৬. অচ্ছৰাসঙ্ঘাতৱগ্গৱণ্ণনা
৫১. ছট্ঠস্স পঠমে তং অস্সুতৱা পুথুজ্জনোতি তং ভৱঙ্গচিত্তং সুতৱিৰহিতো পুথুজ্জনো. তত্থ আগমাধিগমাভাৱা ঞেয্যো অস্সুতৱা ইতি. যো হি ইদং সুত্তং আদিতো পট্ঠায অত্থৱসেন উপপৰিক্খন্তো ‘‘ইদং ভৱঙ্গচিত্তং নাম পকতিপৰিসুদ্ধম্পি জৱনক্খণে উপ্পন্নেহি লোভাদীহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠ’’ন্তি নেৱ আগমৱসেন ন অধিগমৱসেন জানাতি, যস্স চ খন্ধধাতুআযতনপচ্চযাকাৰসতিপট্ঠানাদীসু উগ্গহপৰিপুচ্ছাৱিনিচ্ছযৱিৰহিতত্তা যথাভূতঞাণপটিৱেধসাধকো নেৱ আগমো, পটিপত্তিযা অধিগন্তব্বস্স অনধিগতত্তা ন অধিগমো অত্থি. সো আগমাধিগমাভাৱা ঞেয্যো অস্সুতৱা ইতি. স্ৱাযং –
‘‘পুথূনং জননাদীহি, কাৰণেহি পুথুজ্জনো;
পুথুজ্জনন্তোগধত্তা, পুথুৱাযং জনো ইতি’’.
সো হি পুথূনং নানপ্পকাৰানং কিলেসাদীনং জননাদীহি কাৰণেহি পুথুজ্জনো. যথাহ –
‘‘পুথু কিলেসে জনেন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু অৱিহতসক্কাযদিট্ঠিকাতি পুথুজ্জনা, পুথু সত্থাৰানং মুখুল্লোকিকাতি পুথুজ্জনা, পুথু সব্বগতীহি অৱুট্ঠিতাতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাভিসঙ্খাৰে অভিসঙ্খৰোন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাওঘেহি ৱুয্হন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাসন্তাপেহি সন্তপ্পন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু নানাপৰিড়াহেহি পৰিডয্হন্তীতি পুথুজ্জনা, পুথু পঞ্চসু কামগুণেসু ৰত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না লগ্গা লগ্গিতা পলিবুদ্ধাতি পুথুজ্জনা, পুথু পঞ্চহি নীৱৰণেহি আৱুতা নিৱুতা ওৱুতা পিহিতা পটিচ্ছন্না পটিকুজ্জিতাতি পুথুজ্জনা’’তি (মহানি. ৫১, ৯৪).
পুথূনং ৱা গণনপথমতীতানং অৰিযধম্মপৰম্মুখানং নীচধম্মসমাচাৰানং জনানং অন্তোগধত্তাপি পুথুজ্জনো, পুথু ৱা অযং ৱিসুংযেৱ সঙ্খং গতো, ৱিসংসট্ঠো সীলসুতাদিগুণযুত্তেহি অৰিযেহি জনোতি পুথুজ্জনো. এৱমেতেহি ‘‘অস্সুতৱা পুথুজ্জনো’’তি দ্ৱীহি পদেহি যে তে –
‘‘দুৱে পুথুজ্জনা ৱুত্তা, বুদ্ধেনাদিচ্চবন্ধুনা;
অন্ধো পুথুজ্জনো একো, কল্যাণেকো পুথুজ্জনো’’তি. –
দ্ৱে পুথুজ্জনা ৱুত্তা, তেসু অন্ধপুথুজ্জনো ৱুত্তো হোতীতি ৱেদিতব্বো.
যথাভূতং নপ্পজানাতীতি ‘‘ইদঞ্চ ভৱঙ্গচিত্তং এৱং আগন্তুকেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠং নাম হোতি, এৱং ৱিপ্পমুত্তং নামা’’তি যথাসভাৱতো ন জানাতি. তস্মাতি যস্মা ন জানাতি, তস্মা. চিত্তভাৱনা নত্থীতি চিত্তট্ঠিতি চিত্তপৰিগ্গহো নত্থি, নত্থিভাৱেনেৱ ‘‘নত্থী’’তি ৱদামীতি দস্সেতি.
৫২. দুতিযে সুতৱাতি সুতসম্পন্নো. ৱিত্থাৰতো পনেত্থ অস্সুতৱাতি পদস্স পটিপক্খৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অৰিযসাৱকোতি অত্থি অৰিযো ন সাৱকো, সেয্যথাপি বুদ্ধা চেৱ পচ্চেকবুদ্ধা চ; অত্থি সাৱকো ন অৰিযো, সেয্যথাপি গিহী অনাগতফলো; অত্থি নেৱ অৰিযো ন সাৱকো সেয্যথাপি পুথুতিত্থিযা. অত্থি অৰিযোচেৱ সাৱকো চ, সেয্যথাপি সমণা সক্যপুত্তিযা আগতফলা ৱিঞ্ঞাতসাসনা. ইধ পন গিহী ৱা হোতু পব্বজিতো ৱা, যো কোচি সুতৱাতি এত্থ ৱুত্তস্স অত্থস্স ৱসেন সুতসম্পন্নো, অযং অৰিযসাৱকোতি ৱেদিতব্বো. যথাভূতং পজানাতীতি ‘‘এৱমিদং ভৱঙ্গচিত্তং আগন্তুকেহি উপক্কিলেসেহি ৱিপ্পমুত্তং হোতি, এৱং উপক্কিলিট্ঠ’’ন্তি যথাসভাৱতো জানাতি. চিত্তভাৱনা অত্থীতি চিত্তট্ঠিতি চিত্তপৰিগ্গহো অত্থি, অত্থিভাৱেনেৱ ‘‘অত্থী’’তি ৱদামীতি দস্সেতি. ইমস্মিং সুত্তে বলৱৱিপস্সনা কথিতা. কেচি তৰুণৱিপস্সনাতি ৱদন্তি.
৫৩. ততিযং অট্ঠুপ্পত্তিযং কথিতং. কতৰাযং পন অট্ঠুপ্পত্তিযং? অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তন্তঅট্ঠুপ্পত্তিযং. ভগৱা কিৰ একস্মিং সমযে সাৱত্থিং উপনিস্সায জেতৱনমহাৱিহাৰে পটিৱসতি. বুদ্ধানঞ্চ যত্থ কত্থচি পটিৱসন্তানং পঞ্চৱিধং কিচ্চং অৱিজহিতমেৱ হোতি. পঞ্চ হি বুদ্ধকিচ্চানি – পুৰেভত্তকিচ্চং, পচ্ছাভত্তকিচ্চং, পুৰিমযামকিচ্চং, মজ্ঝিমযামকিচ্চং, পচ্ছিমযামকিচ্চন্তি.
তত্ৰিদং পুৰেভত্তকিচ্চং – ভগৱা হি পাতোৱ ৱুট্ঠায উপট্ঠাকানুগ্গহত্থং সৰীৰফাসুকত্থঞ্চ মুখধোৱনাদিসৰীৰপৰিকম্মং কত্ৱা যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা তাৱ ৱিৱিত্তাসনে ৱীতিনামেত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলায নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তমাদায কদাচি এককোৱ, কদাচি ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো গামং ৱা নিগমং ৱা পিণ্ডায পৱিসতি কদাচি পকতিযা, কদাচি অনেকেহি পাটিহাৰিযেহি ৱত্তমানেহি. সেয্যথিদং – পিণ্ডায পৱিসতো লোকনাথস্স পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা মুদুগতৱাতা পথৱিং সোধেন্তি, ৱলাহকা উদকফুসিতানি মুঞ্চন্তা মগ্গে ৰেণুং ৱূপসমেত্ৱা উপৰি ৱিতানং হুত্ৱা তিট্ঠন্তি, অপৰে ৱাতা পুপ্ফানি উপসংহৰিত্ৱা মগ্গে ওকিৰন্তি, উন্নতা ভূমিপ্পদেসা ওনমন্তি, ওনতা উন্নমন্তি, পাদনিক্খেপসমযে সমাৱ ভূমি হোতি, সুখসম্ফস্সানি পদুমপুপ্ফানি ৱা পাদে সম্পটিচ্ছন্তি. ইন্দখীলস্স অন্তো ঠপিতমত্তে দক্খিণপাদে সৰীৰতো ছব্বণ্ণৰস্মিযো নিক্খমিত্ৱা সুৱণ্ণৰসপিঞ্জৰানি ৱিয চিত্ৰপটপৰিক্খিত্তানি ৱিয চ পাসাদকূটাগাৰাদীনি অলঙ্কৰোন্তিযো ইতো চিতো চ ধাৱন্তি, হত্থিঅস্সৱিহঙ্গাদযো সকসকট্ঠানেসু ঠিতাযেৱ মধুৰেনাকাৰেন সদ্দং কৰোন্তি, তথা ভেৰিৱীণাদীনি তূৰিযানি মনুস্সানঞ্চ কাযূপগানি আভৰণানি. তেন সঞ্ঞাণেন মনুস্সা জানন্তি ‘‘অজ্জ ভগৱা ইধ পিণ্ডায পৱিট্ঠো’’তি. তে সুনিৱত্থা সুপাৰুতা গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায ঘৰা নিক্খমিত্ৱা অন্তৰৱীথিং পটিপজ্জিত্ৱা ভগৱন্তং গন্ধপুপ্ফাদীহি সক্কচ্চং পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘অম্হাকং, ভন্তে, দস ভিক্খূ, অম্হাকং ৱীসতি, পঞ্ঞাসং…পে… সতং দেথা’’তি যাচিত্ৱা ভগৱতোপি পত্তং গহেত্ৱা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা সক্কচ্চং পিণ্ডপাতেন পটিমানেন্তি. ভগৱা কতভত্তকিচ্চো তেসং উপনিস্সযচিত্তসন্তানানি ওলোকেত্ৱা তথা ধম্মং দেসেতি, যথা কেচি সৰণগমনেসু পতিট্ঠহন্তি, কেচি পঞ্চসু সীলেসু, কেচি সোতাপত্তিসকদাগামিঅনাগামিফলানং অঞ্ঞতৰস্মিং, কেচি পব্বজিত্ৱা অগ্গফলে অৰহত্তেতি. এৱং মহাজনং অনুগ্গহেত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং গচ্ছতি. তত্থ গন্ত্ৱা গন্ধমণ্ডলমাড়ে পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসীদতি ভিক্খূনং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানং আগমযমানো. ততো ভিক্খূনং ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে উপট্ঠাকো ভগৱতো নিৱেদেতি. অথ ভগৱা গন্ধকুটিং পৱিসতি. ইদং তাৱ পুৰেভত্তকিচ্চং.
অথ ভগৱা এৱং কতপুৰেভত্তকিচ্চো গন্ধকুটিযা উপট্ঠানে নিসীদিত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা পাদপীঠে ঠত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং ওৱদতি – ‘‘ভিক্খৱে, অপ্পমাদেন সম্পাদেথ, দুল্লভো বুদ্ধুপ্পাদো লোকস্মিং, দুল্লভো মনুস্সত্তপটিলাভো, দুল্লভা খণসম্পত্তি, দুল্লভা পব্বজ্জা, দুল্লভং সদ্ধম্মস্সৱন’’ন্তি. তত্থ কেচি ভগৱন্তং কম্মট্ঠানং পুচ্ছন্তি. ভগৱা তেসং চৰিযানুৰূপং কম্মট্ঠানং দেতি. ততো সব্বেপি ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি গচ্ছন্তি. কেচি অৰঞ্ঞং, কেচি ৰুক্খমূলং, কেচি পব্বতাদীনং অঞ্ঞতৰং, কেচি চাতুমহাৰাজিকভৱনং…পে… কেচি ৱসৱত্তিভৱনন্তি. ততো ভগৱা গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা সচে আকঙ্খতি, দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো মুহুত্তং সীহসেয্যং কপ্পেতি. অথ সমস্সাসিতকাযো উট্ঠহিত্ৱা দুতিযভাগে লোকং ৱোলোকেতি. ততিযভাগে যং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি, তত্থ মহাজনো পুৰেভত্তং দানং দত্ৱা পচ্ছাভত্তং সুনিৱত্থো সুপাৰুতো গন্ধপুপ্ফাদীনি আদায ৱিহাৰে সন্নিপততি. ততো ভগৱা সম্পত্তপৰিসায অনুৰূপেন পাটিহাৰিযেন গন্ত্ৱা ধম্মসভাযং পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসজ্জ ধম্মং দেসেতি কালযুত্তং সমযযুত্তং, অথ কালং ৱিদিত্ৱা পৰিসং উয্যোজেতি, মনুস্সা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পক্কমন্তি. ইদং পচ্ছাভত্তকিচ্চং.
সো এৱং নিট্ঠিতপচ্ছাভত্তকিচ্চো সচে গত্তানি ওসিঞ্চিতুকামো হোতি, বুদ্ধাসনা উট্ঠায ন্হানকোট্ঠকং পৱিসিত্ৱা উপট্ঠাকেন পটিযাদিতউদকেন গত্তানি উতুং গণ্হাপেতি. উপট্ঠাকোপি বুদ্ধাসনং আনেত্ৱা গন্ধকুটিপৰিৱেণে পঞ্ঞপেতি. ভগৱা সুৰত্তদুপট্টং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা উত্তৰাসঙ্গং একংসং কত্ৱা তত্থ আগন্ত্ৱা নিসীদতি এককোৱ মুহুত্তং পটিসল্লীনো, অথ ভিক্খূ ততো ততো আগম্ম ভগৱতো উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি. তত্থ একচ্চে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, একচ্চে কম্মট্ঠানং, একচ্চে ধম্মস্সৱনং যাচন্তি. ভগৱা তেসং অধিপ্পাযং সম্পাদেন্তো পুৰিমযামং ৱিতিনামেতি. ইদং পুৰিমযামকিচ্চং.
পুৰিমযামকিচ্চপৰিযোসানে পন ভিক্খূসু ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা পক্কন্তেসু সকলদসসহস্সিলোকধাতুদেৱতাযো ওকাসং লভমানা ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হং পুচ্ছন্তি যথাভিসঙ্খতং অন্তমসো চতুৰক্খৰম্পি. ভগৱা তাসং দেৱতানং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তো মজ্ঝিমযামং ৱীতিনামেতি. ইদং মজ্ঝিমযামকিচ্চং.
পচ্ছিমযামং পন তযো কোট্ঠাসে কত্ৱা পুৰেভত্ততো পট্ঠায নিসজ্জাপীড়িতস্স সৰীৰস্স কিলাসুভাৱমোচনত্থং একং কোট্ঠাসং চঙ্কমেন ৱীতিনামেতি, দুতিযকোট্ঠাসে গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো সীহসেয্যং কপ্পেতি. ততিযকোট্ঠাসে পচ্চুট্ঠায নিসীদিত্ৱা পুৰিমবুদ্ধানং সন্তিকে দানসীলাদিৱসেন কতাধিকাৰপুগ্গলদস্সনত্থং বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেতি. ইদং পচ্ছিমযামকিচ্চং.
তম্পি দিৱসং ভগৱা ইমস্মিংযেৱ কিচ্চে ঠিতো লোকং ওলোকেন্তো ইদং অদ্দস – মযা কোসলৰট্ঠে চাৰিকং চৰন্তেন অগ্গিক্খন্ধেন উপমেত্ৱা একস্মিং সুত্তে দেসিতে সট্ঠি ভিক্খূ অৰহত্তং পাপুণিস্সন্তি, সট্ঠিমত্তানং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গচ্ছিস্সতি, সট্ঠিমত্তা গিহিভাৱং গমিস্সন্তি. তত্থ যে অৰহত্তং পাপুণিস্সন্তি, তে যংকিঞ্চি ধম্মদেসনং সুত্ৱা পাপুণিস্সন্তেৱ. ইতৰেসং পন ভিক্খূনং সঙ্গহত্থায চাৰিকং চৰিতুকামো হুত্ৱা, ‘‘আনন্দ, ভিক্খূনং আৰোচেহী’’তি আহ.
থেৰো অনুপৰিৱেণং গন্ত্ৱা, ‘‘আৱুসো, সত্থা মহাজনস্স সঙ্গহত্থায চাৰিকং চৰিতুকামো, গন্তুকামা আগচ্ছথা’’তি আহ. ভিক্খূ মহালাভং লভিত্ৱা ৱিয তুট্ঠমানসা ‘‘লভিস্সাম ৱত মহাজনস্স ধম্মং দেসেন্তস্স ভগৱতো সুৱণ্ণৱণ্ণং সৰীৰং ওলোকেতুং মধুৰঞ্চ ধম্মকথং সোতু’’ন্তি পৰুড়্হকেসা কেসে ওহাৰেত্ৱা মলগ্গহিতপত্তা পত্তে পচিত্ৱা কিলিট্ঠচীৱৰা চীৱৰানি ধোৱিত্ৱা গমনসজ্জা অহেসুং. সত্থা অপৰিচ্ছিন্নেন ভিক্খুসঙ্ঘেন পৰিৱুতো কোসলৰট্ঠং চাৰিকায নিক্খন্তো গামনিগমপটিপাটিযা একদিৱসং গাৱুতঅড্ঢযোজনতিগাৱুতযোজনপৰমং চাৰিকং চৰন্তো একস্মিং পদেসে মহন্তং সুসিৰৰুক্খং অগ্গিনা সম্পজ্জলিতং দিস্ৱা ‘‘ইমমেৱ ৱত্থুং কত্ৱা সত্তহি অঙ্গেহি পটিমণ্ডেত্ৱা ধম্মদেসনং কথেস্সামী’’তি গমনং পচ্ছিন্দিত্ৱা অঞ্ঞতৰং ৰুক্খমূলং উপসঙ্কমিত্ৱা নিসজ্জাকাৰং দস্সেসি. আনন্দত্থেৰো সত্থু অধিপ্পাযং ঞত্ৱা ‘‘অদ্ধা কাৰণং ভৱিস্সতি, ন অকাৰণেন তথাগতা গমনং পচ্ছিন্দিত্ৱা নিসীদন্তী’’তি চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেসি. সত্থা নিসীদিত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা ‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, অমুং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধ’’ন্তি অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তন্তং (অ. নি. ৭.৭২) দেসেতি.
ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণে ভঞ্ঞমানে সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি, সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিংসু, সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৱেহি চিত্তানি ৱিমুচ্চিংসু. তঞ্হি ৱেয্যাকৰণং সুত্ৱা সট্ঠিমত্তানং ভিক্খূনং নামকাযো সন্তত্তো, নামকাযে সন্তত্তে কৰজকাযো সন্তত্তো, কৰজকাযে সন্তত্তে নিধানগতং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি. সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ ‘‘দুক্কৰং ৱত বুদ্ধসাসনে যাৱজীৱং পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’’ন্তি সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তা, সট্ঠিমত্তা ভিক্খূ সত্থু দেসনাভিমুখং ঞাণং পেসেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্তা.
তত্থ যেসং উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি, তে পাৰাজিকং আপজ্জিংসু. যে গিহিভাৱং পত্তা, তে খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি মদ্দন্তা ৱিচৰিংসু. যে অৰহত্তং পত্তা, তে পৰিসুদ্ধসীলাৱ অহেসুং. সত্থু ধম্মদেসনা ইমেসং তিণ্ণম্পি সফলাৱ জাতাতি. অৰহত্তং পত্তানং তাৱ সফলা হোতু, ইতৰেসং কথং সফলা জাতাতি? তেপি হি সচে ইমং ধম্মদেসনং ন সুণেয্যুং, পমত্তাৱ হুত্ৱা ঠানং জহিতুং ন সক্কুণেয্যুং. ততো নেসং তং পাপং ৱড্ঢমানং অপাযেসুযেৱ সংসীদাপেয্য. ইমং পন দেসনং সুত্ৱা জাতসংৱেগা ঠানং জহিত্ৱা সামণেৰভূমিযং ঠিতা দস সীলানি পূৰেত্ৱা যোনিসো মনসিকাৰে যুত্তপ্পযুত্তা কেচি সোতাপন্না কেচি সকদাগামিনো কেচি অনাগামিনো অহেসুং, কেচি দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু, এৱং পাৰাজিকাপন্নানম্পি সফলা অহোসি. ইতৰে পন সচে ইমং ধম্মদেসনং ন সুণেয্যুং, গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে অনুপুব্বেন সঙ্ঘাদিসেসম্পি পাৰাজিকম্পি পাপুণিত্ৱা অপাযেসুযেৱ উপ্পজ্জিত্ৱা মহাদুক্খং অনুভৱেয্যুং. ইমং পন দেসনং সুত্ৱা ‘‘অহো সল্লেখিতং বুদ্ধসাসনং, ন সক্কা অম্হেহি যাৱজীৱং ইমং পটিপত্তিং পূৰেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায উপাসকধম্মং পূৰেত্ৱা দুক্খা মুচ্চিস্সামা’’তি গিহিভাৱং উপগমিংসু. তে তীসু সৰণেসু পতিট্ঠায পঞ্চ সীলানি ৰক্খিত্ৱা উপাসকধম্মং পূৰেত্ৱা কেচি সোতাপন্না কেচি সকদাগামিনো কেচি অনাগামিনো জাতা, কেচি দেৱলোকে নিব্বত্তাতি. এৱং তেসম্পি সফলাৱ অহোসি.
ইমং পন সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা দেৱসঙ্ঘা যেহিপি সুতা, যেহিপি ন সুতা, সব্বেসংযেৱ আৰোচেন্তা ৱিচৰিংসু. ভিক্খূ সুত্ৱা সুত্ৱা ‘‘দুক্কৰং, ভো, বুদ্ধানং সাসনে যাৱজীৱং পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতু’’ন্তি একক্খণেনেৱ দসপি ভিক্খূ ৱীসতিপি সট্ঠিপি সতম্পি সহস্সম্পি ভিক্খূ গিহী হোন্তি. সত্থা যথাৰুচিযা চাৰিকং চৰিত্ৱা পুন জেতৱনমেৱ আগন্ত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱে, তথাগতো চাৰিকং চৰমানো চিৰং আকিণ্ণো ৱিহাসি, ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, অড্ঢমাসং পটিসল্লীযিতুং, নাম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেনা’’তি. অড্ঢমাসং একীভাৱেন ৱীতিনামেত্ৱা পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো আনন্দত্থেৰেন সদ্ধিং ৱিহাৰচাৰিকং চৰমানো ওলোকিতোলোকিতট্ঠানে তনুভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং দিস্ৱা জানন্তোযেৱ থেৰং পুচ্ছি – ‘‘আনন্দ, অঞ্ঞস্মিং কালে তথাগতে চাৰিকং চৰিত্ৱা জেতৱনং আগতে সকলৱিহাৰো কাসাৱপজ্জোতো ইসিৱাতপ্পটিৱাতো হোতি, ইদানি পন তনুভূতো ভিক্খুসঙ্ঘো দিস্সতি, যেভুয্যেন চ উপ্পণ্ডুপণ্ডুকজাতা ভিক্খূ, কিং নু খো এত’’ন্তি? এতৰহি ভগৱা তুম্হাকং অগ্গিক্খন্ধোপমধম্মদেসনং কথিতকালতো পট্ঠায ভিক্খূ সংৱেগপ্পত্তা হুত্ৱা ‘‘মযং এতং ধম্মং সব্বপ্পকাৰেন পৰিপূৰেতুং ন সক্খিস্সাম, অসম্মাৱত্তন্তানঞ্চ জনস্স সদ্ধাদেয্যং পৰিভুঞ্জিতুং অযুত্ত’’ন্তি গিহিভাৱং সঙ্কমন্তীতি.
তস্মিং খণে ভগৱতো ধম্মসংৱেগো উপ্পজ্জি. ততো থেৰং আহ – ‘‘মযি পটিসল্লানে ৱীতিনামেন্তে ন কোচি মম পুত্তানং একং অস্সাসট্ঠানং কথেসি. সাগৰস্স হি ওতৰণতিত্থানি ৱিয বহূনি ইমস্মিং সাসনে অস্সাসকাৰণানি. গচ্ছানন্দ, গন্ধকুটিপৰিৱেণে বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেহী’’তি. থেৰো তথা অকাসি. সত্থা বুদ্ধাসনৱৰগতো ভিক্খূ আমন্তেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, মেত্তায সব্বপুব্বভাগো নাম নেৱ অপ্পনা, ন উপচাৰো, সত্তানং হিতফৰণমত্তমেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমিস্সা অট্ঠুপ্পত্তিযা ইমং চূড়চ্ছৰাসঙ্ঘাতসুত্তং দেসেসি.
তত্থ অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তন্তি অচ্ছৰাপহৰণমত্তং, দ্ৱে অঙ্গুলিযো পহৰিত্ৱা সদ্দকৰণমত্তন্তি অত্থো. মেত্তাচিত্তন্তি সব্বসত্তানং হিতফৰণচিত্তং. আসেৱতীতি কথং আসেৱতি? আৱজ্জেন্তো আসেৱতি, জানন্তো আসেৱতি, পস্সন্তো আসেৱতি, পচ্চৱেক্খন্তো আসেৱতি, চিত্তং অধিট্ঠহন্তো আসেৱতি, সদ্ধায অধিমুচ্চন্তো আসেৱতি, ৱীৰিযং পগ্গণ্হন্তো আসেৱতি, সতিং উপট্ঠাপেন্তো আসেৱতি, চিত্তং সমাদহন্তো আসেৱতি, পঞ্ঞায পজানন্তো আসেৱতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো আসেৱতি, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিজানন্তো আসেৱতি, পহাতব্বং পজহন্তো আসেৱতি, ভাৱেতব্বং ভাৱেন্তো আসেৱতি, সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকৰোন্তো আসেৱতীতি (পটি. ম. ২.২). ইধ পন মেত্তাপুব্বভাগেন হিতফৰণপ্পৱত্তনমত্তেনেৱ আসেৱতীতি ৱেদিতব্বো.
অৰিত্তজ্ঝানোতি অতুচ্ছজ্ঝানো অপৰিচ্চত্তজ্ঝানো ৱা. ৱিহৰতীতি ইৰিযতি পৱত্ততি পালেতি যপেতি যাপেতি চৰতি ৱিহৰতি. তেন ৱুচ্চতি ৱিহৰতীতি. ইমিনা পদেন মেত্তং আসেৱন্তস্স ভিক্খুনো ইৰিযাপথৱিহাৰো কথিতো. সত্থুসাসনকৰোতি সত্থু অনুসাসনিকৰো. ওৱাদপতিকৰোতি ওৱাদকাৰকো. এত্থ চ সকিংৱচনং ওৱাদো, পুনপ্পুনৱচনং অনুসাসনী. সম্মুখাৱচনম্পি ওৱাদো, পেসেত্ৱা পৰম্মুখাৱচনং, অনুসাসনী. ওতিণ্ণে ৱত্থুস্মিং ৱচনং ওৱাদো, ওতিণ্ণে ৱা অনোতিণ্ণে ৱা ৱত্থুস্মিং তন্তিঠপনৱসেন ৱচনং অনুসাসনী. এৱং ৱিসেসো ৱেদিতব্বো. পৰমত্থতো পন ওৱাদোতি ৱা অনুসাসনীতি ৱা এসে একে একট্ঠে সমে সমভাগে তজ্জাতে তঞ্ঞেৱাতি. এত্থ চ ‘‘অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পি চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু মেত্তাচিত্তং আসেৱতী’’তি ইদমেৱ সত্থুসাসনঞ্চেৱ ওৱাদো চ, তস্স কৰণতো এস সাসনকৰো ওৱাদপতিকৰোতি ৱেদিতব্বো.
অমোঘন্তি অতুচ্ছং. ৰট্ঠপিণ্ডন্তি ঞাতিপৰিৱট্টং পহায ৰট্ঠং নিস্সায পব্বজিতেন পৰেসং গেহতো পটিলদ্ধত্তা পিণ্ডপাতো ৰট্ঠপিণ্ডো নাম ৱুচ্চতি. পৰিভুঞ্জতীতি চত্তাৰো পৰিভোগা থেয্যপৰিভোগো ইণপৰিভোগো দাযজ্জপৰিভোগো সামিপৰিভোগোতি. তত্থ দুস্সীলস্স পৰিভোগো থেয্যপৰিভোগো নাম. সীলৱতো অপচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো ইণপৰিভোগো নাম. সত্তন্নং সেক্খানং পৰিভোগো দাযজ্জপৰিভোগা নাম. খীণাসৱস্স পৰিভোগো সামিপৰিভোগো নাম. তত্থ ইমস্স ভিক্খুনো অযং ৰট্ঠপিণ্ডপৰিভোগো দ্ৱীহি কাৰণেহি অমোঘো হোতি. অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পি মেত্তাচিত্তং আসেৱন্তো ভিক্খু ৰট্ঠপিণ্ডস্স সামিকো হুত্ৱা, অণণো হুত্ৱা, দাযাদো হুত্ৱা পৰিভুঞ্জতীতিপিস্স অমোঘো ৰট্ঠপিণ্ডপৰিভোগো. অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পি মেত্তং আসেৱন্তস্স ভিক্খুনো দিন্নদানং মহট্ঠিযং হোতি মহপ্ফলং মহানিসংসং মহাজুতিকং মহাৱিপ্ফাৰন্তিপিস্স অমোঘো ৰট্ঠপিণ্ডপৰিভোগো. কো পন ৱাদো যে নং বহুলীকৰোন্তীতি যে পন ইমং মেত্তাচিত্তং বহুলং আসেৱন্তি ভাৱেন্তি পুনপ্পুনং কৰোন্তি, তে অমোঘং ৰট্ঠপিণ্ডং পৰিভুঞ্জন্তীতি এত্থ ৱত্তব্বমেৱ কিং? এৱৰূপা হি ভিক্খূ ৰট্ঠপিণ্ডস্স সামিনো অণণা দাযাদা হুত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তীতি.
৫৪-৫৫. চতুত্থে ভাৱেতীতি উপ্পাদেতি ৱড্ঢেতি. পঞ্চমে মনসি কৰোতীতি মনস্মিং কৰোতি. সেসং ইমেসু দ্ৱীসুপি ততিযে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. যো হি আসেৱতি, অযমেৱ ভাৱেতি, অযং মনসি কৰোতি. যেন চিত্তেন আসেৱতি, তেনেৱ ভাৱেতি, তেন মনসি কৰোতি. সম্মাসম্বুদ্ধো পন যায ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা দেসনাৱিলাসপ্পত্তো নাম হোতি, তস্সা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা অত্তনো দেসনাৱিলাসং ধম্মিস্সৰিযতং পটিসম্ভিদাপভেদকুসলতং অপ্পটিহতসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ নিস্সায একক্খণে উপ্পন্নং একচিত্তমেৱ তীহি কোট্ঠাসেহি ৱিভজিত্ৱা দস্সেসীতি.
৫৬. ছট্ঠে যে কেচীতি অনিযামিতৱচনং. অকুসলাতি তেসং নিযামিতৱচনং. এত্তাৱতা সব্বাকুসলা অসেসতো পৰিযাদিন্না হোন্তি. অকুসলভাগিযা অকুসলপক্খিকাতি অকুসলানমেৱেতং নামং. অকুসলাযেৱ হি একচ্চে অকুসলং সহজাতৱসেন, একচ্চে উপনিস্সযৱসেন ভজন্তি চেৱ, তেসঞ্চ পক্খা ভৱন্তীতি ‘‘অকুসলভাগিযা অকুসলপক্খিকা’’তি ৱুচ্চন্তি. সব্বেতে মনোপুব্বঙ্গমাতি মনো পুব্বং পঠমতৰং গচ্ছতি এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা. এতে হি কিঞ্চাপি মনেন সদ্ধিং একুপ্পাদা একৱত্থুকা একনিৰোধা একাৰম্মণা চ হোন্তি. যস্মা পন তেসং মনো উপ্পাদকো কাৰকো জনকো সমুট্ঠাপকো নিব্বত্তকো, তস্মা মনোপুব্বঙ্গমা নাম হোন্তি.
পঠমং উপ্পজ্জতীতি যথা নাম ‘‘ৰাজা নিক্খন্তো’’তি ৱুত্তে ‘‘ৰাজাযেৱ নিক্খন্তো, সেসা ৰাজসেনা নিক্খন্তা অনিক্খন্তা’’তি পুচ্ছিতব্বকাৰণং নত্থি, সব্বা নিক্খন্তাতেৱ পঞ্ঞাযন্তি, এৱমেৱ মনো উপ্পন্নোতি ৱুত্তকালতো পট্ঠায অৱসেসা সহজাতসংসট্ঠসম্পযুত্তা উপ্পন্না ন উপ্পন্নাতি পুচ্ছিতব্বকাৰণং নত্থি, সব্বে তে উপ্পন্না ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযন্তি. এতমত্থৱসং পটিচ্চ তেহি সংসট্ঠসম্পযুত্তো একুপ্পাদেকনিৰোধোপি সমানো মনো তেসং ধম্মানং পঠমং উপ্পজ্জতীতি ৱুত্তো. অন্ৱদেৱাতি অনুদেৱ, সহেৱ একতোযেৱাতি অত্থো. ব্যঞ্জনচ্ছাযং পন গহেত্ৱা পঠমং চিত্তং উপ্পজ্জতি, পচ্ছা চেতসিকাতি ন গহেতব্বং. অত্থো হি পটিসৰণং, ন ব্যঞ্জনং. ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযা’’তি গাথাযপি এসেৱ নযো.
৫৭. সত্তমে কুসলাতি চতুভূমকাপি কুসলা ধম্মা কথিতা. সেসং ছট্ঠে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৫৮. অট্ঠমে যথযিদং, ভিক্খৱে, পমাদোতি এত্থ, ভিক্খৱেতি আলপনং, যথা অযং পমাদোতি অত্থো. পমাদোতি পমজ্জনাকাৰো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘তত্থ কতমো পমাদো? কাযদুচ্চৰিতে ৱা ৱচীদুচ্চৰিতে ৱা মনোদুচ্চৰিতে ৱা পঞ্চসু ৱা কামগুণেসু চিত্তস্স ৱোস্সগ্গো ৱোস্সগ্গানুপ্পদানং কুসলানং ৱা ধম্মানং ভাৱনায অসক্কচ্চকিৰিযতা অসাতচ্চকিৰিযতা অনট্ঠিতকিৰিযতা ওলীনৱুত্তিতা নিক্খিত্তছন্দতা নিক্খিত্তধুৰতা অনধিট্ঠানং অননুযোগো অনাসেৱনা অভাৱনা অবহুলীকম্মং. যো এৱৰূপো পমাদো পমজ্জনা পমজ্জিতত্তং, অযং ৱুচ্চতি পমাদো’’তি (ৱিভ. ৮৪৬).
উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তীতি ইদং ঝানৱিপস্সনানং ৱসেন ৱুত্তং. মগ্গফলানং পন সকিং উপ্পন্নানং পুন পৰিহানং নাম নত্থি.
৫৯. নৱমে অপ্পমাদো পমাদস্স পটিপক্খৱসেন ৱিত্থাৰতো ৱেদিতব্বো.
৬০. দসমে কোসজ্জন্তি কুসীতভাৱো. সেসং ৱুত্তনযমেৱাতি.
অচ্ছৰাসঙ্ঘাতৱগ্গৱণ্ণনা.