১-২. সত্তৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪৪-৪৫. পঞ্চমস্স পঠমে ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযোতি পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স ঠানানি. সেয্যথাপীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো, যথা মনুস্সাতি অত্থো. অপৰিমাণেসু হি চক্কৱাড়েসু অপৰিমাণানং মনুস্সানং ৱণ্ণসণ্ঠানাদিৱসেন দ্ৱেপি একসদিসা নত্থি. যেপি হি কত্থচি যমকভাতৰো ৱণ্ণেন ৱা সণ্ঠানেন ৱা সদিসা হোন্তি, তেসম্পি আলোকিতৱিলোকিতকথিতহসিতগমনট্ঠানাদীহি ৱিসেসো হোতিযেৱ. তস্মা নানত্তকাযাতি ৱুত্তা. পটিসন্ধিসঞ্ঞা পন নেসং তিহেতুকাপি দ্ৱিহেতুকাপি অহেতুকাপি হোতি. তস্মা নানত্তসঞ্ঞিনোতি ৱুত্তা. একচ্চে চ দেৱাতি ছ কামাৱচৰদেৱা. তেসু হি কেসঞ্চি কাযো নীলো হোতি, কেসঞ্চি পীতকাদিৱণ্ণো. সঞ্ঞা পন তেসং দ্ৱিহেতুকাপি তিহেতুকাপি হোতি, অহেতুকা নত্থি. একচ্চে চ ৱিনিপাতিকাতি চতুঅপাযৱিনিমুত্তা উত্তৰমাতা যক্খিনী, পিযঙ্কৰমাতা, ফুস্সমিত্তা, ধম্মগুত্তাতি এৱমাদিকা অঞ্ঞে চ ৱেমানিকা পেতা. এতেসঞ্হি পীতওদাতকাড়মঙ্গুৰচ্ছৱিসামৱণ্ণাদিৱসেন চেৱ কিস থূলৰস্সদীঘৱসেন চ কাযো নানা হোতি, মনুস্সানং ৱিয দ্ৱিহেতুকতিহেতুকঅহেতুকৱসেন সঞ্ঞাপি. তে পন দেৱা ৱিয ন মহেসক্খা, কপণমনুস্সা ৱিয অপ্পেসক্খা দুল্লভঘাসচ্ছাদনা দুক্খপীড়িতা ৱিহৰন্তি. একচ্চে কাড়পক্খে দুক্খিতা জুণ্হপক্খে সুখিতা হোন্তি. তস্মা সুখসমুস্সযতো ৱিনিপতিতত্তা ৱিনিপাতিকাতি ৱুত্তা. যে পনেত্থ তিহেতুকা, তেসং ধম্মাভিসমযোপি হোতি পিযঙ্কৰমাতাদীনং ৱিয.
ব্ৰহ্মকাযিকাতি ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জব্ৰহ্মপুৰোহিতমহাব্ৰহ্মানো. পঠমাভিনিব্বত্তাতি তে সব্বেপি পঠমজ্ঝানেন অভিনিব্বত্তা. ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জা পন পৰিত্তেন অভিনিব্বত্তা, তেসং কপ্পস্স ততিযো ভাগো আযুপ্পমাণং. ব্ৰহ্মপুৰোহিতা মজ্ঝিমেন, তেসং উপড্ঢকপ্পো আযুপ্পমাণং, কাযো চ তেসং ৱিপ্ফাৰিকতৰো হোতি. মহাব্ৰহ্মানো পণীতেন, তেসং কপ্পো আযুপ্পমাণং, কাযো চ পন তেসং অতিৱিপ্ফাৰিকোৱ হোতি. ইতি তে কাযস্স নানত্তা পঠমজ্ঝানৱসেন সঞ্ঞায একত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোতি ৱেদিতব্বা.
যথা চ তে, এৱং চতূসু অপাযেসু সত্তা. নিৰযেসু হি কেসঞ্চি গাৱুতং, কেসঞ্চি অড্ঢযোজনং, কেসঞ্চি যোজনং অত্তভাৱো হোতি, দেৱদত্তস্স পন যোজনসতিকো জাতো. তিৰচ্ছানেসুপি কেচি খুদ্দকা, কেচি মহন্তা. পেত্তিৱিসযেসুপি কেচি সট্ঠিহত্থা, কেচি অসীতিহত্থা হোন্তি, কেচি সুৱণ্ণা, কেচি দুব্বণ্ণা. তথা কালকঞ্চিকা অসুৰা. অপিচেত্থ দীঘপিট্ঠিকপেতা নাম সট্ঠিযোজনিকাপি হোন্তি. সঞ্ঞা পন সব্বেসম্পি অকুসলৱিপাকাহেতুকাৱ হোতি. ইতি আপাযিকাপি নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি.
আভস্সৰাতি দণ্ডউক্কায অচ্চি ৱিয এতেসং সৰীৰতো আভা ছিজ্জিত্ৱা ছিজ্জিত্ৱা পতন্তী ৱিয সৰতি ৱিস্সৰতীতি আভস্সৰা. তেসু পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানদ্ৱযং পৰিত্তং ভাৱেত্ৱা উপপন্না পৰিত্তাভা নাম হোন্তি, তেসং দ্ৱে কপ্পা আযুপ্পমাণং. মজ্ঝিমং ভাৱেত্ৱা উপপন্না অপ্পমাণাভা নাম হোন্তি, তেসং চত্তাৰো কপ্পা আযুপ্পমাণং. পণীতং ভাৱেত্ৱা উপপন্না আভস্সৰা নাম হোন্তি, তেসং অট্ঠ কপ্পা আযুপ্পমাণং. ইধ পন উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদৱসেন সব্বেৱ তে গহিতা. সব্বেসঞ্হি তেসং কাযো একৱিপ্ফাৰোৱ হোতি, সঞ্ঞা পন অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা ৱা অৱিতক্কঅৱিচাৰা ৱাতি নানা.
সুভকিণ্হাতি সুভেন ৱোকিণ্ণা ৱিকিণ্ণা, সুভেন সৰীৰপ্পভাৱণ্ণেন একগ্ঘনাতি অত্থো. এতেসঞ্হি ন আভস্সৰানং ৱিয ছিজ্জিত্ৱা ছিজ্জিত্ৱা পভা গচ্ছতি. পঞ্চকনযে পন পৰিত্তমজ্ঝিমপণীতস্স চতুত্থজ্ঝানস্স ৱসেন সোড়সবাত্তিংসচতুস্সট্ঠিকপ্পাযুকা পৰিত্তঅপ্পমাণসুভকিণ্হা নাম হুত্ৱা নিব্বত্তন্তি. ইতি সব্বেপি তে একত্তকাযা চেৱ চতুত্থজ্ঝানসঞ্ঞায একত্তসঞ্ঞিনো চাতি ৱেদিতব্বা. ৱেহপ্ফলাপি চতুত্থৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিমেৱ ভজন্তি. অসঞ্ঞসত্তা ৱিঞ্ঞাণাভাৱা এত্থ সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি, সত্তাৱাসেসু গচ্ছন্তি.
সুদ্ধাৱাসা ৱিৱট্টপক্খে ঠিতা ন সব্বকালিকা, কপ্পসতসহস্সম্পি অসঙ্খেয্যম্পি বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে ন উপ্পজ্জন্তি. সোড়সকপ্পসহস্সঅব্ভন্তৰে বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসুযেৱ উপ্পজ্জন্তি. ধম্মচক্কপ্পৱত্তিস্স ভগৱতো খন্ধাৱাৰট্ঠানসদিসা হোন্তি. তস্মা নেৱ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিং ন সত্তাৱাসং ভজন্তি. মহাসীৱত্থেৰো পন ‘‘ন খো পন সো, সাৰিপুত্ত, আৱাসো সুলভৰূপো, যো মযা অনাৱুত্থপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা অঞ্ঞত্ৰ সুদ্ধাৱাসেহি দেৱেহী’’তি (ম. নি. ১.১৬০) ইমিনা সুত্তেন সুদ্ধাৱাসাপি চতুত্থৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিং চতুত্থসত্তাৱাসঞ্চ ভজন্তীতি ৱদতি, তং অপ্পতিবাহিযত্তা সুত্তস্স অনুঞ্ঞাতং.
নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং যথেৱ সঞ্ঞায, এৱং ৱিঞ্ঞাণস্সাপি সুখুমত্তা নেৱ ৱিঞ্ঞাণং নাৱিঞ্ঞাণং. তস্মা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ন ৱুত্তং. দুতিযে সমাধিপৰিক্খাৰাতি মগ্গসমাধিস্স সম্ভাৰা.