৭. গোপালসুত্তৱণ্ণনা
১৭. সত্তমে তিস্সো কথা একনাড়িকা চতুৰস্সা নিসিন্নৱত্তিকাতি. তত্থ পাড়িং ৱত্ৱা একেকস্স পদস্স অত্থকথনং একনাড়িকা নাম. অপণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৱা, অপণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৱা, পণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৱা, পণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৱাতি চতুক্কং বন্ধিত্ৱা কথনং চতুৰস্সা নাম. অপণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনং, অপণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনং, পণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনং, পণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনন্তি অযং নিসিন্নৱত্তিকা নাম. অযং ইধ সব্বাচৰিযানং আচিণ্ণা.
একাদসহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহীতি একাদসহি অগুণকোট্ঠাসেহি. গোগণন্তি গোমণ্ডলং. পৰিহৰিতুন্তি পৰিগ্গহেত্ৱা ৱিচৰিতুং. ফাতিং কাতুন্তি ৱড্ঢিং আপাদেতুং. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. ন ৰূপঞ্ঞূ হোতীতি গণনতো ৱা ৱণ্ণতো ৱা ৰূপং ন জানাতি. গণনতো ন জানাতি নাম অত্তনো গুন্নং সতং ৱা সহস্সং ৱাতি সঙ্খ্যং ন জানাতি, সো গাৱীসু হটাসু ৱা পলাতাসু ৱা গোগণং গণেত্ৱা ‘‘অজ্জ এত্তকা ন দিস্সন্তী’’তি দ্ৱে তীণি গামন্তৰানি ৱা অটৱিং ৱা ৱিচৰন্তো ন পৰিযেসতি. অঞ্ঞেসং গাৱীসু অত্তনো গোগণং পৱিট্ঠাসুপি গোগণং গণেত্ৱা ‘‘ইমা এত্তিকা গাৱো ন অম্হাক’’ন্তি যট্ঠিযা পোথেত্ৱা ন নীহৰতি. তস্স নট্ঠা গাৱিযো নট্ঠাৱ হোন্তি. পৰগাৱিযো গহেত্ৱা চৰতি. গোসামিকা দিস্ৱা ‘‘অযং এত্তকং কালং অম্হাকং ধেনূ দুহী’’তি তজ্জেত্ৱা অত্তনো গাৱিযো গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. তস্স গোগণোপি পৰিহাযতি, পঞ্চ গোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি. ৱণ্ণতো ন জানাতি নাম ‘‘এত্তিকা গাৱী সেতা, এত্তিকা ৰত্তা, এত্তিকা কাড়া, এত্তিকা ওদাতা, এত্তিকা কবৰা, এত্তিকা নীলা’’তি ন জানাতি. সো গাৱীসু হটাসু ৱা পলাতাসু ৱা…পে… পঞ্চগোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন লক্খণকুসলোতি গাৱীনং সৰীৰে কতং ধনুসত্তিসূলাদিভেদং লক্খণং ন জানাতি. সো গাৱীসু হটাসু ৱা পলাতাসু ৱা ‘‘অজ্জ অসুকলক্খণা অসুকলক্খণা চ গাৱো ন দিস্সন্তী’’তি…পে… পঞ্চগোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন আসাটিকং হাৰেতাতি গুন্নং খাণুকণ্টকাদীহি পহটট্ঠানেসু ৱণো হোতি. তত্থ নীলমক্খিকা অণ্ডকানি ঠপেন্তি, তেসং আসাটিকাতি নামং. তানি দণ্ডকেন অপনেত্ৱা ভেসজ্জং দাতব্বং হোতি, বালো গোপালকো তথা ন কৰোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ন আসাটিকং হাৰেতা হোতী’’তি. তস্স গুন্নং ৱণা ৱড্ঢন্তি, গম্ভীৰা হোন্তি, পাণকা কুচ্ছিং পৱিসন্তি, গাৱো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৱ যাৱদত্থং তিণং খাদিতুং ন পানীযং পাতুং সক্কোন্তি. তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি, গোণানং জৱো হাযতি, উভযেসম্পি জীৱিতন্তৰাযো হোতি. এৱমস্স গোগণোপি পৰিহাযতি…পে… পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি গুন্নং ৱুত্তনযেনেৱ সঞ্জাতো ৱণো ভেসজ্জং দত্ৱা ৱাকেন ৱা চীৰকেন ৱা বন্ধিত্ৱা পটিচ্ছাদেতব্বো হোতি. বালগোপালকো তং ন কৰোতি. অথস্স গুন্নং ৱণেহি যূসা পগ্ঘৰন্তি, তা অঞ্ঞমঞ্ঞং নিঘংসন্তি. তেন অঞ্ঞেসম্পি ৱণা জাযন্তি. এৱং গাৱো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ধূমং কত্তা হোতীতি অন্তোৱস্সে ডংসমকসাদীনং উস্সন্নকালে গোগণে ৱজং পৱিট্ঠে তত্থ তত্থ ধূমো কাতব্বো হোতি. অপণ্ডিতগোপালকো তং ন কৰোতি, গোগণো সব্বৰত্তিং ডংসাদীহি উপদ্দুতো নিদ্দং অলভিত্ৱা পুনদিৱসে অৰঞ্ঞে তত্থ তত্থ ৰুক্খমূলাদীসু নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দাযতি. নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থম্পি সমন্তি ৱা ৱিসমন্তি ৱা সগাহন্তি ৱা নিগ্গাহন্তি ৱা ন জানাতি. সো অতিত্থেন গাৱিযো ওতাৰেতি. তাসং ৱিসমতিত্থে পাসাণাদীনি অক্কমন্তীনং পাদা ভিজ্জন্তি. সগাহং গম্ভীৰং তিত্থং ওতিণ্ণে কুম্ভীলাদযো গাৱো গণ্হন্তি, ‘‘অজ্জ এত্তিকা গাৱো নট্ঠা, অজ্জ এত্তিকা’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জন্তি. এৱমস্স গো গণোপি পৰিহাযতি…পে… পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন পীতং জানাতীতি পীতম্পি অপীতম্পি ন জানাতি. গোপালকেন হি ‘‘ইমায গাৱিযা পীতং, ইমায ন পীতং, ইমায পানীযতিত্থে ওকাসো লদ্ধো, ইমায ন লদ্ধো’’তি এৱং পীতাপীতং জানিতব্বং হোতি. অযং পন দিৱসভাগে অৰঞ্ঞে গোগণং ৰক্খিত্ৱা ‘‘পানীযং পাযেস্সামী’’তি নদিং ৱা তড়াকং ৱা ওগাহেত্ৱা গচ্ছতি. তত্থ মহাউসভা চ অনুসভা চ বলৱগাৱিযো চ দুব্বলানি চেৱ মহল্লকানি চ গোৰূপানি সিঙ্গেহি ৱা ফাসুকাহি ৱা পহৰিত্ৱা অত্তনো ওকাসং কত্ৱা ঊৰুপ্পমাণং উদকং পৱিসিত্ৱা যথাকামং পিৱন্তি. অৱসেসা ওকাসং অলভমানা তীৰে ঠত্ৱা কললমিস্সকং উদকং পিৱন্তি ৱা অপীতা এৱ ৱা হোন্তি. অথ সো গোপালকো পিট্ঠিযং পহৰিত্ৱা পুন অৰঞ্ঞং পৱেসেতি. তত্থ অপীতা গাৱিযো পিপাসায সুস্সমানা যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং ন সক্কোন্তি. তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি. গোণানং জৱো হাযতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ৱীথিং জানাতীতি ‘‘অযং মগ্গো সমো খেমো, অযং ৱিসমো সাসঙ্কো সপ্পটিভযো’’তি ন জানাতি. সো সমং খেমং মগ্গং ৱজ্জেত্ৱা গোগণং ইতৰমগ্গং পটিপাদেতি. তত্থ গাৱো সীহব্যগ্ঘাদীনং গন্ধেন চোৰপৰিস্সযেন চ অভিভূতা ভন্তমিগসপ্পটিভাগা গীৱং উক্খিপিত্ৱা তিট্ঠন্তি, নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদন্তি, ন পানীযং পিৱন্তি. তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন গোচৰকুসলো হোতীতি গোপালকেন হি গোচৰকুসলেন ভৱিতব্বং, পঞ্চাহিকচাৰো ৱা সত্তাহিকচাৰো ৱা জানিতব্বো. একদিসায গোগণং চাৰেত্ৱা পুনদিৱসে তত্থ ন চাৰেতব্বো. মহতা হি গোগণেন চিণ্ণট্ঠানং ভেৰিতলং ৱিয সুদ্ধং হোতি নিত্তিণং, উদকম্পি আলুলীযতি. তস্মা পঞ্চমে ৱা সত্তমে ৱা দিৱসে পুন তত্থ চাৰেতুং ৱট্টতি. এত্তকেন হি তিণম্পি পটিৱিৰুহতি, উদকম্পি পসীদতি, অযং পন ইমং পঞ্চাহিকচাৰং ৱা সত্তাহিকচাৰং ৱা ন জানাতি, দিৱসে দিৱসে ৰক্খিতট্ঠানেযেৱ ৰক্খতি. অথস্স গোগণো হৰিততিণং ন লভতি, সুক্খতিণং খাদন্তো কললমিস্সকং উদকং পিৱতি. তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
অনৱসেসদোহী চ হোতীতি পণ্ডিতগোপালকেন হি যাৱ ৱচ্ছকস্স মংসলোহিতং সণ্ঠাতি, তাৱ একং দ্ৱে থনে ঠপেত্ৱা সাৱসেসদোহিনা ভৱিতব্বং. অযং ৱচ্ছকস্স কিঞ্চি অনৱসেসেত্ৱা দুহতি. খীৰপকো ৱচ্ছো খীৰপিপাসায সুস্সতি, সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তো কম্পমানো মাতু পুৰতো পতিত্ৱা কালং কৰোন্তি. মাতা পুত্তকং দিস্ৱা, ‘‘ময্হং পুত্তকো অত্তনো মাতুখীৰং পাতুং ন লভতী’’তি পুত্তসোকেন নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং ন পানীযং পাতুং সক্কোতি, থনেসু খীৰং ছিজ্জতি. এৱমস্স গোগণোপি পৰিহাযতি…পে… পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
গুন্নং পিতিট্ঠানং কৰোন্তীতি গোপিতৰো. গাৱো পৰিণাযন্তি যথাৰুচিং গহেত্ৱা গচ্ছন্তীতি গোপৰিণাযকা. তে ন অতিৰেকপূজাযাতি পণ্ডিতো হি গোপালকো এৱৰূপে উসভে অতিৰেকপূজায পূজেতি, পণীতং গোভত্তং দেতি, গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকেহি মণ্ডেতি, মালং পিড়ন্ধেতি, সিঙ্গেসু সুৱণ্ণৰজতকোসকে চ ধাৰেতি, ৰত্তিং দীপং জালেত্ৱা চেলৱিতানস্স হেট্ঠা সযাপেতি. অযং পন ততো একসক্কাৰম্পি ন কৰোতি. উসভা অতিৰেকপূজং অলভমানা গোগণং ন ৰক্খন্তি, পৰিস্সযং ন ৱাৰেন্তি. এৱমস্স গোগণোপি পৰিহাযতি…পে… পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.
ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ন ৰূপঞ্ঞূ হোতীতি ‘‘চত্তাৰি মহাভূতানি চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপ’’ন্তি এৱং ৱুত্তং ৰূপং দ্ৱীহাকাৰেহি ন জানাতি গণনতো ৱা সমুট্ঠানতো ৱা. গণনতো ন জানাতি নাম – ‘‘চক্খাযতনং সোতাযতনং ঘানাযতনং জিৱ্হাকাযৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বাযতনং, ইত্থিন্দ্ৰিযং পুৰিসিন্দ্ৰিযং জীৱিতিন্দ্ৰিযং কাযৱিঞ্ঞত্তি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি আকাসধাতু আপোধাতু ৰূপস্স লহুতা, মুদুতা, কম্মঞ্ঞতা, উপচযো, সন্ততি, জৰতা, ৰূপস্স অনিচ্চতা, কবড়ীকাৰো আহাৰো’’তি (ধ. স. ৬৫৭-৬৬৫) এৱং পাড়িযা আগতা পঞ্চৱীসতি ৰূপকোট্ঠাসাতি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো গণনতো গুন্নং ৰূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো গণনতো ৰূপং অজানন্তো ৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা অৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা ৰূপাৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা পচ্চযং সল্লক্খেত্ৱা লক্খণং আৰোপেত্ৱা কম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৱড্ঢতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে সীলসমাধিৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানেহি ন ৱড্ঢতি. যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোৰসেহি পৰিবাহিৰো হোতি, এৱমেৱাযং অসেখেন সীলক্খন্ধেন অসেখেন সমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেনাতি পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পৰিবাহিৰো হোতি.
সমুট্ঠানতো ন জানাতি নাম – ‘‘এত্তকং ৰূপং একসমুট্ঠানং, এত্তকং দ্ৱিসমুট্ঠানং, এত্তকং তিসমুট্ঠানং, এত্তকং চতুসমুট্ঠানং, এত্তকং নকুতোচি সমুট্ঠাতী’’তি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো ৱণ্ণতো গুন্নং ৰূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো সমুট্ঠানতো ৰূপং অজানন্তো ৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন লক্খণকুসলো হোতীতি ‘‘কম্মলক্খণো বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতো’’তি এৱং ৱুত্তং কুসলাকুসলকম্মং পণ্ডিতবাললক্খণন্তি ন জানাতি. সো এৱং অজানন্তো বালে ৱজ্জেত্ৱা পণ্ডিতে ন সেৱতি. বালে ৱজ্জেত্ৱা পণ্ডিতে অসেৱন্তো কপ্পিযাকপ্পিযং কুসলাকুসলং সাৱজ্জানৱজ্জং গৰুকলহুকং সতেকিচ্ছাতেকিচ্ছং কাৰণাকাৰণং ন জানাতি. তং অজানন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৱড্ঢতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে যথাৱুত্তেহি সীলাদীহি ন ৱড্ঢতি. সো গোপালকো ৱিয চ পঞ্চহি গোৰসেহি, পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পৰিবাহিৰো হোতি.
ন আসাটিকং হাৰেতা হোতীতি ‘‘উপ্পন্নং কামৱিতক্ক’’ন্তি এৱং ৱুত্তে কামৱিতক্কাদযো ন ৱিনোদেতি. সো ইমং অকুসলৱিতক্কং আসাটিকং অহাৰেত্ৱা ৱিতক্কৱসিকো হুত্ৱা ৱিচৰন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নিমিত্তগ্গাহী হোতী’’তিআদিনা নযেন সব্বাৰম্মণেসু নিমিত্তং গণ্হন্তো যথা সো গোপালকো ৱণং ন পটিচ্ছাদেতি, এৱং সংৱৰং ন সম্পাদেতি. সো ৱিৱটদ্ৱাৰো ৱিচৰন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ধূমং কত্তা হোতীতি সো গোপালকো ধূমং ৱিয ধম্মদেসনাধূমং ন কৰোতি, ধম্মকথং ৱা সৰভঞ্ঞং ৱা উপনিসিন্নককথং ৱা অনুমোদনং ৱা ন কৰোতি, ততো নং মনুস্সা ‘‘বহুস্সুতো গুণৱা’’তি ন জানন্তি. তে গুণাগুণং অজানন্তো চতূহি পচ্চযেহি সঙ্গহং ন কৰোন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমমানো বুদ্ধৱচনং সজ্ঝাযং কাতুং ৱত্তপটিৱত্তং পূৰেতুং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থভূতে বহুস্সুতভিক্খূ ন উপসঙ্কমতি. অনুপসঙ্কমন্তো ‘‘ইদং, ভন্তে, ব্যঞ্জনং কথং ৰোপেতব্বং? ইমস্স ভাসিতস্স কো অত্থো? ইমস্মিং ঠানে পাড়ি কিং ৱদতি? ইমস্মিং ঠানে অত্থো কিং দীপেতী’’তি এৱং ন পৰিপুচ্ছতি ন পৰিপঞ্হতি, ন জানাপেতীতি অত্থো. তস্স তে এৱং অপৰিপুচ্ছিতা অৱিৱটঞ্চেৱ ন ৱিৱৰন্তি, ভাজেত্ৱা ন দস্সেন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ ন উত্তানিং কৰোন্তি, অপাকটং ন পাকটং কৰোন্তি. অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসূতি অনেকৱিধাসু কঙ্খাসু এককঙ্খম্পি ন পটিৱিনোদেন্তি. কঙ্খাযেৱ হি কঙ্খাঠানিযা ধম্মা নাম. তত্থ একং কঙ্খম্পি ন নীহৰন্তীতি অত্থো. সো এৱং বহুস্সুততিত্থং অনুপসঙ্কমিত্ৱা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি. যথা ৱা সো গোপালকো তিত্থং ন জানাতি, এৱং অযম্পি ভিক্খু ধম্মতিত্থং ন জানাতি. অজানন্তো অৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছতি, আভিধম্মিকং উপসঙ্কমিত্ৱা কপ্পিযাকপ্পিযং পুচ্ছতি, ৱিনযধৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৰূপাৰূপপৰিচ্ছেদং পুচ্ছতি. তে অৱিসযে পুট্ঠা কথেতুং ন সক্কোন্তি. সো অত্তনা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন পীতং জানাতীতি যথা সো গোপালকো পীতাপীতং ন জানাতি, এৱং ধম্মূপসঞ্হিতং পামোজ্জং ন জানাতি ন লভতি. সৱনমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নিস্সায আনিসংসং ন ৱিন্দতি, ধম্মস্সৱনগ্গং গন্ত্ৱা সক্কচ্চং ন সুণাতি, নিসিন্নো নিদ্দাযতি, কথং কথেতি, অঞ্ঞৱিহিতকো হোতি. সো সক্কচ্চং ধম্মং অস্সুণন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন ৱীথিং জানাতীতি সো গোপালকো মগ্গামগ্গং ৱিয ‘‘অযং লোকিযো, অযং লোকুত্তৰো’’তি অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং যথাভূতং নপ্পজানাতি. অজানন্তো লোকিযমগ্গে অভিনিৱিসিত্ৱা লোকুত্তৰং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
ন গোচৰকুসলো হোতীতি সো গোপালকো পঞ্চাহিকসত্তাহিকচাৰে ৱিয চত্তাৰো সতিপট্ঠানে ‘‘ইমে লোকিযা, ইমে লোকুত্তৰা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. অজানন্তো সুখুমট্ঠানেসু অত্তনো ঞাণং চৰাপেত্ৱা লোকিযসতিপট্ঠানে অভিনিৱিসিত্ৱা লোকুত্তৰং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
অনৱসেসদোহী হোতীতি পটিগ্গহণে মত্তং অজানন্তো অনৱসেসং দুহতি. নিদ্দেসৱাৰে পনস্স অভিহট্ঠুং পৱাৰেন্তীতি অভিহৰিত্ৱা পৱাৰেন্তি. এত্থ দ্ৱে অভিহাৰা ৱাচাভিহাৰো চ, পচ্চযাভিহাৰো চ. ৱাচাভিহাৰো নাম মনুস্সা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ৱদেয্যাথ, ভন্তে, যেনত্থো’’তি পৱাৰেন্তি. পচ্চযাভিহাৰো নাম ৱত্থাদীনি ৱা সপ্পিনৱনীতফাণিতাদীনি ৱা গহেত্ৱা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যাৱতকেন অত্থো’’তি ৱদন্তি. তত্ৰ ভিক্খু মত্তং ন জানাতীতি ভিক্খু তেসু পচ্চযেসু পমাণং ন জানাতি. ‘‘দাযকস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, দেয্যধম্মস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, অত্তনো থামো ৱেদিতব্বো’’তি ইমিনা নযেন পমাণযুত্তকং অগ্গহেত্ৱা যং আহৰন্তি, তং সব্বং গণ্হাতীতি অত্থো. মনুস্সা ৱিপ্পটিসাৰিনো ন পুন অভিহৰিত্ৱা পৱাৰেন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.
তে ন অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতীতি সো গোপালকো মহাউসভে ৱিয থেৰে ভিক্খূ ইমায আৱি চেৱ ৰহো চ মেত্তাকাযকম্মাদিকায অতিৰেকপূজায ন পূজেতি. ততো থেৰা ‘‘ইমে অম্হেসু গৰুচিত্তীকাৰং ন কৰোন্তী’’তি নৱকে ভিক্খূ দ্ৱীহি সঙ্গহেহি ন সঙ্গণ্হন্তি, নেৱ ধম্মসঙ্গহেন সঙ্গণ্হন্তি, ন আমিসসঙ্গহেন, চীৱৰেন ৱা পত্তেন ৱা পত্তপৰিযাপন্নেন ৱা ৱসনট্ঠানেন ৱা কিলমন্তেপি নপ্পটিজগ্গন্তি, পাড়িং ৱা অট্ঠকথং ৱা ধম্মকথাবন্ধং ৱা গুড়্হগন্থং ৱা ন সিক্খাপেন্তি. নৱকা থেৰানং সন্তিকা সব্বসো ইমে দ্ৱে সঙ্গহে অলভমানা ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৱড্ঢতি, এৱং সীলাদীহি ন ৱড্ঢন্তি. যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোৰসেহি, এৱং পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পৰিবাহিৰা হোন্তি. সুক্কপক্খো কণ্হপক্খে ৱুত্তৱিপল্লাসৱসেন যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বো.
অনুস্সতিৱগ্গো দুতিযো.
মনোৰথপূৰণিযা অঙ্গুত্তৰনিকায-অট্ঠকথায
একাদসকনিপাতস্স সংৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিগমনকথা
এত্তাৱতা চ –
আযাচিতো সুমতিনা থেৰেন ভদন্তজোতিপালেন;
কঞ্চিপুৰাদীসু মযা পুব্বে সদ্ধিং ৱসন্তেন.
ৱৰতম্বপণ্ণিদীপে মহাৱিহাৰম্হি ৱসনকালেপি;
পাকং গতে ৱিয দুমে ৱলঞ্জমানম্হি সদ্ধম্মে.
পাৰং পিটকত্তযসাগৰস্স গন্ত্ৱা ঠিতেন সুমতিনা;
পৰিসুদ্ধাজীৱেনাভিযাচিতো জীৱকেনাপি.
ধম্মকথায নিপুণপৰমনিকাযস্সট্ঠকথং আৰদ্ধো;
যমহং চিৰকালট্ঠিতিমিচ্ছন্তো সাসনৱৰস্স.
সা হি মহাঅট্ঠকথায সাৰমাদায নিট্ঠিতা এসা;
চতুনৱুতিপৰিমাণায পাড়িযা ভাণৱাৰেহি.
সব্বাগমসংৱণ্ণনমনোৰথো পূৰিতো চ মে যস্মা;
এতায মনোৰথপূৰণীতি নামং ততো অস্সা.
একূনসট্ঠিমত্তো ৱিসুদ্ধিমগ্গোপি ভাণৱাৰেহি;
অত্থপ্পকাসনত্থায আগমানং কতো যস্মা.
তস্মা তেন সহাযং গাথাগণনানযেন অট্ঠকথা;
তীহাধিকদিযড্ঢসতং ৱিঞ্ঞেয্যা ভাণৱাৰানং.
তীহাধিকদিযড্ঢসতপ্পমাণমিতি ভাণৱাৰতো এসা;
সমযং পকাসযন্তী মহাৱিহাৰাধিৱাসীনং.
মূলট্ঠকথাসাৰং আদায মযা ইমং কৰোন্তেন;
যং পুঞ্ঞমুপচিতং তেন হোতু লোকো সদা সুখিতোতি.
পৰমৱিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৱীৰিযপ্পটিমণ্ডিতেন সীলাচাৰজ্জৱমদ্দৱাদিগুণসমুদযসমুদিতেন সকসমযসমযন্তৰগহনজ্ঝোগাহনসমত্থেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযসমন্নাগতেন তিপিটকপৰিযত্তিপ্পভেদে সাট্ঠকথে সত্থু সাসনে অপ্পটিহতঞাণপ্পভাৱেন মহাৱেয্যাকৰণেন কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচনলাৱণ্ণযুত্তেন যুত্তমুত্তৱাদিনা ৱাদীৱৰেন মহাকৱিনা পভিন্নপটিসম্ভিদাপৰিৱাৰে ছড়ভিঞ্ঞাদিপ্পভেদগুণপ্পটিমণ্ডিতে উত্তৰিমনুস্সধম্মে সুপ্পতিট্ঠিতবুদ্ধীনং থেৰানং থেৰৱংসপ্পদীপানং মহাৱিহাৰৱাসীনং ৱংসালঙ্কাৰভূতেন সুৱিপুলৱিসুদ্ধবুদ্ধিনা বুদ্ধঘোসোতি গৰূহি গহিতনামধেয্যেন থেৰেন কতা অযং মনোৰথপূৰণী নাম অঙ্গুত্তৰনিকাযট্ঠকথা –
তাৱ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থৰণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং চিত্তৱিসুদ্ধিযা.
যাৱ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৱত্ততি মহেসিনোতি.
মনোৰথপূৰণী নাম
অঙ্গুত্তৰনিকায-অট্ঠকথা সব্বাকাৰেন নিট্ঠিতা.