১. নিস্সযৱগ্গো

১-৬. কিমত্থিযসুত্তাদিৱণ্ণনা

১-৬. একাদসকনিপাতস্স পঠমাদীনি হেট্ঠা ৱুত্তনযানেৱ. কেৱলঞ্চেত্থ আদিতো পঞ্চসু নিব্বিদাৱিৰাগং দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা একাদসঙ্গানি কতানি. ছট্ঠে সিক্খাপচ্চক্খানং অধিকং.

৭-৮. পঠমসঞ্ঞাসুত্তাদিৱণ্ণনা

৭-৮. সত্তমে অত্থেন অত্থোতি অত্থেন সদ্ধিমত্থো. ব্যঞ্জনেন ব্যঞ্জনন্তি ব্যঞ্জনেন সদ্ধিং ব্যঞ্জনং. সংসন্দিস্সতীতি সম্পৱত্তিস্সতি. সমেস্সতীতি সমানং ভৱিস্সতি. ন ৱিগ্গয্হিস্সতীতি ন ৱিৰজ্ঝিস্সতি. অগ্গপদস্মিন্তি নিব্বানে. অট্ঠমে পচ্চৱেক্খণা কথিতা.

৯. সদ্ধসুত্তৱণ্ণনা

৯. নৱমে দোণিযা বদ্ধোতি যৱসস্সদোণিযা সমীপে বদ্ধো. অন্তৰং কৰিত্ৱাতি অব্ভন্তৰে কত্ৱা. ঝাযতীতি চিন্তেতি. পজ্ঝাযতীতি ইতো চিতো চ নানপ্পকাৰকং ঝাযতি. নিজ্ঝাযতীতি নিৰন্তৰৱসেন নিবদ্ধং ঝাযতি. পথৱিম্পি নিস্সায ঝাযতীতি সমাপত্তিযং সনিকন্তিকৱসেনেতং ৱুত্তং. সমাপত্তিযঞ্হি সনিকন্তিকত্তা এস খড়ুঙ্কো নাম কতো. আপাদীসুপি এসেৱ নযো.

কথঞ্চ সদ্ধ আজানীযঝাযিতং হোতীতি কথং কাৰণাকাৰণং জানন্তস্স সিন্ধৱস্স ঝাযিতং হোতি. যথা ইণন্তিআদীসু ইণসদিসং বন্ধনসদিসং ধনজানিসদিসং কলিসঙ্খাতমহাপৰাধসদিসঞ্চ কত্ৱা অত্তনো অভিমুখস্স পতোদস্স অজ্ঝোহৰণসঙ্খাতং পতনং ৱিপস্সতীতি অত্থো. নেৱ পথৱিং নিস্সায ঝাযতীতি সমাপত্তিসুখনিকন্তিযা অভাৱেন পথৱিআৰম্মণায চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানসঞ্ঞায ন ঝাযতি, নিযন্তিযা অভাৱেনেৱ সো আজানীযো নাম হোতীতি. ঝাযতি চ পনাতি নিব্বানাৰম্মণায ফলসমাপত্তিযা ঝাযতি. পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞা ৱিভূতা হোতীতি পথৱাৰম্মণে উপ্পন্না চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানসঞ্ঞা ৱিভূতা পাকটা হোতি. ‘‘ৱিভূতা, ভন্তে, ৰূপসঞ্ঞা অৱিভূতা অট্ঠিকসঞ্ঞা’’তি ইমস্মিঞ্হি সুত্তে সমতিক্কমস্স অত্থিতায ৱিভূততা ৱুত্তা, ইধ পন ৱিপস্সনাৱসেন অনিচ্চদুক্খানত্ততো দিট্ঠত্তা ৱিভূতা নাম জাতা. আপোসঞ্ঞাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱমেত্থ হেট্ঠা ৱিয সমাপত্তিৱসেন সমতিক্কমং অৱত্ৱা ৱিপস্সনাচাৰৱসেন সমতিক্কমো ৱুত্তো. এৱং ঝাযীতি এৱং ৱিপস্সনাপটিপাটিযা আগন্ত্ৱা উপ্পাদিতায ফলসমাপত্তিযা ঝাযন্তো.

১০. মোৰনিৱাপসুত্তৱণ্ণনা

১০. দসমে অচ্চন্তনিট্ঠোতি অন্তং অতীতত্তা অচ্চন্তসঙ্খাতং অৱিনাসধম্মং নিব্বানং নিট্ঠা অস্সাতি অচ্চন্তনিট্ঠো. ইমিনা নযেন সেসপদানি ৱেদিতব্বানি. জনেতস্মিন্তি জনিতস্মিং, পজাযাতি অত্থো. যে গোত্তপটিসাৰিনোতি যে জনা তস্মিং গোত্তে পটিসৰন্তি ‘‘অহং গোতমো, অহং কস্সপো’’তি, তেসু লোকে গোত্তপটিসাৰীসু খত্তিযো সেট্ঠো. অনুমতা মযাতি মম সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সদ্ধিং সংসন্দেত্ৱা দেসিতা মযা অনুঞ্ঞাতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

নিস্সযৱগ্গো পঠমো.

২. অনুস্সতিৱগ্গো

১-২. মহানামসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা

১১-১২. দুতিযস্স পঠমে নানাৱিহাৰেহি ৱিহৰতন্তি গিহীনং নিবদ্ধো একো ৱিহাৰো নাম নত্থি, তস্মা অম্হাকং অনিবদ্ধৱিহাৰেন ৱিহৰন্তানং কেন ৱিহাৰেন কতৰেন নিবদ্ধৱিহাৰেন ৱিহাতব্বন্তি পুচ্ছতি. আৰাধকোতি সম্পাদকো পৰিপূৰকো. ধম্মসোতসমাপন্নো বুদ্ধানুস্সতিং ভাৱেতীতি ধম্মসোতসমাপন্নো হুত্ৱা বুদ্ধানুস্সতিং ভাৱেতি. দুতিযে গিলানা ৱুট্ঠিতোতি গিলানো হুত্ৱা ৱুট্ঠিতো.

৩. নন্দিযসুত্তৱণ্ণনা

১৩. ততিযে কল্যাণমিত্তেতি সুমিত্তে. এৱমেত্থ কল্যাণমিত্তৱসেন সঙ্ঘানুস্সতি কথিতা. কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানন্তি কামাৱচৰদেৱানং. অসমযৱিমুত্তোতি অসমযৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তো খীণাসৱো.

৪. সুভূতিসুত্তৱণ্ণনা

১৪. চতুত্থে কো নামাযং সুভূতী ভিক্খূতি জানন্তোপি সত্থা কথাসমুট্ঠাপনত্থং পুচ্ছতি. সুদত্তস্স উপাসকস্স পুত্তোতি অনাথপিণ্ডিকং সন্ধাযাহ. অনাথপিণ্ডিকস্স হি পুত্তো অত্তনো চূড়পিতু সন্তিকে পব্বজিতো, অথ নং সুভূতিত্থেৰো আদায সত্থু সন্তিকং অগমাসি. সদ্ধাপদানেসূতি সদ্ধানং পুগ্গলানং অপদানেসু লক্খণেসু.

৫. মেত্তসুত্তৱণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে সুখং সুপতীতি যথা সেসজনা সম্পৰিৱত্তমানা কাকচ্ছমানা দুক্খং সুপন্তি, এৱং অসুপিত্ৱা সুখং সুপতি. নিদ্দং ওক্কমন্তোপি সমাপত্তিং সমাপন্নো ৱিয হোতি. সুখং পটিবুজ্ঝতীতি যথা অঞ্ঞে নিত্থুনন্তা ৱিজম্ভমানা সম্পৰিৱত্তন্তা দুক্খং পটিবুজ্ঝন্তি, এৱং অপ্পটিবুজ্ঝিত্ৱা ৱিকসমানং ৱিয পদুমং সুখং নিব্বিকাৰো পটিবুজ্ঝতি. ন পাপকং সুপিনং পস্সতীতি সুপিনং পস্সন্তোপি ভদ্দকমেৱ সুপিনং পস্সতি, চেতিযং ৱন্দন্তো ৱিয পূজং কৰোন্তো ৱিয চ ধম্মং সুণন্তো ৱিয চ হোতি. যথা পনঞ্ঞে অত্তানং চোৰেহি সম্পৰিৱাৰিতং ৱিয ৱাড়েহি উপদ্দুতং ৱিয পপাতে পতন্তং ৱিয চ পস্সন্তি, ন এৱং পাপকং সুপিনং পস্সতি.

মনুস্সানং পিযো হোতীতি উৰে আমুক্কমুত্তাহাৰো ৱিয সীসে পিড়ন্ধিতমালা ৱিয চ মনুস্সানং পিযো হোতি মনাপো. অমনুস্সানং পিযো হোতীতি যথেৱ মনুস্সানং, অমনুস্সানম্পি পিযো হোতি ৱিসাখত্থেৰো ৱিয. ৱত্থু ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২৫৮) মেত্তাকম্মট্ঠাননিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতমেৱ. দেৱতা ৰক্খন্তীতি পুত্তমিৱ মাতাপিতৰো দেৱতা ৰক্খন্তি. নাস্স অগ্গি ৱা ৱিসং ৱা সত্থং ৱা কমতীতি মেত্তাৱিহাৰিস্স কাযে উত্তৰায উপাসিকায ৱিয অগ্গি ৱা, সংযুত্তভাণকচূড়সীৱত্থেৰস্সেৱ ৱিসং ৱা, সংকিচ্চসামণেৰস্সেৱ সত্থং ৱা ন কমতি নপ্পৱিসতি, নাস্স কাযং ৱিকোপেতীতি ৱুত্তং হোতি. ধেনুৱত্থুম্পি চেত্থ কথযন্তি. একা কিৰ ধেনু ৱচ্ছকস্স খীৰধাৰং মুঞ্চমানা অট্ঠাসি. একো লুদ্দকো ‘‘তং ৱিজ্ঝিস্সামী’’তি হত্থেন সম্পৰিৱত্তেত্ৱা দীঘদণ্ডং সত্তিং মুঞ্চি. সা তস্সা সৰীৰং আহচ্চ তালপণ্ণং ৱিয ৱট্টমানা গতা, নেৱ উপচাৰবলেন ন অপ্পনাবলেন, কেৱলং ৱচ্ছকে বলৱহিতচিত্ততায. এৱং মহানুভাৱা মেত্তা.

তুৱটং চিত্তং সমাধিযতীতি মেত্তাৱিহাৰিনো খিপ্পমেৱ চিত্তং সমাধিযতি, নত্থি তস্স দন্ধাযিতত্তং. মুখৱণ্ণো ৱিপ্পসীদতীতি বন্ধনা পৱুত্ততালপক্কং ৱিয চস্স ৱিপ্পসন্নৱণ্ণং মুখং হোতি. অসম্মূড়্হো কালং কৰোতীতি মেত্তাৱিহাৰিনো সম্মোহমৰণং নাম নত্থি, অসম্মূড়্হো পন নিদ্দং ওক্কমন্তো ৱিয কালং কৰোতি. উত্তৰি অপ্পটিৱিজ্ঝন্তোতি মেত্তাসমাপত্তিতো উত্তৰি অৰহত্তং অধিগন্তুং অসক্কোন্তো ইতো চৱিত্ৱা সুত্তপ্পবুদ্ধো ৱিয ব্ৰহ্মলোকং উপপজ্জতীতি.

৬. অট্ঠকনাগৰসুত্তৱণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে দসমোতি জাতিগোত্তৱসেন চেৱ সাৰপত্তকুলগণনায চ দসমে ঠানে গণীযতি, তেনস্স দসমোত্ৱেৱ নামং জাতং. অট্ঠকনাগৰোতি অট্ঠকনগৰৱাসী. কুক্কুটাৰামেতি কুক্কুটসেট্ঠিনা কাৰিতে আৰামে.

তেন ভগৱতা…পে… সম্মদক্খাতোতি এত্থ অযং সঙ্খেপত্থো – যো সো ভগৱা সমতিংস পাৰমিযো পূৰেত্ৱা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৱা অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, তেন ভগৱতা তেসং তেসং সত্তানং আসযানুসযং জানতা, হত্থতলে ঠপিতং আমলকং ৱিয সব্বঞেয্যধম্মে পস্সতা, অপিচ পুব্বেনিৱাসাদীহি জানতা, দিব্বেন চক্খুনা পস্সতা, তীহি ৱা ৱিজ্জাহি ছহি ৱা পন অভিঞ্ঞাহি জানতা, সব্বত্থ অপ্পটিহতেন সমন্তচক্খুনা পস্সতা, সব্বধম্মজাননসমত্থায পঞ্ঞায জানতা, সব্বসত্তানং চক্খুৱিসযাতীতানি তিৰোকুট্টাদিগতানি চাপি ৰূপানি অতিৱিসুদ্ধেন মংসচক্খুনা ৱা পস্সতা, অত্তহিতসাধিকায সমাধিপদট্ঠানায পটিৱেধপঞ্ঞায জানতা, পৰহিতসাধিকায কৰুণাপদট্ঠানায দেসনাপঞ্ঞায পস্সতা, অন্তৰাযিকধম্মে ৱা জানতা, নিয্যানিকধম্মে পস্সতা, অৰীনং হতত্তা অৰহতা, সম্মা সামং সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৱং চতুৱেসাৰজ্জৱসেন চতূহি কাৰণেহি থোমিতেন অত্থি নু খো একো ধম্মো অক্খাতোতি.

অভিসঙ্খতন্তি কতং উপ্পাদিতং. অভিসঞ্চেতযিতন্তি চেতযিতং কপ্পযিতং. সো তত্থ ঠিতোতি সো তস্মিং সমথৱিপস্সনাধম্মে ঠিতো. ধম্মৰাগেন ধম্মনন্দিযাতি পদদ্ৱযেনপি সমথৱিপস্সনাসু ছন্দৰাগো ৱুত্তো. সমথৱিপস্সনাসু হি সব্বেন সব্বং ছন্দৰাগং পৰিযাদিযিতুং সক্কোন্তো অৰহা হোতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি. সো সমথৱিপস্সনাসু ছন্দৰাগস্স অপ্পহীনত্তা চতুত্থজ্ঝানচেতনায সুদ্ধাৱাসে নিব্বত্ততি. অযং আচৰিযানং সমানত্থকথা.

ৱিতণ্ডৱাদী পনাহ – ‘‘তেনেৱ ধম্মৰাগেনাতি ৱচনতো অকুসলেন সুদ্ধাৱাসে নিব্বত্ততী’’তি. সো ‘‘সুত্তং আহৰাহী’’তি ৱত্তব্বো. অদ্ধা অঞ্ঞং অপস্সন্তো ইদমেৱ আহৰিস্সতি. ততো ৱত্তব্বো ‘‘কিম্পনিদং সুত্তং নীতত্থং, উদাহু নেয্যত্থ’’ন্তি. অদ্ধা ‘‘নীতত্থ’’ন্তি ৱক্খতি. ততো ৱত্তব্বো – এৱং সন্তে অনাগামিফলত্থিকেন সমথৱিপস্সনাসু ছন্দৰাগো কত্তব্বো ভৱিস্সতি, ছন্দৰাগে উপ্পাদিতে অনাগামিফলং পটিলদ্ধং ভৱিস্সতি, মা ‘‘সুত্তং মে লদ্ধ’’ন্তি যং ৱা তং ৱা দীপেহি. পঞ্হং কথেন্তেন হি আচৰিযস্স সন্তিকে উগ্গহেত্ৱা অত্থৰসং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা কথেতুং ৱট্টতি. অকুসলেন হি সগ্গে, কুসলেন চ অপাযে পটিসন্ধি নাম নত্থি. ৱুত্তঞ্চেতং ভগৱতা –

‘‘ন, ভিক্খৱে, লোভজেন কম্মেন, দোসজেন কম্মেন, মোহজেন কম্মেন দেৱা পঞ্ঞাযন্তি, মনুস্সা পঞ্ঞাযন্তি, যা ৱা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযো. অথ খো, ভিক্খৱে, লোভজেন কম্মেন, দোসজেন কম্মেন, মোহজেন কম্মেন নিৰযো পঞ্ঞাযতি, তিৰচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৱিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৱা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো’’তি (অ. নি. ৬.৩৯) –

এৱং সঞ্ঞাপেতব্বো. সচে সঞ্জানাতি, সঞ্জানাতু. নো চে সঞ্জানাতি, ‘‘গচ্ছ পাতোৱ ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা যাগুং পিৱা’’তি উয্যোজেতব্বো.

অযং খো, গহপতি, একধম্মো অক্খাতোতি একং ধম্মং পুচ্ছিতেন ‘‘অযম্পি একধম্মো অক্খাতো, অযম্পি একধম্মো অক্খাতো’’তি এৱং পুচ্ছাৱসেন কথিতত্তা একাদসপি ধম্মা একধম্মো নাম কতো. অমতুপ্পত্তিঅত্থেন ৱা সব্বেপি একধম্মোতি ৱত্তুং ৱট্টতি.

নিধিমুখং গৱেসন্তোতি নিধিং পৰিযেসন্তো. সকিদেৱাতি একপ্পযোগেনেৱ. কথং পন একপ্পযোগেনেৱ একাদসন্নং নিধীনং অধিগমো হোতীতি? ইধেকচ্চো অৰঞ্ঞে জীৱিতৱুত্তিং গৱেসমানো চৰতি. তমেনং অঞ্ঞতৰো অত্থচৰকো দিস্ৱা ‘‘কিং, ভো, চৰসী’’তি পুচ্ছতি. সো ‘‘জীৱিতৱুত্তিং পৰিযেসামী’’তি আহ. ইতৰো ‘‘তেন হি সম্ম আগচ্ছ, এতং পাসাণং পৱট্টেহী’’তি আহ. সো তং পৱট্টেত্ৱা উপৰূপৰিট্ঠিতা ৱা কুচ্ছিযা কুচ্ছিং আহচ্চ ঠিতা ৱা একাদস কুম্ভিযো পস্সতি. এৱং একপ্পযোগেন একাদসন্নং অধিগমো হোতি.

আচৰিযধনং পৰিযেসিস্সন্তীতি অঞ্ঞতিত্থিযা হি যস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হন্তি, তস্স সিপ্পুগ্গহণতো পুৰে ৱা পচ্ছা ৱা অন্তৰন্তৰা ৱা গেহতো নীহৰিত্ৱা ধনং দেন্তি. যেসং গেহে নত্থি, তে ঞাতিসভাগতো পৰিযেসন্তি. যেসং তম্পি নত্থি, তে সভাগতো পৰিযেসন্তি. তথা অলভমানা ভিক্খম্পি চৰিত্ৱা দেন্তিযেৱ. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.

কিং পনাহন্তি বাহিৰকা তাৱ অনিয্যানিকেপি সাসনে সিপ্পমত্তদাযকস্স ধনং পৰিযেসন্তি, অহং পন এৱংৱিধে নিয্যানিকসাসনে একাদসৱিধং অমতুপ্পত্তিপটিপদং দেসেন্তস্স আচৰিযস্স পূজং কিং ন কৰিস্সামি, কৰিস্সামিযেৱাতি ৱদতি. পচ্চেকং দুস্সযুগেন অচ্ছাদেসীতি একমেকস্স ভিক্খুনো একেকং দুস্সযুগং অদাসীতি অত্থো. সমুদাচাৰৱচনং পনেত্থ এৱৰূপং হোতি, তস্মা অচ্ছাদেসীতি ৱুত্তং. পঞ্চসতং ৱিহাৰন্তি পঞ্চসতগ্ঘনিকং পণ্ণসালং কাৰেসীতি অত্থো.

৭. গোপালসুত্তৱণ্ণনা

১৭. সত্তমে তিস্সো কথা একনাড়িকা চতুৰস্সা নিসিন্নৱত্তিকাতি. তত্থ পাড়িং ৱত্ৱা একেকস্স পদস্স অত্থকথনং একনাড়িকা নাম. অপণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৱা, অপণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৱা, পণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৱা, পণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৱাতি চতুক্কং বন্ধিত্ৱা কথনং চতুৰস্সা নাম. অপণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনং, অপণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনং, পণ্ডিতগোপালকং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনং, পণ্ডিতভিক্খুং দস্সেত্ৱা পৰিযোসানগমনন্তি অযং নিসিন্নৱত্তিকা নাম. অযং ইধ সব্বাচৰিযানং আচিণ্ণা.

একাদসহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহীতি একাদসহি অগুণকোট্ঠাসেহি. গোগণন্তি গোমণ্ডলং. পৰিহৰিতুন্তি পৰিগ্গহেত্ৱা ৱিচৰিতুং. ফাতিং কাতুন্তি ৱড্ঢিং আপাদেতুং. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. ন ৰূপঞ্ঞূ হোতীতি গণনতো ৱা ৱণ্ণতো ৱা ৰূপং ন জানাতি. গণনতো ন জানাতি নাম অত্তনো গুন্নং সতং ৱা সহস্সং ৱাতি সঙ্খ্যং ন জানাতি, সো গাৱীসু হটাসু ৱা পলাতাসু ৱা গোগণং গণেত্ৱা ‘‘অজ্জ এত্তকা ন দিস্সন্তী’’তি দ্ৱে তীণি গামন্তৰানি ৱা অটৱিং ৱা ৱিচৰন্তো ন পৰিযেসতি. অঞ্ঞেসং গাৱীসু অত্তনো গোগণং পৱিট্ঠাসুপি গোগণং গণেত্ৱা ‘‘ইমা এত্তিকা গাৱো ন অম্হাক’’ন্তি যট্ঠিযা পোথেত্ৱা ন নীহৰতি. তস্স নট্ঠা গাৱিযো নট্ঠাৱ হোন্তি. পৰগাৱিযো গহেত্ৱা চৰতি. গোসামিকা দিস্ৱা ‘‘অযং এত্তকং কালং অম্হাকং ধেনূ দুহী’’তি তজ্জেত্ৱা অত্তনো গাৱিযো গহেত্ৱা গচ্ছন্তি. তস্স গোগণোপি পৰিহাযতি, পঞ্চ গোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি. ৱণ্ণতো ন জানাতি নাম ‘‘এত্তিকা গাৱী সেতা, এত্তিকা ৰত্তা, এত্তিকা কাড়া, এত্তিকা ওদাতা, এত্তিকা কবৰা, এত্তিকা নীলা’’তি ন জানাতি. সো গাৱীসু হটাসু ৱা পলাতাসু ৱা…পে… পঞ্চগোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.

ন লক্খণকুসলোতি গাৱীনং সৰীৰে কতং ধনুসত্তিসূলাদিভেদং লক্খণং ন জানাতি. সো গাৱীসু হটাসু ৱা পলাতাসু ৱা ‘‘অজ্জ অসুকলক্খণা অসুকলক্খণা চ গাৱো ন দিস্সন্তী’’তি…পে… পঞ্চগোৰসপৰিভোগতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.

ন আসাটিকং হাৰেতাতি গুন্নং খাণুকণ্টকাদীহি পহটট্ঠানেসু ৱণো হোতি. তত্থ নীলমক্খিকা অণ্ডকানি ঠপেন্তি, তেসং আসাটিকাতি নামং. তানি দণ্ডকেন অপনেত্ৱা ভেসজ্জং দাতব্বং হোতি, বালো গোপালকো তথা ন কৰোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ন আসাটিকং হাৰেতা হোতী’’তি. তস্স গুন্নং ৱণা ৱড্ঢন্তি, গম্ভীৰা হোন্তি, পাণকা কুচ্ছিং পৱিসন্তি, গাৱো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৱ যাৱদত্থং তিণং খাদিতুং ন পানীযং পাতুং সক্কোন্তি. তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি, গোণানং জৱো হাযতি, উভযেসম্পি জীৱিতন্তৰাযো হোতি. এৱমস্স গোগণোপি পৰিহাযতি…পে… পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.

ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি গুন্নং ৱুত্তনযেনেৱ সঞ্জাতো ৱণো ভেসজ্জং দত্ৱা ৱাকেন ৱা চীৰকেন ৱা বন্ধিত্ৱা পটিচ্ছাদেতব্বো হোতি. বালগোপালকো তং ন কৰোতি. অথস্স গুন্নং ৱণেহি যূসা পগ্ঘৰন্তি, তা অঞ্ঞমঞ্ঞং নিঘংসন্তি. তেন অঞ্ঞেসম্পি ৱণা জাযন্তি. এৱং গাৱো গেলঞ্ঞাভিভূতা নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন ধূমং কত্তা হোতীতি অন্তোৱস্সে ডংসমকসাদীনং উস্সন্নকালে গোগণে ৱজং পৱিট্ঠে তত্থ তত্থ ধূমো কাতব্বো হোতি. অপণ্ডিতগোপালকো তং ন কৰোতি, গোগণো সব্বৰত্তিং ডংসাদীহি উপদ্দুতো নিদ্দং অলভিত্ৱা পুনদিৱসে অৰঞ্ঞে তত্থ তত্থ ৰুক্খমূলাদীসু নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দাযতি. নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থম্পি সমন্তি ৱা ৱিসমন্তি ৱা সগাহন্তি ৱা নিগ্গাহন্তি ৱা ন জানাতি. সো অতিত্থেন গাৱিযো ওতাৰেতি. তাসং ৱিসমতিত্থে পাসাণাদীনি অক্কমন্তীনং পাদা ভিজ্জন্তি. সগাহং গম্ভীৰং তিত্থং ওতিণ্ণে কুম্ভীলাদযো গাৱো গণ্হন্তি, ‘‘অজ্জ এত্তিকা গাৱো নট্ঠা, অজ্জ এত্তিকা’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জন্তি. এৱমস্স গো গণোপি পৰিহাযতি…পে… পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.

ন পীতং জানাতীতি পীতম্পি অপীতম্পি ন জানাতি. গোপালকেন হি ‘‘ইমায গাৱিযা পীতং, ইমায ন পীতং, ইমায পানীযতিত্থে ওকাসো লদ্ধো, ইমায ন লদ্ধো’’তি এৱং পীতাপীতং জানিতব্বং হোতি. অযং পন দিৱসভাগে অৰঞ্ঞে গোগণং ৰক্খিত্ৱা ‘‘পানীযং পাযেস্সামী’’তি নদিং ৱা তড়াকং ৱা ওগাহেত্ৱা গচ্ছতি. তত্থ মহাউসভা চ অনুসভা চ বলৱগাৱিযো চ দুব্বলানি চেৱ মহল্লকানি চ গোৰূপানি সিঙ্গেহি ৱা ফাসুকাহি ৱা পহৰিত্ৱা অত্তনো ওকাসং কত্ৱা ঊৰুপ্পমাণং উদকং পৱিসিত্ৱা যথাকামং পিৱন্তি. অৱসেসা ওকাসং অলভমানা তীৰে ঠত্ৱা কললমিস্সকং উদকং পিৱন্তি ৱা অপীতা এৱ ৱা হোন্তি. অথ সো গোপালকো পিট্ঠিযং পহৰিত্ৱা পুন অৰঞ্ঞং পৱেসেতি. তত্থ অপীতা গাৱিযো পিপাসায সুস্সমানা যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং ন সক্কোন্তি. তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি. গোণানং জৱো হাযতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন ৱীথিং জানাতীতি ‘‘অযং মগ্গো সমো খেমো, অযং ৱিসমো সাসঙ্কো সপ্পটিভযো’’তি ন জানাতি. সো সমং খেমং মগ্গং ৱজ্জেত্ৱা গোগণং ইতৰমগ্গং পটিপাদেতি. তত্থ গাৱো সীহব্যগ্ঘাদীনং গন্ধেন চোৰপৰিস্সযেন চ অভিভূতা ভন্তমিগসপ্পটিভাগা গীৱং উক্খিপিত্ৱা তিট্ঠন্তি, নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদন্তি, ন পানীযং পিৱন্তি. তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন গোচৰকুসলো হোতীতি গোপালকেন হি গোচৰকুসলেন ভৱিতব্বং, পঞ্চাহিকচাৰো ৱা সত্তাহিকচাৰো ৱা জানিতব্বো. একদিসায গোগণং চাৰেত্ৱা পুনদিৱসে তত্থ ন চাৰেতব্বো. মহতা হি গোগণেন চিণ্ণট্ঠানং ভেৰিতলং ৱিয সুদ্ধং হোতি নিত্তিণং, উদকম্পি আলুলীযতি. তস্মা পঞ্চমে ৱা সত্তমে ৱা দিৱসে পুন তত্থ চাৰেতুং ৱট্টতি. এত্তকেন হি তিণম্পি পটিৱিৰুহতি, উদকম্পি পসীদতি, অযং পন ইমং পঞ্চাহিকচাৰং ৱা সত্তাহিকচাৰং ৱা ন জানাতি, দিৱসে দিৱসে ৰক্খিতট্ঠানেযেৱ ৰক্খতি. অথস্স গোগণো হৰিততিণং ন লভতি, সুক্খতিণং খাদন্তো কললমিস্সকং উদকং পিৱতি. তত্থ গুন্নং খীৰং ছিজ্জতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

অনৱসেসদোহী চ হোতীতি পণ্ডিতগোপালকেন হি যাৱ ৱচ্ছকস্স মংসলোহিতং সণ্ঠাতি, তাৱ একং দ্ৱে থনে ঠপেত্ৱা সাৱসেসদোহিনা ভৱিতব্বং. অযং ৱচ্ছকস্স কিঞ্চি অনৱসেসেত্ৱা দুহতি. খীৰপকো ৱচ্ছো খীৰপিপাসায সুস্সতি, সণ্ঠাতুং অসক্কোন্তো কম্পমানো মাতু পুৰতো পতিত্ৱা কালং কৰোন্তি. মাতা পুত্তকং দিস্ৱা, ‘‘ময্হং পুত্তকো অত্তনো মাতুখীৰং পাতুং ন লভতী’’তি পুত্তসোকেন নেৱ যাৱদত্থং তিণানি খাদিতুং ন পানীযং পাতুং সক্কোতি, থনেসু খীৰং ছিজ্জতি. এৱমস্স গোগণোপি পৰিহাযতি…পে… পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.

গুন্নং পিতিট্ঠানং কৰোন্তীতি গোপিতৰো. গাৱো পৰিণাযন্তি যথাৰুচিং গহেত্ৱা গচ্ছন্তীতি গোপৰিণাযকা. তে ন অতিৰেকপূজাযাতি পণ্ডিতো হি গোপালকো এৱৰূপে উসভে অতিৰেকপূজায পূজেতি, পণীতং গোভত্তং দেতি, গন্ধপঞ্চঙ্গুলিকেহি মণ্ডেতি, মালং পিড়ন্ধেতি, সিঙ্গেসু সুৱণ্ণৰজতকোসকে চ ধাৰেতি, ৰত্তিং দীপং জালেত্ৱা চেলৱিতানস্স হেট্ঠা সযাপেতি. অযং পন ততো একসক্কাৰম্পি ন কৰোতি. উসভা অতিৰেকপূজং অলভমানা গোগণং ন ৰক্খন্তি, পৰিস্সযং ন ৱাৰেন্তি. এৱমস্স গোগণোপি পৰিহাযতি…পে… পঞ্চগোৰসতোপি পৰিবাহিৰো হোতি.

ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. ন ৰূপঞ্ঞূ হোতীতি ‘‘চত্তাৰি মহাভূতানি চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপ’’ন্তি এৱং ৱুত্তং ৰূপং দ্ৱীহাকাৰেহি ন জানাতি গণনতো ৱা সমুট্ঠানতো ৱা. গণনতো ন জানাতি নাম – ‘‘চক্খাযতনং সোতাযতনং ঘানাযতনং জিৱ্হাকাযৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বাযতনং, ইত্থিন্দ্ৰিযং পুৰিসিন্দ্ৰিযং জীৱিতিন্দ্ৰিযং কাযৱিঞ্ঞত্তি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি আকাসধাতু আপোধাতু ৰূপস্স লহুতা, মুদুতা, কম্মঞ্ঞতা, উপচযো, সন্ততি, জৰতা, ৰূপস্স অনিচ্চতা, কবড়ীকাৰো আহাৰো’’তি (ধ. স. ৬৫৭-৬৬৫) এৱং পাড়িযা আগতা পঞ্চৱীসতি ৰূপকোট্ঠাসাতি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো গণনতো গুন্নং ৰূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো গণনতো ৰূপং অজানন্তো ৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা অৰূপং ৱৱত্থপেত্ৱা ৰূপাৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা পচ্চযং সল্লক্খেত্ৱা লক্খণং আৰোপেত্ৱা কম্মট্ঠানং মত্থকং পাপেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৱড্ঢতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে সীলসমাধিৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানেহি ন ৱড্ঢতি. যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোৰসেহি পৰিবাহিৰো হোতি, এৱমেৱাযং অসেখেন সীলক্খন্ধেন অসেখেন সমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেনাতি পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পৰিবাহিৰো হোতি.

সমুট্ঠানতো ন জানাতি নাম – ‘‘এত্তকং ৰূপং একসমুট্ঠানং, এত্তকং দ্ৱিসমুট্ঠানং, এত্তকং তিসমুট্ঠানং, এত্তকং চতুসমুট্ঠানং, এত্তকং নকুতোচি সমুট্ঠাতী’’তি ন জানাতি. সেয্যথাপি সো গোপালকো ৱণ্ণতো গুন্নং ৰূপং ন জানাতি, তথূপমো অযং ভিক্খু. সো সমুট্ঠানতো ৰূপং অজানন্তো ৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন লক্খণকুসলো হোতীতি ‘‘কম্মলক্খণো বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতো’’তি এৱং ৱুত্তং কুসলাকুসলকম্মং পণ্ডিতবাললক্খণন্তি ন জানাতি. সো এৱং অজানন্তো বালে ৱজ্জেত্ৱা পণ্ডিতে ন সেৱতি. বালে ৱজ্জেত্ৱা পণ্ডিতে অসেৱন্তো কপ্পিযাকপ্পিযং কুসলাকুসলং সাৱজ্জানৱজ্জং গৰুকলহুকং সতেকিচ্ছাতেকিচ্ছং কাৰণাকাৰণং ন জানাতি. তং অজানন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৱড্ঢতি, এৱং ইমস্মিং সাসনে যথাৱুত্তেহি সীলাদীহি ন ৱড্ঢতি. সো গোপালকো ৱিয চ পঞ্চহি গোৰসেহি, পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পৰিবাহিৰো হোতি.

ন আসাটিকং হাৰেতা হোতীতি ‘‘উপ্পন্নং কামৱিতক্ক’’ন্তি এৱং ৱুত্তে কামৱিতক্কাদযো ন ৱিনোদেতি. সো ইমং অকুসলৱিতক্কং আসাটিকং অহাৰেত্ৱা ৱিতক্কৱসিকো হুত্ৱা ৱিচৰন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি. সো যথা তস্স গোপালকস্স…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতীতি ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নিমিত্তগ্গাহী হোতী’’তিআদিনা নযেন সব্বাৰম্মণেসু নিমিত্তং গণ্হন্তো যথা সো গোপালকো ৱণং ন পটিচ্ছাদেতি, এৱং সংৱৰং ন সম্পাদেতি. সো ৱিৱটদ্ৱাৰো ৱিচৰন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন ধূমং কত্তা হোতীতি সো গোপালকো ধূমং ৱিয ধম্মদেসনাধূমং ন কৰোতি, ধম্মকথং ৱা সৰভঞ্ঞং ৱা উপনিসিন্নককথং ৱা অনুমোদনং ৱা ন কৰোতি, ততো নং মনুস্সা ‘‘বহুস্সুতো গুণৱা’’তি ন জানন্তি. তে গুণাগুণং অজানন্তো চতূহি পচ্চযেহি সঙ্গহং ন কৰোন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমমানো বুদ্ধৱচনং সজ্ঝাযং কাতুং ৱত্তপটিৱত্তং পূৰেতুং কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন তিত্থং জানাতীতি তিত্থভূতে বহুস্সুতভিক্খূ ন উপসঙ্কমতি. অনুপসঙ্কমন্তো ‘‘ইদং, ভন্তে, ব্যঞ্জনং কথং ৰোপেতব্বং? ইমস্স ভাসিতস্স কো অত্থো? ইমস্মিং ঠানে পাড়ি কিং ৱদতি? ইমস্মিং ঠানে অত্থো কিং দীপেতী’’তি এৱং ন পৰিপুচ্ছতি ন পৰিপঞ্হতি, ন জানাপেতীতি অত্থো. তস্স তে এৱং অপৰিপুচ্ছিতা অৱিৱটঞ্চেৱ ন ৱিৱৰন্তি, ভাজেত্ৱা ন দস্সেন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ ন উত্তানিং কৰোন্তি, অপাকটং ন পাকটং কৰোন্তি. অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসূতি অনেকৱিধাসু কঙ্খাসু এককঙ্খম্পি ন পটিৱিনোদেন্তি. কঙ্খাযেৱ হি কঙ্খাঠানিযা ধম্মা নাম. তত্থ একং কঙ্খম্পি ন নীহৰন্তীতি অত্থো. সো এৱং বহুস্সুততিত্থং অনুপসঙ্কমিত্ৱা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি. যথা ৱা সো গোপালকো তিত্থং ন জানাতি, এৱং অযম্পি ভিক্খু ধম্মতিত্থং ন জানাতি. অজানন্তো অৱিসযে পঞ্হং পুচ্ছতি, আভিধম্মিকং উপসঙ্কমিত্ৱা কপ্পিযাকপ্পিযং পুচ্ছতি, ৱিনযধৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৰূপাৰূপপৰিচ্ছেদং পুচ্ছতি. তে অৱিসযে পুট্ঠা কথেতুং ন সক্কোন্তি. সো অত্তনা সকঙ্খো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন পীতং জানাতীতি যথা সো গোপালকো পীতাপীতং ন জানাতি, এৱং ধম্মূপসঞ্হিতং পামোজ্জং ন জানাতি ন লভতি. সৱনমযং পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুং নিস্সায আনিসংসং ন ৱিন্দতি, ধম্মস্সৱনগ্গং গন্ত্ৱা সক্কচ্চং ন সুণাতি, নিসিন্নো নিদ্দাযতি, কথং কথেতি, অঞ্ঞৱিহিতকো হোতি. সো সক্কচ্চং ধম্মং অস্সুণন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন ৱীথিং জানাতীতি সো গোপালকো মগ্গামগ্গং ৱিয ‘‘অযং লোকিযো, অযং লোকুত্তৰো’’তি অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং যথাভূতং নপ্পজানাতি. অজানন্তো লোকিযমগ্গে অভিনিৱিসিত্ৱা লোকুত্তৰং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

ন গোচৰকুসলো হোতীতি সো গোপালকো পঞ্চাহিকসত্তাহিকচাৰে ৱিয চত্তাৰো সতিপট্ঠানে ‘‘ইমে লোকিযা, ইমে লোকুত্তৰা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. অজানন্তো সুখুমট্ঠানেসু অত্তনো ঞাণং চৰাপেত্ৱা লোকিযসতিপট্ঠানে অভিনিৱিসিত্ৱা লোকুত্তৰং নিব্বত্তেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

অনৱসেসদোহী হোতীতি পটিগ্গহণে মত্তং অজানন্তো অনৱসেসং দুহতি. নিদ্দেসৱাৰে পনস্স অভিহট্ঠুং পৱাৰেন্তীতি অভিহৰিত্ৱা পৱাৰেন্তি. এত্থ দ্ৱে অভিহাৰা ৱাচাভিহাৰো চ, পচ্চযাভিহাৰো চ. ৱাচাভিহাৰো নাম মনুস্সা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ৱদেয্যাথ, ভন্তে, যেনত্থো’’তি পৱাৰেন্তি. পচ্চযাভিহাৰো নাম ৱত্থাদীনি ৱা সপ্পিনৱনীতফাণিতাদীনি ৱা গহেত্ৱা ভিক্খুস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, যাৱতকেন অত্থো’’তি ৱদন্তি. তত্ৰ ভিক্খু মত্তং ন জানাতীতি ভিক্খু তেসু পচ্চযেসু পমাণং ন জানাতি. ‘‘দাযকস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, দেয্যধম্মস্স ৱসো ৱেদিতব্বো, অত্তনো থামো ৱেদিতব্বো’’তি ইমিনা নযেন পমাণযুত্তকং অগ্গহেত্ৱা যং আহৰন্তি, তং সব্বং গণ্হাতীতি অত্থো. মনুস্সা ৱিপ্পটিসাৰিনো ন পুন অভিহৰিত্ৱা পৱাৰেন্তি. সো পচ্চযেহি কিলমন্তো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ৱড্ঢেতুং ন সক্কোতি…পে… পৰিবাহিৰো হোতি.

তে ন অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতীতি সো গোপালকো মহাউসভে ৱিয থেৰে ভিক্খূ ইমায আৱি চেৱ ৰহো চ মেত্তাকাযকম্মাদিকায অতিৰেকপূজায ন পূজেতি. ততো থেৰা ‘‘ইমে অম্হেসু গৰুচিত্তীকাৰং ন কৰোন্তী’’তি নৱকে ভিক্খূ দ্ৱীহি সঙ্গহেহি ন সঙ্গণ্হন্তি, নেৱ ধম্মসঙ্গহেন সঙ্গণ্হন্তি, ন আমিসসঙ্গহেন, চীৱৰেন ৱা পত্তেন ৱা পত্তপৰিযাপন্নেন ৱা ৱসনট্ঠানেন ৱা কিলমন্তেপি নপ্পটিজগ্গন্তি, পাড়িং ৱা অট্ঠকথং ৱা ধম্মকথাবন্ধং ৱা গুড়্হগন্থং ৱা ন সিক্খাপেন্তি. নৱকা থেৰানং সন্তিকা সব্বসো ইমে দ্ৱে সঙ্গহে অলভমানা ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. যথা তস্স গোপালকস্স গোগণো ন ৱড্ঢতি, এৱং সীলাদীহি ন ৱড্ঢন্তি. যথা চ সো গোপালকো পঞ্চহি গোৰসেহি, এৱং পঞ্চহি ধম্মক্খন্ধেহি পৰিবাহিৰা হোন্তি. সুক্কপক্খো কণ্হপক্খে ৱুত্তৱিপল্লাসৱসেন যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বো.

অনুস্সতিৱগ্গো দুতিযো.

মনোৰথপূৰণিযা অঙ্গুত্তৰনিকায-অট্ঠকথায

একাদসকনিপাতস্স সংৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিগমনকথা

এত্তাৱতা চ –

আযাচিতো সুমতিনা থেৰেন ভদন্তজোতিপালেন;

কঞ্চিপুৰাদীসু মযা পুব্বে সদ্ধিং ৱসন্তেন.

ৱৰতম্বপণ্ণিদীপে মহাৱিহাৰম্হি ৱসনকালেপি;

পাকং গতে ৱিয দুমে ৱলঞ্জমানম্হি সদ্ধম্মে.

পাৰং পিটকত্তযসাগৰস্স গন্ত্ৱা ঠিতেন সুমতিনা;

পৰিসুদ্ধাজীৱেনাভিযাচিতো জীৱকেনাপি.

ধম্মকথায নিপুণপৰমনিকাযস্সট্ঠকথং আৰদ্ধো;

যমহং চিৰকালট্ঠিতিমিচ্ছন্তো সাসনৱৰস্স.

সা হি মহাঅট্ঠকথায সাৰমাদায নিট্ঠিতা এসা;

চতুনৱুতিপৰিমাণায পাড়িযা ভাণৱাৰেহি.

সব্বাগমসংৱণ্ণনমনোৰথো পূৰিতো চ মে যস্মা;

এতায মনোৰথপূৰণীতি নামং ততো অস্সা.

একূনসট্ঠিমত্তো ৱিসুদ্ধিমগ্গোপি ভাণৱাৰেহি;

অত্থপ্পকাসনত্থায আগমানং কতো যস্মা.

তস্মা তেন সহাযং গাথাগণনানযেন অট্ঠকথা;

তীহাধিকদিযড্ঢসতং ৱিঞ্ঞেয্যা ভাণৱাৰানং.

তীহাধিকদিযড্ঢসতপ্পমাণমিতি ভাণৱাৰতো এসা;

সমযং পকাসযন্তী মহাৱিহাৰাধিৱাসীনং.

মূলট্ঠকথাসাৰং আদায মযা ইমং কৰোন্তেন;

যং পুঞ্ঞমুপচিতং তেন হোতু লোকো সদা সুখিতোতি.

পৰমৱিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৱীৰিযপ্পটিমণ্ডিতেন সীলাচাৰজ্জৱমদ্দৱাদিগুণসমুদযসমুদিতেন সকসমযসমযন্তৰগহনজ্ঝোগাহনসমত্থেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযসমন্নাগতেন তিপিটকপৰিযত্তিপ্পভেদে সাট্ঠকথে সত্থু সাসনে অপ্পটিহতঞাণপ্পভাৱেন মহাৱেয্যাকৰণেন কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচনলাৱণ্ণযুত্তেন যুত্তমুত্তৱাদিনা ৱাদীৱৰেন মহাকৱিনা পভিন্নপটিসম্ভিদাপৰিৱাৰে ছড়ভিঞ্ঞাদিপ্পভেদগুণপ্পটিমণ্ডিতে উত্তৰিমনুস্সধম্মে সুপ্পতিট্ঠিতবুদ্ধীনং থেৰানং থেৰৱংসপ্পদীপানং মহাৱিহাৰৱাসীনং ৱংসালঙ্কাৰভূতেন সুৱিপুলৱিসুদ্ধবুদ্ধিনা বুদ্ধঘোসোতি গৰূহি গহিতনামধেয্যেন থেৰেন কতা অযং মনোৰথপূৰণী নাম অঙ্গুত্তৰনিকাযট্ঠকথা –

তাৱ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থৰণেসিনং;

দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং চিত্তৱিসুদ্ধিযা.

যাৱ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;

লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৱত্ততি মহেসিনোতি.

মনোৰথপূৰণী নাম

অঙ্গুত্তৰনিকায-অট্ঠকথা সব্বাকাৰেন নিট্ঠিতা.