১. মেত্তাৱগ্গো
১. মেত্তাসুত্তৱণ্ণনা
১. অট্ঠকনিপাতস্স পঠমে আসেৱিতাযাতি আদৰেন সেৱিতায. ভাৱিতাযাতি ৱড্ঢিতায. বহুলীকতাযাতি পুনপ্পুনং কতায. যানিকতাযাতি যুত্তযানসদিসকতায. ৱত্থুকতাযাতি পতিট্ঠানট্ঠেন ৱত্থু ৱিয কতায. অনুট্ঠিতাযাতি পচ্চুপট্ঠিতায. পৰিচিতাযাতি সমন্ততো চিতায উপচিতায. সুসমাৰদ্ধাযাতি সুট্ঠু সমাৰদ্ধায সুকতায. আনিসংসাতি গুণা. সুখং সুপতীতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং একাদসকনিপাতে ৱক্খাম.
অপ্পমাণন্তি ফৰণৱসেন অপ্পমাণং. তনূ সংযোজনা হোন্তি, পস্সতো উপধিক্খযন্তি মেত্তাপদট্ঠানায ৱিপস্সনায অনুক্কমেন উপধিক্খযসঙ্খাতং অৰহত্তং পত্তস্স দস সংযোজনা পহীযন্তীতি অত্থো. অথ ৱা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি পটিঘঞ্চেৱ পটিঘসম্পযুত্তসংযোজনা চ তনুকা হোন্তি. পস্সতো উপধিক্খযন্তি তেসংযেৱ কিলেসূপধীনং খযসঙ্খাতং মেত্তং অধিগমৱসেন পস্সন্তস্স. কুসলী তেন হোতীতি তেন মেত্তাযনেন কুসলো হোতি. সত্তসণ্ডন্তি সত্তসঙ্খাতেন সণ্ডেন সমন্নাগতং, সত্তভৰিতন্তি অত্থো. ৱিজেত্ৱাতি অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেনেৱ ৱিজিনিত্ৱা. ৰাজিসযোতি ইসিসদিসা ধম্মিকৰাজানো. যজমানাতি দানানি দদমানা. অনুপৰিযগাতি ৱিচৰিংসু.
অস্সমেধন্তিআদীসু পোৰাণকৰাজকালে কিৰ সস্সমেধং, পুৰিসমেধং, সম্মাপাসং, ৱাচাপেয্যন্তি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি অহেসুং, যেহি ৰাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে মেধাৱিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্তৱেতনানুপ্পদানং পুৰিসমেধং নাম, পুৰিসসঙ্গণ্হনে মেধাৱিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং হত্থতো লেখং গহেত্ৱা তীণি ৱস্সানি ৱিনা ৱড্ঢিযা সহস্সদ্ৱিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি হদযে বন্ধিত্ৱা ৱিয ঠপেতি, তস্মা সম্মাপাসন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘তাত, মাতুলা’’তিআদিনা নযেন পন সণ্হৱাচাভণনং ৱাচাপেয্যং নাম, পিযৱাচাতি অত্থো. এৱং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি সঙ্গহিতং ৰট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৱ হোতি, ফীতঞ্চ, বহুঅন্নপানং, খেমং, নিৰব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উৰে পুত্তে নচ্চেন্তা অপাৰুতঘৰা ৱিহৰন্তি. ইদং ঘৰদ্ৱাৰেসু অগ্গড়ানং অভাৱতো নিৰগ্গড়ন্তি ৱুচ্চতি. অযং পোৰাণিকা পৱেণি.
অপৰভাগে পন ওক্কাকৰাজকালে ব্ৰাহ্মণা ইমানি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি ইমঞ্চ ৰট্ঠসম্পত্তিং পৰিৱত্তেত্ৱা উদ্ধংমূলকং কত্ৱা অস্সমেধং পুৰিসমেধন্তিআদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. তেসু অস্সমেত্থ মেধন্তি ৱধেন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৱীসতিযূপস্স একস্মিং পচ্ছিমদিৱসেযেৱ সত্তনৱুতিপঞ্চপসুসতঘাতভিংসনস্স ঠপেত্ৱা ভূমিঞ্চ পুৰিসে চ অৱসেসসব্বৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. পুৰিসমেত্থ মেধন্তীতি পুৰিসমেধো. চতূহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তীতি সম্মাপাসো. দিৱসে দিৱসে যুগচ্ছিগ্গড়ে পৱেসনদণ্ডকসঙ্খাতং সম্মং খিপিত্ৱা তস্স পতিতোকাসে ৱেদিং কত্ৱা সংহাৰিমেহি যূপাদীহি সৰস্সতীনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্ৰযাগস্সেতং অধিৱচনং. ৱাজমেত্থ পিৱন্তীতি ৱাজপেয্যো. একেন পৰিযঞ্ঞেন সত্তৰসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৱযূপস্স সত্তৰসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. নত্থি এত্থ অগ্গড়াতি নিৰগ্গড়ো. নৱহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুৰিসেহি চ অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স সব্বমেধপৰিযাযনামস্স অস্সমেধৱিকপ্পস্সেতং অধিৱচনং.
কলম্পি তে নানুভৱন্তি সোড়সিন্তি তে সব্বেপি মহাযাগা একস্স মেত্তাচিত্তস্স ৱিপাকমহন্ততায সোড়সিং কলং ন অগ্ঘন্তি, সোড়সমং ভাগং ন পাপুণন্তীতি অত্থো. ন জিনাতীতি ন অত্তনা পৰস্স জানিং কৰোতি. ন জাপযেতি ন পৰেন পৰস্স জানিং কাৰেতি. মেত্তংসোতি মেত্তাযমানচিত্তকোট্ঠাসো হুত্ৱা. সব্বভূতানন্তি সব্বসত্তেসু. ৱেৰং তস্স ন কেনচীতি তস্স কেনচি সদ্ধিং অকুসলৱেৰং ৱা পুগ্গলৱেৰং ৱা নত্থি.
২. পঞ্ঞাসুত্তৱণ্ণনা
২. দুতিযে আদিব্ৰহ্মচৰিযিকাযাতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতায. পঞ্ঞাযাতি ৱিপস্সনায. গৰুট্ঠানিযন্তি গাৰৱুপ্পত্তিপচ্চযভূতং গৰুভাৱনীযং. তিব্বন্তি বহলং. পৰিপুচ্ছতীতি অত্থপাড়িঅনুসন্ধিপুব্বাপৰং পুচ্ছতি. পৰিপঞ্হতীতি পঞ্হং কৰোতি, ইদঞ্চিদঞ্চ পটিপুচ্ছিস্সামীতি ৱিতক্কেতি. দ্ৱযেনাতি দুৱিধেন. অনানাকথিকোতি অনানত্তকথিকো হোতি. অতিৰচ্ছানকথিকোতি নানাৱিধং তিৰচ্ছানকথং ন কথেতি. অৰিযং ৱা তুণ্হীভাৱন্তি অৰিযতুণ্হীভাৱো নাম চতুত্থজ্ঝানং, সেসকম্মট্ঠানমনসিকাৰোপি ৱট্টতি. জানং জানাতীতি জানিতব্বকং জানাতি. পস্সং পস্সতীতি পস্সিতব্বকং পস্সতি. পিযত্তাযাতি পিযভাৱত্থায. গৰুত্তাযাতি গৰুভাৱত্থায. ভাৱনাযাতি ভাৱনত্থায গুণসম্ভাৱনায ৱা. সামঞ্ঞাযাতি সমণধম্মত্থায. একীভাৱাযাতি নিৰন্তৰভাৱত্থায.
৩-৪. অপ্পিযসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা
৩-৪. ততিযে অপ্পিযপসংসীতি অপ্পিযজনস্স পসংসকো ৱণ্ণভাণী. পিযগৰহীতি পিযজনস্স নিন্দকো গৰহকো. চতুত্থে অনৱঞ্ঞত্তিকামোতি ‘‘অহো ৱত মং অঞ্ঞেন অৱজানেয্যু’’ন্তি অনৱজাননকামো. অকালঞ্ঞূতি কথাকালং ন জানাতি, অকালে কথেতি. অসুচীতি অসুচীহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতো.
৫. পঠমলোকধম্মসুত্তৱণ্ণনা
৫. পঞ্চমে লোকস্স ধম্মাতি লোকধম্মা. এতেহি মুত্তা নাম নত্থি, বুদ্ধানম্পি হোন্তি. তেনেৱাহ – লোকং অনুপৰিৱত্তন্তীতি অনুবন্ধন্তি নপ্পজহন্তি, লোকতো ন নিৱত্তন্তীতি অত্থো. লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততীতি অযঞ্চ লোকো এতে অনুবন্ধতি ন পজহতি, তেহি ধম্মেহি ন নিৱত্ততীতি অত্থো.
লাভো অলাভোতি লাভে আগতে অলাভো আগতোযেৱাতি ৱেদিতব্বো. অযসাদীসুপি এসেৱ নযো. অৱেক্খতি ৱিপৰিণামধম্মেতি ‘‘ৱিপৰিণামধম্মা ইমে’’তি এৱং অৱেক্খতি. ৱিধূপিতাতি ৱিধমিতা ৱিদ্ধংসিতা. পদঞ্চ ঞত্ৱাতি নিব্বানপদং জানিত্ৱা. সম্মপ্পজানাতি ভৱস্স পাৰগূতি ভৱস্স পাৰং গতো নিপ্ফত্তিং মত্থকং পত্তো, নিব্বানপদং ঞত্ৱাৱ তং পাৰং গতভাৱং সম্মপ্পজানাতীতি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.
৬. দুতিযলোকধম্মসুত্তৱণ্ণনা
৬. ছট্ঠে কো ৱিসেসোতি কিং ৱিসেসকাৰণং. কো অধিপ্পযাসোতি কো অধিকপ্পযোগো. পৰিযাদাযাতি গহেত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা. ইধাপি ৱট্টৱিৱট্টমেৱ কথিতং.
৭. দেৱদত্তৱিপত্তিসুত্তৱণ্ণনা
৭. সত্তমে অচিৰপক্কন্তেতি সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা ন চিৰপক্কন্তে. আৰব্ভাতি আগম্ম পটিচ্চ সন্ধায. অত্তৱিপত্তিন্তি অত্তনো ৱিপত্তিং ৱিপন্নাকাৰং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. অভিভুয্যাতি অভিভৱিত্ৱা মদ্দিত্ৱা.
৮. উত্তৰৱিপত্তিসুত্তৱণ্ণনা
৮. অট্ঠমে ৱটজালিকাযন্তি এৱংনামকে ৱিহাৰে. সো কিৰ ৱটৱনে নিৱিট্ঠত্তা ৱটজালিকাতি সঙ্খং গতো. পাতুৰহোসীতি ইমমত্থং দেৱৰঞ্ঞো আৰোচেস্সামীতি গন্ত্ৱা পাকটো অহোসি. আদিব্ৰহ্মচৰিযকোতি সিক্খত্তযসঙ্গহস্স সকলসাসনব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতো.
৯. নন্দসুত্তৱণ্ণনা
৯. নৱমে কুলপুত্তোতি জাতিকুলপুত্তো. বলৱাতি থামসম্পন্নো. পাসাদিকোতি ৰূপসম্পত্তিযা পসাদজনকো. তিব্বৰাগোতি বহলৰাগো. কিমঞ্ঞত্ৰাতিআদীসু অযমত্থো – কিং অঞ্ঞেন কাৰণেন কথিতেন, অযং নন্দো ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ জাগৰিযমনুযুত্তো সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, যেহি নন্দো সক্কোতি পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. সচে ইমেহি কাৰণেহি সমন্নাগতো নাভৱিস্স, ন সক্কুণেয্যাতি. ইতিহ তত্থাতি এৱং তত্থ. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথিতং.
১০. কাৰণ্ডৱসুত্তৱণ্ণনা
১০. দসমে অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচৰতীতি অঞ্ঞেন কাৰণেন ৱচনেন ৱা অঞ্ঞং কাৰণং ৱচনং ৱা পটিচ্ছাদেতি. বহিদ্ধা কথং অপনামেতীতি বাহিৰতো অঞ্ঞং আগন্তুককথং ওতাৰেতি. অপনেয্যেসোতি অপনেয্যো নীহৰিতব্বো এস. সমণদূসীতি সমণদূসকো. সমণপলাপোতি ৱীহীসু ৱীহিপলাপো ৱিয নিস্সাৰতায সমণেসু সমণপলাপো. সমণকাৰণ্ডৱোতি সমণকচৱৰো. বহিদ্ধা নাসেন্তীতি বহি নীহৰন্তি. যৱকৰণেতি যৱখেত্তে. ফুণমানস্সাতি উচ্চে ঠানে ঠত্ৱা মহাৱাতে ওপুনিযমানস্স. অপসম্মজ্জন্তীতি সাৰধঞ্ঞানং একতো দুব্বলধঞ্ঞানং একতো কৰণত্থং পুনপ্পুনং অপসম্মজ্জন্তি, অপসম্মজ্জনিসঙ্খাতেন ৱাতগ্গাহিনা সুপ্পেন ৱা ৱত্থেন ৱা নীহৰন্তি. দদ্দৰন্তি দদ্দৰসদ্দং.
সংৱাসাযন্তি সংৱাসেন অযং. ৱিজানাথাতি জানেয্যাথ. সন্তৱাচোতি সণ্হৱাচো. জনৱতীতি জনমজ্ঝে. ৰহো কৰোতি কৰণন্তি কৰণং ৱুচ্চতি পাপকম্মং, তং ৰহো পটিচ্ছন্নো হুত্ৱা কৰোতি. সংসপ্পী চ মুসাৱাদীতি সংসপ্পিত্ৱা মুসাৱাদী, মুসা ভণন্তো সংসপ্পতি ফন্দতীতি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথেত্ৱা গাথাসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতন্তি.
মেত্তাৱগ্গো পঠমো.