সুমেধকথা
এৱং আভতস্স পনস্স যং তং দীপঙ্কৰদসবলতো পট্ঠায যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কা অধিগমনিদানং, যাৱ ধম্মচক্কপ্পৱত্তনা দেসনানিদানঞ্চ ৱুত্তং, তস্স আৱিভাৱত্থং অযং অনুপুব্বিকথা ৱেদিতব্বা –
ইতো কিৰ কপ্পসতসহস্সাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে অমৰৱতী নাম নগৰং অহোসি. তত্থ সুমেধো নাম ব্ৰাহ্মণো পটিৱসতি উভতো সুজাতো, মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা অক্খিত্তো অনুপকুট্ঠো জাতিৱাদেন, অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো. সো অঞ্ঞং কম্মং অকত্ৱা ব্ৰাহ্মণসিপ্পমেৱ উগ্গণ্হি. তস্স দহৰকালেযেৱ মাতাপিতৰো কালমকংসু. অথস্স ৰাসিৱড্ঢকো অমচ্চো আযপোত্থকং আহৰিত্ৱা সুৱণ্ণৰজতমণিমুত্তাদিপূৰিতে গব্ভে ৱিৱৰিত্ৱা ‘এত্তকং তে কুমাৰ মাতু সন্তকং, এত্তকং পিতু সন্তকং, এত্তকা অয্যকপয্যকানং সন্তকাতি যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা ধনং আচিক্খিত্ৱা এতং পটিপজ্জাহী’তি আহ. সুমেধপণ্ডিতো চিন্তেসি – ‘ইমং ধনং সংহৰিত্ৱা ময্হং পিতুপিতামহাদযো পৰলোকং গচ্ছন্তা এককহাপণম্পি গহেত্ৱা ন গতা, মযা পন গহেত্ৱা গমনকাৰণং কাতুং ৱট্টতী’তি সো ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা নগৰে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা মহাজনস্স দানং দত্ৱা তাপসপব্বজ্জং পব্বজি. ইমস্মিং পন ঠানে সুমেধকথা কথেতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং বুদ্ধৱংসে (বু. ৱং. ২.১-৩৩) –
কপ্পে চ সতসহস্সে, চতুৰো চ অসঙ্খিযে;
অমৰং নাম নগৰং, দস্সনেয্যং মনোৰমং.
দসহি সদ্দেহি অৱিৱিত্তং, অন্নপানসমাযুতং;
হত্থিসদ্দং অস্সসদ্দং, ভেৰিসঙ্খৰথানি চ;
খাদথ পিৱথ চেৱ, অন্নপানেন ঘোসিতং.
নগৰং সব্বঙ্গসম্পন্নং, সব্বকম্মমুপাগতং;
সত্তৰতনসম্পন্নং, নানাজনসমাকুলং;
সমিদ্ধং দেৱনগৰংৱ, আৱাসং পুঞ্ঞকম্মিনং.
নগৰে অমৰৱতিযা, সুমেধো নাম ব্ৰাহ্মণো;
অনেককোটিসন্নিচযো, পহূতধনধঞ্ঞৱা.
অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ;
লক্খণে ইতিহাসে চ, সধম্মে পাৰমিং গতো.
ৰহোগতো নিসীদিত্ৱা, এৱং চিন্তেসহং তদা;
দুক্খো পুনব্ভৱো নাম, সৰীৰস্স চ ভেদনং.
জাতিধম্মো জৰাধম্মো, ব্যাধিধম্মো সহং তদা;
অজৰং অমতং খেমং, পৰিযেসিস্সামি নিব্বুতিং.
যংনূনিমং পূতিকাযং, নানাকুণপপূৰিতং;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.
অত্থি হেহিতি সো মগ্গো, ন সো সক্কা ন হেতুযে;
পৰিযেসিস্সামি তং মগ্গং, ভৱতো পৰিমুত্তিযা.
যথাপি দুক্খে ৱিজ্জন্তে, সুখং নামপি ৱিজ্জতি;
এৱং ভৱে ৱিজ্জমানে, ৱিভৱোপি ইচ্ছিতব্বকো.
যথাপি উণ্হে ৱিজ্জন্তে, অপৰং ৱিজ্জতি সীতলং;
এৱং তিৱিধগ্গি ৱিজ্জন্তে, নিব্বানং ইচ্ছিতব্বকং.
যথাপি পাপে ৱিজ্জন্তে, কল্যাণমপি ৱিজ্জতি;
এৱমেৱ জাতি ৱিজ্জন্তে, অজাতিপিচ্ছিতব্বকং.
যথা গূথগতো পুৰিসো, তড়াকং দিস্ৱান পূৰিতং;
ন গৱেসতি তং তড়াকং, ন দোসো তড়াকস্স সো.
এৱং কিলেসমলধোৱে, ৱিজ্জন্তে অমতন্তড়ে;
ন গৱেসতি তং তড়াকং, ন দোসো অমতন্তড়ে.
যথা অৰীহি পৰিৰুদ্ধো, ৱিজ্জন্তে গমনম্পথে;
ন পলাযতি সো পুৰিসো, ন দোসো অঞ্জসস্স সো.
এৱং কিলেসপৰিৰুদ্ধো, ৱিজ্জমানে সিৱে পথে;
ন গৱেসতি তং মগ্গং, ন দোসো সিৱমঞ্জসে.
যথাপি ব্যাধিতো পুৰিসো, ৱিজ্জমানে তিকিচ্ছকে;
ন তিকিচ্ছাপেতি তং ব্যাধিং, ন দোসো সো তিকিচ্ছকে.
এৱং কিলেসব্যাধীহি, দুক্খিতো পৰিপীড়িতো;
ন গৱেসতি তং আচৰিযং, ন দোসো সো ৱিনাযকে.
যথাপি কুণপং পুৰিসো, কণ্ঠে বদ্ধং জিগুচ্ছিয;
মোচযিত্ৱান গচ্ছেয্য, সুখী সেৰী সযংৱসী.
তথেৱিমং পূতিকাযং, নানাকুণপসঞ্চযং;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.
যথা উচ্চাৰট্ঠানম্হি, কৰীসং নৰনাৰিযো;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.
এৱমেৱাহং ইমং কাযং, নানাকুণপপূৰিতং;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছিস্সং, ৱচ্চং কত্ৱা যথা কুটিং.
যথাপি জজ্জৰং নাৱং, পলুগ্গং উদগাহিনিং;
সামী ছড্ডেত্ৱা গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.
এৱমেৱাহং ইমং কাযং, নৱচ্ছিদ্দং ধুৱস্সৱং;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছিস্সং, জিণ্ণনাৱংৱ সামিকা.
যথাপি পুৰিসো চোৰেহি, গচ্ছন্তো ভণ্ডমাদিয;
ভণ্ডচ্ছেদভযং দিস্ৱা, ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছতি.
এৱমেৱ অযং কাযো, মহাচোৰসমো ৱিয;
পহাযিমং গমিস্সামি, কুসলচ্ছেদনাভযা.
এৱাহং চিন্তযিত্ৱান, নেককোটিসতং ধনং;
নাথানাথানং দত্ৱান, হিমৱন্তমুপাগমিং.
হিমৱন্তস্সাৱিদূৰে, ধম্মিকো নাম পব্বতো;
অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.
চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৱিৱজ্জিতং;
অট্ঠগুণসমুপেতং, অভিঞ্ঞাবলমাহৰিং.
সাটকং পজহিং তত্থ, নৱদোসমুপাগতং;
ৱাকচীৰং নিৱাসেসিং, দ্ৱাদসগুণমুপাগতং.
অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকং;
উপাগমিং ৰুক্খমূলং, গুণে দসহুপাগতং.
ৱাপিতং ৰোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিৰৱসেসতো;
অনেকগুণসম্পন্নং, পৱত্তফলমাদিযিং.
তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;
অব্ভন্তৰম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবল পাপুণিন্তি. (বু. ৱং. ২.১-৩৩);
তত্থ অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতাতি ইমিস্সা পাড়িযা সুমেধপণ্ডিতেন অস্সমপণ্ণসালাচঙ্কমা সহত্থা মাপিতা ৱিয ৱুত্তা. অযং পনেত্থ অত্থো – মহাসত্তঞ্হি ‘‘হিমৱন্তং অজ্ঝোগাহেত্ৱা অজ্জ ধম্মিকপব্বতং পৱিসিস্সামী’’তি নিক্খন্তং দিস্ৱা সক্কো দেৱানমিন্দো ৱিস্সকম্মদেৱপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ, তাত, অযং সুমেধপণ্ডিতো ‘পব্বজিস্সামী’তি নিক্খন্তো এতস্স ৱসনট্ঠানং মাপেহী’’তি. সো তস্স ৱচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৰমণীযং অস্সমং সুগুত্তং পণ্ণসালং, মনোৰমং চঙ্কমঞ্চ মাপেসি. ভগৱা পন তদা অত্তনো পুঞ্ঞানুভাৱেন নিপ্ফন্নং তং অস্সমপদং সন্ধায ‘‘সাৰিপুত্ত তস্মিং ধম্মিকপব্বতে –
অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা;
চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৱিৱজ্জিত’’ন্তি. –
আহ. তত্থ অস্সমো সুকতো ময্হন্তি সুকতো মযা. পণ্ণসালা সুমাপিতাতি পণ্ণচ্ছন্না সালাপি মে সুমাপিতা অহোসি.
পঞ্চদোসৱিৱজ্জিতন্তি পঞ্চিমে চঙ্কমদোসা নাম থদ্ধৱিসমতা, অন্তোৰুক্খতা, গহনচ্ছন্নতা, অতিসম্বাধতা, অতিৱিসালতাতি. থদ্ধৱিসমভূমিভাগস্মিঞ্হি চঙ্কমে চঙ্কমন্তস্স পাদা ৰুজ্জন্তি, ফোটা উট্ঠহন্তি, চিত্তং একগ্গতং ন লভতি, কম্মট্ঠানং ৱিপজ্জতি. মুদুসমতলে পন ফাসুৱিহাৰং আগম্ম কম্মট্ঠানং সম্পজ্জতি. তস্মা থদ্ধৱিসমভূমিভাগতা একো দোসোতি ৱেদিতব্বো. চঙ্কমনস্স অন্তো ৱা মজ্ঝে ৱা কোটিযং ৱা ৰুক্খে সতি পমাদমাগম্ম চঙ্কমন্তস্স নলাটং ৱা সীসং ৱা পটিহঞ্ঞতীতি অন্তোৰুক্খতা দুতিযো দোসো. তিণলতাদিগহনচ্ছন্নে চঙ্কমে চঙ্কমন্তো অন্ধকাৰৱেলাযং উৰগাদিকে পাণে অক্কমিত্ৱা ৱা মাৰেতি, তেহি ৱা দট্ঠো দুক্খং আপজ্জতীতি গহনচ্ছন্নতা ততিযো দোসো. অতিসম্বাধে চঙ্কমে ৱিত্থাৰতো ৰতনিকে ৱা অড্ঢৰতনিকে ৱা চঙ্কমন্তস্স পৰিচ্ছেদে পক্খলিত্ৱা নখাপি অঙ্গুলিযোপি ভিজ্জন্তীতি অতিসম্বাধতা চতুত্থো দোসো. অতিৱিসালে চঙ্কমে চঙ্কমন্তস্স চিত্তং ৱিধাৱতি, একগ্গতং ন লভতীতি অতিৱিসালতা পঞ্চমো দোসো. পুথুলতো পন দিযড্ঢৰতনং দ্ৱীসু পস্সেসু ৰতনমত্তঅনুচঙ্কমং দীঘতো সট্ঠিহত্থং মুদুতলং সমৱিপ্পকিণ্ণৱালুকং চঙ্কমং ৱট্টতি, চেতিযগিৰিম্হি দীপপ্পসাদকমহামহিন্দত্থেৰস্স চঙ্কমনং ৱিয, তাদিসং তং অহোসি. তেনাহ ‘‘চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৱিৱজ্জিত’’ন্তি.
অট্ঠগুণসমুপেতন্তি অট্ঠহি সমণসুখেহি উপেতং. অট্ঠিমানি সমণসুখানি নাম ধনধঞ্ঞপৰিগ্গহাভাৱো অনৱজ্জপিণ্ডপৰিযেসনভাৱো, নিব্বুতপিণ্ডভুঞ্জনভাৱো, ৰট্ঠং পীড়েত্ৱা ধনসাৰং ৱা সীসকহাপণাদীনি ৱা গণ্হন্তেসু ৰাজকুলেসু ৰট্ঠপীড়নকিলেসাভাৱো, উপকৰণেসু নিচ্ছন্দৰাগভাৱো, চোৰৱিলোপে নিব্ভযভাৱো, ৰাজৰাজমহামচ্চেহি অসংসট্ঠভাৱো চতূসু দিসাসু অপ্পটিহতভাৱোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘যথা তস্মিং অস্সমে ৱসন্তেন সক্কা হোন্তি ইমানি অট্ঠ সমণসুখানি ৱিন্দিতুং, এৱং অট্ঠগুণসমুপেতং তং অস্সমং মাপেসি’’ ন্তি.
অভিঞ্ঞাবলমাহৰিন্তি পচ্ছা তস্মিং অস্সমে ৱসন্তো কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা অভিঞ্ঞানঞ্চ সমাপত্তীনঞ্চ উপ্পাদনত্থায অনিচ্চতো দুক্খতো ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা থামপ্পত্তং ৱিপস্সনাবলং আহৰিং. যথা তস্মিং ৱসন্তো তং বলং আহৰিতুং সক্কোমি, এৱং তং অস্সমং তস্স অভিঞ্ঞত্থায ৱিপস্সনাবলস্স অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা মাপেসিন্তি অত্থো.
সাটকং পজহিং তত্থ, নৱদোসমুপাগতন্তি এত্থাযং অনুপুব্বিকথা, তদা কিৰ কুটিলেণচঙ্কমাদিপটিমণ্ডিতং পুপ্ফূপগফলূপগৰুক্খসঞ্ছন্নং ৰমণীযং মধুৰসলিলাসযং অপগতৱাড়মিগভিংসনকসকুণং পৱিৱেকক্খমং অস্সমং মাপেত্ৱা অলঙ্কতচঙ্কমস্স উভোসু অন্তেসু আলম্বনফলকং সংৱিধায নিসীদনত্থায চঙ্কমৱেমজ্ঝে সমতলং মুগ্গৱণ্ণসিলং মাপেত্ৱা অন্তোপণ্ণসালাযং জটামণ্ডলৱাকচীৰতিদণ্ডকুণ্ডিকাদিকে তাপসপৰিক্খাৰে মণ্ডপে পানীযঘটপানীযসঙ্খপানীযসৰাৱানি অগ্গিসালাযং অঙ্গাৰকপল্লদাৰুআদীনীতি এৱং যং যং পব্বজিতানং উপকাৰায সংৱত্ততি, তং তং সব্বং মাপেত্ৱা পণ্ণসালায ভিত্তিযং ‘‘যে কেচি পব্বজিতুকামা ইমে পৰিক্খাৰে গহেত্ৱা পব্বজন্তূ’’তি অক্খৰানি ছিন্দিত্ৱা দেৱলোকমেৱ গতে ৱিস্সকম্মদেৱপুত্তে সুমেধপণ্ডিতো হিমৱন্তপাদে গিৰিকন্দৰানুসাৰেন অত্তনো নিৱাসনানুৰূপং ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো নদীনিৱত্তনে ৱিস্সকম্মনিম্মিতং সক্কদত্তিযং ৰমণীযং অস্সমং দিস্ৱা চঙ্কমকোটিং গন্ত্ৱা পদৱলঞ্জং অপস্সন্তো ‘‘ধুৱং পব্বজিতা ধুৰগামে ভিক্খং পৰিযেসিত্ৱা কিলন্তৰূপা আগন্ত্ৱা পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা নিসিন্না ভৱিস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৱা থোকং আগমেত্ৱা ‘‘অতিৱিয চিৰাযন্তি, জানিস্সামী’’তি পণ্ণসালকুটিদ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা অন্তো পৱিসিত্ৱা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো মহাভিত্তিযং অক্খৰানি ৱাচেত্ৱা ‘‘ময্হং কপ্পিযপৰিক্খাৰা এতে, ইমে গহেত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি অত্তনা নিৱত্থপাৰুতং সাটকযুগং পজহি. তেনাহ ‘‘সাটকং পজহিং তত্থা’’তি. এৱং পৱিট্ঠো অহং সাৰিপুত্ত তস্সং পণ্ণসালাযং সাটকং পজহিং.
নৱদোসমুপাগতন্তি সাটকং পজহন্তো নৱ দোসে দিস্ৱা পজহিন্তি দীপেতি. তাপসপব্বজ্জং পব্বজিতানঞ্হি সাটকস্মিং নৱ দোসা উপট্ঠহন্তি. তেসু তস্স মহগ্ঘভাৱো একো দোসো, পৰপটিবদ্ধতায উপ্পজ্জনভাৱো একো, পৰিভোগেন লহুং কিলিস্সনভাৱো একো, কিলিট্ঠো হি ধোৱিতব্বো চ ৰজিতব্বো চ হোতি, পৰিভোগেন লহুকং জীৰণভাৱো একো জিণ্ণস্স হি তুন্নং ৱা অগ্গড়দানং ৱা কাতব্বং হোতি. পুনপৰিযেসনায দুৰভিসম্ভৱভাৱো একো, তাপসপব্বজ্জায অসাৰুপ্পভাৱো একো, পচ্চত্থিকানং সাধাৰণভাৱো একো, যথা হি নং পচ্চত্থিকা ন গণ্হন্তি, এৱং গোপেতব্বো হোতি. পৰিভুঞ্জন্তস্স ৱিভূসনট্ঠানভাৱো একো, গহেত্ৱা চৰন্তস্স খন্ধভাৰমহিচ্ছভাৱো একোতি.
ৱাকচীৰং নিৱাসেসিন্তি তদা অহং সাৰিপুত্ত ইমে নৱ দোসে দিস্ৱা সাটকং পহায ৱাকচীৰং নিৱাসেসিং মুঞ্জতিণং হীৰং হীৰং কত্ৱা গন্থেত্ৱা কতং ৱাকচীৰং নিৱাসনপাৰুপনত্থায আদিযিন্তি অত্থো.
দ্ৱাদসগুণমুপাগতন্তি দ্ৱাদসহি আনিসংসেহি সমন্নাগতং, ৱাকচীৰস্মিঞ্হি দ্ৱাদসানিসংসা – অপ্পগ্ঘং সুন্দৰং কপ্পিযন্তি অযং তাৱ একো আনিসংসো, সহত্থা কাতুং সক্কাতি অযং দুতিযো, পৰিভোগেন সণিকং কিলিস্সতি ধোৱিযমানেপি পপঞ্চো নত্থীতি অযং ততিযো, পৰিভোগেন জিণ্ণেপি সিব্বিতব্বাভাৱো চতুত্থো, পুন পৰিযেসন্তস্স সুখেন কৰণভাৱো পঞ্চমো, তাপসপব্বজ্জায সাৰুপ্পভাৱো ছট্ঠো, পচ্চত্থিকানং নিৰুপভোগভাৱো সত্তমো, পৰিভুঞ্জন্তস্স ৱিভূসনট্ঠানাভাৱো অট্ঠমো, ধাৰণে সল্লহুকভাৱো নৱমো, চীৱৰপচ্চযে অপ্পিচ্ছভাৱো দসমো, ৱাকুপ্পত্তিযা ধম্মিকঅনৱজ্জভাৱো একাদসমো ৱাকচীৰে নট্ঠেপি অনপেক্খভাৱো দ্ৱাদসমোতি.
অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকন্তি কথং পজহিং? সো কিৰ ৱৰসাটকযুগং ওমুঞ্চন্তো চীৱৰৱংসে লগ্গিতং অনোজপুপ্ফদামসদিসং ৰত্তৱাকচীৰং গহেত্ৱা নিৱাসেত্ৱা তস্সুপৰি অপৰং সুৱণ্ণৱণ্ণং ৱাকচীৰং পৰিদহিত্ৱা পুন্নাগপুপ্ফসন্থৰসদিসং সখুৰং অজিনচম্মং একংসং কত্ৱা জটামণ্ডলং পটিমুঞ্চিত্ৱা চূড়ায সদ্ধিং নিচ্চলভাৱকৰণত্থং সাৰসূচিং পৱেসেত্ৱা মুত্তাজালসদিসায সিক্কায পৱাড়ৱণ্ণং কুণ্ডিকং ওদহিত্ৱা তীসু ঠানেসু ৱঙ্ককাজং আদায একিস্সা কাজকোটিযা কুণ্ডিকং, একিস্সা অঙ্কুসকপচ্ছিতিদণ্ডকাদীনি ওলগ্গেত্ৱা খাৰিকাজং অংসে কত্ৱা দক্খিণেন হত্থেন কত্তৰদণ্ডং গহেত্ৱা পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৱা সট্ঠিহত্থে মহাচঙ্কমে অপৰাপৰং চঙ্কমন্তো অত্তনো ৱেসং ওলোকেত্ৱা ‘‘ময্হং মনোৰথো মত্থকং পত্তো, সোভতি ৱত মে পব্বজ্জা, বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধাদীহি সব্বেহিপি ধীৰপুৰিসেহি ৱণ্ণিতা থোমিতা অযং পব্বজ্জা নাম, পহীনং মে গিহিবন্ধনং, নিক্খন্তোস্মি নেক্খম্মং, লদ্ধা মে উত্তমপব্বজ্জা, কৰিস্সামি সমণধম্মং, লভিস্সামি অগ্গফলসুখ’’ন্তি উস্সাহজাতো খাৰিকাজং ওতাৰেত্ৱা চঙ্কমৱেমজ্ঝে মুগ্গৱণ্ণসিলাপট্টে সুৱণ্ণপটিমা ৱিয নিসিন্নো দিৱসভাগং ৱীতিনামেত্ৱা সাযন্হসমযং পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা বিদলমঞ্চকপস্সে কট্ঠত্থৰিকায নিপন্নো সৰীৰং উতুং গাহাপেত্ৱা বলৱপচ্চূসে পবুজ্ঝিত্ৱা অত্তনো আগমনং আৱজ্জেসি ‘‘অহং ঘৰাৱাসে আদীনৱং দিস্ৱা অমিতভোগং অনন্তযসং পহায অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা নেক্খমগৱেসকো হুত্ৱা পব্বজিতো, ইতো দানি পট্ঠায পমাদচাৰং চৰিতুং ন ৱট্টতি, পৱিৱেকঞ্হি পহায ৱিচৰন্তং মিচ্ছাৱিতক্কমক্খিকা খাদন্তি, ইদানি মযা পৱিৱেকমনুব্ৰূহেতুং ৱট্টতি, অহঞ্হি ঘৰাৱাসং পলিবোধতো দিস্ৱা নিক্খন্তো, অযঞ্চ মনাপা পণ্ণসালা, বেলুৱপক্কৱণ্ণা পৰিভণ্ডকতা ভূমি, ৰজতৱণ্ণা সেতভিত্তিযো, কপোতপাদৱণ্ণং পণ্ণচ্ছদনং, ৱিচিত্তত্থৰণৱণ্ণো বিদলমঞ্চকো, নিৱাসফাসুকং ৱসনট্ঠানং, ন এত্তো অতিৰেকতৰা ৱিয মে গেহসম্পদা পঞ্ঞাযতী’’তি পণ্ণসালায দোসে ৱিচিনন্তো অট্ঠ দোসে পস্সি.
পণ্ণসালাপৰিভোগস্মিঞ্হি অট্ঠ আদীনৱা – মহাসমাৰম্ভেন? দব্বসম্ভাৰে সমোধানেত্ৱা কৰণপৰিযেসনভাৱো একো আদীনৱো. তিণপণ্ণমত্তিকাসু পতিতাসু তাসং পুনপ্পুনং ঠপেতব্বতায নিবদ্ধজগ্গনভাৱো দুতিযো, সেনাসনং নাম মহল্লকস্স পাপুণাতি, অৱেলায ৱুট্ঠাপিযমানস্স চিত্তেকগ্গতা ন হোতীতি উট্ঠাপনীযভাৱো ততিযো, সীতুণ্হপটিঘাতেন কাযস্স সুখুমালকৰণভাৱো চতুত্থো, গেহং পৱিট্ঠেন যংকিঞ্চি পাপং সক্কা কাতুন্তি গৰহপটিচ্ছাদনভাৱো পঞ্চমো, ‘‘ময্হ’’ন্তি পৰিগ্গহকৰণভাৱো ছট্ঠো, গেহস্স অত্থিভাৱো নামেস দুতিযকৱাসো ৱিযাতি সত্তমো ঊকামঙ্গুলঘৰগোড়িকাদীনং সাধাৰণতায বহুসাধাৰণভাৱো অট্ঠমোতি ইমে অট্ঠ আদীনৱে দিস্ৱা মহাসত্তো পণ্ণসালং পজহি. তেনাহ ‘‘অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালক’’ন্তি.
উপাগমিং ৰুক্খমূলং গুণে দসহুপাগতন্তি ছন্নং পটিক্খিপিত্ৱা দসহি গুণেহি উপেতং ৰুক্খমূলং উপাগতোস্মীতি ৱদতি.
তত্ৰিমে দস গুণা – অপ্পসমাৰম্ভতা একো গুণো উপগমনমত্তমেৱ হি তত্থ হোতীতি. অপ্পটিজগ্গনতা দুতিযো তঞ্হি সম্মট্ঠম্পি অসম্মট্ঠম্পি পৰিভোগফাসুকং হোতিযেৱ. অনুট্ঠাপনীযভাৱো ততিযো, গৰহং নপ্পটিচ্ছাদেতি, তত্থ হি পাপং কৰোন্তো লজ্জতীতি গৰহায অপ্পটিচ্ছাদনভাৱো চতুত্থো, অব্ভোকাসাৱাসো ৱিয কাযং ন সন্থম্ভেতীতি কাযস্স অসন্থম্ভনভাৱো পঞ্চমো. পৰিগ্গহকৰণাভাৱো ছট্ঠো, গেহালযপটিক্খেপো সত্তমো, বহুসাধাৰণগেহে ৱিয ‘‘পটিজগ্গিস্সামি নং, নিক্খমথা’’তি নীহৰণাভাৱো অট্ঠমো, ৱসন্তস্স সপ্পীতিকভাৱো নৱমো, ৰুক্খমূলসেনাসনস্স গতগতট্ঠানে সুলভতায অনপেক্খভাৱো দসমোতি, ইমে দস গুণে দিস্ৱা ৰুক্খমূলং উপাগতোস্মীতি ৱদতি.
ইমানি এত্তকানি কাৰণানি সল্লক্খেত্ৱা মহাসত্তো পুনদিৱসে ভিক্খায গামং পাৱিসি. অথস্স সম্পত্তগামে মনুস্সা মহন্তেন উস্সাহেন ভিক্খং অদংসু. সো ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা অস্সমং আগম্ম নিসীদিত্ৱা চিন্তেসি ‘‘নাহং ‘আহাৰং ন লভামী’তি পব্বজিতো সিনিদ্ধাহাৰো নামেস মানমদপুৰিসমদে ৱড্ঢেতি. আহাৰমূলকস্স দুক্খস্স অন্তো নত্থি যংনূনাহং ৱাপিতং ৰোপিতং ধঞ্ঞনিব্বত্তকং আহাৰং পজহিত্ৱা পৱত্তফলভোজনো ভৱেয্য’’ন্তি. সো ততো পট্ঠায তথা কত্ৱা ঘটেন্তো ৱাযমন্তো সত্তাহব্ভন্তৰেযেৱ অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেসি. তেন ৱুত্তং –
‘‘ৱাপিতং ৰোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিৰৱসেসতো;
অনেকগুণসম্পন্নং, পৱত্তফলমাদিযিং.
‘‘তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;
অব্ভন্তৰম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবল পাপুণি’’ন্তি.
এৱং মে সিদ্ধিপ্পত্তস্স, ৱসীভূতস্স সাসনে;
দীপঙ্কৰো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো.
উপ্পজ্জন্তে চ জাযন্তে, বুজ্ঝন্তে ধম্মদেসনে;
চতুৰো নিমিত্তে নাদ্দসং, ঝানৰতিসমপ্পিতো.
পচ্চন্তদেসৱিসযে, নিমন্তেত্ৱা তথাগতং;
তস্স আগমনং মগ্গং, সোধেন্তি তুট্ঠমানসা.
অহং তেন সমযেন, নিক্খমিত্ৱা সকস্সমা;
ধুনন্তো ৱাকচীৰানি, গচ্ছামি অম্বৰে তদা.
ৱেদজাতং জনং দিস্ৱা, তুট্ঠহট্ঠং পমোদিতং;
ওৰোহিত্ৱান গগনা, মনুস্সে পুচ্ছি তাৱদে.
‘‘তুট্ঠহট্ঠো পমুদিতো, ৱেদজাতো মহাজনো;
কস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৱটুমাযনং’’.
তে মে পুট্ঠা ৱিযাকংসু ‘‘বুদ্ধো লোকে অনুত্তৰো;
দীপঙ্কৰো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো;
তস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৱটুমাযনং’’.
‘‘বুদ্ধো’’তি ৱচনং সুত্ৱান, পীতি উপ্পজ্জি তাৱদে;
‘‘বুদ্ধো বুদ্ধো’’তি কথযন্তো, সোমনস্সং পৱেদযিং.
তত্থ ঠত্ৱা ৱিচিন্তেসিং, তুট্ঠো সংৱিগ্গমানসো;
‘‘ইধ বীজানি ৰোপিস্সং, খণো ৱে মা উপচ্চগা’’.
যদি বুদ্ধস্স সোধেথ, একোকাসং দদাথ মে;
অহম্পি সোধযিস্সামি, অঞ্জসং ৱটুমাযনং.
অদংসু তে মমোকাসং, সোধেতুং অঞ্জসং তদা;
‘‘বুদ্ধো বুদ্ধো’’তি চিন্তেন্তো, মগ্গং সোধেমহং তদা.
অনিট্ঠিতে পমোকাসে, দীপঙ্কৰো মহামুনি;
চতূহি সতসহস্সেহি, ছড়ভিঞ্ঞেহি তাদিহি;
খীণাসৱেহি ৱিমলেহি, পটিপজ্জি অঞ্জসং জিনো.
পচ্চুগ্গমনা ৱত্তন্তি, ৱজ্জন্তি ভেৰিযো বহূ;
আমোদিতা নৰমৰূ, সাধুকাৰং পৱত্তযুং.
দেৱা মনুস্সে পস্সন্তি, মনুস্সাপি চ দেৱতা;
উভোপি তে পঞ্জলিকা, অনুযন্তি তথাগতং.
দেৱা দিব্বেহি তুৰিযেহি, মনুস্সা মানুসেহি চ;
উভোপি তে ৱজ্জযন্তা, অনুযন্তি তথাগতং.
দিব্বং মন্দাৰৱং পুপ্ফং, পদুমং পাৰিছত্তকং;
দিসোদিসং ওকিৰন্তি, আকাসনভগতা মৰূ.
দিব্বং চন্দনচুণ্ণঞ্চ, ৱৰগন্ধঞ্চ কেৱলং;
দিসোদিসং ওকিৰন্তি, আকাসনভগতা মৰূ.
চম্পকং সললং নীপং, নাগপুন্নাগকেতকং;
দিসোদিসং উক্খিপন্তি, ভূমিতলগতা নৰা.
কেসে মুঞ্চিত্ৱাহং তত্থ, ৱাকচীৰঞ্চ চম্মকং;
কললে পত্থৰিত্ৱান, অৱকুজ্জো নিপজ্জহং.
অক্কমিত্ৱান মং বুদ্ধো, সহ সিস্সেহি গচ্ছতু;
মা নং কললে অক্কমিত্থ, হিতায মে ভৱিস্সতি.
পথৱিযং নিপন্নস্স, এৱং মে আসি চেতসো;
‘‘ইচ্ছমানো অহং অজ্জ, কিলেসে ঝাপযে মম.
‘‘কিং মে অঞ্ঞাতৱেসেন, ধম্মং সচ্ছিকতেনিধ;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, বুদ্ধো হেস্সং সদেৱকে.
‘‘কিং মে একেন তিণ্ণেন, পুৰিসেন থামদস্সিনা;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, সন্তাৰেস্সং সদেৱকং.
‘‘ইমিনা মে অধিকাৰেন, কতেন পুৰিসুত্তমে;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, তাৰেমি জনতং বহুং.
‘‘সংসাৰসোতং ছিন্দিত্ৱা, ৱিদ্ধংসেত্ৱা তযো ভৱে;
ধম্মনাৱং সমাৰুয্হ, সন্তাৰেস্সং সদেৱকং’’.
দীপঙ্কৰো লোকৱিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
উস্সীসকে মং ঠত্ৱান, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.
‘‘পস্সথ ইমং তাপসং, জটিলং উগ্গতাপনং;
অপৰিমেয্যে ইতো কপ্পে, বুদ্ধো লোকে ভৱিস্সতি.
‘‘অহু কপিলৱ্হযা ৰম্মা, নিক্খমিত্ৱা তথাগতো;
পধানং পদহিত্ৱান, কত্ৱা দুক্কৰকাৰিকং.
‘‘অজপালৰুক্খমূলে, নিসীদিত্ৱা তথাগতো;