৫. ঝানসুত্তৱণ্ণনা
৩৬. পঞ্চমে আসৱানং খযন্তি অৰহত্তং. যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতন্তি তস্মিং পঠমজ্ঝানক্খণে ৱত্থুৱসেন ৱা চিত্তসমুট্ঠানিকাদিৱসেন ৱা যং ৰূপং নাম পৱত্ততি. ৱেদনাগতাদীনি সম্পযুত্তৱেদনাদীনং ৱসেন ৱেদিতব্বানি. তে ধম্মেতি তে ৰূপাদযো পঞ্চক্খন্ধধম্মে. অনিচ্চতোতিআদীসু হুত্ৱা অভাৱাকাৰেন অনিচ্চতো, পটিপীড়নাকাৰেন দুক্খতো, ৰুজ্জনাকাৰেন ৰোগতো, অন্তোদুস্সনট্ঠেন গণ্ডতো, অনুপৱিট্ঠট্ঠেন অনুকন্তনট্ঠেন চ সল্লতো, দুক্খট্ঠেন অঘতো, আবাধনট্ঠেন আবাধতো, অসকট্ঠেন পৰতো, পলুজ্জনট্ঠেন পলোকতো, অস্সামিকট্ঠেন সুঞ্ঞতো, অৱসৱত্তনট্ঠেন অনত্ততো. সমনুপস্সতীতি বলৱৱিপস্সনাপঞ্ঞায পস্সতি.
তেহি ধম্মেহীতি তেহি পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. পটিৱাপেতীতি নিব্বানৱসেন নিৱত্তেতি. অমতায ধাতুযাতি নিব্বানধাতুযা. চিত্তং উপসংহৰতীতি ঞাণেন আনিসংসং দিস্ৱা ওতাৰেতি. সন্তন্তি পচ্চনীকসন্ততায সন্তং. পণীতন্তি অতপ্পকং. সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতীতি সো তস্মিং পঠমজ্ঝানে ঠিতো তং বলৱৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. অপৰো নযো – সো তেহি ধম্মেহীতি যস্মা অনিচ্চতোতিআদীসু অনিচ্চতো পলোকতোতি দ্ৱীহি পদেহি অনিচ্চলক্খণং কথিতং, দুক্খতোতিআদীহি ছহি দুক্খলক্খণং, পৰতো, সুঞ্ঞতো, অনত্ততোতি তীহি অনত্তলক্খণং. তস্মা সো তেহি এৱং তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা দিট্ঠেহি অন্তোসমাপত্তিযং পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. চিত্তং পটিৱাপেতীতি চিত্তং পটিসংহৰতি মোচেতি অপনেতি. উপসংহৰতীতি ৱিপস্সনাচিত্তং তাৱ সৱনৱসেন থুতিৱসেন পৰিযত্তিৱসেন পঞ্ঞত্তিৱসেন চ সন্তং নিব্বানন্তি এৱং অসঙ্খতায অমতায ধাতুযা উপসংহৰতি. মগ্গচিত্তং নিব্বানং আৰম্মণকৰণৱসেনেৱ ‘‘এতং সন্তং এতং পণীত’’ন্তি ন এৱং ৱদতি. ইমিনা পনাকাৰেন তং পটিৱিজ্ঝন্তো তত্থ চিত্তং উপসংহৰতীতি অত্থো.
সো তত্থ ঠিতোতি তস্সা তিলক্খণাৰম্মণায ৱিপস্সনায ঠিতো. আসৱানং খযং পাপুণাতীতি অনুক্কমেন চত্তাৰো মগ্গে ভাৱেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. তেনেৱ ধম্মৰাগেনাতি সমথৱিপস্সনাধম্মে ছন্দৰাগেন. ধম্মনন্দিযাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সমথৱিপস্সনাসু হি সব্বসো ছন্দৰাগং পৰিযাদাতুং সক্কোন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি.
তিণপুৰিসৰূপকে ৱাতি তিণপোত্থকৰূপে ৱা. দূৰে কণ্ডে পাতেতীতি দূৰেপাতী. অৱিৰাধিতং ৱিজ্ঝতীতি অক্খণৱেধী. যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতন্তি ইধ ৰূপং ন গহিতং. কস্মা? সমতিক্কন্তত্তা. অযঞ্হি হেট্ঠা ৰূপাৱচৰজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৰূপং অতিক্কমিত্ৱা অৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপন্নোতি সমথৱসেনাপি অনেন ৰূপং সমতিক্কন্তং, হেট্ঠা ৰূপং সম্মসিত্ৱা তং অতিক্কম্ম ইদানি অৰূপং সম্মসতীতি ৱিপস্সনাৱসেনাপি অনেন ৰূপং অতিক্কন্তং. আৰুপ্পে পন সব্বসোপি ৰূপং নত্থীতি তং সন্ধাযপি ৰূপং ন গহিতং. অথ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং কস্মা ন গহিতন্তি? সুখুমত্তা. তস্মিঞ্হি চত্তাৰোপি অৰূপক্খন্ধা সুখুমা ন সম্মসনূপগা. তেনেৱাহ – ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, যাৱতা সঞ্ঞাসমাপত্তি তাৱতা অঞ্ঞাপটিৱেধো’’তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যাৱতা সচিত্তকসমাপত্তি নাম অত্থি, তাৱতা ওড়াৰিকে ধম্মে সম্মসতো অঞ্ঞাপটিৱেধো হোতি, অৰহত্তং সম্পজ্জতি. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পন সুখুমত্তা সঞ্ঞাসমাপত্তীতি ন ৱুচ্চতি. ঝাযীহেতেতি ঝাযীহি ঝানাভিৰতেহি এতানি. ৱুট্ঠহিত্ৱাতি ততো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায. সমক্খাতব্বানীতি সম্মা অক্খাতব্বানি, ‘‘সন্তানি পণীতানী’’তি এৱং কেৱলং আচিক্খিতব্বানি থোমেতব্বানি ৱণ্ণেতব্বানীতি.