো মমচ্চযেন সত্থা’’তি (দী. নি. ২.২১৬) হি ধম্মৱিনযোৱ সত্থাতি ৱুত্তোতি এৱমেতেসং পদানং অত্থো ৱেদিতব্বো.
যস্মা পন ইমস্মিংযেৱ সাসনে সব্বপকাৰজ্ঝাননিব্বত্তকো ভিক্খু দিস্সতি, ন অঞ্ঞত্ৰ, তস্মা তত্থ তত্থ ‘ইমিস্সা’তি চ ‘ইমস্মি’ন্তি চ অযং নিযমো কতোতি ৱেদিতব্বোতি. অযং ‘ইধা’তি মাতিকাপদনিদ্দেসস্স অত্থো.
৫১০. ভিক্খুনিদ্দেসে সমঞ্ঞাযাতি পঞ্ঞত্তিযা, ৱোহাৰেনাতি অত্থো. সমঞ্ঞায এৱ হি একচ্চো ভিক্খূতি পঞ্ঞাযতি. তথা হি নিমন্তনাদিম্হি ভিক্খূসু গণীযমানেসু সামণেৰেপি গহেত্ৱা ‘সতং ভিক্খূ, সহস্সং ভিক্খূ’তি ৱদন্তি. পটিঞ্ঞাযাতি অত্তনো পটিজাননেন. পটিঞ্ঞাযপি হি একচ্চো ভিক্খূতি পঞ্ঞাযতি. তস্স ‘‘কো এত্থ আৱুসো’’তি? ‘‘অহং, আৱুসো, ভিক্খূ’’তি এৱমাদীসু (অ. নি. ১০.৯৬) সম্ভৱো দট্ঠব্বো. অযং পন আনন্দত্থেৰেন ৱুত্তত্তা ধম্মিকা পটিঞ্ঞা. ৰত্তিভাগে পন দুস্সীলাপি পটিপথং আগচ্ছন্তা ‘‘কো এত্থা’’তি ৱুত্তে অধম্মিকায পটিঞ্ঞায অভূতত্থায ‘‘মযং ভিক্খূ’’তি ৱদন্তি.
ভিক্খতীতি যাচতি. যো হি কোচি ভিক্খতি, ভিক্খং এসতি গৱেসতি, সো তং লভতু ৱা মা ৱা, অথ খো ভিক্খতীতি ভিক্খু. ভিক্খকোতি ব্যঞ্জনেন পদং ৱড্ঢিতং; ভিক্খনধম্মতায ভিক্খূতি অত্থো. ভিক্খাচৰিযং অজ্ঝুপগতোতি বুদ্ধাদীহি অজ্ঝুপগতং ভিক্খাচৰিযং অজ্ঝুপগতত্তা ভিক্খাচৰিযং অজ্ঝুপগতো নাম. যো হি কোচি অপ্পং ৱা মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো, কসিগোৰক্খাদীহি জীৱিতকপ্পনং হিত্ৱা লিঙ্গসম্পটিচ্ছনেনেৱ ভিক্খাচৰিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খু. পৰপ্পটিবদ্ধজীৱিকত্তা ৱা ৱিহাৰমজ্ঝে কাজভত্তং ভুঞ্জমানোপি ভিক্খাচৰিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খু. পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সায পব্বজ্জায উস্সাহজাতত্তা ৱা ভিক্খাচৰিযং অজ্ঝুপগতোতি ভিক্খু.
অগ্ঘফস্সৱণ্ণভেদেন ভিন্নং পটং ধাৰেতীতি ভিন্নপটধৰো. তত্থ সত্থকচ্ছেদনেন অগ্ঘভেদো ৱেদিতব্বো. সহস্সগ্ঘনকোপি হি পটো সত্থকেন খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্নো ভিন্নগ্ঘো হোতি, পুৰিমগ্ঘতো উপড্ঢম্পি ন অগ্ঘতি. সুত্তসংসিব্বনেন ফস্সভেদো ৱেদিতব্বো. সুখসম্ফস্সোপি হি পটো সুত্তেহি সংসিব্বিতো ভিন্নফস্সো হোতি, খৰসম্ফস্সতং পাপুণাতি. সূচিমলাদীহি ৱণ্ণভেদো ৱেদিতব্বো. সুপৰিসুদ্ধোপি হি পটো সূচিকম্মতো পট্ঠায সূচিমলেন, হত্থসেদমলজল্লিকাদীহি, অৱসানে ৰজনকপ্পকৰণেহি চ ভিন্নৱণ্ণো হোতি, পকতিৱণ্ণং ৱিজহতি. এৱং তীহাকাৰেহি ভিন্নপটধাৰণতো ভিন্নপটধৰোতি ভিক্খু. গিহীৱত্থৱিসভাগানং ৱা কাসাৱানং ধাৰণমত্তেনেৱ ভিন্নপটধৰোতি ভিক্খু.
ভিন্দতি পাপকে অকুসলে ধম্মেতি ভিক্খু. সোতাপত্তিমগ্গেন পঞ্চ কিলেসে ভিন্দতীতি ভিক্খু. সকদাগামিমগ্গেন চত্তাৰো, অনাগামিমগ্গেন চত্তাৰো, অৰহত্তমগ্গেন অট্ঠ কিলেসে ভিন্দতীতি ভিক্খু. এত্তাৱতা চত্তাৰো মগ্গট্ঠা দস্সিতা. ভিন্নত্তাতি ইমিনা পন চত্তাৰো ফলট্ঠা. সোতাপন্নো হি সোতাপত্তিমগ্গেন পঞ্চ কিলেসে ভিন্দিত্ৱা ঠিতো. সকদাগামী সকদাগামিমগ্গেন চত্তাৰো, অনাগামী অনাগামিমগ্গেন চত্তাৰো, অৰহা অৰহত্তমগ্গেন অট্ঠ কিলেসে ভিন্দিত্ৱা ঠিতো. এৱমযং চতুব্বিধো ফলট্ঠো ভিন্নত্তা পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং ভিক্খু নাম.
ওধিসো কিলেসানং পহানাতি এত্থ দ্ৱে ওধী – মগ্গোধি চ কিলেসোধি চ. ওধি নাম সীমা, মৰিযাদা. তত্থ সোতাপন্নো মগ্গোধিনা ওধিসো কিলেসানং পহানা ভিক্খু. তস্স হি চতূসু মগ্গেসু একেনেৱ ওধিনা কিলেসা পহীনা, ন সকলেন মগ্গচতুক্কেন. সকদাগামীঅনাগামীসুপি এসেৱ নযো. সোতাপন্নো চ কিলেসোধিনাপি ওধিসো কিলেসানং পহানা ভিক্খু. তস্স হি পহাতব্বকিলেসেসু ওধিনাৱ কিলেসা পহীনা, ন সব্বেন সব্বং. অৰহা পন অনোধিসোৱ কিলেসানং পহানা ভিক্খু. তস্স হি মগ্গচতুক্কেন অনোধিনাৱ কিলেসা পহীনা, ন একায মগ্গসীমায. পহাতব্বকিলেসেসু চ অনোধিসোৱ কিলেসা পহীনা. একাপি হি কিলেসসীমা ঠিতা নাম নত্থি. এৱং সো উভযথাপি অনোধিসো কিলেসানং পহানা ভিক্খু.
সেক্খোতি পুথুজ্জনকল্যাণকেন সদ্ধিং সত্ত অৰিযা. তিস্সো সিক্খা সিক্খন্তীতি সেক্খা. তেসু যো কোচি সেক্খো ভিক্খুতি ৱেদিতব্বো. ন সিক্খতীতি অসেক্খো. সেক্খধম্মে অতিক্কম্ম অগ্গফলে ঠিতো ততো উত্তৰি সিক্খিতব্বাভাৱতো খীণাসৱো অসেক্খোতি ৱুচ্চতি. অৱসেসো পুথুজ্জনভিক্খু তিস্সো সিক্খা নেৱ সিক্খতি, ন সিক্খিত্ৱা ঠিতোতি নেৱসেক্খনাসেক্খোতি ৱেদিতব্বো.
সীলগ্গং সমাধিগ্গং পঞ্ঞগ্গং ৱিমুত্তগ্গন্তি ইদং অগ্গং পত্ৱা ঠিতত্তা অগ্গো ভিক্খু নাম. ভদ্ৰোতি অপাপকো. কল্যাণপুথুজ্জনাদযো হি যাৱ অৰহা তাৱ ভদ্ৰেন সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনেন চ সমন্নাগতত্তা ভদ্ৰো ভিক্খূতি সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি. মণ্ডো ভিক্খূতি পসন্নো ভিক্খু; সপ্পিমণ্ডো ৱিয অনাৱিলো ৱিপ্পসন্নোতি অত্থো. সাৰোতি তেহিযেৱ সীলসাৰাদীহি সমন্নাগতত্তা, নীলসমন্নাগমেন নীলো পটো ৱিয, সাৰো ভিক্খূতি ৱেদিতব্বো. ৱিগতকিলেসফেগ্গুভাৱতো ৱা খীণাসৱোৱ সাৰোতি ৱেদিতব্বো.
তত্থ চ ‘‘ভিন্দতি পাপকে অকুসলে ধম্মেতি ভিক্খু, ওধিসো কিলেসানং পহানা ভিক্খু, সেক্খো ভিক্খূ’’তি ইমেসু তীসু ঠানেসু সত্ত সেক্খা কথিতা. ‘‘ভিন্নত্তা পাপকানং অকুসলানং ধম্মানন্তি ভিক্খু, অনোধিসো কিলেসানং পহানা ভিক্খু, অসেক্খো ভিক্খু, অগ্গো ভিক্খু, মণ্ডো ভিক্খূ’’তি ইমেসু পঞ্চসু ঠানেসু খীণাসৱোৱ কথিতো. ‘‘নেৱসেক্খনাসেক্খো’’তি এত্থ পুথুজ্জনোৱ কথিতো. সেসট্ঠানেসু পুথুজ্জনকল্যাণকো, সত্ত সেক্খা, খীণাসৱোতি ইমে সব্বেপি কথিতা.
এৱং সমঞ্ঞাদীহি ভিক্খুং দস্সেত্ৱা ইদানি উপসম্পদাৱসেন দস্সেতুং সমগ্গেন সঙ্ঘেনাতিআদিমাহ. তত্থ সমগ্গেন সঙ্ঘেনাতি সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন পঞ্চৱগ্গকৰণীযে কম্মে যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তেসং আগতত্তা ছন্দাৰহানং ছন্দস্স আহটত্তা সম্মুখীভূতানঞ্চ অপ্পটিক্কোসনতো একস্মিং কম্মে সমগ্গভাৱং উপগতেন. ঞত্তিচতুত্থেনাতি তীহি অনুস্সাৱনাহি একায চ ঞত্তিযা কাতব্বেন. কম্মেনাতি ধম্মিকেন ৱিনযকম্মেন. অকুপ্পেনাতি ৱত্থুঞত্তিঅনুস্সাৱনসীমাপৰিসসম্পত্তিসম্পন্নত্তা অকোপেতব্বতং অপ্পটিক্কোসিতব্বতং উপগতেন. ঠানাৰহেনাতি কাৰণাৰহেন সত্থুসাসনাৰহেন.
উপসম্পন্নো নাম উপৰিভাৱং সমাপন্নো, পত্তোতি অত্থো. ভিক্খুভাৱো হি উপৰিভাৱো. তঞ্চেস যথাৱুত্তেন কম্মেন সমাপন্নত্তা উপসম্পন্নোতি ৱুচ্চতি. এতেন যা ইমা এহিভিক্খূপসম্পদা, সৰণাগমনূপসম্পদা, ওৱাদপটিগ্গহণূপসম্পদা, পঞ্হব্যাকৰণূপসম্পদা, গৰুধম্মপটিগ্গহণূপসম্পদা, দূতেনূপসম্পদা, অট্ঠৱাচিকূপসম্পদা, ঞত্তিচতুত্থকম্মূপসম্পদাতি অট্ঠ উপসম্পদা ৱুত্তা, তাসং ঞত্তিচতুত্থকম্মূপসম্পদা, দূতেনূপসম্পদা, অট্ঠৱাচিকূপসম্পদাতি ইমা তিস্সোৱ থাৱৰা. সেসা বুদ্ধে ধৰমানেযেৱ অহেসুং. তাসু উপসম্পদাসু ইমস্মিং ঠানে অযং ঞত্তিচতুত্থকম্মূপসম্পদাৱ অধিপ্পেতা.
৫১১. পাতিমোক্খসংৱৰনিদ্দেসে পাতিমোক্খন্তি সিক্খাপদসীলং. তঞ্হি, যো নং পাতি ৰক্খতি, তং মোক্খেতি মোচযতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহি, তস্মা পাতিমোক্খন্তি ৱুত্তং. সীলং পতিট্ঠাতিআদীনি তস্সেৱ ৱেৱচনানি. তত্থ সীলন্তি কামঞ্চেতং সহ কম্মৱাচাপৰিযোসানেন ইজ্ঝনকস্স পাতিমোক্খস্স ৱেৱচনং, এৱং সন্তেপি ধম্মতো এতং সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৱা ৱিৰমন্তস্স ৱত্তপ্পটিপত্তিং ৱা পূৰেন্তস্স চেতনাদযো ধম্মা ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং পটিসম্ভিদাযং ‘‘কিং সীল’’ন্তি? চেতনা সীলং, চেতসিকং সীলং, সংৱৰো সীলং, অৱীতিক্কমো সীল’’ন্তি (পটি. ম. ১.৩৯).
তত্থ চেতনা সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৱা ৱিৰমন্তস্স ৱত্তপটিপত্তিং ৱা পূৰেন্তস্স চেতনা. চেতসিকং সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমন্তস্স ৱিৰতি. অপিচ চেতনা সীলং নাম পাণাতিপাতাদীনি পজহন্তস্স সত্ত কম্মপথচেতনা. চেতসিকং সীলং নাম ‘‘অভিজ্ঝং পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতী’’তিআদিনা নযেন সংযুত্তমহাৱগ্গে ৱুত্তা অনভিজ্ঝাঅব্যাপাদসম্মাদিট্ঠিধম্মা. সংৱৰো সীলন্তি এত্থ পঞ্চৱিধেন সংৱৰো ৱেদিতব্বো – পাতিমোক্খসংৱৰো, সতিসংৱৰো, ঞাণসংৱৰো, খন্তিসংৱৰো, ৱীৰিযসংৱৰোতি. তস্স নানাকৰণং ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৬) ৱুত্তং. অৱীতিক্কমো সীলন্তি সমাদিণ্ণসীলস্স কাযিকৱাচসিকো অৱীতিক্কমো. এত্থ চ সংৱৰসীলং অৱীতিক্কমসীলন্তি ইদমেৱ নিপ্পৰিযাযতো সীলং; চেতনা সীলং চেতসিকং সীলন্তি পৰিযাযতো সীলন্তি ৱেদিতব্বং.
যস্মা পন পাতিমোক্খসংৱৰসীলেন ভিক্খু সাসনে পতিট্ঠাতি নাম, তস্মা তং ‘পতিট্ঠা’তি ৱুত্তং; পতিট্ঠহতি ৱা এত্থ ভিক্খু, কুসলধম্মা এৱ ৱা এত্থ পতিট্ঠহন্তীতি পতিট্ঠা. অযমত্থো –
‘‘সীলে পতিট্ঠায নৰো সপঞ্ঞো, চিত্তং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱযং;
আতাপী নিপকো ভিক্খু, সো ইমং ৱিজটযে জট’’ন্তি চ. (সং. নি. ১.২৩);
‘‘পতিট্ঠা, মহাৰাজ, সীলং সব্বেসং কুসলধম্মান’’ন্তি চ ‘‘সীলে পতিট্ঠিতস্স খো, মহাৰাজ, সব্বে কুসলা ধম্মা ন পৰিহাযন্তী’’তি (মি. প. ২.১.৯) চ আদিসুত্তৱসেন ৱেদিতব্বো.
তদেতং পুব্বুপ্পত্তিঅত্থেন আদি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, উত্তিয, আদিমেৱ ৱিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধং দিট্ঠি চ উজুকা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮২).
যথা হি নগৰৱড্ঢকী নগৰং মাপেতুকামো পঠমং নগৰট্ঠানং সোধেতি, ততো অপৰভাগে ৱীথিচতুক্কসিঙ্ঘাটকাদিপৰিচ্ছেদেন ৱিভজিত্ৱা নগৰং মাপেতি; এৱমেৱ যোগাৱচৰো আদিতোৱ সীলং ৱিসোধেতি, ততো অপৰভাগে সমথৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানানি সচ্ছিকৰোতি. যথা ৱা পন ৰজকো পঠমং তীহি খাৰেহি ৱত্থং ধোৱিত্ৱা পৰিসুদ্ধে ৱত্থে যদিচ্ছকং ৰঙ্গজাতং উপনেতি; যথা ৱা পন ছেকো চিত্তকাৰো ৰূপং লিখিতুকামো আদিতোৱ ভিত্তিপৰিকম্মং কৰোতি, ততো অপৰভাগে ৰূপং সমুট্ঠাপেতি; এৱমেৱ যোগাৱচৰো আদিতোৱ সীলং ৱিসোধেত্ৱা অপৰভাগে সমথৱিপস্সনাদযো ধম্মে সচ্ছিকৰোতি. তস্মা সীলং ‘‘আদী’’তি ৱুত্তং.
তদেতং চৰণসৰিক্খতায চৰণং. চৰণাতি হি পাদা ৱুচ্চন্তি. যথা হি ছিন্নচৰণস্স পুৰিসস্স দিসংগমনাভিসঙ্খাৰো ন জাযতি, পৰিপুণ্ণপাদস্সেৱ জাযতি; এৱমেৱ যস্স সীলং ভিন্নং হোতি খণ্ডং অপৰিপুণ্ণং, তস্স নিব্বানগমনায ঞাণগমনং ন সম্পজ্জতি. যস্স পন তং অভিন্নং হোতি অক্খণ্ডং পৰিপুণ্ণং তস্স নিব্বানগমনায ঞাণগমনং সম্পজ্জতি. তস্মা সীলং ‘‘চৰণ’’ন্তি ৱুত্তং.
তদেতং সংযমনৱসেন সংযমো, সংৱৰণৱসেন সংৱৰো. উভযেনাপি সীলসংযমো চেৱ সীলসংৱৰো চ কথিতো. ৱচনত্থো পনেত্থ সংযমেতি ৱীতিক্কমৱিপ্ফন্দনং, পুগ্গলং ৱা সংযমেতি, ৱীতিক্কমৱসেন তস্স ৱিপ্ফন্দিতুং ন দেতীতি সংযমো. ৱীতিক্কমস্স পৱেসনদ্ৱাৰং সংৱৰতি পিদহতীতিপি সংৱৰো. মোক্খন্তি উত্তমং মুখভূতং ৱা. যথা হি সত্তানং চতুব্বিধো আহাৰো মুখেন পৱিসিত্ৱা অঙ্গমঙ্গানি ফৰতি, এৱং যোগিনোপি চতুভূমককুসলং সীলমুখেন পৱিসিত্ৱা অত্থসিদ্ধিং সম্পাদেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘মোক্খ’’ন্তি. পমুখে সাধূতি পামোক্খং; পুব্বঙ্গমং সেট্ঠং পধানন্তি অত্থো. কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযাতি চতুভূমককুসলানং পটিলাভত্থায পামোক্খং পুব্বঙ্গমং সেট্ঠং পধানন্তি ৱেদিতব্বং.
কাযিকো অৱীতিক্কমোতি তিৱিধং কাযসুচৰিতং. ৱাচসিকোতি চতুব্বিধং ৱচীসুচৰিতং. কাযিকৱাচসিকোতি তদুভযং. ইমিনা আজীৱট্ঠমকসীলং পৰিযাদায দস্সেতি. সংৱুতোতি পিহিতো; সংৱুতিন্দ্ৰিযো পিহিতিন্দ্ৰিযোতি অত্থো. যথা হি সংৱুতদ্ৱাৰং গেহং ‘‘সংৱুতগেহং পিহিতগেহ’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱমিধ সংৱুতিন্দ্ৰিযো ‘‘সংৱুতো’’তি ৱুত্তো. পাতিমোক্খসংৱৰেনাতি পাতিমোক্খেন চ সংৱৰেন চ, পাতিমোক্খসঙ্খাতেন ৱা সংৱৰেন. উপেতোতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ.
৫১২. ইৰিযতীতিআদীহি সত্তহিপি পদেহি পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো ইৰিযাপথৱিহাৰো কথিতো.
৫১৩. আচাৰগোচৰনিদ্দেসে কিঞ্চাপি ভগৱা সমণাচৰং সমণগোচৰং কথেতুকামো ‘‘আচাৰগোচৰসম্পন্নোতি অত্থি আচাৰো, অত্থি অনাচাৰো’’তি পদং উদ্ধৰি. যথা পন মগ্গকুসলো পুৰিসো মগ্গং অচিক্খন্তো ‘ৱামং মুঞ্চ দক্খিণং গণ্হা’তি পঠমং মুঞ্চিতব্বং সভযমগ্গং উপ্পথমগ্গং আচিক্খতি, পচ্ছা গহেতব্বং খেমমগ্গং উজুমগ্গং; এৱমেৱ মগ্গকুসলপুৰিসসদিসো ধম্মৰাজা পঠমং পহাতব্বং বুদ্ধপ্পটিকুট্ঠং অনাচাৰং আচিক্খিত্ৱা পচ্ছা আচাৰং আচিক্খিতুকামো ‘‘তত্থ কতমো অনাচাৰো’’তিআদিমাহ. পুৰিসেন হি আচিক্খিতমগ্গো সম্পজ্জেয্য ৱা ন ৱা, তথাগতেন আচিক্খিতমগ্গো অপণ্ণকো, ইন্দেন ৱিস্সট্ঠং ৱজিৰং ৱিয, অৱিৰজ্ঝনকো নিব্বাননগৰংযেৱ সমোসৰতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পুৰিসো মগ্গকুসলোতি খো, তিস্স, তথাগতস্সেতং অধিৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি (সং. নি. ৩.৮৪).
যস্মা ৱা সসীসং নহানেন পহীনসেদমলজল্লিকস্স পুৰিসস্স মালাগন্ধৱিলেপনাদিৱিভূসনৱিধানং ৱিয পহীনপাপধম্মস্স কল্যাণধম্মসমাযোগো সম্পন্নৰূপো হোতি, তস্মা সেদমলজল্লিক্কং ৱিয পহাতব্বং পঠমং অনাচাৰং আচিক্খিত্ৱা, পহীনসেদমলজল্লিকস্স মালাগন্ধৱিলেপনাদিৱিভূসনৱিধানং ৱিয পচ্ছা আচাৰং আচিক্খিতুকামোপি তত্থ কতমো অনাচাৰোতিআদিমাহ. তত্থ কাযিকো ৱীতিক্কমোতি তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং; ৱাচসিকো ৱীতিক্কমোতি চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং; কাযিকৱাচসিকো ৱীতিক্কমোতি তদুভযং. এৱং আজীৱট্ঠমকসীলস্সেৱ ৱীতিক্কমং দস্সেসি.
যস্মা পন ন কেৱলং কাযৱাচাহি এৱ অনাচাৰং আচৰতি, মনসাপি আচৰতি এৱ, তস্মা তং দস্সেতুং ‘‘সব্বম্পি দুস্সীল্যং অনাচাৰো’’তি ৱুত্তং. তত্থ একচ্চিযং অনাচাৰং ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো ইধেকচ্চো ৱেড়ুদানেনাতিআদিমাহ. তত্থ ৱেড়ুদানেনাতি পচ্চযহেতুকেন ৱেড়ুদানেন. ৱিহাৰে উট্ঠিতঞ্হি অৰঞ্ঞতো ৱা আহৰিত্ৱা ৰক্খিতগোপিতং ৱেড়ুং ‘এৱং মে পচ্চযং দস্সন্তী’তি উপট্ঠাকানং দাতুং ন ৱট্টতি. এৱঞ্হি জীৱিতং কপ্পেন্তো অনেসনায মিচ্ছাজীৱেন জীৱতি. সো দিট্ঠেৱ ধম্মে গৰহং পাপুণাতি, সম্পৰাযে চ অপাযপৰিপূৰকো হোতি. অত্তনো পুগ্গলিকৱেড়ুং কুলসঙ্গহত্থায দদন্তো কুলদূসকদুক্কটমাপজ্জতি; পৰপুগ্গলিকং থেয্যচিত্তেন দদমানো ভণ্ডগ্ঘেন কাৰেতব্বো. সঙ্ঘিকেপি এসেৱ নযো. সচে পন তং ইস্সৰৱতায দেতি গৰুভণ্ডৱিস্সজ্জনমাপজ্জতি.
কতৰো পন ৱেড়ু গৰুভণ্ডং হোতি, কতৰো ন হোতীতি? যো তাৱ অৰোপিমো সযংজাতকো, সো সঙ্ঘেন পৰিচ্ছিন্নট্ঠানেযেৱ গৰুভণ্ডং, ততো পৰং ন গৰুভণ্ডং; ৰোপিতট্ঠানে সব্বেন সব্বং গৰুভণ্ডং. সো পন পমাণেন পৰিচ্ছিন্নো তেলনাড়িপ্পমাণোপি গৰুভণ্ডং, ন ততো হেট্ঠা. যস্স পন ভিক্খুনো তেলনাড়িযা ৱা কত্তৰদণ্ডেন ৱা অত্থো, তেন ফাতিকম্মং কত্ৱা গহেতব্বো. ফাতিকম্মং তদগ্ঘনকং ৱা অতিৰেকং ৱা ৱট্টতি, ঊনকং ন ৱট্টতি. হত্থকম্মম্পি উদকাহৰণমত্তং ৱা অপ্পহৰিতকৰণমত্তং ৱা ন ৱট্টতি, তং থাৱৰং কাতুং ৱট্টতি. তস্মা পোক্খৰণিতো ৱা পংসুং উদ্ধৰিত্ৱা সোপানং ৱা অত্থৰাপেত্ৱা ৱিসমট্ঠানং ৱা সমং কত্ৱা গহেতুং ৱট্টতি. ফাতিকম্মং অকত্ৱা গহিতো তত্থ ৱসন্তেনেৱ পৰিভুঞ্জিতব্বো; পক্কমন্তেন সঙ্ঘিকং কত্ৱা ঠপেত্ৱা গন্তব্বং. অসতিযা গহেত্ৱা গতেন যত্থ গতো সৰতি, ততো পচ্চাহৰিতব্বো. সচে অন্তৰা ভযং হোতি, সম্পত্তৱিহৰে ঠপেত্ৱা গন্তব্বং.
মনুস্সা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱেড়ুং যাচন্তি. ভিক্খূ ‘সঙ্ঘিকো’তি দাতুং ন ৱিসহন্তি. মনুস্সা পুনপ্পুনং যাচন্তি ৱা তজ্জেন্তি ৱা. তদা ভিক্খূহি ‘দণ্ডকম্মং কত্ৱা গণ্হথা’তি ৱত্তুং ৱট্টতি; ৱেড়ুদানং নাম ন হোতি. সচে তে দণ্ডকম্মত্থায ৱাসিফৰসুআদীনি ৱা খাদনীযভোজনীযং ৱা দেন্তি, গহেতুং ন ৱট্টতি. ৱিনযট্ঠকথাযং পন ‘‘দড্ঢগেহা মনুস্সা গণ্হিত্ৱা গচ্ছন্তা ন ৱাৰেতব্বা’’তি ৱুত্তং.
সচে সঙ্ঘস্স ৱেড়ুগুম্বে ৱেড়ুদূসিকা উপ্পজ্জন্তি, তং অকোট্টাপেন্তানং ৱেড়ু নস্সতি, কিং কাতব্বন্তি? ভিক্খাচাৰে মনুস্সানং আচিক্খিতব্বং. সচে কোট্টেতুং ন ইচ্ছন্তি ‘সমভাগং লভিস্সথা’তি ৱত্তব্বা; ন ইচ্ছন্তিযেৱ ‘দ্ৱে কোট্ঠাসে লভিস্সথা’তি ৱত্তব্বা. এৱম্পি অনিচ্ছন্তেসু ‘নট্ঠেন অত্থো নত্থি, তুম্হাকং খণে সতি দণ্ডকম্মং কৰিস্সথ, কোট্টেত্ৱা গণ্হথা’তি ৱত্তব্বা; ৱেড়ুদানং নাম ন হোতি. ৱেড়ুগুম্বে অগ্গিম্হি উট্ঠিতেপি, উদকেন ৱুয্হমানৱেড়ূসুপি এসেৱ নযো. ৰুক্খেসুপি অযমেৱ কথামগ্গো. ৰুক্খো পন সূচিদণ্ডকপ্পমাণো গৰুভণ্ডং হোতি. সঙ্ঘিকে ৰুক্খে কোট্টাপেত্ৱা সঙ্ঘং অনাপুচ্ছিত্ৱাপি সঙ্ঘিকং আৱাসং কাতুং লব্ভতি. ৱচনপথচ্ছেদনত্থং পন আপুচ্ছিত্ৱাৱ কাতব্বো.
পুগ্গলিকং কাতুং লব্ভতি, ন লব্ভতীতি? ন লব্ভতি. হত্থকম্মসীসেন পন একস্মিং গেহে মঞ্চট্ঠানমত্তং লব্ভতি, তীসু গেহেসু একং গেহং লভতি. সচে দব্ভসম্ভাৰা পুগ্গলিকা হোন্তি, ভূমি সঙ্ঘিকা, একং গেহং কত্ৱা সমভাগং লভতি, দ্ৱীসু গেহেসু একং গেহং লভতি. সঙ্ঘিকৰুক্খে সঙ্ঘিকং আৱাসং বাধেন্তে সঙ্ঘং অনাপুচ্ছা হাৰেতুং ৱট্টতি, ন ৱট্টতীতি? ৱট্টতি. ৱচনপথচ্ছেদনত্থং পন আপুচ্ছিত্ৱাৱ হাৰেতব্বো. সচে ৰুক্খং নিস্সায সঙ্ঘস্স মহন্তো লাভো হোতি, ন হাৰেতব্বো. পুগ্গলিকৰুক্খে সঙ্ঘিকং আৱাসং বাধেন্তে ৰুক্খসামিকস্স আচিক্খিতব্বং. সচে হৰিতুং ন ইচ্ছতি, ছেদাপেত্ৱা হাৰেতব্বো. ‘ৰুক্খং মে দেথা’তি চোদেন্তস্স ৰুক্খং অগ্ঘাপেত্ৱা মূলং দাতব্বং. সঙ্ঘিকে ৰুক্খে পুগ্গলিকাৱাসং, পুগ্গলিকে চ পুগ্গলিকাৱাসং বাধেন্তেপি এসেৱ নযো. ৱল্লিযম্পি অযমেৱ কথামগ্গো. ৱল্লি পন যত্থ ৱিক্কাযতি, দুল্লভা হোতি, তত্থ গৰুভণ্ডং. সা চ খো উপড্ঢবাহুপ্পমাণতো পট্ঠায; ততো হেট্ঠা ৱল্লিখণ্ডং গৰুভণ্ডং ন হোতি.
পত্তদানাদীসুপি পত্তদানেনাতি পচ্চযহেতুকেন পত্তদানেনাতিআদি সব্বং ৱেড়ুদানে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. গৰুভণ্ডতায পনেত্থ অযং ৱিনিচ্ছযো. পত্তম্পি হি যত্থ ৱিক্কাযতি, গন্ধিকাদযো গন্ধপলিৱেঠনাদীনং অত্থায গণ্হন্তি, তাদিসে দুল্লভট্ঠানেযেৱ গৰুভণ্ডং হোতি. এস তাৱ কিংসুকপত্তকণ্ণপিড়ন্ধনতালপত্তাদীসু ৱিনিচ্ছযো.
তালপণ্ণম্পি ইমস্মিংযেৱ ঠানে কথেতব্বং. তালপণ্ণম্পি হি সযংজাতে তালৱনে সঙ্ঘেন পৰিচ্ছিন্নট্ঠানেযেৱ গৰুভণ্ডং, ন ততো পৰং. ৰোপিমতালেসু সব্বম্পি গৰুভণ্ডং. তস্স পমাণং হেট্ঠিমকোটিযা অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণোপি ৰিত্তপোত্থকো. তিণম্পি এত্থেৱ পক্খিপিত্ৱা কথেতব্বং. যত্থ পন তিণং নত্থি তত্থ মুঞ্জপলালনাড়িকেৰপণ্ণাদীহিপি ছাদেন্তি. তস্মা তানিপি তিণেনেৱ সঙ্গহিতানি. ইতি মুঞ্জপলালাদীসু যংকিঞ্চি মুট্ঠিপ্পমাণং তিণং, নাড়িকেৰপণ্ণাদীসু চ একপণ্ণম্পি সঙ্ঘস্স দিন্নং ৱা তত্থজাতকং ৱা বহিআৰামে সঙ্ঘস্স তিণৱত্থুম্হি জাততিণং ৱা ৰক্খিতগোপিতং গৰুভণ্ডং হোতি. তং পন সঙ্ঘকম্মে চ চেতিযকম্মে চ কতে অতিৰেকং পুগ্গলিককম্মে দাতুং ৱট্টতি. হেট্ঠা ৱুত্তৱেড়ুম্হিপি এসেৱ নযো.
পুপ্ফদানে ‘‘এত্তকেসু ৰুক্খেসু পুপ্ফানি ৱিস্সজ্জেত্ৱা যাগুভত্তৱত্থে উপনেন্তু, এত্তকেসু সেনাসনপটিসঙ্খৰণে উপনেন্তূ’’তি এৱং নিযমিতট্ঠানে এৱ পুপ্ফানি গৰুভণ্ডানি হোন্তি. পৰতীৰে সামণেৰা পুপ্ফানি ওচিনিত্ৱা ৰাসিং কৰোন্তি, পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো পুপ্ফভাজকো ভিক্খুসঙ্ঘং গণেত্ৱা কোট্ঠাসে কৰোতি, সো সম্পত্তপৰিসায সঙ্ঘং অনাপুচ্ছিত্ৱাৱ দাতুং লভতি; অসম্মতেন পন আপুচ্ছিত্ৱাৱ দাতব্বং. ভিক্খু পন কস্স পুপ্ফানি দাতুং লভতি, কস্স ন লভতীতি? মাতাপিতূনং গেহং হৰিত্ৱাপি গেহতো পক্কোসাপেত্ৱাপি ‘ৱত্থুপূজং কৰোথা’তি দাতুং লভতি, পিড়ন্ধনত্থায দাতুং ন লভতি; সেসঞাতীনং পন হৰিত্ৱা ন দাতব্বং, পক্কোসাপেত্ৱা ‘পূজং কৰোথা’তি দাতব্বং; সেসজনস্স পূজনট্ঠানং সম্পত্তস্স অপচ্চাসীসন্তেন দাতব্বং; পুপ্ফদানং নাম ন হোতি. ৱিহাৰে বহূনি পুপ্ফানি পুপ্ফন্তি. ভিক্খুনা পিণ্ডায চৰন্তেন মনুস্সে দিস্ৱা ‘ৱিহাৰে বহূনি পুপ্ফানি, পূজেথা’তি ৱত্তব্বং. ৱচনমত্তে দোসো নত্থি. ‘মনুস্সা খাদনীযভোজনীযং আদায আগমিস্সন্তী’তি চিত্তেন পন ন ৱত্তব্বং. সচে ৱদতি, খাদনীযভোজনীযং ন পৰিভুঞ্জিতব্বং. মনুস্সা অত্তনো ধম্মতায ‘ৱিহাৰে পুপ্ফানি অত্থী’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘অসুকদিৱসে ৱিহাৰং আগমিস্সাম, সামণেৰানং পুপ্ফানি ওচিনিতুং মা দেথা’তি ৱদন্তি. ভিক্খূ সামণেৰানং কথেতুং পমুট্ঠা. সামণেৰেহি পুপ্ফানি ওচিনিত্ৱা ঠপিতানি. মনুস্সা ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ভন্তে, মযং তুম্হাকং অসুকদিৱসেযেৱ আৰোচযিম্হ – ‘সামণেৰানং পুপ্ফানি ওচিনিতুং মা দেথা’তি. কস্মা ন ৱাৰযিত্থা’’তি? ‘‘সতি মে পমুট্ঠা, পুপ্ফানি ওচিনিতমত্তানেৱ, তাৱ ন পূজা কতা’’তি ৱত্তব্বং. ‘‘গণ্হথ পূজেথা’’তি ন ৱত্তব্বং. সচে ৱদতি, আমিসং ন পৰিভুঞ্জিতব্বং.
অপৰো ভিক্খু সামণেৰানং আচিক্খতি ‘‘অসুকগামৱাসিনো পুপ্ফানি মা ওচিনিত্থা’’তি আহংসূতি. মনুস্সাপি আমিসং আহৰিত্ৱা দানং দত্ৱা ৱদন্তি – ‘‘অম্হাকং মনুস্সা ন বহুকা, সামণেৰে অম্হেহি সহ পুপ্ফানি ওচিনিতুং আণাপেথা’’তি. ‘‘সামণেৰেহি ভিক্খা লদ্ধা; যে ভিক্খাচাৰং ন গচ্ছন্তি, তে সযমেৱ জানিস্সন্তি, উপাসকা’’তি ৱত্তব্বং. এত্তকং নযং লভিত্ৱা সামণেৰে পুত্তে ৱা ভাতিকে ৱা কত্ৱা পুপ্ফানি ওচিনাপেতুং দোসো নত্থি; পুপ্ফদানং নাম ন হোতি.
ফলদানে ফলম্পি পুপ্ফং ৱিয নিযমিতমেৱ গৰুভণ্ডং হোতি. ৱিহাৰে বহুকম্হি ফলাফলে সতি অফাসুকমনুস্সা আগন্ত্ৱা যাচন্তি. ভিক্খূ ‘সঙ্ঘিক’ন্তি দাতুং ন উস্সহন্তি. মনুস্সা ৱিপ্পটিসাৰিনো অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি. তত্থ কিং কাতব্বন্তি? ফলেহি ৱা ৰুক্খেহি ৱা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কতিকা কাতব্বা – ‘অসুকেসু চ ৰুক্খেসু এত্তকানি ফলানি গণ্হন্তা, এত্তকেসু ৱা ৰুক্খেসু ফলানি গণ্হন্তা ন ৱাৰেতব্বা’তি. চোৰা পন ইস্সৰা ৱা বলক্কাৰেন গণ্হন্তা ন ৱাৰেতব্বা; কুদ্ধা তে সকলৱিহাৰম্পি নাসেয্যুং. আদীনৱো পন কথেতব্বোতি.
সিনানদানে সিনানচুণ্ণানি কোট্টিতানি ন গৰুভণ্ডানি. অকোট্টিতো ৰুক্খত্তচোৱ গৰুভণ্ডং. চুণ্ণং পন অগিলানস্স ৰজননিপক্কং ৱট্টতি. গিলানস্স যংকিঞ্চি চুণ্ণং ৱট্টতিযেৱ. মত্তিকাপি এত্থেৱ পক্খিপিত্ৱা কথেতব্বা. মত্তিকাপি যত্থ দুল্লভা হোতি, তত্থেৱ গৰুভণ্ডং. সাপি হেট্ঠিমকোটিযা তিংসপলগুড়পিণ্ডপ্পমাণাৱ ততো হেট্ঠা ন গৰুভণ্ডন্তি.
দন্তকট্ঠদানে দন্তকট্ঠং অচ্ছিন্নকমেৱ গৰুভণ্ডং. যেসং সামণেৰানং সঙ্ঘতো দন্তকট্ঠৱাৰো পাপুণাতি, তে অত্তনো আচৰিযুপজ্ঝাযানং পাটিযেক্কং দাতুং ন লভন্তি. যেহি পন ‘এত্তকানি দন্তকট্ঠানি আহৰিতব্বানী’তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱাৰং গহিতানি, তে অতিৰেকানি আচৰিযুপজ্ঝাযানং দাতুং লভন্তি. একেন ভিক্খুনা দন্তকট্ঠমাড়কতো বহূনি দন্তকট্ঠানি ন গহেতব্বানি, দেৱসিকং একেকমেৱ গহেতব্বং. পাটিযেক্কং ৱসন্তেনাপি ভিক্খুসঙ্ঘং গণযিত্ৱা যত্তকানি অত্তনো পাপুণন্তি তত্তকানেৱ গহেত্ৱা গন্তব্বং; অন্তৰা আগন্তুকেসু ৱা আগতেসু দিসং ৱা পক্কমন্তেন আহৰিত্ৱা গহিতট্ঠানেযেৱ ঠপেতব্বানি.
চাটুকম্যতাযাতিআদীসু চাটুকম্যতা ৱুচ্চতি অত্তানং দাসং ৱিয নীচট্ঠানে ঠপেত্ৱা পৰস্স খলিতৱচনম্পি সণ্ঠপেত্ৱা পিযকামতায পগ্গয্হৱচনং. মুগ্গসূপ্যতাযাতি মুগ্গসূপসমানায সচ্চালিকেন জীৱিতকপ্পনতাযেতং অধিৱচনং. যথা হি মুগ্গসূপে পচ্চন্তে বহূ মুগ্গা পাকং গচ্ছন্তি, থোকা ন গচ্ছন্তি; এৱমেৱ সচ্চালিকেন জীৱিতকপ্পকে পুগ্গলে বহু অলিকং হোতি, অপ্পকং সচ্চং. যথা ৱা মুগ্গসূপস্স অপ্পৱিসনট্ঠানং নাম নত্থি, এৱমেৱ সচ্চালিকৱুত্তিনো পুগ্গলস্স অপ্পৱিট্ঠৱাচা নাম নত্থি; সিঙ্ঘাটকং ৱিয ইচ্ছিতিচ্ছিতধাৰায পতিট্ঠাতি. তেনস্স সা মুসাৱাদিতা মুগ্গসূপ্যতাতি ৱুত্তা. পাৰিভটযতাতি পৰিভটকম্মভাৱো. পৰিভটস্স হি কম্মং পাৰিভটযং, তস্স ভাৱো পাৰিভটযতা; অলঙ্কাৰকৰণাদীহি দাৰককীড়াপনস্সেতং অধিৱচনং.
জঙ্ঘপেসনিকন্তি গামন্তৰদেসন্তৰাদীসু তেসং তেসং গিহীনং সাসনপটিসাসনহৰণং. ইদঞ্হি জঙ্ঘপেসনিকং নাম অত্তনো মাতাপিতূনং, যে চস্স মাতাপিতৰো উপট্ঠহন্তি, তেসং সাসনং গহেত্ৱা কত্থচি গমনৱসেন ৱট্টতি. চেতিযস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা অত্তনো ৱা কম্মং কৰোন্তানং ৱড্ঢকীনম্পি সাসনং হৰিতুং ৱট্টতি. মনুস্সা ‘‘দানং দস্সাম, পূজং কৰিস্সাম, ভিক্খুসঙ্ঘস্স আচিক্খথা’’তি ৱদন্তি; ‘‘অসুকত্থেৰস্স নাম দেথা’’তি পিণ্ডপাতং ৱা ভেসজ্জং ৱা চীৱৰং ৱা দেন্তি; ‘‘ৱিহাৰে পূজং কৰোথা’’তি মালাগন্ধৱিলেপনাদীনি ৱা ধজপতাকাদীনি ৱা নীয্যাদেন্তি, সব্বং হৰিতুং ৱট্টতি; জঙ্ঘপেসনিকং নাম ন হোতি. সেসানং সাসনং গহেত্ৱা গচ্ছন্তস্স পদৱাৰে পদৱাৰে দোসো.
অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেনাতি এতেসং ৱা ৱেড়ুদানাদীনং অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱেজ্জকম্মভণ্ডাগাৰিককম্মং পিণ্ডপটিপিণ্ডকম্মং সঙ্ঘুপ্পাদচেতিযুপ্পাদউপট্ঠাপনকম্মন্তি এৱৰূপানং ৱা মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতকপ্পনককম্মানং যেন কেনচি. বুদ্ধপটিকুট্ঠেনাতি বুদ্ধেহি গৰহিতেন পটিসিদ্ধেন. অযং ৱুচ্চতীতি অযং সব্বোপি অনাচাৰো নাম কথীযতি. আচাৰনিদ্দেসো ৱুত্তপটিপক্খনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
৫১৪. গোচৰনিদ্দেসেপি পঠমং অগোচৰস্স ৱচনে কাৰণং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তত্থ চ গোচৰোতি পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায উপসঙ্কমিতুং যুত্তট্ঠানং গোচৰো, অযুত্তট্ঠানং অগোচৰো. ৱেসিযা গোচৰো অস্সাতি ৱেসিযগোচৰো; মিত্তসন্থৱৱসেন উপসঙ্কমিতট্ঠানন্তি অত্থো. তত্থ ৱেসিযা নাম ৰূপূপজীৱিনিযো যেন কেনচিদেৱ সুলভজ্ঝাচাৰতামিত্তসত্থৱসিনেহৱসেন উপসঙ্কমন্তো ৱেসিযাগোচৰো নাম হোতি. তস্মা এৱং উপসঙ্কমিতুং ন ৱট্টতি. কিং কাৰণা? আৰক্খৱিপত্তিতো. এৱং উপসঙ্কমন্তস্স হি চিৰং ৰক্খিতগোপিতোপি সমণধম্মো কতিপাহেনেৱ নস্সতি; সচেপি ন নস্সতি গৰহং লভতি. দক্খিণাৱসেন পন উপসঙ্কমন্তেন সতিং উপট্ঠাপেত্ৱা উপসঙ্কমিতব্বং. ৱিধৱা ৱুচ্চন্তি মতপতিকা ৱা পৱুত্থপতিকা ৱা. থুল্লকুমাৰিযোতি মহল্লিকা অনিৱিট্ঠকুমাৰিযো. পণ্ডকাতি লোকামিসনিস্সিতকথাবহুলা উস্সন্নকিলেসা অৱূপসন্তপৰিড়াহা নপুংসকা. তেসং সব্বেসম্পি উপসঙ্কমনে আদীনৱো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. ভিক্খুনীসুপি এসেৱ নযো. অপিচ ভিক্খূ নাম উস্সন্নব্ৰহ্মচৰিযা হোন্তি, তথা ভিক্খুনিযো. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সন্থৱৱসেন কতিপাহেনেৱ ৰক্খিতগোপিতসমণধম্মং নাসেন্তি. গিলানপুচ্ছকেন পন গন্তুং ৱট্টতি. ভিক্খুনা পুপ্ফানি লভিত্ৱা পূজনত্থাযপি ওৱাদদানত্থাযপি গন্তুং ৱট্টতিযেৱ.
পানাগাৰন্তি সুৰাপানঘৰং. তং ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযকৰেহি সুৰাসোণ্ডেহি অৱিৱিত্তং হোতি. তত্থ তেহি সদ্ধিং সহ সোণ্ডৱসেন উপসঙ্কমিতুং ন ৱট্টতি; ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযো হোতি. সংসট্ঠো ৱিহৰতি ৰাজূহীতিআদীসু ৰাজানোতি অভিসিত্তা ৱা হোন্তু অনভিসিত্তা ৱা যে ৰজ্জং অনুসাসন্তি. ৰাজমহামত্তাতি ৰাজূনং ইস্সৰিযসদিসায মহতিযা ইস্সৰিযমত্তায সমন্নাগতা. তিত্থিযাতি ৱিপৰীতদস্সনা বাহিৰপৰিব্বাজকা. তিত্থিযসাৱকাতি ভত্তিৱসেন তেসং পচ্চযদাযকা. এতেহি সদ্ধিং সংসগ্গজাতো হোতীতি অত্থো.
অননুলোমিকেন সংসগ্গেনাতি অননুলোমিকসংসগ্গো নাম তিস্সন্নং সিক্খানং অননুলোমো পচ্চনীকসংসগ্গো, যেন ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযং পঞ্ঞত্তিৱীতিক্কমং সল্লেখপৰিহানিঞ্চ পাপুণাতি, সেয্যথিদং – ৰাজৰাজমহামত্তেহি সদ্ধিং সহসোকিতা, সহনন্দিতা, সমসুখদুক্খতা, উপ্পন্নেসু কিচ্চকৰণীযেসু অত্তনাৱ যোগং আপজ্জনতা, তিত্থিযতিত্থিযসাৱকেহি সদ্ধিং একচ্ছন্দৰুচিসমাচাৰতা একচ্ছন্দৰুচিসমাচাৰভাৱাৱহো ৱা সিনেহবহুমানসন্থৱো. তত্থ ৰাজৰাজমহামত্তেহি সদ্ধিং সংসগ্গো ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযং কৰোতি. ইতৰেহি তিত্থিযসাৱকেহি তেসং লদ্ধিগহণং. তেসং পন ৱাদং ভিন্দিত্ৱা অত্তনো লদ্ধিং গণ্হাপেতুং সমত্থেন উপসঙ্কমিতুং ৱট্টতি.
ইদানি অপৰেনপি পৰিযাযেন অগোচৰং দস্সেতুং যানি ৱা পন তানি কুলানীতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ অস্সদ্ধানীতি বুদ্ধাদীসু সদ্ধাৱিৰহিতানি; বুদ্ধো সব্বঞ্ঞূ, ধম্মো নিয্যানিকো, সঙ্ঘো সুপ্পটিপন্নোতি ন সদ্দহন্তি. অপ্পসন্নানীতি চিত্তং পসন্নং অনাৱিলং কাতুং ন সক্কোন্তি. অক্কোসকপৰিভাসকানীতি অক্কোসকানি চেৱ পৰিভাসকানি চ; ‘চোৰোসি, বালোসি, মূড়্হোসি, ওট্ঠোসি, গোণোসি, গদ্ৰভোসি, আপাযিকোসি, নেৰযিকোসি, তিৰচ্ছানগতোসি, নত্থি তুয্হং সুগতি, দুগ্গতিযেৱ পাটিকঙ্খা’তি এৱং দসহি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসন্তি; ‘হোতু, ইদানি তং পহৰিস্সাম, বন্ধিস্সাম, ৱধিস্সামা’তি এৱং ভযদস্সনেন পৰিভাসন্তি চাতি অত্থো. অনত্থকামানীতি অত্থং ন ইচ্ছন্তি, অনত্থমেৱ ইচ্ছন্তি. অহিতকামানীতি অহিতমেৱ ইচ্ছন্তি, হিতং ন ইচ্ছন্তি. অফাসুককামানীতি ফাসুকং ন ইচ্ছন্তি, অফাসুকমেৱ ইচ্ছন্তি. অযোগক্খেমকামানীতি চতূহি যোগেহি খেমং নিব্ভযং ন ইচ্ছন্তি, সভযমেৱ ইচ্ছন্তি. ভিক্খূনন্তি এত্থ সামণেৰাপি সঙ্গহং গচ্ছন্তি. ভিক্খুনীনন্তি এত্থ সিক্খমানসামণেৰিযোপি. সব্বেসম্পি হি ভগৱন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতানঞ্চেৱ সৰণগতানঞ্চ চতুন্নম্পি পৰিসানং তানি অনত্থকামানিযেৱ. তথাৰূপানি কুলানীতি এৱৰূপানি খত্তিযকুলাদীনি কুলানি. সেৱতীতি নিস্সায জীৱতি. ভজতীতি উপসঙ্কমতি. পযিৰুপাসতীতি পুনপ্পুনং উপসঙ্কমতি. অযং ৱুচ্চতীতি অযং ৱেসিযাদিগোচৰস্স ৱেসিযাদিকো, ৰাজাদিসংসট্ঠস্স ৰাজাদিকো, অস্সদ্ধকুলাদিসেৱকস্স অস্সদ্ধকুলাদিকো চাতি তিপ্পকাৰোপি অযুত্তগোচৰো অগোচৰোতি ৱেদিতব্বো.
তস্স ইমিনা পৰিযাযেন অগোচৰতা ৱেদিতব্বা. ৱেসিযাদিকো তাৱ পঞ্চকামগুণনিস্সযতো অগোচৰোতি ৱেদিতব্বো, যথাহ – ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অগোচৰো পৰৱিসযো? যদিদং পঞ্চ কামগুণা’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২) ৰাজাদিকো ঝানানুযোগস্স অনুপনিস্সযতো লাভসক্কাৰাসনিচক্কনিপ্ফাদনতো দিট্ঠিৱিপত্তিহেতুতো চ, অস্সদ্ধকুলাদিকো সদ্ধাহানিচিত্তসন্তাসাৱহনতো অগোচৰোতি.
গোচৰনিদ্দেসে ন ৱেসিযগোচৰোতিআদীনি ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বানি. ওপানভূতানীতিআদীসু পন ওপানভূতানীতি উদপানভূতানি; ভিক্খুসঙ্ঘস্স, চাতুমহাপথে খতপোক্খৰণী ৱিয, যথাসুখং ওগাহনক্খমানি চিত্তমহামত্তস্স গেহসদিসানি. তস্স কিৰ গেহে কালত্থম্ভো যুত্তোযেৱ. ঘৰদ্ৱাৰং সম্পত্তানং ভিক্খূনং পচ্চযৱেকল্লং নাম নত্থি. একদিৱসং ভেসজ্জৱত্তমেৱ সট্ঠি কহাপণানি নিক্খমন্তি. কাসাৱপজ্জোতানীতি ভিক্খুভিক্খুনীহি নিৱত্থপাৰুতানং কাসাৱানংযেৱ পভায একোভাসানি ভূতপালসেট্ঠিকুলসদিসানি. ইসিৱাতপটিৱাতানীতি গেহং পৱিসন্তানং নিক্খমন্তানঞ্চ ভিক্খুভিক্খুনীসঙ্খাতানং ইসীনং চীৱৰৱাতেন চেৱ সমিঞ্জনপসাৰণাদিজনিতসৰীৰৱাতেন চ পটিৱাতানি পৱাযিতানি ৱিনিদ্ধুতকিব্বিসানি ৱা.
৫১৫. অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱিতানিদ্দেসে অণুমত্তানীতি অণুপ্পমাণা. ৱজ্জাতি দোসা. যানি তানি ৱজ্জানীতি যানি তানি গৰহিতব্বট্ঠেন ৱজ্জানি. অপ্পমত্তকানীতি পৰিত্তমত্তকানি খুদ্দকপ্পমাণানি. ওৰমত্তকানীতি পৰিত্ততোপি ওৰিমপ্পমাণত্তা ওৰমত্তকানি. লহুসানীতি লহুকানি. লহুসম্মতানীতি লহূতি সম্মতানি. সংযমকৰণীযানীতি সংযমেন কত্তব্বপটিকম্মানি. সংৱৰকৰণীযানীতি সংৱৰেন কাতব্বানি সংৱৰেন কত্তব্বপটিকম্মানি. চিত্তুপ্পাদকৰণীযানীতি চিত্তুপ্পাদমত্তেন কত্তব্বপটিকম্মানি. মনসিকাৰপটিবদ্ধানীতি মনসা আৱজ্জিতমত্তেনেৱ কত্তব্বপটিকম্মানি. কানি পন তানীতি? দিৱাৱিহাৰৱাসী সুমত্থেৰো তাৱ আহ – ‘‘অনাপত্তিগমনীযানি চিত্তুপ্পাদমত্তকানি যানি ‘ন পুন এৱৰূপং কৰিস্সামী’তি মনসা আৱজ্জিতমত্তেনেৱ সুজ্ঝন্তি. অধিট্ঠানাৱিকম্মং নামেতং কথিত’’ন্তি. অন্তেৱাসিকো পনস্স তিপিটকচূড়নাগত্থেৰো পনাহ – ‘‘ইদং পাতিমোক্খসংৱৰসীলস্সেৱ ভাজনীযং. তস্মা সব্বলহুকং দুক্কটদুব্ভাসিতং ইধ ৱজ্জন্তি ৱেদিতব্বং. ৱুট্ঠানাৱিকম্মং নামেতং কথিত’’ন্তি. ইতিইমেসূতি এৱংপকাৰেসু ইমেসু. ৱজ্জদস্সাৱীতি ৱজ্জতো দোসতো দস্সনসীলো. ভযদস্সাৱীতি চতুব্বিধস্স ভযস্স কাৰণত্তা ভযতো দস্সনসীলো. আদীনৱদস্সাৱীতি ইধ নিন্দাৱহনতো, আযতিং দুক্খৱিপাকতো, উপৰিগুণানং অন্তৰাযকৰণতো, ৱিপ্পটিসাৰজননতো চ এতেন নানপ্পকাৰেন আদীনৱতো দস্সনসীলো.
নিস্সৰণদস্সাৱীতি যং তত্থ নিস্সৰণং তস্স দস্সনসীলো. কিং পনেত্থ নিস্সৰণন্তি? আচৰিযত্থেৰৱাদে তাৱ ‘‘অনাপত্তিগমনীযতায সতি অধিট্ঠানাৱিকম্মং নিস্সৰণ’’ন্তি কথিতং. অন্তেৱাসিকত্থেৰৱাদে তাৱ ‘‘আপত্তিগমনীযতায সতি ৱুট্ঠানাৱিকম্মং নিস্সৰণ’’ন্তি কথিতং.
তত্থ তথাৰূপো ভিক্খু অণুমত্তানি ৱজ্জানি ৱজ্জতো ভযতো পস্সতি নাম. তং দস্সেতুং অযং নযো কথিতো – পৰমাণু নাম, অণু নাম, তজ্জাৰী নাম, ৰথৰেণু নাম, লিক্খা নাম, ঊকা নাম, ধঞ্ঞমাসো নাম, অঙ্গুলং নাম, ৱিদত্থি নাম, ৰতনং নাম, যট্ঠি নাম, উসভং নাম, গাৱুতং নাম, যোজনং নাম. তত্থ ‘পৰমাণু’ নাম আকাসকোট্ঠাসিকো মংসচক্খুস্স আপাথং নাগচ্ছতি, দিব্বচক্খুস্সেৱ আগচ্ছতি. ‘অণু’ নাম ভিত্তিচ্ছিদ্দতালচ্ছিদ্দেহি পৱিট্ঠসূৰিযৰস্মীসু ৱট্টি ৱট্টি হুত্ৱা পৰিব্ভমন্তো পঞ্ঞাযতি. ‘তজ্জাৰী’ নাম গোপথমনুস্সপথচক্কপথেসু ছিজ্জিত্ৱা উভোসু পস্সেসু উগ্গন্ত্ৱা তিট্ঠতি. ‘ৰথৰেণু’ নাম তত্থ তত্থেৱ অল্লীযতি. লিক্খাদযো পাকটা এৱ. এতেসু পন ছত্তিংস পৰমাণৱো একস্স অণুনো পমাণং. ছত্তিংস অণূ একায তজ্জাৰিযা পমাণং. ছত্তিংস তজ্জাৰিযো একো ৰথৰেণু. ছত্তিংস ৰথৰেণূ একা লিক্খা. সত্ত লিক্খা একা ঊকা. সত্ত ঊকা একো ধঞ্ঞমাসো. সত্তধঞ্ঞমাসপ্পমাণং একং অঙ্গুলং. তেনঙ্গুলেন দ্ৱাদসঙ্গুলানি ৱিদত্থি. দ্ৱে ৱিদত্থিযো ৰতনং. সত্ত ৰতনানি যট্ঠি. তায যট্ঠিযা ৱীসতি যট্ঠিযো উসভং. অসীতি উসভানি গাৱুতং. চত্তাৰি গাৱুতানি যোজনং. তেন যোজনেন অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধো সিনেৰুপব্বতৰাজা. যো ভিক্খু অণুমত্তং ৱজ্জং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধসিনেৰুপব্বতসদিসং কত্ৱা দট্ঠুং সক্কোতি – অযং ভিক্খু অণুমত্তানি ৱজ্জানি ভযতো পস্সতি নাম. যোপি ভিক্খু সব্বলহুকং দুক্কটদুব্ভাসিতমত্তং পঠমপাৰাজিকসদিসং কত্ৱা দট্ঠুং সক্কোতি – অযং অণুমত্তানি ৱজ্জানি ৱজ্জতো ভযতো পস্সতি নামাতি ৱেদিতব্বো.
৫১৬. সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূতিপদনিদ্দেসে ভিক্খুসিক্খাতি ভিক্খূহি সিক্খিতব্বসিক্খা. সা ভিক্খুনীহি সাধাৰণাপি অসাধাৰণাপি ভিক্খুসিক্খা এৱ নাম. ভিক্খুনীসিক্খাতি ভিক্খুনীহি সিক্খিতব্বসিক্খা. সাপি ভিক্খূহি সাধাৰণাপি অসাধাৰণাপি ভিক্খুনীসিক্খা এৱ নাম. সামণেৰসিক্খমানসামণেৰীনং সিক্খাপি এত্থেৱ পৱিট্ঠা. উপাসকসিক্খাতি উপাসকেহি সিক্খিতব্বসিক্খা. সা পঞ্চসীলদসসীলৱসেন ৱট্টতি. উপাসিকাসিক্খাতি উপাসিকাহি সিক্খিতব্বসিক্খা. সাপি পঞ্চসীলদসসীলৱসেন ৱট্টতি. তত্থ ভিক্খুভিক্খুনীনং সিক্খা যাৱ অৰহত্তমগ্গা ৱট্টতি. উপাসকউপাসিকানং সিক্খা যাৱ অনাগামিমগ্গা. তত্ৰাযং ভিক্খু অত্তনা সিক্খিতব্বসিক্খাপদেসু এৱ সিক্খতি. সেসসিক্খা পন অত্থুদ্ধাৰৱসেন সিক্খাপদস্স অত্থদস্স দস্সনত্থং ৱুত্তা. ইতি ইমাসু সিক্খাসূতি এৱংপকাৰাসু এতাসু সিক্খাসু. সব্বেন সব্বন্তি সব্বেন সিক্খাসমাদানেন সব্বং সিক্খং. সব্বথা সব্বন্তি সব্বেন সিক্খিতব্বাকাৰেন সব্বং সিক্খং. অসেসং নিস্সেসন্তি সেসাভাৱতো অসেসং; সতিসম্মোসেন ভিন্নস্সাপি সিক্খাপদস্স পুন পাকতিককৰণতো নিস্সেসং. সমাদায ৱত্ততীতি সমাদিযিত্ৱা গহেত্ৱা ৱত্ততি. তেন ৱুচ্চতীতি যেন কাৰণেন এতং সব্বং সিক্খাপদং সব্বেন সিক্খিতব্বাকাৰেন সমাদিযিত্ৱা সিক্খতি পূৰেতি, তেন ৱুচ্চতি ‘‘সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূ’’তি.
৫১৭-৮. ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভোজনে মত্তঞ্ঞূতিপদদ্ৱযস্স নিদ্দেসে কণ্হপক্খস্স পঠমৱচনে পযোজনং আচাৰনিদ্দেসে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তত্থ কতমা ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰতাতিআদীসু পন যং ৱত্তব্বং, তং সব্বং নিক্খেপকণ্ডৱণ্ণনাযং ৱুত্তমেৱ.
৫১৯. জাগৰিযানুযোগনিদ্দেসে পুব্বৰত্তাপৰৰত্তন্তি এত্থ অড্ঢৰত্তসঙ্খাতায ৰত্তিযা পুব্বে পুব্বৰত্তং; ইমিনা পঠমযামঞ্চেৱ পচ্ছাভত্তঞ্চ গণ্হাতি. ৰত্তিযা পচ্ছা অপৰৰত্তং; ইমিনা পচ্ছিমযামঞ্চেৱ পুৰেভত্তঞ্চ গণ্হাতি. মজ্ঝিমযামো পনস্স ভিক্খুনো নিদ্দাকিলমথৱিনোদনোকাসোতি ন গহিতো. জাগৰিযানুযোগন্তি জাগৰিযস্স অসুপনভাৱস্স অনুযোগং. অনুযুত্তো হোতীতি তং অনুযোগসঙ্খাতং আসেৱনং ভাৱনং অনুযুত্তো হোতি সম্পযুত্তো. নিদ্দেসে পনস্স ইধ ভিক্খু দিৱসন্তি পুব্বণ্হো, মজ্ঝন্হো, সাযন্হোতি তযোপি দিৱসকোট্ঠাসা গহিতা. চঙ্কমেন নিসজ্জাযাতি সকলম্পি দিৱসং ইমিনা ইৰিযাপথদ্ৱযেনেৱ ৱিহৰন্তো. চিত্তস্স আৱৰণতো আৱৰণীযেহি ধম্মেহি পঞ্চহিপি নীৱৰণেহি সব্বাকুসলধম্মেহি ৱা চিত্তং পৰিসোধেতি. তেহি ধম্মেহি ৱিসোধেতি পৰিমোচেতি. ঠানং পনেত্থ কিঞ্চাপি ন গহিতং, চঙ্কমনিসজ্জাসন্নিস্সিতং পন কত্ৱা গহেতব্বমেৱ. পঠমযামন্তি সকলস্মিম্পি পঠমযামে. মজ্ঝিমযামন্তি ৰত্তিন্দিৱস্স ছট্ঠকোট্ঠাসসঙ্খাতে মজ্ঝিমযামে.
সীহসেয্যন্তি এত্থ কামভোগীসেয্যা, পেতসেয্যা, সীহসেয্যা, তথাগতসেয্যাতি চতস্সো সেয্যা. তত্থ ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, কামভোগী ৱামেন পস্সেন সেন্তী’’তি অযং কামভোগীসেয্যা. তেসু হি যেভুয্যেন দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি. ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৱে, পেতা উত্তানা সেন্তী’’তি অযং পেতসেয্যা; অপ্পমংসলোহিতত্তা হি অট্ঠিসঙ্ঘাটজটিতা একেন পস্সেন সযিতুং ন সক্কোন্তি, উত্তানাৱ সেন্তি. সীহো, ভিক্খৱে, মিগৰাজা দক্খিণেন পস্সেন সেয্যং কপ্পেতি…পে… অত্তমনো হোতী’’তি (অ. নি. ৪.২৪৬) অযং সীহসেয্যা; তেজুস্সদত্তা হি সীহো মিগৰাজা দ্ৱে পুৰিমপাদে একস্মিং ঠানে দ্ৱে পচ্ছিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৱা নঙ্গুট্ঠং অন্তৰসত্থিম্হি পক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদপচ্ছিমপাদনঙ্গুট্ঠানং ঠিতোকাসং সল্লক্খেত্ৱা দ্ৱিন্নং পুৰিমপাদানং মত্থকে সীসং ঠপেত্ৱা সযতি; দিৱসম্পি সযিত্ৱা পবুজ্ঝমানো ন উত্তসন্তো পবুজ্ঝতি, সীসং পন উক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদাদীনং ঠিতোকাসং সল্লক্খেতি; সচে কিঞ্চি ঠানং ৱিজহিত্ৱা ঠিতং হোতি ‘নযিদং তুয্হং জাতিযা ন সূৰভাৱস্স অনুৰূপ’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৱা তত্থেৱ সযতি, ন গোচৰায পক্কমতি; অৱিজহিত্ৱা ঠিতে পন ‘তুয্হং জাতিযা চ সূৰভাৱস্স চ অনুৰূপমিদ’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো উট্ঠায সীহৱিজম্ভিতং ৱিজম্ভিত্ৱা কেসৰভাৰং ৱিধুনিত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কমতি. চতুত্থজ্ঝানসেয্যা পন তথাগতসেয্যাতি ৱুচ্চতি. তাসু ইধ সীহসেয্যা আগতা. অযঞ্হি তেজুস্সদইৰিযাপথত্তা উত্তমসেয্যা নাম.
পাদে পাদন্তি দক্খিণপাদে ৱামপাদং. অচ্চাধাযাতি অতিআধায ঈসকং অতিক্কম্ম ঠপেত্ৱা গোপ্ফকেন হি গোপ্ফকে জাণুনা ৱা জাণুম্হি সঙ্ঘট্টিযমানে অভিণ্হং ৱেদনা উপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং ন হোতি, সেয্যা অফাসুকা হোতি; যথা পন ন সঙ্ঘট্টেতি, এৱং অতিক্কম্ম ঠপিতে ৱেদনা নুপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং হোতি, সেয্যা ফাসুকা হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পাদে পাদং অচ্চাধাযা’’তি. সতো সম্পজানোতি সতিযা চেৱ সম্পজানপঞ্ঞায চ সমন্নাগতো হুত্ৱা. ইমিনা সুপৰিগ্গাহকং সতিসম্পজঞ্ঞং কথিতং. উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকৰিত্ৱাতি অসুকৱেলায নাম উট্ঠহিস্সামী’তি এৱং উট্ঠানৱেলাপৰিচ্ছেদকং উট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে উপেত্ৱা. এৱং কত্ৱা নিপন্নো হি যথাপৰিচ্ছিন্নকালেযেৱ উট্ঠাতুং যুত্তো.
৫২০-৫২১. সাতচ্চং নেপক্কন্তি সততং পৱত্তযিতব্বতো সাতচ্চসঙ্খাতং ৱীৰিযঞ্চেৱ পৰিপাকগতত্তা নেপক্কসঙ্খাতং পঞ্ঞঞ্চ যুত্তো অনুযুত্তো পৱত্তযমানোযেৱ জাগৰিযানুযোগং অনুযুত্তো ৱিহৰতীতি অত্থো. এত্থ চ ৱীৰিযং লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকং কথিতং, পঞ্ঞাপি ৱীৰিযগতিকা এৱ; ৱীৰিযে লোকিযম্হি লোকিযা, লোকুত্তৰে লোকুত্তৰাতি অত্থো.
৫২২. বোধিপক্খিযানং ধম্মানন্তি চতুসচ্চবোধিসঙ্খাতস্স মগ্গঞাণস্স পক্খে ভৱানং ধম্মানং. এত্তাৱতা সব্বেপি সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মে সমূহতো গহেত্ৱা লোকিযাযপি ভাৱনায একাৰম্মণে একতো পৱত্তনসমত্থে বোজ্ঝঙ্গেযেৱ দস্সেন্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গাতিআদিমাহ. তে লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকাৱ কথিতাতি ৱেদিতব্বা. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ.
৫২৩. অভিক্কন্তেতিআদিনিদ্দেসে অভিক্কন্তে পটিক্কন্তেতি এত্থ তাৱ অভিক্কন্তং ৱুচ্চতি পুৰতো গমনং. পটিক্কন্তন্তি নিৱত্তনং. তদুভযম্পি চতূসু ইৰিযাপথেসু লব্ভতি. গমনে তাৱ পুৰতো কাযং অভিহৰন্তো অভিক্কমতি নাম, পটিনিৱত্তন্তো পটিক্কমতি নাম. ঠানেপি ঠিতকোৱ কাযং পুৰতো ওনামেন্তো অভিক্কমতি নাম, পচ্ছতো অপনামেন্তো পটিক্কমতি নাম. নিসজ্জাযপি নিসিন্নকোৱ আসন্নস্স পুৰিমঅঙ্গাভিমুখো সংসৰন্তো অভিক্কমতি নাম, পচ্ছিমঅঙ্গপ্পদেসং পচ্চাসংসৰন্তো পটিক্কমতি নাম. নিপজ্জাযপি এসেৱ নযো.
সম্পজানকাৰী হোতীতি সম্পজঞ্ঞেন সব্বকিচ্চকাৰী, সম্পজঞ্ঞস্সেৱ ৱা কাৰী. সো হি অভিক্কন্তাদীসু সম্পজঞ্ঞং কৰোতেৱ, ন কত্থচি সম্পজঞ্ঞৱিৰহিতো হোতি. তং পন সম্পজঞ্ঞং যস্মা সতিসম্পযুত্তমেৱ হোতি, তেনস্স নিদ্দেসে ‘‘সতো সম্পজানো অভিক্কমতি, সতো সম্পজানো পটিক্কমতী’’তি ৱুত্তং.
অযঞ্হি অভিক্কমন্তো ৱা পটিক্কমন্তো ৱা ন মুট্ঠস্সতী অসম্পজানো হোতি; সতিযা পন সমন্নাগতো পঞ্ঞায চ সম্পজানোযেৱ অভিক্কমতি চেৱ পটিক্কমতি চ; সব্বেসু অভিক্কমাদীসু চতুব্বিধং সম্পজঞ্ঞং ওতাৰেতি. চতুব্বিধঞ্হি সম্পজঞ্ঞং – সাত্থকসম্পজঞ্ঞং, সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং, গোচৰসম্পজঞ্ঞং, অসম্মোহসম্পজঞ্ঞন্তি. তত্থ অভিক্কমনচিত্তে উপ্পন্নে চিত্তৱসেনেৱ অগন্ত্ৱা ‘কিন্নু মে এত্থ গতেন অত্থো অত্থি, নত্থী’তি অত্থানত্থং পৰিগ্গহেত্ৱা অত্থপৰিগ্গণ্হনং ‘সাত্থকসম্পজঞ্ঞং’. তত্থ চ ‘অত্থো’তি চেতিযদস্সনবোধিদস্সনসঙ্ঘদস্সনথেৰদস্সনঅসুভদস্সনাদিৱসেন ধম্মতো ৱড্ঢি. চেতিযং ৱা বোধিং ৱা দিস্ৱাপি হি বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং, সঙ্ঘদস্সনেন সঙ্ঘাৰম্মণং পীতিং উপ্পাদেত্ৱা তদেৱ খযৱযতো সম্মসন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি. থেৰে দিস্ৱা তেসং ওৱাদে পতিট্ঠায, অসুভং দিস্ৱা তত্থ পঠমজ্ঝানং উপ্পাদেত্ৱা তদেৱ খযৱযতো সম্মসন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি. তস্মা এতেসং দস্সনং সাত্থং. কেচি পন ‘‘আমিসতোপি ৱড্ঢি অত্থোযেৱ; তং নিস্সায ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায পটিপন্নত্তা’’তি ৱদন্তি.
তস্মিং পন গমনে সপ্পাযাসপ্পাযং পৰিগ্গহেত্ৱা সপ্পাযপৰিগ্গণ্হনং ‘সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং’, সেয্যথিদং – চেতিযদস্সনং তাৱ সাত্থং. সচে পন চেতিযস্স মহতিযা পূজায দসদ্ৱাদসযোজনন্তৰে পৰিসা সন্নিপতন্তি, অত্তনো ৱিভৱানুৰূপং ইত্থিযোপি পুৰিসাপি অলঙ্কতপটিযত্তা চিত্তকম্মৰূপকানি ৱিয সঞ্চৰন্তি, তত্ৰ চস্স ইট্ঠে আৰম্মণে লোভো, অনিট্ঠে পটিঘো, অসমপেক্খনে মোহো উপ্পজ্জতি, কাযসংসগ্গাপত্তিং ৱা আপজ্জতি, জীৱিতব্ৰহ্মচৰিযানং ৱা অন্তৰাযো হোতি. এৱং তং ঠানং অসপ্পাযং হোতি. ৱুত্তপ্পকাৰঅন্তৰাযাভাৱে সপ্পাযং. বোধিদস্সনেপি এসেৱ নযো. সঙ্ঘদস্সনম্পি সাত্থং. সচে পন অন্তোগামে মহামণ্ডপং কাৰেত্ৱা সব্বৰত্তিং ধম্মস্সৱনং কৰোন্তেসু মনুস্সেসু ৱুত্তপ্পকাৰেনেৱ জনসন্নিপাতো চেৱ অন্তৰাযো চ হোতি. এৱং তং ঠানং অসপ্পাযং হোতি; অন্তৰাযাভাৱে সপ্পাযং হোতি. মহাপৰিসপৰিৱাৰানং থেৰানং দস্সনেপি এসেৱ নযো.
অসুভদস্সনম্পি সাত্থং. তদত্থদীপনত্থঞ্চ ইদং ৱত্থু – একো কিৰ দহৰভিক্খু সামণেৰং গহেত্ৱা দন্তকট্ঠত্থায গতো. সামণেৰো মগ্গা ওক্কমিত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তো অসুভং দিস্ৱা পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা তদেৱ পাদকং কত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো তীণি ফলানি সচ্ছিকত্ৱা উপৰিমগ্গত্থায কম্মট্ঠানং পৰিগ্গহেত্ৱা অট্ঠাসি. দহৰো তং অপস্সন্তো ‘‘সামণেৰা’’তি পক্কোসি. সো ‘মযা পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায ভিক্খুনা সদ্ধিং দ্ৱে কথা নাম ন কথিতপুব্বা, অঞ্ঞস্মিং দিৱসে উপৰিৱিসেসং নিব্বত্তেস্সামী’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে’’তি পটিৱচনং অদাসি. ‘‘এহী’’তি চ ৱুত্তো একৱচনেনেৱ আগন্ত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমিনা তাৱ মগ্গেন গন্ত্ৱা মযা ঠিতোকাসে মুহুত্তং পুৰত্থাভিমুখো ঠত্ৱা ওলোকেথা’’তি আহ. সো তথা কত্ৱা তেন পত্তৱিসেসমেৱ পাপুণি. এৱং একং অসুভং দ্ৱিন্নং জনানং অত্থায জাতং. এৱং সাত্থম্পি পনেতং পুৰিসস্স মাতুগামাসুভং অসপ্পাযং, মাতুগামস্স চ পুৰিসাসুভং, সভাগমেৱ সপ্পাযন্তি. এৱং সপ্পাযপৰিগ্গণ্হনং সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং নাম.
এৱং পৰিগ্গহিতসাত্থসপ্পাযস্স পন অট্ঠতিংসায কম্মট্ঠানেসু অত্তনো চিত্তৰুচিযং কম্মট্ঠানসঙ্খাতং গোচৰং উগ্গহেত্ৱা ভিক্খাচাৰগোচৰে তং গহেত্ৱাৱ গমনং ‘গোচৰসম্পজঞ্ঞং’ নাম. তস্সাৱিভাৱনত্থং ইদং চতুক্কং ৱেদিতব্বং –
ইধেকচ্চো ভিক্খু হৰতি ন পচ্চাহৰতি, একচ্চো ন হৰতি পচ্চাহৰতি, একচ্চো পন নেৱ হৰতি ন পচ্চাহৰতি, একচ্চো হৰতি চ পচ্চাহৰতি চ. তত্থ যো ভিক্খু দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেত্ৱা, তথা ৰত্তিযা পঠমযামে মজ্ঝিমযামে সেয্যং কপ্পেত্ৱা পচ্ছিমযামেপি নিসজ্জাচঙ্কমেহি ৱীতিনামেত্ৱা পগেৱ চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণৱত্তং কত্ৱা বোধিৰুক্খে উদকং আসিঞ্চিত্ৱা পানীযং পৰিভোজনীযং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তাদীনি সব্বানি খন্ধকৱত্তানি সমাদায ৱত্ততি, সো সৰীৰপৰিকম্মং কত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা দ্ৱে তযো পল্লঙ্কে উসুমং গাহাপেন্তো কম্মট্ঠানং অনুযুঞ্জিত্ৱা, ভিক্খাচাৰৱেলায উট্ঠহিত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ পত্তচীৱৰমাদায সেনাসনতো নিক্খমিত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তোৱ চেতিযঙ্গণং গন্ত্ৱা, সচে বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং হোতি তং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ চেতিযঙ্গণং পৱিসতি, অঞ্ঞং চে কম্মট্ঠানং হোতি সোপানমূলে ঠত্ৱা হত্থেন গহিতভণ্ডং ৱিয তং ঠপেত্ৱা বুদ্ধাৰম্মণং পীতিং গহেত্ৱা চেতিযঙ্গণং আৰুয্হ মহন্তং চেতিযং চে, তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা চতূসু ঠানেসু ৱন্দিতব্বং, খুদ্দকং চে, তথেৱ পদক্খিণং কত্ৱা অট্ঠসু ঠানেসু ৱন্দিতব্বং. চেতিযং ৱন্দিত্ৱা বোধিযঙ্গণং পত্তেনাপি বুদ্ধস্স ভগৱতো সম্মুখা ৱিয নিপচ্চাকাৰং দস্সেত্ৱা বোধি ৱন্দিতব্বা.
সো এৱং চেতিযঞ্চ বোধিঞ্চ ৱন্দিত্ৱা পটিসামিতট্ঠানং গন্ত্ৱা, পটিসামিতং ভণ্ডকং হত্থেন গণ্হন্তো ৱিয, নিক্খিত্তকম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গামসমীপে কম্মট্ঠানসীসেনেৱ চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা গামং পিণ্ডায পৱিসতি. অথ নং মনুস্সা দিস্ৱা ‘অয্যো নো আগতো’তি পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা আসনসালায ৱা গেহে ৱা নিসীদাপেত্ৱা যাগুং দত্ৱা যাৱ ভত্তং ন নিট্ঠাতি তাৱ পাদে ধোৱিত্ৱা তেলেন মক্খেত্ৱা পুৰতো নিসীদিত্ৱা পঞ্হং ৱা পুচ্ছন্তি ধম্মং ৱা সোতুকামা হোন্তি. সচেপি ন কথাপেন্তি ‘‘জনসঙ্গহত্থং ধম্মকথা নাম কাতব্বাযেৱা’’তি অট্ঠকথাচৰিযা ৱদন্তি. ধম্মকথা হি কম্মট্ঠানৱিনিমুত্তা নাম নত্থি. তস্মা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ আহাৰং পৰিভুঞ্জিত্ৱা অনুমোদনং ৱত্ৱা নিৱত্তিযমানেহিপি মনুস্সেহি অনুগতোৱ গামতো নিক্খমিত্ৱা তত্থ তে নিৱত্তেত্ৱা মগ্গং পটিপজ্জতি.
অথ নং পুৰেতৰং নিক্খমিত্ৱা বহিগামে কতভত্তকিচ্চা সামণেৰদহৰভিক্খূ দিস্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰমস্স গণ্হন্তি. পোৰাণকভিক্খূ কিৰ ‘অম্হাকং উপজ্ঝাযো, অম্হাকং আচৰিযো’তি ন মুখং ওলোকেত্ৱা ৱত্তং কৰোন্তি, সম্পত্তপৰিচ্ছেদেনেৱ কৰোন্তি. তে তং পুচ্ছন্তি ‘‘ভন্তে, এতে মনুস্সা তুম্হাকং কিং হোন্তি? মাতিপক্খতো সম্বন্ধা পিতিপক্খতো’’তি? ‘‘কিং দিস্ৱা পুচ্ছথা’’তি? ‘‘তুম্হেসু এতেসং পেমং বহুমান’’ন্তি. ‘‘আৱুসো, যং মাতাপিতূহিপি দুক্কৰং তং এতে মনুস্সা অম্হাকং কৰোন্তি. পত্তচীৱৰম্পি নো এতেসং সন্তকমেৱ, এতেসং আনুভাৱেন নেৱ ভযে ভযং, ন ছাতকে ছাতকং জানাম. এদিসা নাম অম্হাকং উপকাৰিনো নত্থী’’তি তেসং গুণে কথেন্তো গচ্ছতি. অযং ৱুচ্চতি ‘হৰতি ন পচ্চাহৰতী’তি.
যস্স পন পগেৱ ৱুত্তপ্পকাৰং ৱত্তপটিপত্তিং কৰোন্তস্স কম্মজতেজো পজ্জলতি, অনুপাদিন্নকং মুঞ্চিত্ৱা উপাদিন্নকং গণ্হাতি, সৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি, কম্মট্ঠানং ৱীথিং নাৰোহতি, সো পগেৱ পত্তচীৱৰমাদায ৱেগসাৱ চেতিযং ৱন্দিত্ৱা গোৰূপানং নিক্খমনৱেলাযমেৱ গামং যাগুভিক্খায পৱিসিত্ৱা যাগুং লভিত্ৱা আসনসালং গন্ত্ৱা পিৱতি. অথস্স দ্ৱত্তিক্খত্তুং অজ্ঝোহৰণমত্তেনেৱ কম্মজতেজোধাতু উপাদিন্নকং মুঞ্চিত্ৱা অনুপাদিন্নকং গণ্হাতি, ঘটসতেন ন্হাতো ৱিয তেজোধাতুপৰিড়াহনিব্বানং পত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেন যাগুং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পত্তঞ্চ মুখঞ্চ ধোৱিত্ৱা অন্তৰাভত্তে কম্মট্ঠানং মনসিকত্ৱা অৱসেসট্ঠানে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেন আহাৰং পৰিভুঞ্জিত্ৱা ততো পট্ঠায পোঙ্খানুপোঙ্খং উপট্ঠহমানং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱাৱ আগচ্ছতি. অযং ৱুচ্চতি ‘ন হৰতি পচ্চাহৰতী’তি. এদিসা চ ভিক্খূ যাগুং পিৱিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা বুদ্ধসাসনে অৰহত্তং পত্তা নাম গণনপথং ৱীতিৱত্তা. সীহড়দীপেযেৱ তেসু তেসু গামেসু আসনসালায ন তং আসনং অত্থি, যত্থ যাগুং পিৱিত্ৱা অৰহত্তং পত্তা ভিক্খূ নত্থীতি.
যো পমাদৱিহাৰী হোতি নিক্খিত্তধুৰো সব্বৱত্তানি ভিন্দিত্ৱা পঞ্চৱিধচেতোখীলৱিনিবন্ধবদ্ধচিত্তো ৱিহৰন্তো ‘কম্মট্ঠানং নাম অত্থী’তিপি সঞ্ঞং অকত্ৱা গামং পিণ্ডায পৱিসিত্ৱা অননুলোমিকেন গিহীসংসগ্গেন সংসট্ঠো চৰিত্ৱা চ ভুঞ্জিত্ৱা চ তুচ্ছো নিক্খমতি – অযং ৱুচ্চতি ‘নেৱ হৰতি ন পচ্চাহৰতী’তি.
যো পনাযং ‘‘হৰতি চ পচ্চাহৰতি চা’’তি ৱুত্তো, সো গতপচ্চাগতিকৱত্তৱসেন ৱেদিতব্বো – অত্থকামা হি কুলপুত্তা সাসনে পব্বজিত্ৱা দসম্পি ৱীসম্পি তিংসম্পি চত্তাৰীসম্পি পঞ্ঞাসম্পি সতম্পি একতো ৱসন্তা কতিকৱত্তং কত্ৱা ৱিহৰন্তি – ‘‘আৱুসো, তুম্হে ন ইণট্টা, ন ভযট্টা, ন আজীৱিকাপকতা পব্বজিতা; দুক্খা মুঞ্চিতুকামা পনেত্থ পব্বজিতা. তস্মা গমনে উপ্পন্নকিলেসং গমনেযেৱ নিগ্গণ্হথ. ঠানে, নিসজ্জায, সযনে উপ্পন্নকিলেসং সযনেযেৱ নিগ্গণ্হথা’’তি.
তে এৱং কতিকৱত্তং কত্ৱা ভিক্খাচাৰং গচ্ছন্তা, অড্ঢউসভউসভঅড্ঢগাৱুতগাৱুতন্তৰেসু পাসাণা হোন্তি, তায সঞ্ঞায কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তাৱ গচ্ছন্তি. সচে কস্সচি গমনে কিলেসো উপ্পজ্জতি, তত্থেৱ নং নিগ্গণ্হাতি. তথা অসক্কোন্তো তিট্ঠতি. অথস্স পচ্ছতো আগচ্ছন্তোপি তিট্ঠতি. সো ‘অযং ভিক্খু তুয্হং উপ্পন্নং ৱিতক্কং জানাতি, অননুচ্ছৱিকং তে এত’ন্তি অত্তানং পটিচোদেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰিযভূমিং ওক্কমতি. তথা অসক্কোন্তো নিসীদতি. অথস্স পচ্ছতো আগচ্ছন্তোপি নিসীদতীতি সো এৱ নযো. অৰিযভূমিং ওক্কমিতুং অসক্কোন্তোপি তং কিলেসং ৱিক্খম্ভেত্ৱা কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তোৱ গচ্ছতি, ন কম্মট্ঠানৱিপ্পযুত্তেন চিত্তেন পাদং উদ্ধৰতি, উদ্ধৰতি চে পটিনিৱত্তিত্ৱা পুৰিমপদেসঞ্ঞেৱ এতি, আলিন্দকৱাসী মহাফুস্সদেৱত্থেৰো ৱিয. সো কিৰ একূনৱীসতি ৱস্সানি গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেন্তো এৱ ৱিহাসি. মনুস্সাপি অন্তৰামগ্গে কসন্তা চ ৱপন্তা চ মদ্দন্তা চ কম্মানি চ কৰোন্তা থেৰং তথাগচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘অযং থেৰো পুনপ্পুনং নিৱত্তিত্ৱা গচ্ছতি, কিং নু খো মগ্গমূড়্হো উদাহু কিঞ্চি পমুট্ঠো’’তি সমুল্লপন্তি. সো তং অনাদিযিত্ৱা কম্মট্ঠানযুত্তচিত্তেনেৱ সমণধম্মং কৰোন্তো ৱীসতিৱস্সব্ভন্তৰে অৰহত্তং পাপুণি. অৰহত্তপত্তদিৱসে চস্স চঙ্কমনকোটিযং অধিৱত্থা দেৱতা অঙ্গুলীহি দীপং উজ্জালেত্ৱা অট্ঠাসি. চত্তাৰোপি মহাৰাজানো সক্কো চ দেৱানমিন্দো ব্ৰহ্মা চ সহম্পতি উপট্ঠানং আগমিংসু. তঞ্চ ওভাসং দিস্ৱা ৱনৱাসী মহাতিস্সত্থেৰো তং দুতিযদিৱসে পুচ্ছি – ‘‘ৰত্তিভাগে আযস্মতো সন্তিকে ওভাসো অহোসি. কিং সো ওভাসো’’তি? থেৰো ৱিক্খেপং কৰোন্তো ‘‘ওভাসো নাম দীপোভাসোপি হোতি, মণিওভাসোপী’’তি এৱমাদিমাহ. ততো ‘‘পটিচ্ছাদেথ তুম্হে’’তি নিবদ্ধো ‘‘আমা’’তি পটিজানিত্ৱা আৰোচেসি.
কাড়ৱল্লিমণ্ডপৱাসী মহানাগত্থেৰো ৱিয চ. সোপি কিৰ গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেন্তো ‘পঠমং তাৱ ভগৱতো মহাপধানং পূজেস্সামী’তি সত্ত ৱস্সানি ঠানচঙ্কমমেৱ অধিট্ঠাসি; পুন সোড়স ৱস্সানি গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. সো কম্মট্ঠানযুত্তেনেৱ চিত্তেন পাদং উদ্ধৰন্তো ৱিপ্পযুত্তেন চিত্তেন উদ্ধতে পাদে পটিনিৱত্তেন্তো গামসীমং গন্ত্ৱা ‘গাৱী নু খো, পব্বজিতো নু খো’তি আসঙ্কনীযপ্পদেসে ঠত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা কচ্ছকন্তৰতো উদকেন পত্তং ধোৱিত্ৱা উদকগণ্ডূসং কৰোতি. কিং কাৰণা? ‘মা মে ভিক্খং দাতুং ৱা ৱন্দিতুং ৱা আগতে মনুস্সে ‘দীঘাযুকা হোথা’তি ৱচনমত্তেনাপি কম্মট্ঠানৱিক্খেপো অহোসী’তি. ‘অজ্জ, ভন্তে, কতিমী’তি দিৱসং ৱা ভিক্খুগণনং ৱা পঞ্হং ৱা পুচ্ছিতো পন উদকং গিলিত্ৱা আৰোচেতি; সচে দিৱসাদিপুচ্ছকা ন হোন্তি, নিক্খমনৱেলাযং গামদ্ৱাৰে নিট্ঠুভিত্ৱাৱ যাতি.
কলম্বতিত্থৱিহাৰে ৱস্সূপগতা পঞ্ঞাস ভিক্খূ ৱিয চ. তে কিৰ আসাড়্হিপুণ্ণিমাযং কতিকৱত্তং অকংসু – ‘‘অৰহত্তং অপ্পত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং নালপিস্সামা’’তি. গামঞ্চ পিণ্ডায পৱিসন্তা উদকগণ্ডূসং কত্ৱা পৱিসিংসু, দিৱসাদীসু পুচ্ছিতেসু ৱুত্তনযেন পটিপজ্জিংসু. তত্থ মনুস্সা নিট্ঠুভনট্ঠানং দিস্ৱা জানিংসু – ‘অজ্জ একো আগতো, অজ্জ দ্ৱে’তি; এৱঞ্চ চিন্তেসুং – ‘কিন্নু খো এতে অম্হেহেৱ সদ্ধিং ন সল্লপন্তি উদাহু অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি? যদি অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি ন সল্লপন্তি, অদ্ধা ৱিৱাদজাতা ভৱিস্সন্তি; এথ নে অঞ্ঞমঞ্ঞং খমাপেস্সামা’তি সব্বে ৱিহাৰং গন্ত্ৱা পঞ্ঞাসায ভিক্খূসু দ্ৱেপি ভিক্খূ একোকাসে নাদ্দসংসু. ততো যো তেসু চক্খুমা পুৰিসো সো আহ – ‘‘ন, ভো, কলহকাৰকানং ৱসনোকাসো ঈদিসো হোতি. সুসম্মট্ঠং চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণং, সুনিক্খিত্তা সম্মজ্জনিযো, সূপট্ঠিতং পানীযপৰিভোজনীয’’ন্তি. তে ততোৱ নিৱত্তা. তেপি ভিক্খূ অন্তোতেমাসেযেৱ অৰহত্তং পত্ৱা মহাপৱাৰণায ৱিসুদ্ধিপৱাৰণং পৱাৰেসুং.
এৱং কাড়ৱল্লিমণ্ডপৱাসী মহানাগত্থেৰো ৱিয, কলম্বুতিত্থৱিহাৰে ৱস্সূপগতভিক্খূ ৱিয চ কম্মট্ঠানযুত্তেনেৱ চিত্তেন পাদং উদ্ধৰন্তো গামসমীপং গন্ত্ৱা উদকগণ্ডূসং কত্ৱা ৱীথিযো সল্লক্খেত্ৱা যত্থ সুৰাসোণ্ডধুত্তাদযো কলহকাৰকা চণ্ডহত্থিঅস্সাদযো ৱা নত্থি, তং ৱীথিং পটিপজ্জতি. তত্থ পিণ্ডায চৰমানো ন তুৰিততুৰিতো ৱিয জৱেন গচ্ছতি, ন হি জৱনপিণ্ডপাতিকধুতঙ্গং নাম কিঞ্চি অত্থি, ৱিসমভূমিভাগপ্পত্তং পন উদকসকটং ৱিয নিচ্চলো হুত্ৱা গচ্ছতি, অনুঘৰং পৱিট্ঠো চ দাতুকামং ৱা অদাতুকামং ৱা সল্লক্খেতুং তদনুৰূপং কালং আগমেন্তো ভিক্খং গহেত্ৱা অন্তোগামে ৱা বহিগামে ৱা ৱিহাৰমেৱ ৱা আগন্ত্ৱা, যথাফাসুকে পতিৰূপে ওকাসে নিসীদিত্ৱা, কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তো আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞং উপট্ঠপেত্ৱা, অক্খব্ভঞ্জনৱণালেপনপুত্তমংসূপমৱসেন পচ্চৱেক্খন্তো অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং আহাৰং আহাৰেতি নেৱ দৱায, ন মদায, ন মণ্ডনায, ন ৱিভূসনায…পে… ফাসুৱিহাৰো চাতি. ভুত্তাৱী চ উদককিচ্চং কত্ৱা মুহুত্তং ভত্তকিলমথং পটিপ্পস্সম্ভেত্ৱা যথা পুৰেভত্তং, এৱং পচ্ছাভত্তং পুৰিমযামং পচ্ছিমযামঞ্চ কম্মট্ঠানমেৱ মনসিকৰোতি. অযং ৱুচ্চতি ‘হৰতি চ পচ্চাহৰতি চা’তি.
ইমং পন হৰণপচ্চাহৰণসঙ্খাতং গতপচ্চাগতৱত্তং পূৰেন্তো, যদি উপনিস্সযসম্পন্নো হোতি, পঠমৱযে এৱ অৰহত্তং পাপুণাতি, নো চে পঠমৱযে পাপুণাতি অথ মজ্ঝিমৱযে, নো চে মজ্ঝিমৱযে পাপুণাতি অথ পচ্ছিমৱযে, নো চে পচ্ছিমৱযে পাপুণাতি অথ মৰণসমযে, নো চে মৰণসমযে পাপুণাতি অথ দেৱপুত্তো হুত্ৱা, নো চে দেৱপুত্তো হুত্ৱা পাপুণাতি অনুপ্পন্নে বুদ্ধে নিব্বত্তো পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি, নো চে পচ্চেকবোধিং সচ্ছিকৰোতি অথ বুদ্ধানং সম্মুখীভাৱে খিপ্পাভিঞ্ঞো ৱা হোতি – সেয্যথাপি থেৰো বাহিযো দাৰুচীৰিযো, মহাপঞ্ঞো ৱা – সেয্যথাপি থেৰো সাৰিপুত্তো, মহিদ্ধিকো ৱা – সেয্যথাপি থেৰো মহামোগ্গল্লানো, ধুতঙ্গধৰো ৱা – সেয্যথাপি থেৰো মহাকস্সপো, দিব্বচক্খুকো ৱা – সেয্যথাপি থেৰো অনুৰুদ্ধো, ৱিনযধৰো ৱা – সেয্যথাপি থেৰো উপালি, ধম্মকথিকো ৱা – সেয্যথাপি থেৰো পুণ্ণো মন্তাণিপুত্তো, আৰঞ্ঞিকো ৱা – সেয্যথাপি থেৰো ৰেৱতো, বহুস্সুতো ৱা – সেয্যথাপি থেৰো আনন্দো, সিক্খাকামো ৱা – সেয্যথাপি থেৰো ৰাহুলো বুদ্ধপুত্তোতি. ইতি ইমস্মিং চতুক্কে য্ৱাযং হৰতি চ পচ্চাহৰতি চ, তস্স গোচৰসম্পজঞ্ঞং সিখাপ্পত্তং হোতি.
অভিক্কমাদীসু পন অসম্মুয্হনং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং. তং এৱং ৱেদিতব্বং – ইধ ভিক্খু অভিক্কমন্তো ৱা পটিক্কমন্তো ৱা যথা অন্ধবালপুথুজ্জনা অভিক্কমাদীসু ‘অত্তা অভিক্কমতি, অত্তনা অভিক্কমো নিব্বত্তিতো’তি ৱা ‘অহং অভিক্কমামি, মযা অভিক্কমো নিব্বত্তিতো’তি ৱা সম্মুয্হন্তি, তথা অসম্মুয্হন্তো ‘অভিক্কমামী’তি চিত্তে উপ্পজ্জমানে তেনেৱ চিত্তেন সদ্ধিং চিত্তসমুট্ঠানৱাযোধাতু ৱিঞ্ঞত্তিং জনযমানা উপ্পজ্জতি. ইতি চিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেন অযং কাযসম্মতো অট্ঠিসঙ্ঘাতো অভিক্কমতি. তস্সেৱং অভিক্কমতো একেকপাদুদ্ধৰণে পথৱীধাতু আপোধাতূতি দ্ৱে ধাতুযো ওমত্তা হোন্তি মন্দা, ইতৰা দ্ৱে অধিমত্তা হোন্তি বলৱতিযো; তথা অতিহৰণৱীতিহৰণেসু. ৱোস্সজ্জনে তেজোধাতু ৱাযোধাতূতি দ্ৱে ধাতুযো ওমত্তা হোন্তি মন্দা, ইতৰা দ্ৱে অধিমত্তা হোন্তি বলৱতিযো; তথা সন্নিক্খেপনসন্নিৰুজ্ঝনেসু তত্থ উদ্ধৰণে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা অতিহৰণং ন পাপুণন্তি; তথা অতিহৰণে পৱত্তা ৱীতিহৰণং, ৱীতিহৰণে পৱত্তা ৱোস্সজ্জনং, ৱোস্সজ্জনে পৱত্তা সন্নিক্খেপনং, সন্নিক্খেপনে পৱত্তা সন্নিৰুজ্ঝনং ন পাপুণন্তি; তত্থ তত্থেৱ পব্বং পব্বং সন্ধি সন্ধি ওধি ওধি হুত্ৱা তত্তকপালে পক্খিত্ততিলং ৱিয পটপটাযন্তা ভিজ্জন্তি. তত্থ কো একো অভিক্কমতি? কস্স ৱা একস্স অভিক্কমনং? পৰমত্থতো হি ধাতূনংযেৱ গমনং, ধাতূনং ঠানং, ধাতূনং নিসজ্জা, ধাতূনং সযনং, তস্মিং তস্মিঞ্হি কোট্ঠাসে সদ্ধিং ৰূপেহি –
অঞ্ঞং উপ্পজ্জতে চিত্তং, অঞ্ঞং চিত্তং নিৰুজ্ঝতি;
অৱীচিমনুসম্বন্ধো, নদীসোতোৱ ৱত্ততীতি.
এৱং অভিক্কমাদীসু অসম্মুয্হনং অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং নামাতি.
নিট্ঠিতো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতীতিপদস্স অত্থো.
আলোকিতে ৱিলোকিতেতি এত্থ পন আলোকিতং নাম পুৰতো পেক্খনং, ৱিলোকিতং নাম অনুদিসাপেক্খনং. অঞ্ঞানিপি হেট্ঠা উপৰি পচ্ছতো পেক্খনৱসেন ওলোকিতউল্লোকিতাপলোকিতানি নাম হোন্তি. তানি ইধ ন গহিতানি. সাৰুপ্পৱসেন পন ইমানেৱ দ্ৱে গহিতানি. ইমিনা ৱা মুখেন সব্বানিপি তানি গহিতানেৱাতি.
তত্থ ‘আলোকেস্সামী’তি চিত্তে উপ্পন্নে চিত্তৱসেনেৱ অনোলোকেত্ৱা অত্থপৰিগ্গণ্হনং ‘সাত্থকসম্পজঞ্ঞং’. তং আযস্মন্তং নন্দং কাযসক্খিং কত্ৱা ৱেদিতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –
‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পুৰত্থিমা দিসা আলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো পুৰত্থিমং দিসং আলোকেতি – ‘এৱং মে পুৰত্থিমং দিসং আলোকযতো ন অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱিস্সন্তী’তি. ইতিহ সাত্থকসম্পজানো হোতি. ‘‘সচে, ভিক্খৱে, নন্দস্স পচ্ছিমা দিসা, উত্তৰা দিসা, দক্খিণা দিসা, উদ্ধং, অধো, অনুদিসা অনুৱিলোকেতব্বা হোতি, সব্বং চেতসা সমন্নাহৰিত্ৱা নন্দো অনুদিসং অনুৱিলোকেতি – এৱং মে অনুদিসং অনুৱিলোকযতো…পে… সম্পজানো হোতী’’তি (অ. নি. ৮.৯).
অপিচ ইধাপি পুব্বে ৱুত্তচেতিযদস্সনাদিৱসেনেৱ সাত্থকতা চ সপ্পাযতা চ ৱেদিতব্বা.
কম্মট্ঠানস্স পন অৱিজহনমেৱ ‘গোচৰসম্পজঞ্ঞং’. তস্মা খন্ধধাতুআযতনকম্মট্ঠানিকেহি অত্তনো কম্মট্ঠানৱসেনেৱ, কসিণাদিকম্মট্ঠানিকেহি ৱা পন কম্মট্ঠানসীসেনেৱ আলোকনৱিলোকনং কাতব্বং.
অব্ভন্তৰে অত্তা নাম আলোকেতা ৱা ৱিলোকেতা ৱা নত্থি. ‘আলোকেস্সামী’তি পন চিত্তে উপ্পজ্জমানে তেনেৱ চিত্তেন সদ্ধিং চিত্তসমুট্ঠানা ৱাযোধাতু ৱিঞ্ঞত্তিং জনযমানা উপ্পজ্জতি. ইতি চিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেন হেট্ঠিমং অক্খিদলং অধো সীদতি, উপৰিমং উদ্ধং লঙ্ঘেতি. কোচি যন্তকেন ৱিৱৰন্তো নাম নত্থি. ততো চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং সাধেন্তং উপ্পজ্জতী’তি এৱং পজাননং পনেত্থ ‘অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং’ নাম.
অপিচ মূলপৰিঞ্ঞাআগন্তুকতাৱকালিকভাৱৱসেন পনেত্থ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং. মূলপৰিঞ্ঞাৱসেন তাৱ –
ভৱঙ্গাৱজ্জনঞ্চেৱ, দস্সনং সম্পটিচ্ছনং;
সন্তীৰণং ৱোট্ঠব্বনং, জৱনং ভৱতি সত্তমং.
তত্থ ভৱঙ্গং উপপত্তিভৱস্স অঙ্গকিচ্চং সাধযমানং পৱত্ততি; তং আৱত্তেত্ৱা কিৰিযমনোধাতু আৱজ্জনকিচ্চং সাধযমানা; তন্নিৰোধা চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং সাধযমানং; তন্নিৰোধা ৱিপাকমনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং সাধযমানা; তন্নিৰোধা ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু সন্তীৰণকিচ্চং সাধযমানা; তন্নিৰোধা কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধযমানা; তন্নিৰোধা সত্তক্খত্তুং জৱনং জৱতি. তত্থ পঠমজৱনেপি ‘অযং ইত্থী, অযং পুৰিসো’তি ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনৱসেন আলোকিতৱিলোকিতং ন হোতি; দুতিযজৱনেপি…পে… সত্তমজৱনেপি. এতেসু পন, যুদ্ধমণ্ডলে যোধেসু ৱিয, হেট্ঠুপৰিযৱসেন ভিজ্জিত্ৱা পতিতেসু ‘অযং ইত্থী, অযং পুৰিসো’তি ৰজ্জনাদিৱসেন আলোকিতৱিলোকিতং হোতি. এৱং তাৱেত্থ ‘মূলপৰিঞ্ঞাৱসেন’ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.
চক্খুদ্ৱাৰে পন ৰূপে আপাথগতে ভৱঙ্গচলনতো উদ্ধং সকসককিচ্চনিপ্ফাদনৱসেন আৱজ্জনাদীসু উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধেসু অৱসানে জৱনং উপ্পজ্জতি. তং পুব্বে উপ্পন্নানং আৱজ্জনাদীনং গেহভূতে চক্খুদ্ৱাৰে আগন্তুকপুৰিসো ৱিয হোতি. তস্স যথা পৰগেহে কিঞ্চি যাচিতুং পৱিট্ঠস্স আগন্তুকপুৰিসস্স গেহসামিকেসুপি তুণ্হীমাসিনেসু আণাকৰণং ন যুত্তং, এৱং আৱজ্জনাদীনং গেহভূতে চক্খুদ্ৱাৰে আৱজ্জনাদীসুপি অৰজ্জন্তেসু অদুস্সন্তেসু অমুয্হন্তেসু চ ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনং অযুত্তন্তি. এৱং ‘আগন্তুকভাৱৱসেন’ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.
যানি পনেতানি চক্খুদ্ৱাৰে ৱোট্ঠব্বনপৰিযোসানানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি, তানি সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ন পস্সন্তীতি ইত্তৰানি তাৱকালিকানি হোন্তি. তত্থ যথা একস্মিং ঘৰে সব্বেসু মানুসকেসু মতেসু অৱসেসস্স এককস্স তঙ্খণংযেৱ মৰণধম্মস্স ন যুত্তা নচ্চগীতাদীসু অভিৰতি নাম, এৱমেৱ একদ্ৱাৰে সসম্পযুত্তেসু আৱজ্জনাদীসু তত্থ তত্থেৱ মতেসু অৱসেসস্স তঙ্খণংঞ্ঞেৱ মৰণধম্মস্স জৱনস্সাপি ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনৱসেন অভিৰতি নাম ন যুত্তাতি. এৱং ‘তাৱকালিকভাৱৱসেন’ অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.
অপিচ খন্ধাযতনধাতুপচ্চযপচ্চৱেক্খণৱসেনপেতং ৱেদিতব্বং. এত্থ হি চক্খু চেৱ ৰূপানি চ ৰূপক্খন্ধো, দস্সনং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তংসম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞা সঞ্ঞাক্খন্ধো, ফস্সাদিকা সঙ্খাৰক্খন্ধো. এৱমেতেসং পঞ্চন্নং খন্ধানং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি? কো ৱিলোকেতি?
তথা চক্খু চক্খাযতনং, ৰূপং ৰূপাযতনং, দস্সনং মনাযতনং, ৱেদনাদযো তংসম্পযুত্তা ধম্মা ধম্মাযতনং. এৱমেতেসং চতুন্নং আযতনানং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি? কো ৱিলোকেতি?
তথা চক্খু চক্খুধাতু, ৰূপং ৰূপধাতু, দস্সনং চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু, তংসম্পযুত্তা ৱেদনাদযো ধম্মা ধম্মধাতু. এৱমেতাসং চতুন্নং ধাতূনং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি? কো ৱিলোকেতি?
তথা চক্খু নিস্সযপচ্চযো, ৰূপং আৰম্মণপচ্চযো, আৱজ্জনং অনন্তৰসমনন্তৰঅনন্তৰূপনিস্সযনত্থিৱিগতপচ্চযো, আলোকো উপনিস্সযপচ্চযো, ৱেদনাদযো সহজাতাদিপচ্চযা. এৱমেতেসং পচ্চযানং সমৱাযে আলোকনৱিলোকনং পঞ্ঞাযতি. তত্থ কো একো আলোকেতি? কো ৱিলোকেতীতি? এৱমেত্থ খন্ধাযতনধাতুপচ্চযপচ্চৱেক্খণৱসেনাপি অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং ৱেদিতব্বং.
সমিঞ্জিতে পসাৰিতেতি পব্বানং সমিঞ্জনপসাৰণে. তত্থ চিত্তৱসেনেৱ সমিঞ্জনপসাৰণং অকত্ৱা হত্থপাদানং সমিঞ্জনপসাৰণপচ্চযা অত্থানত্থং পৰিগ্গহেত্ৱা তত্থ অত্থপৰিগ্গণ্হনং ‘সাত্থকসম্পজঞ্ঞং’. তত্থ হত্থপাদে অতিচিৰং সমিঞ্জিত্ৱা ৱা পসাৰেত্ৱা এৱ ৱা ঠিতস্স খণে খণে ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি, চিত্তং একগ্গতং ন লভতি, কম্মট্ঠানং পৰিপততি, ৱিসেসং নাধিগচ্ছতি; কালে সমিঞ্জন্তস্স কালে পসাৰেন্তস্স পন তা ৱেদনা নুপ্পজ্জন্তি, চিত্তং একগ্গং হোতি, কম্মট্ঠানং ফাতিং গচ্ছতি, ৱিসেসমধিগচ্ছতীতি. এৱং ‘অত্থানত্থপৰিগ্গণ্হনং’ ৱেদিতব্বং.
অত্থে পন সতিপি সপ্পাযাসপ্পাযং পৰিগ্গহেত্ৱা সপ্পাযপৰিগ্গণ্হনং ‘সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং’.
তত্ৰাযং নযো – মহাচেতিযঙ্গণে কিৰ দহৰভিক্খূ সজ্ঝাযং গণ্হন্তি. তেসং পিট্ঠিপস্সে দহৰভিক্খুনিযো ধম্মং সুণন্তি. তত্ৰেকো দহৰো হত্থং পসাৰেন্তো কাযসংসগ্গং পত্ৱা তেনেৱ কাৰণেন গিহী জাতো. অপৰো ভিক্খু পাদং পসাৰেন্তো অগ্গিম্হি পসাৰেসি. অট্ঠিং আহচ্চ পাদো ঝাযি. অপৰো ভিক্খু ৱম্মিকে পসাৰেসি. সো আসীৱিসেন দট্ঠো. অপৰো ভিক্খু চীৱৰকুটিদণ্ডকে পসাৰেসি. তং মণিসপ্পো ডংসি. তস্মা এৱৰূপে অসপ্পাযে অপসাৰেত্ৱা সপ্পাযে পসাৰেতব্বং. ইদমেত্থ সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং.
‘গোচৰসম্পজঞ্ঞং’ পন মহাথেৰৱত্থুনা দীপেতব্বং – মহাথেৰো কিৰ দিৱাট্ঠানে নিসিন্নো অন্তেৱাসিকেহি সদ্ধিং কথযমানো সহসা হত্থং সমিঞ্জিত্ৱা পুন যথাঠানে ঠপেত্ৱা সণিকং সমিঞ্জেসি. তং অন্তেৱাসিকা পুচ্ছিংসু – ‘‘কস্মা, ভন্তে, সহসা হত্থং সমিঞ্জিত্ৱা পুন যথাঠানে ঠপেত্ৱা সণিকং সমিঞ্জিত্থা’’তি? ‘‘যতো পট্ঠায মযা, আৱুসো, কম্মট্ঠানং মনসিকাতুং আৰদ্ধো, ন মে কম্মট্ঠানং মুঞ্চিত্ৱা হত্থো সমিঞ্জিতপুব্বো. ইদানি পন মে তুম্হেহি সদ্ধিং কথযমানেন কম্মট্ঠানং মুঞ্চিত্ৱা সমিঞ্জিতো. তস্মা পুন যথাঠানে ঠপেত্ৱা সমিঞ্জেসি’’ন্তি. ‘‘সাধু, ভন্তে, ভিক্খুনা নাম এৱৰূপেন ভৱিতব্ব’’ন্তি. এৱমেত্থাপি কম্মট্ঠানাৱিজহনমেৱ ‘গোচৰসম্পজঞ্ঞ’ন্তি ৱেদিতব্বং.
‘অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি সমিঞ্জেন্তো ৱা পসাৰেন্তো ৱা নত্থি. ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেন পন, সুত্তাকড্ঢনৱসেন দাৰুযন্তস্স হত্থপাদচলনং ৱিয, সমিঞ্জনপসাৰণং হোতী’তি পৰিজাননং পনেত্থ ‘অসম্মোহসম্পজঞ্ঞ’ন্তি ৱেদিতব্বং.
সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণেতি এত্থ সঙ্ঘাটিচীৱৰানং নিৱাসনপাৰুপনৱসেন পত্তস্স ভিক্খাপটিগ্গহণাদিৱসেন পৰিভোগো ‘ধাৰণং’ নাম. তত্থ সঙ্ঘাটিচীৱৰধাৰণে তাৱ নিৱাসেত্ৱা পাৰুপিত্ৱা চ পিণ্ডায চৰতো ‘‘আমিসলাভো সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদিনা নযেন ভগৱতা ৱুত্তপ্পকাৰোযেৱ চ অত্থো ‘অত্থো’ নাম. তস্স ৱসেন ‘সাত্থকসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
উণ্হপকতিকস্স পন দুব্বলস্স চ চীৱৰং সুখুমং সপ্পাযং, সীতালুকস্স ঘনং দুপট্টং; ৱিপৰীতং অসপ্পাযং. যস্স কস্সচি জিণ্ণং অসপ্পাযমেৱ. অগ্গড়াদিদানেন হিস্স তং পলিবোধকৰং হোতি. তথা পট্টুণ্ণদুকূলাদিভেদং চোৰানং লোভনীযচীৱৰং. তাদিসঞ্হি অৰঞ্ঞে এককস্স নিৱাসন্তৰাযকৰং জীৱিতন্তৰাযকৰঞ্চাপি হোতি. নিপ্পৰিযাযেন পন যং নিমিত্তকম্মাদিমিচ্ছাজীৱৱসেন উপ্পন্নং, যঞ্চস্স সেৱমানস্স অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, তং অসপ্পাযং; ৱিপৰীতং সপ্পাযং. তস্স ৱসেনেত্থ ‘সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং’ কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ চ ‘গোচৰসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি চীৱৰং পাৰুপন্তো নত্থি. ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পন চীৱৰপাৰুপনং হোতি. তত্থ চীৱৰম্পি অচেতনং, কাযোপি অচেতনো. চীৱৰং ন জানাতি – ‘মযা কাযো পাৰুপিতো’তি, কাযোপি ন জানাতি – ‘অহং চীৱৰেন পাৰুপিতো’তি. ধাতুযোৱ ধাতুসমূহং পটিচ্ছাদেন্তি, পটপিলোতিকায পোত্থকৰূপপটিচ্ছাদনে ৱিয. তস্মা নেৱ সুন্দৰং চীৱৰং লভিত্ৱা সোমনস্সং কাতব্বং, ন অসুন্দৰং লভিত্ৱা দোমনস্সং. নাগৱম্মিকচেতিযৰুক্খাদীসু হি কেচি মালাগন্ধধূপৱত্থাদীহি সক্কাৰং কৰোন্তি, কেচি গূথমুত্তকদ্দমদণ্ডসত্থপ্পহাৰাদীহি অসক্কাৰং. ন তেহি নাগৱম্মিকৰুক্খাদযো সোমনস্সং ৱা দোমনস্সং ৱা কৰোন্তি. এৱমেৱ নেৱ সুন্দৰং চীৱৰং লভিত্ৱা সোমনস্সং কাতব্বং, ন অসুন্দৰং লভিত্ৱা দোমনস্সন্তি. এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ ‘অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
পত্তধাৰণেপি পত্তং সহসাৱ অগ্গহেত্ৱা ‘ইমং গহেত্ৱা পিণ্ডায চৰমানো ভিক্খং লভিস্সামী’তি এৱং পত্তগ্গহণপচ্চযা পটিলভিতব্বঅত্থৱসেন ‘সাত্থকসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং. কিসদুব্বলসৰীৰস্স পন গৰুপত্তো অসপ্পাযো; যস্স কস্সচি চতুপঞ্চগণ্ঠিকাহতো দুব্বিসোধনীযো অসপ্পাযোৱ. দুদ্ধোতপত্তো হি ন ৱট্টতি; তং ধোৱন্তস্সেৱ চস্স পলিবোধো হোতি. মণিৱণ্ণপত্তো পন লোভনীযোৱ চীৱৰে ৱুত্তনযেনেৱ অসপ্পাযো. নিমিত্তকম্মাদিৱসেন পন লদ্ধো, যঞ্চস্স সেৱমানস্স অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, অযং একন্তাসপ্পাযোৱ ৱিপৰীতো সপ্পাযো. তস্স ৱসেনেত্থ ‘সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং’ কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ ‘গোচৰসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি পত্তং গণ্হন্তো নত্থি. ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰৱসেনেৱ পন পত্তগ্গহণং নাম হোতি. তত্থ পত্তোপি অচেতনো, হত্থাপি অচেতনা. পত্তো ন জানাতি – ‘অহং হত্থেহি গহিতো’তি. হত্থাপি ন জানন্তি – ‘পত্তো অম্হেহি গহিতো’তি. ধাতুযোৱ ধাতুসমূহং গণ্হন্তি, সণ্ডাসেন অগ্গিৱণ্ণপত্তগহণে ৱিযাতি. এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ ‘অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
অপিচ যথা ছিন্নহত্থপাদে ৱণমুখেহি পগ্ঘৰিতপুব্বলোহিতকিমিকুলে নীলমক্খিকসম্পৰিকিণ্ণে অনাথসালাযং অনাথমনুস্সে দিস্ৱা দযালুকা পুৰিসা তেসং ৱণবন্ধপট্টচোড়কানি চেৱ কপালাদীহি চ ভেসজ্জানি উপনামেন্তি. তত্থ চোড়কানিপি কেসঞ্চি সণ্হানি কেসঞ্চি থূলানি পাপুণন্তি. ভেসজ্জকপালকানিপি কেসঞ্চি সুসণ্ঠানানি কেসঞ্চি দুস্সণ্ঠানানি পাপুণন্তি. ন তে তত্থ সুমনা ৱা হোন্তি দুম্মনা ৱা. ৱণপটিচ্ছাদনমত্তেনেৱ হি চোড়কেন, ভেসজ্জপৰিগ্গহণমত্তেনেৱ চ কপালকেন তেসং অত্থো. এৱমেৱ যো ভিক্খু ৱণচোড়কং ৱিয চীৱৰং, ভেসজ্জকপালকং ৱিয চ পত্তং, কপালে ভেসজ্জমিৱ চ পত্তে লদ্ধভিক্খং সল্লক্খেতি – অযং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে অসম্মোহসম্পজঞ্ঞেন উত্তমসম্পজানকাৰীতি ৱেদিতব্বো.
অসিতাদীসু অসিতেতি পিণ্ডপাতাদিভোজনে. পীতেতি যাগুআদিপানে. খাযিতেতি পিট্ঠখজ্জকাদিখাদনে. সাযিতেতি মধুফাণিতাদিসাযনে. তত্থ ‘‘নেৱ দৱাযা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তো অট্ঠৱিধোপি অত্থো ‘অত্থো’ নাম. তস্স ৱসেন ‘সাত্থকসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
লূখপণীততিত্তমধুৰাদীসু পন যেন ভোজনেন যস্স অফাসু হোতি, তং তস্স অসপ্পাযং. যং পন নিমিত্তকম্মাদিৱসেন পটিলদ্ধং, যঞ্চস্স ভুঞ্জতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, তং একন্তং অসপ্পাযমেৱ; ৱিপৰীতং সপ্পাযং. তস্স ৱসেনেত্থ ‘সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং’ কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ চ ‘গোচৰসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি ভুঞ্জকো নত্থি. ৱুত্তপ্পকাৰচিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পন পত্তপটিগ্গহণং নাম হোতি. চিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ হত্থস্স পত্তে ওতাৰণং নাম হোতি. চিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ আলোপকৰণং, আলোপউদ্ধৰণং, মুখৱিৱৰণঞ্চ হোতি. ন কোচি কুঞ্চিকায, ন যন্তকেন হনুকট্ঠিং ৱিৱৰতি. চিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ আলোপস্স মুখে ঠপনং, উপৰিদন্তানং মুসলকিচ্চসাধনং, হেট্ঠাদন্তানং উদুক্খলকিচ্চসাধনং, জিৱ্হায হত্থকিচ্চসাধনঞ্চ হোতি. ইতি নং তত্থ অগ্গজিৱ্হায তনুকখেড়ো মূলজিৱ্হায বহলখেড়ো মক্খেতি. তং হেট্ঠাদন্তউদুক্খলে জিৱ্হাহত্থপৰিৱত্তিতং খেড়উদকতেমিতং উপৰিদন্তমুসলসঞ্চুণ্ণিতং কোচি কটচ্ছুনা ৱা দব্বিযা ৱা অন্তো পৱেসেন্তো নাম নত্থি; ৱাযোধাতুযাৱ পৱিসতি. পৱিট্ঠং পৱিট্ঠং কোচি পলালসন্থাৰং কত্ৱা ধাৰেন্তো নাম নত্থি; ৱাযোধাতুৱসেনেৱ তিট্ঠতি. ঠিতং ঠিতং কোচি উদ্ধনং কত্ৱা অগ্গিং জালেত্ৱা পচন্তো নাম নত্থি; তেজোধাতুযাৱ পচ্চতি. পক্কং পক্কং কোচি দণ্ডকেন ৱা যট্ঠিযা ৱা বহি নীহাৰকো নাম নত্থি; ৱাযোধাতুযেৱ নীহৰতি. ইতি ৱাযোধাতু অতিহৰতি চ ৱীতিহৰতি চ ধাৰেতি চ পৰিৱত্তেতি চ সঞ্চুণ্ণেতি চ ৱিসোসেতি চ নীহৰতি চ. পথৱীধাতু ধাৰেতি চ পৰিৱত্তেতি চ সঞ্চুণ্ণেতি চ ৱিসোসেতি চ নীহৰতি চ. আপোধাতু সিনেহেতি চ অল্লত্তঞ্চ অনুপালেতি. তেজোধাতু অন্তোপৱিট্ঠং পৰিপাচেতি. আকাসধাতু অঞ্জসো হোতি. ৱিঞ্ঞাণধাতু তত্থ তত্থ সম্মাপযোগমন্ৱায আভুজতীতি. এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ ‘অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
অপিচ গমনতো, পৰিযেসনতো, পৰিভোগতো, আসযতো, নিধানতো, অপৰিপক্কতো, পৰিপক্কতো, ফলতো, নিস্সন্দনতো, সম্মক্খনতোতি এৱং দসৱিধপটিকূলভাৱপচ্চৱেক্খণতোপেত্থ ‘অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং. ৱিত্থাৰকথা পনেত্থ ৱিসুদ্ধিমগ্গে আহাৰপটিকূলসঞ্ঞানিদ্দেসতো গহেতব্বা.
উচ্চাৰপস্সাৱকম্মেতি উচ্চাৰস্স চ পস্সাৱস্স চ কৰণে. তত্থ পক্ককালে উচ্চাৰপস্সাৱং অকৰোন্তস্স সকলসৰীৰতো সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ভমন্তি, চিত্তং ন একগ্গং হোতি, অঞ্ঞে চ ৰোগা উপ্পজ্জন্তি; কৰোন্তস্স পন সব্বং তং ন হোতীতি অযমেত্থ অত্থো. তস্স ৱসেন ‘সাত্থকসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
অট্ঠানে উচ্চাৰপস্সাৱং কৰোন্তস্স পন আপত্তি হোতি, অযসো ৱড্ঢতি, জীৱিতন্তৰাযো হোতি; পতিৰূপে ঠানে কৰোন্তস্স সব্বং তং ন হোতীতি ইদমেত্থ সপ্পাযং. তস্স ৱসেন ‘সপ্পাযসম্পজঞ্ঞং’ কম্মট্ঠানাৱিজহনৱসেনেৱ চ ‘গোচৰসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
অব্ভন্তৰে অত্তা নাম কোচি উচ্চাৰপস্সাৱকম্মং কৰোন্তো নত্থি. চিত্তকিৰিযাৱাযোধাতুৱিপ্ফাৰেনেৱ পন উচ্চাৰপস্সাৱকম্মং হোতি. যথা পন পক্কে গণ্ডে গণ্ডভেদেন পুব্বলোহিতং অকামতায নিক্খমতি, যথা চ অতিভৰিতা উদকভাজনা উদকং অকামতায নিক্খমতি, এৱং পক্কাসযমুত্তৱত্থীসু সন্নিচিতা উচ্চাৰপস্সাৱা ৱাযুৱেগসমুপ্পীড়িতা অকামতাযপি নিক্খমন্তি. সো পনাযং এৱং নিক্খমন্তো উচ্চাৰপস্সাৱো নেৱ তস্স ভিক্খুনো অত্তনো হোতি ন পৰস্স; কেৱলং পন সৰীৰনিস্সন্দোৱ হোতি. যথা কিং? যথা উদকতুম্ভতো পুৰাণউদকং ছড্ডেন্তস্স নেৱ তং অত্তনো হোতি ন পৰেসং, কেৱলং পটিজগ্গনমত্তমেৱ হোতি, এৱন্তি. এৱং পৱত্তপটিসঙ্খানৱসেনেত্থ ‘অসম্মোহসম্পজঞ্ঞং’ ৱেদিতব্বং.
গতাদীসু গতেতি গমনে. ঠিতেতি ঠানে. নিসিন্নেতি নিসজ্জায. সুত্তেতি সযনে. তত্থ অভিক্কন্তাদীসু ৱুত্তনযেনেৱ সম্পজানকাৰিতা ৱেদিতব্বা.
অযং পনেত্থ অপৰোপি নযো – একো হি ভিক্খু গচ্ছন্তো অঞ্ঞং চিন্তেন্তো অঞ্ঞং ৱিতক্কেন্তো গচ্ছতি. একো কম্মট্ঠানং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ গচ্ছতি. তথা একো ভিক্খু তিট্ঠন্তো, নিসীদন্তো, সযন্তো অঞ্ঞং চিন্তেন্তো অঞ্ঞং ৱিতক্কেন্তো সযতি. একো কম্মট্ঠানং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ সযতি.
এত্তকেন পন ন পাকটং হোতীতি চঙ্কমেন দীপযিংসু. যো হি ভিক্খু চঙ্কমনং ওতৰিত্ৱা চঙ্কমনকোটিযং ঠিতো পৰিগ্গণ্হাতি; ‘পাচীনচঙ্কমনকোটিযং পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা পচ্ছিমচঙ্কমনকোটিং অপ্পত্ৱা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা, পচ্ছিমচঙ্কমনকোটিযং পৱত্তাপি পাচীনচঙ্কমনকোটিং অপ্পত্ৱা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা, চঙ্কমনৱেমজ্ঝে পৱত্তা উভো কোটিযো অপ্পত্ৱা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা, চঙ্কমনে পৱত্তা ৰূপাৰূপধম্মা ঠানং অপ্পত্ৱা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা, ঠানে পৱত্তা নিসজ্জং, নিসজ্জায পৱত্তা সযনং অপ্পত্ৱা এত্থেৱ নিৰুদ্ধা’তি এৱং পৰিগ্গণ্হন্তো পৰিগ্গণ্হন্তোযেৱ ভৱঙ্গং ওতাৰেতি; উট্ঠহন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱাৱ উট্ঠাতি – অযং ভিক্খু গতাদীসু সম্পজানকাৰী নাম হোতীতি.
এৱং পন সুত্তে কম্মট্ঠানং অৱিভূতং হোতি. কম্মট্ঠানং অৱিভূতং ন কাতব্বং. তস্মা যো ভিক্খু যাৱ সক্কোতি তাৱ চঙ্কমিত্ৱা ঠত্ৱা নিসীদিত্ৱা সযমানো এৱং পৰিগ্গহেত্ৱা সযতি – ‘কাযো অচেতনো, মঞ্চো অচেতনো. কাযো ন জানাতি – অহং মঞ্চে সযিতোতি. মঞ্চোপি ন জানাতি – মযি কাযো সযিতোতি. অচেতনো কাযো অচেতনে মঞ্চে সযিতো’তি. এৱং পৰিগ্গণ্হন্তো পৰিগ্গণ্হন্তোযেৱ চিত্তং ভৱঙ্গং ওতাৰেতি, পবুজ্ঝমানো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱাৱ পবুজ্ঝতি. অযং সুত্তে সম্পজানকাৰী নাম হোতীতি.
জাগৰিতেতি জাগৰণে. তত্থ ‘কিৰিযামযপৱত্তস্স অপ্পৱত্তিযা সতি জাগৰিতং নাম ন হোতি; কিৰিযামযপৱত্তৱড়ঞ্জে পৱত্তন্তে জাগৰিতং নাম হোতী’তি পৰিগ্গণ্হন্তো ভিক্খু জাগৰিতে সম্পজানকাৰী নাম হোতি. অপিচ ৰত্তিন্দিৱং ছ কোট্ঠাসে কত্ৱা পঞ্চ কোট্ঠাসে জগ্গন্তোপি জাগৰিতে সম্পজানকাৰী নাম হোতি.
ভাসিতেতি কথনে. তত্থ ‘উপাদাৰূপস্স সদ্দাযতনস্স অপ্পৱত্তে সতি ভাসিতং নাম ন হোতি; তস্মিং পৱত্তন্তে হোতী’তি পৰিগ্গাহকো ভিক্খু ভাসিতে সম্পজানকাৰী নাম হোতি. ৱিমুত্তাযতনসীসেন ধম্মং দেসেন্তোপি বাত্তিংস তিৰচ্ছানকথা পহায দসকথাৱত্থুনিস্সিতং কথং কথেন্তোপি ভাসিতে সম্পজানকাৰী নাম হোতি.
তুণ্হীভাৱেতি অকথনে. তত্থ ‘উপাদাৰূপস্স সদ্দাযতনস্স পৱত্তিযং সতি তুণ্হীভাৱো নাম নত্থি; অপ্পৱত্তিযং হোতী’তি পৰিগ্গাহকো ভিক্খু তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী নাম হোতি. অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু চিত্তৰুচিযং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা নিসিন্নোপি দুতিযজ্ঝানং সমাপন্নোপি তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰীযেৱ নাম হোতি.
এত্থ চ একো ইৰিযাপথো দ্ৱীসু ঠানেসু আগতো. সো হেট্ঠা অভিক্কন্তে পটিক্কন্তেতি এত্থ ভিক্খাচাৰগামং গচ্ছতো চ আগচ্ছতো চ অদ্ধানগমনৱসেন কথিতো. গতে ঠিতে নিসিন্নেতি এত্থ ৱিহাৰে চুণ্ণিকপাদুদ্ধাৰইৰিযাপথৱসেন কথিতোতি ৱেদিতব্বো.
৫২৪. তত্থ কতমা সতীতিআদি সব্বং উত্তানত্থমেৱ.
৫২৬. সো ৱিৱিত্তন্তি ইমিনা কিং দস্সেতি? এতস্স ভিক্খুনো উপাসনট্ঠানং যোগপথং সপ্পাযসেনাসনং দস্সেতি. যস্স হি অব্ভন্তৰে এত্তকা গুণা অত্থি, তস্স অনুচ্ছৱিকো অৰঞ্ঞৱাসো. যস্স পনেতে নত্থি, তস্স অননুচ্ছৱিকো. এৱৰূপস্স হি অৰঞ্ঞৱাসো কাড়মক্কটঅচ্ছতৰচ্ছদীপিমিগাদীনং অটৱীৱাসসদিসো হোতি. কস্মা? ইচ্ছায ঠত্ৱা পৱিট্ঠত্তা. তস্স হি অৰঞ্ঞৱাসমূলকো কোচি অত্থো নত্থি; অৰঞ্ঞৱাসঞ্চেৱ আৰঞ্ঞকে চ দূসেতি; সাসনে অপ্পসাদং উপ্পাদেতি. যস্স পন অব্ভন্তৰে এত্তকা গুণা অত্থি, তস্সেৱ সো অনুচ্ছৱিকো. সো হি অৰঞ্ঞৱাসং নিস্সায ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হিত্ৱা পৰিনিব্বাতি, সকলঅৰঞ্ঞৱাসং উপসোভেতি, আৰঞ্ঞিকানং সীসং ধোৱতি, সকলসাসনং পসাৰেতি. তস্মা সত্থা এৱৰূপস্স ভিক্খুনো উপাসনট্ঠানং যোগপথং সপ্পাযসেনাসনং দস্সেন্তো সো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতীতিআদিমাহ. তত্থ ৱিৱিত্তন্তি সুঞ্ঞং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসং. এতমেৱ হি অত্থং দস্সেতুং তঞ্চ অনাকিণ্ণন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অনাকিণ্ণন্তি অসঙ্কিণ্ণং অসম্বাধং. তত্থ যস্স সেনাসনস্স সামন্তা গাৱুতম্পি অড্ঢযোজনম্পি পব্বতগহনং ৱনগহনং নদীগহনং হোতি, ন কোচি অৱেলায উপসঙ্কমিতুং সক্কোতি – ইদং সন্তিকেপি অনাকিণ্ণং নাম. যং পন অড্ঢযোজনিকং ৱা যোজনিকং ৱা হোতি – ইদং দূৰতায এৱ অনাকিণ্ণং নাম হোতি.
৫২৭. সেতি চেৱ আসতি চ এত্থাতি সেনাসনং. তস্স পভেদং দস্সেতুং মঞ্চো পীঠন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ মঞ্চোতি চত্তাৰো মঞ্চা – মসাৰকো, বুন্দিকাবদ্ধো, কুড়ীৰপাদকো, আহচ্চপাদকোতি. তথা পীঠং. ভিসীতি পঞ্চ ভিসিযো – উণ্ণাভিসি, চোড়ভিসি, ৱাকভিসি, তিণভিসি, পণ্ণভিসীতি. বিম্বোহনন্তি সীসুপধানং ৱুত্তং. তং ৱিত্থাৰতো ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলং ৱট্টতি, দীঘতো মঞ্চৱিত্থাৰপ্পমাণং. ৱিহাৰোতি সমন্তা পৰিহাৰপথং অন্তোযেৱ ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি দস্সেত্ৱা কতসেনাসনং. অড্ঢযোগোতি সুপণ্ণৱঙ্কগেহং. পাসাদোতি দ্ৱে কণ্ণিকানি গহেত্ৱা কতো দীঘপাসাদো. অট্টোতি পটিৰাজাদিপটিবাহনত্থং ইট্ঠকাহি কতো বহলভিত্তিকো চতুপঞ্চভূমিকো পতিস্সযৱিসেসো. মাড়োতি ভোজনসালসদিসো মণ্ডলমাড়ো; ৱিনযট্ঠকথাযং পন এককূটসঙ্গহিতো চতুৰস্সপাসাদোতি ৱুত্তং. লেণন্তি পব্বতং খণিত্ৱা ৱা পব্ভাৰস্স অপ্পহোনকট্ঠানে কুট্টং উট্ঠাপেত্ৱা ৱা কতসেনাসনং. গুহাতি ভূমিদৰি ৱা যত্থ ৰত্তিন্দিৱং দীপং লদ্ধুং ৱট্টতি, পব্বতগুহা ৱা ভূমিগুহা ৱা. ৰুক্খমূলন্তি ৰুক্খস্স হেট্ঠা পৰিক্খিত্তং ৱা অপৰিক্খিত্তং ৱা. ৱেড়ুগুম্বোতি ৱেড়ুগচ্ছো. যত্থ ৱা পন ভিক্খূ পটিক্কমন্তীতি ঠপেত্ৱা ৱা এতানি মঞ্চাদীনি যত্থ ভিক্খূ সন্নিপতন্তি, যং তেসং সন্নিপাতাৰহট্ঠানং, সব্বমেতং সেনাসনং.
৫২৮. ভজতীতি উপেতি. সম্ভজতীতি তত্থ অভিৰতিৱসেন অনুক্কণ্ঠিতো সুট্ঠু উপেতি. সেৱতীতি নিৱাসনৱসেন সেৱতি নিসেৱতীতি অনুক্কণ্ঠমানো সন্নিসিতো হুত্ৱা সেৱতি. সংসেৱতীতি সেনাসনৱত্তং সম্পাদেন্তো সম্মা সেৱতি.
৫২৯. ইদানি যং তং ৱিৱিত্তন্তি ৱুত্তং, তস্স পভেদং দস্সেতুং অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ অৰঞ্ঞন্তি ৱিনযপৰিযাযেন তাৱ ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ অৱসেসং অৰঞ্ঞ’’ন্তি (পাৰা. ১২) আগতং. সুত্তন্তপৰিযাযেন আৰঞ্ঞিকং ভিক্খুং সন্ধায ‘‘আৰঞ্ঞকং নাম সেনাসনং পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিম’’ন্তি (পাচি. ৫৭৩) আগতং. ৱিনযসুত্তন্তা পন উভোপি পৰিযাযদেসনা নাম. অভিধম্মো নিপ্পৰিযাযদেসনাতি অভিধম্মপৰিযাযেন অৰঞ্ঞং দস্সেতুং নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখীলাতি ৱুত্তং; ইন্দখীলতো বহি নিক্খমিত্ৱাতি অত্থো.
৫৩০. ৰুক্খমূলাদীনং পকতিযা চ সুৱিঞ্ঞেয্যভাৱতো ৰুক্খমূলংযেৱ ৰুক্খমূলন্তিআদি ৱুত্তং. অপিচেত্থ ৰুক্খমূলন্তি যংকিঞ্চি সীতচ্ছাযং ৱিৱিত্তং ৰুক্খমূলং. পব্বতন্তি সেলং. তত্থ হি উদকসোণ্ডীসু উদককিচ্চং কত্ৱা সীতায ৰুক্খচ্ছাযায নিসিন্নস্স নানাদিসাসু খাযমানাসু সীতেন ৱাতেন বীজিযমানস্স চিত্তং একগ্গং হোতি. কন্দৰন্তি কং ৱুচ্চতি উদকং, তেন দৰিতং উদকেন ভিন্নং পব্বতপ্পদেসং; যং নিতুম্বন্তিপি নদীকুঞ্জন্তিপি ৱদন্তি. তত্থ হি ৰজতপট্টসদিসা ৱালিকা হোন্তি, মত্থকে মণিৱিতানং ৱিয ৱনগহনং, মণিক্খন্ধসদিসং উদকং সন্দতি. এৱৰূপং কন্দৰং ওৰুয্হ পানীযং পিৱিত্ৱা গত্তানি সীতং কত্ৱা ৱালিকং উস্সাপেত্ৱা পংসুকূলচীৱৰং পঞ্ঞপেত্ৱা নিসিন্নস্স সমণধম্মং কৰোতো চিত্তং একগ্গং হোতি. গিৰিগুহন্তি দ্ৱিন্নং পব্বতানং অন্তৰং, একস্মিংযেৱ ৱা উমঙ্গসদিসং মহাৱিৱৰং. সুসানলক্খণং ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৩৪) ৱুত্তং.
৫৩১. ৱনপত্থন্তি গামন্তং অতিক্কমিত্ৱা মনুস্সানং অনুপচাৰট্ঠানং, যত্থ ন কসন্তি ন ৱপন্তি. তেনেৱস্স নিদ্দেসে ‘‘ৱনপত্থন্তি দূৰানমেতং সেনাসনানং অধিৱচন’’ন্তিআদি ৱুত্তং. যস্মা ৱা ৰুক্খমূলাদীসু ইদমেৱেকং ভাজেত্ৱা দস্সিতং, তস্মাস্স নিক্খেপপটিপাটিযা নিদ্দেসং অকত্ৱা সব্বপৰিযন্তে নিদ্দেসো কতোতি ৱেদিতব্বো. অব্ভোকাসন্তি অচ্ছন্নং. আকঙ্খমানো পনেত্থ চীৱৰকুটিং কত্ৱা ৱসতি. পলালপুঞ্জন্তি পলালৰাসি. মহাপলালপুঞ্জতো হি পলালং নিক্কড্ঢিত্ৱা পব্ভাৰলেণসদিসে আলযে কৰোন্তি, গচ্ছগুম্বাদীনম্পি উপৰি পলালং পক্খিপিত্ৱা হেট্ঠা নিসিন্না সমণধম্মং কৰোন্তি; তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. ৱনপত্থনিদ্দেসে সলোমহংসানন্তি যত্থ পৱিট্ঠস্স লোমহংসো উপ্পজ্জতি; এৱৰূপানং ভীসনকসেনাসনানং. পৰিযন্তানন্তি দূৰভাৱেন পৰিযন্তে ঠিতানং. ন মনুস্সূপচাৰানন্তি কসনৱপনৱসেন মনুস্সেহি উপচৰিতব্বং ৱনন্তং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতানং. দুৰভিসম্ভৱানন্তি অলদ্ধৱিৱেকস্সাদেহি অভিভুয্য ৱসিতুং নসক্কুণেয্যানং.
৫৩২. অপ্পসদ্দাদিনিদ্দেসে অপ্পসদ্দন্তি ৱচনসদ্দেন অপ্পসদ্দং.
৫৩৩. অপ্পনিগ্ঘোসন্তি নগৰনিগ্ঘোসসদ্দেন অপ্পনিগ্ঘোসং. যস্মা পন উভযম্পেতং সদ্দট্ঠেন একং, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘যদেৱ তং অপ্পসদ্দং তদেৱ তং অপ্পনিগ্ঘোস’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিজনৱাতন্তি অনুসঞ্চৰণজনস্স সৰীৰৱাতেন ৱিৰহিতং. ৱিজনৱাদন্তিপি পাঠো; অন্তোজনৱাদেন ৱিৰহিতন্তি অত্থো. যস্মা পন যং অপ্পনিগ্ঘোসং, তদেৱ জনসঞ্চৰণেন চ জনৱাদেন চ ৱিৰহিতং হোতি, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘যদেৱ তং অপ্পনিগ্ঘোসং তদেৱ তং ৱিজনৱাত’’ন্তি ৱুত্তং. মনুস্সৰাহসেয্যকন্তি মনুস্সানং ৰহস্সকিৰিযট্ঠানিযং. যস্মা পন তং জনসঞ্চৰণৰহিতং হোতি, তেনস্স নিদ্দেসে ‘‘যদেৱ তং ৱিজনৱাতং তদেৱ তং মনুস্সৰাহসেয্যক’’ন্তি ৱুত্তং. পটিসল্লানসাৰুপ্পন্তি ৱিৱেকানুৰূপং. যস্মা পন তং নিযমেনেৱ মনুস্সৰাহসেয্যকং হোতি, তস্মাস্স নিদ্দেসে ‘‘যদেৱ তং মনুস্সৰাহসেয্যকং তদেৱ তং পটিসল্লানসাৰুপ্প’’ন্তি ৱুত্তং.
৫৩৪. অৰঞ্ঞগতাদিনিদ্দেসে অৰঞ্ঞং ৱুত্তমেৱ. তথা ৰুক্খমূলং. অৱসেসং পন সব্বম্পি সেনাসনং সুঞ্ঞাগাৰেন সঙ্গহিতং.
৫৩৫. পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱাতি সমন্ততো ঊৰুবদ্ধাসনং বন্ধিত্ৱা. উজুং কাযং পণিধাযাতি উপৰিমং সৰীৰং উজুং ঠপেত্ৱা অট্ঠাৰস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেত্ৱা. এৱঞ্হি নিসিন্নস্স চম্মমংসন্হাৰূনি ন পণমন্তি. অথস্স যা তেসং পণমনপচ্চযা খণে খণে ৱেদনা উপ্পজ্জেয্যুং, তা নুপ্পজ্জন্তি. তাসু ন উপ্পজ্জমানাসু চিত্তং একগ্গং হোতি, কম্মট্ঠানং ন পৰিপততি, ৱুড্ঢিং ফাতিং উপগচ্ছতি.